Ελισάβετ Σωφρονίου ν. Green Valley Supermarkets Ltd, Αρ.Αγωγής: 1172/2012, 16/4/2013 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLAR:2013:A64 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΕΝΩΠΙΟΝ : Χρ. Φιλίππου, Ε.Δ. Αρ.Αγωγής: 1172/2012 ΜΕΤΑΞΥ: Ελισάβετ Σωφρονίου Ενάγουσας και Green Valley Supermarkets Ltd Εναγόμενης ......... Ημερ. 16 Απριλίου, 2013 Για την Ενάγουσα: κα Σάββα για κ. Μιχάλη Παρασκευά Για την Εναγόμενη: Καμιά εμφάνιση Εναγόμενη απούσα Α Π Ο Φ Α Σ Η Με ειδικά οπισθογραφημένο κλητήριο ένταλμα η ενάγουσα που ήταν κατά τον επίδικο χρόνο 56 ετών και καθ' όλα υγιής, διεκδικεί από την εναγόμενη γενικές και ειδικές αποζημιώσεις για ζημιές που υπέστη όταν ευρισκόμενη στις 16.03.2010 εντός του υποστατικού - φρουταρίας - στο Κίτι Λάρνακας, την οποία κατά τον επίδικο χρόνο διαχειριζόταν η εναγόμενη, υπέστη σοβαρό τραυματισμό μετά που γλίστρησε και έπεσε σε υγρό και γλιστερό πάτωμα διαδρόμου της φρουταρίας. Καταχωρήθηκε από δικηγορικό γραφείο σημείωμα εμφάνισης εκ μέρους της εναγόμενης, στη συνέχεια όμως όταν, όπως δήλωσαν οι δικηγόροι, πληροφορήθηκαν ότι η εναγόμενη βρισκόταν υπό εκκαθάριση, ζήτησαν οδηγίες από τον εκκαθαριστή της κατά πόσο θα συνέχιζαν οι ίδιοι την υπεράσπιση της και εφόσον δεν υπήρξε εκ μέρους του ανταπόκριση ζήτησαν άδεια από το Δικαστήριο να αποσυρθούν από δικηγόροι της μετά που τον πληροφόρησαν και για ορισμό της αγωγής για απόδειξη. Μετά την πιο πάνω εξέλιξη και αφού κατά την ημερομηνία που είχε οριστεί η αγωγή για απόδειξη δεν εμφανίστηκε οποιοσδήποτε εκ μέρους της εναγόμενης, το Δικαστήριο επέτρεψε την απόδειξη της απαίτησης της με την καταχώρηση γραπτής ένορκης δήλωσης και κατάθεσης όλων των σχετικών εγγράφων που δικαιολογούν τις αξιώσεις της. Σύμφωνα με τα αδιαμφισβήτητα γεγονότα της παρούσας υπόθεσης, στις 16.03.2010 η ενάγουσα βρισκόταν νόμιμα στη φρουταρία της εναγόμενης για τα ψώνια της. Το δάπεδο ενός διαδρόμου μετά από σφουγγάρισμα με σαπουνόνερο ήταν υγρό και γλιστερό συνεπεία δε αυτού του γεγονότος γλίστρησε και έπεσε με αποτέλεσμα τον σοβαρό τραυματισμό της και να υποστεί πόνο, ταλαιπωρία και ζημιές. Η ενάγουσα ισχυρίζεται ότι το εν λόγω ατύχημα της οφείλεται αποκλειστικά στην αμέλεια και/ή παράβαση των εκ του νόμου και κανονισμών απορρεόντων καθηκόντων και/ή υποχρεώσεων της εναγόμενης. Στην έκθεση της απαίτησης της παραθέτει σειρά λεπτομερειών της αμέλειας που επέδειξε η εναγόμενη έναντι της και της παράβασης των εκ του νόμου και κανονισμών καθηκόντων της. Τέτοιες λεπτομέρειες είναι ότι δεν παρείχε ασφαλείς χώρους στους πελάτες της, ενώ γνώριζε και/ή όφειλε να γνωρίζει ότι το πάτωμα του χώρου ήταν γλιστερό και/ή βρεγμένο με σαπουνόνερο, δεν προέβηκε στα δέοντα έτσι ώστε να αποτρέψει και/ή να αποφύγει τον κίνδυνο και/ή να προειδοποιήσει την ενάγουσα γι΄αυτόν τον κίνδυνο, παρέλειψε να τοποθετήσει προειδοποιητικά σήματα και/ή πινακίδες που να προειδοποιούν για γλιστερό ή/και βρεγμένο με σαπουνόνερο πάτωμα της φρουταρίας, ενήργησε κατά τρόπο αμελή με πλήρη αδιαφορία για την ασφάλεια και σωματική ακεραιότητα της ενάγουσας και γενικά των πελατών της και παρέλειψε να λάβει τα δέοντα μέτρα έτσι ώστε να μην εκτεθεί η ενάγουσα σε κίνδυνο. Στις λεπτομέρειες των σωματικών βλαβών της ισχυρίζεται ότι υπέστη: α. Κάκωση του δεξιού της χεριού, β. κάκωση οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης, γ. κάκωση αμφοτέρων γονάτων, δ. τραυματισμό στον καμπτήρα του αντίχειρα του δεξιού χεριού. Η ενάγουσα αμέσως μετά το ατύχημα μεταφέρθηκε στο Τμήμα Πρώτων Βοηθειών του Γενικού Νοσοκομείου Λάρνακας γιατί αδυνατούσε να οδηγήσει και υπέφερε από πολλούς πόνους στο δεξί χέρι και την οσφυική μοίρα της σπονδυλικής της στήλης. Εκεί υποβλήθηκε σε ακτινογραφίες των κακοποιημένων περιοχών και απολύθηκε με οδηγίες για ορθοπεδική παρακολούθηση. Λόγω αντιμετώπισης δυσκολιών στις κινήσεις της για περίπου δύο μήνες ήταν καθηλωμένη και αδυνατούσε λόγω του τραυματισμού της να φροντίζει τον εαυτό της. Για τον σκοπό αυτό χρειάστηκε προσωπική κατ΄οίκον βοήθεια καθ΄όλο αυτό το χρονικό διάστημα. Συνέχισε να παρουσιάζει έντονους πόνους στο δεξί χέρι, στα γόνατα και στην οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης και ως εκ τούτου στις 20.05.2010 επισκέφθηκε ορθοπεδικό χειρουργό και υποβλήθηκε σε ακτινογραφίες. Στις 12.02.2010 αναγκάστηκε να υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση στο δεξί χέρι με σκοπό την απελευθέρωση του καμπτήρα του αντίχειρα του δεξιού της χεριού ο οποίος είχε παγιδευτεί συνεπεία του ατυχήματος. Η ενάγουσα ενώ πριν το ατύχημα ήταν υγιής σήμερα παρουσιάζει πόνους κατά τις κλιματικές αλλαγές και όταν κουραστεί, σπασμούς στους μύες της πλάτης λόγω πόνου και η οσφύς της είναι δύσκαμπτη. Στη περιοχή των γονάτων της παρουσιάζει ευαισθησία στην επιγονατίδα και υποφέρει από πόνους στην περιοχή της μετακαρποφαλαγγικής άρθρωσης του δεξιού χεριού της. Αναμένεται να αναπτύξει χρόνιο πόνο στην οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης, στα γόνατα και στο δεξί χέρι. Στην περιοχή της μετακαρποφαλαγγικής άρθρωσης του δεξιού χεριού και του γόνατος αναμένεται να εμφανιστεί αρθρίτιδα η οποία θα προκαλεί πόνους στην ενάγουσα. Η ποιότητα της ζωής της έχει επηρεασθεί αρνητικά ενώ στερείται δραστηριοτήτων και/ή απολαύσεων της ζωής που προηγουμένως απολάμβανε όπως το περπάτημα, το κολύμπι και άλλες ασχολίες που είχε κατά τον ελεύθερο της χρόνο. Στην ένορκη δήλωση της η ενάγουσα περιγράφει όλα τα πιο πάνω γεγονότα της υπόθεσης και επισυνάπτει σε αυτή διάφορα τεκμήρια προς απόδειξη των ισχυρισμών της. Ως τεκμ. 1 κατέθεσε βεβαίωση περί της νομικής οντότητας της εναγόμενης από το Τμήμα Εφόρου Εταιρειών και Επίσημου Παραλήπτη. Σε αυτή επιβεβαιώνεται ότι η εναγόμενη βρίσκεται υπό εκκαθάριση. Βεβαίωση από το Γενικό Νοσοκομείο Λάρνακας ως τεκμ. 2, ιατρικό πιστοποιητικό από τον γενικό ιατρό Δρ Μιχάλη Κιττή ως τεκμ.3, παραπεμπτικό του ίδιου ιατρού σε ορθοπεδικό ως τεκμ. 4, ιατρική γνωμάτευση του Δρ Ιωάννη Καλούδη ως τεκμ. 5, διάφορες αποδείξεις πληρωμής ως τεκμ. 6-12 και τέλος αποδείξεις για ταχυδρομικά έξοδα τεκμ. 13 και 14. Η πιο πάνω μαρτυρία παρέμεινε αναντίλεκτη εφόσον η εναγόμενη επέλεξε να μην εμφανιστεί όταν ο δικηγόρος της έπαυσε να την εκπροσωπεί ενώπιον του Δικαστηρίου για να εκθέσει τη δική της εκδοχή αν είναι διαφορετική ή να αντικρούσει τους πιο πάνω ισχυρισμούς της ενάγουσας. Η ευπαίδευτος συνήγορος της ενάγουσας πέραν από σχετική νομολογία και αυθεντίες στις οποίες με παρέπεμψε εισηγήθηκε ότι θα πρέπει να επιδικασθούν υπέρ της ενάγουσας το ποσό των €7.452,40σ. ως ειδικές αποζημιώσεις και ποσό €20.000 ως γενικές αποζημιώσεις. Σε κάθε περίπτωση θα εξετάσω τους ισχυρισμούς και τις απαιτήσεις της ενάγουσας μέσα στα πλαίσια του αποδεικτικού μας δικαίου για να καταλήξω κατά πόσο αυτή έχει αποδείξει σύμφωνα με τις ισχύουσες αρχές τόσο την ευθύνη της εναγόμενης όσο και τις αξιώσεις της για αποζημιώσεις. Η ΕΥΘΥΝΗ: Το Δικαστήριο θα πρέπει πρώτα να εξετάσει και να εξακριβώσει την αμέλεια, την τυχόν συντρέχουσα αμέλεια και τον καθορισμό ευθύνης μεταξύ των διαδίκων. Για να αποφασίσει το Δικαστήριο υπέρ της ενάγουσας θα πρέπει να πεισθεί ότι: α. Υπήρχε καθήκον επιμέλειας το οποίο να είναι λογικά προβλεπτό εκ μέρους της εναγόμενης ως κατόχου του ακινήτου, β. να παραβιάστηκε από την εναγόμενη, γ. η ενάγουσα να υπέστη ζημιά, δ. η ζημιά της ενάγουσας να ήταν λογικά προβλεπτή, ε. να υπάρχει αιτιώδης συνάφεια. Θα πρέπει δηλαδή να αποδείξει ότι η εναγόμενη είχε καθήκον να διατηρεί σε καλή κατάσταση και λειτουργικότητα και να συντηρεί τη φρουταρία της όπως έπρεπε. Συγκεκριμένα θα έπρεπε να τοποθετήσει προειδοποιητική πινακίδα στο σημείο όπου το πάτωμα ήταν βρεγμένο ούτως ώστε να μη περάσει από εκεί η ενάγουσα ή και οποιοσδήποτε πελάτης της και θα μπορούσε η εναγόμενη να προβλέψει ότι αν δεν τοποθετούσε πινακίδα και γενικώς ότι αν δεν προειδοποιούσε για το βρεγμένο και γλιστερό πάτωμα θα μπορούσε να προκληθεί ζημιά στην ενάγουσα ή σε οποιονδήποτε πελάτη της φρουταρίας καθώς ήταν απόλυτα λογικό και προβλεπτό ότι με σαπουνόνερο στο χώρο θα μπορούσε να προκληθεί ατύχημα. H ευθύνη του κατόχου ακίνητης ιδιοκτησίας κατοχυρώνεται στο άρθρο 51
(2)(β) του Κεφ. 148* που αποτελεί κωδικοποίηση των αρχών του κοινοδικαίου σε αυτό το ζήτημα. Σύμφωνα με το κοινοδίκαιο κάτοχος ακίνητης ιδιοκτησίας υπέχει καθήκον επιμέλειας σε όλα τα πρόσωπα που είναι νόμιμα μέσα, πάνω ή σε γειτνίαση με την ιδιοκτησία του και που στη συνήθη πορεία των πραγμάτων μπορεί να επηρεαστούν. * ¨ Ο κάτοχος ακίνητης ιδιοκτησίας υπέχει τέτοια υποχρέωση έναντι κάθε προσώπου που τελεί νόμιμα, καθώς και έναντι του κυρίου οποιασδήποτε ιδιοκτησίας που αποκτήθηκε νόμιμα, εντός, επί ή τόσον πλησίον της ακίνητης αυτής ιδιοκτησίας ώστε κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων να επηρεάζεται από την αμέλεια.¨ Επισκέπτες θεωρούνται όλα τα πρόσωπα που βρίσκονται νόμιμα στην ακίνητη ιδιοκτησία εκτός από εκείνα που εισέρχονται δυνάμει σύμβασης. 1. Ο προσκεκλημένος είναι το πρόσωπο που εισέρχεται στο υποστατικό με πρόσκληση του κατόχου από τον οποίο ο κάτοχος έχει υλικό ή χρηματικό συμφέρον. Η πρόσκληση είναι παράκληση εισόδου στο υποστατικό για τους σκοπούς του κατόχου. Η πρόσκληση μπορεί να είναι γραπτή, προφορική ή εξυπακουόμενη ή με την συμπεριφορά εξυπακουόμενη. Το συμφέρον του προσκεκλημένου μπορεί να μην είναι χρηματικό. Στην υπόθεση Λ.Π.Φραγκεσκίδης & Σία Λτδ v. Μάμα,
(1989)1 Ε Α.Α.Δ. 70 υιοθετήθηκε ένα απόσπασμα από την υπόθεση Indermaur v. Dames,
(1986)L.R. 1 C.P.274 η οποία αναφέρεται στην έκταση του καθήκοντος του κατόχου έναντι του προσκεκλημένου. Θα πρέπει να ασκηθεί εύλογη μέριμνα για να προληφθούν ζημιές από ασυνήθιστους κινδύνους στον επισκέπτη, κινδύνους τους οποίους γνωρίζει ή όφειλε να γνωρίζει ο κάτοχος. 2. Όσον αφορά τους αδειούχους το άρθρο 51
(2)(β) καθορίζει την έννοια του απλού αδειούχου και ως αδειούχοι θεωρούνται τα πρόσωπα τα οποία ο κάτοχος έδωσε άδεια να βρίσκονται στο ακίνητο για δικούς τους όμως σκοπούς. Η ιδιότητα του αδειούχου μπορεί να αποκτηθεί ως αποτέλεσμα ρητής άδειας ή να συνάγεται από το σύνολο της συμπεριφοράς του κατόχου στο πλαίσιο των περιστατικών της υπόθεσης Edwards v. Railway Executive,
(1952)2 All E.R. 430. Η διαφορά μεταξύ προσκεκλημένου και αδειούχου έγκειται στο γεγονός ότι ο προσκεκλημένος έχει κοινό συμφέρον με τον κάτοχο ενώ ο αδειούχος όχι (είναι στο υποστατικό για δικούς του σκοπούς). Κατά το κοινοδίκαιο οφείλεται καθήκον επιμέλειας στους αδειούχους και τους προσκεκλημένους αδιακρίτως αναφορικά με δραστηριότητα του κατόχου στο ακίνητο σε αντιδιαστολή με το περιορισμένο καθήκον του προς τους αδειούχους αναφορικά με τη στατική κατάσταση του ακινήτου. Έτσι η διάκριση μεταξύ αδειούχου και προσκεκλημένου αποκτά σημασία μόνο όταν η ζημιά στον επισκέπτη έχει προκληθεί από τη στατική κατάσταση του ακινήτου ( βλ. Κυριακίδης v. Tenekedzian,
(1994)1 A.A.Δ. σελ. 504. Κατά τα άλλα ο κάτοχος υπέχει έναντι όλων των νομίμων επισκεπτών καθήκον να ασκεί εύλογη φροντίδα και επιμέλεια κατά την άσκηση των δραστηριοτήτων του. Πρέπει να φροντίζει ώστε το υποστατικό να είναι εύλογα ασφαλές και να μεριμνά για την αποτροπή ασυνήθιστου κινδύνου την οποία ύπαρξη του γνωρίζει ή όφειλε να γνωρίζει ως ένας λογικός άνθρωπος (βλ. Slater v. Clay Cross Co.Ltd,
(1956)2 All E.R. 625. Το κατά πόσο ο κίνδυνος είναι ασυνήθιστος κρίνεται αντικειμενικά βάσει των γεγονότων της υπόθεσης. Ο κάτοχος έχει, επίσης καθήκον όπως το υποστατικό είναι εύλογα ασφαλές. Δεν είναι όμως ασφαλιστής όπως λέει η νομολογία. Το καθήκον δεν είναι να εμποδίσει τον ασυνήθιστο κίνδυνο αλλά να εμποδίσει την πρόκληση ζημιάς από ασυνήθιστο κίνδυνο όπως αναφέρεται στην υπόθεση Φραγκεσκίδης. Ο κάτοχος, τέλος, δεν απαλλάσσεται της ευθύνης με το να αναθέσει την εκτέλεση του καθήκοντος του αυτού σε τρίτο πρόσωπο. Στην υπόθεση Slater λέχθηκε ότι οι εναγόμενοι έχουν καθήκον στη διεξαγωγή της επιχείρησης τους να λάβουν όλα τα λογικά μέτρα ώστε να μην υποστεί ζημιά οποιοσδήποτε νόμιμος επισκέπτης, αδειούχος ή προσκεκλημένος. Έχουν επίσης ευθύνη για ασυνήθιστους κινδύνους τους οποίους γνωρίζουν ή όφειλαν να γνωρίζουν. Όσον αφορά την πρακτικότητα των μέτρων που πρέπει να λαμβάνονται για την εξάλειψη ή ελάττωση του κινδύνου, αυτά εξαρτώνται από τα περιστατικά της κάθε υπόθεσης. Ο κάτοχος υποστατικών που επιθυμεί να περιορίσει τις κινήσεις των επισκεπτών πρέπει να το πράξει ειδικά και ρητά (βλ.Stone v. Taffe and Another,
(1974)3 All E.R. 1016 διαφορετικά παραμένει υπόλογος για οποιαδήποτε ζημιά ήθελε υποστεί ο επισκέπτης από τις συνέπειες των κινδύνων που ήταν λογικά προβλεπτή. Στην ίδια απόφαση επισημαίνεται η σύγχρονη τάση εναρμονισμού των υποχρεώσεων του κατόχου υποστατικών κατά το κοινοδίκαιο με τις σύγχρονες αντιλήψεις περί κοινωνικού καθήκοντος προς τον συνάνθρωπο. Υποδεικνύεται ότι το όριο του καθήκοντος προς τον γείτονα προσδιορίζει η ανθρωπιστική συμπεριφορά που αναμένεται από κάθε πολίτη στον προγραμματισμό και εκτέλεση των δραστηριοτήτων του μέσα στο ακίνητο που κατέχει. Η διαφορά μεταξύ αδειούχου και προσκεκλημένου έχει πρακτική σημασία μόνο όσον αφορά τη στατική κατάσταση του ακινήτου. Καθήκον επιμέλειας οφείλεται κατά τα άλλα σε όλους τους επισκέπτες όσον αφορά τις ανθρώπινες δραστηριότητες του κατόχου και προς τους προσκεκλημένους και προς τους αδειούχους. Όσον αφορά όμως τη στατική κατάσταση του ακινήτου εκεί είναι η πρακτική διαφορά. Υπάρχει ευθύνη στους προσκεκλημένους αλλά στους αδειούχους η ευθύνη αυτή περιορίζεται απλά στην προειδοποίηση. Απέναντι στους αδειούχους ο κάτοχος έχει υποχρέωση να προειδοποιήσει για κρυφούς και ή λανθάνοντες κινδύνους. Στην υπόθεση Φραγκεσκίδης (πιο πάνω) ο εφεσίβλητος εισήλθε στα υποστατικά της εφεσίβλητης εταιρείας η οποία ασχολείται με την πώληση και εφαρμογή ελαστικών σε αυτοκίνητα. Ζήτησε να του φουσκώσουν τα ελαστικά του αυτοκινήτου του. Κατά τη διάρκεια του φουσκώματος έγινε έκρηξη του ελαστικού με αποτέλεσμα τον εκσφενδονισμό της στεφάνης του τροχού η οποία χτύπησε και τραυμάτισε τον εφεσίβλητο. Το πρωτόδικο δικαστήριο απέδωσε ευθύνη για αμέλεια στην εφεσείουσα εταιρεία επειδή παρέλειψε να δώσει προειδοποίηση για τον κίνδυνο έκρηξης του ελαστικού και παρέλειψε να λάβει προστατευτικά μέτρα για προστασία του εφεσίβλητου ο οποίος βρισκόταν στα υποστατικά της νόμιμα. Τι ήταν ο εφεσίβλητος, επισκέπτης, προσκεκλημένος. Ήταν προσκεκλημένος γιατί βρισκόταν στο χώρο για κοινό συμφέρον τόσο του ίδιου όσο και του κατόχου. Η εταιρεία Φραγκεσκίδης εφεσίβαλε την απόφαση του πρωτόδικου Δικαστηρίου η οποία απερρίφθη κατά πλειοψηφία. Η απόφαση της πλειοψηφίας ανέφερε ότι ο εφεσίβλητος ήταν στα υποστατικά της ως προσκεκλημένος ή με την έννοια του άρθρου 51
(2)(β) του Κεφ. 148. Υποδείχθηκε ότι ο κάτοχος υποστατικών που επιθυμεί να περιορίσει τις κινήσεις των επισκεπτών του πρέπει να το πράξει ειδικά και ρητά, διαφορετικά παραμένει υπόλογος για οποιαδήποτε ζημιά υποστεί ο επισκέπτης από τις συνέπειες των κινδύνων που ήταν λογικά προβλεπτοί. Το γεγονός ότι ο κίνδυνος είναι ασυνήθιστος, γιατί δεν είναι σύνηθες να σπάσει το ελαστικό, δεν αποκλείει κατά το εφετείο την ευθύνη, αρκεί ο κίνδυνος αυτός να είναι προβλεπτός και κατά την άποψη της πλειοψηφίας, ο κίνδυνος ήταν προβλεπτός. Η πιθανότητα εκδήλωσης κινδύνου έκρηξης του ελαστικού ήταν μικρή αλλά δεν απαλλάσσει τον κάτοχο από το καθήκον λήψης προστατευτικών μέτρων λόγω της προβλεπτικότητας. Η πλειοψηφία απέρριψε την έφεση. Η απόφαση της μειοψηφίας ήταν ότι ο κίνδυνος να εκραγεί το ελαστικό δεν ήταν προβλεπτός άρα δεν έπρεπε να δοθεί ευθύνη. Καταλήγω σε σχέση με το ζήτημα της ευθύνης ότι η κάτοχος ή διαχειρίστρια της φρουταρίας εντός της οποίας επεσυνέβη το ατύχημα φέρει αποκλειστική ευθύνη εφόσον είχε υποχρέωση πρόβλεψης όπως αυτή καθορίζεται στο πιο πάνω απόσπασμα υπό τις περιστάσεις και συνθήκες που έγινε το ατύχημα όταν μάλιστα η ενάγουσα είχε περάσει λίγα μόλις λεπτά προηγουμένως από τον ίδιο διάδρομο ο οποίος δεν ήταν βρεγμένος με σαπουνόνερο και δεν είχε τα ίδια χαρακτηριστικά που έφερε όταν συνέβη το ατύχημα μετά που είχε σφουγγαριστεί όπως της είχε αναφέρει υπάλληλος της φρουταρίας. Μετά το σφουγγάρισμα του διαδρόμου δεν τοποθετήθηκε πινακίδα κινδύνου ή παρεμποδίστηκε να εισέλθει εκεί ή προειδοποιήθηκε καθ΄οιονδήποτε τρόπο η ενάγουσα για τον κίνδυνο που διέτρεχε περνώντας από τον διάδρομο. Επομένως η εναγόμενη φέρει ευθύνη όχι μόνο για τη στατική κατάσταση του ακινήτου αλλά και για τις δραστηριότητες της μέσα σε αυτό όπως ήταν το σφουγγάρισμα από την υπάλληλο της. Το ατύχημα καταλήγω ότι οφείλεται εξ ολοκλήρου στην αμέλεια της εναγόμενης. ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΕΙΣ: Η ενάγουσα διατείνεται στην έκθεση απαίτησης της κάτι που επαναλαμβάνει και στην ένορκη της δήλωση ότι συνεπεία του ατυχήματος υπέστη: (α) Κάκωση του δεξιού χεριού, (β) κάκωση της οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης, (γ) κάκωση αμφότερων γονάτων, (δ) τραυματισμό στον καμπτήρα του αντίχειρα του δεξιού χεριού. Συνεπεία των πιο πάνω τραυμάτων της υπέστη πόνο, ταλαιπωρία και απώλεια προσωπικής άνεσης. Όλα τα πιο πάνω παρουσιάζονται στα ιατρικά πιστοποιητικά που παρουσίασε η ενάγουσα. Σημαντική είναι επίσης και η μαρτυρία της ίδιας στην ένορκη δήλωση της αναφορικά με τον πόνο και ταλαιπωρία που υπέστη και ακόμα υπόκειται την οποία και αποδέχομαι. Ο ευπαίδευτος συνήγορος της ενάγουσας προτείνοντας το ποσό των €20.000,00 με παρέπεμψε σε σχετική νομολογία και πρωτόδικες αποφάσεις για το ύψος των αποζημιώσεων σε σχέση με τον τραυματισμό της ενάγουσας οι οποίες κατά την άποψη της για παρόμοια ή παρεμφερή τραύματα και ως προς τις συνέπειες που είχαν αυτά στα θύματα. Πρόκειται για αποφάσεις τις οποίες λαμβάνω μεταξύ άλλων υπόψη για την εξαγωγή των απαραίτητων συμπερασμάτων μου στην παρούσα υπόθεση. Στην υπόθεση Χαραλάμπους v. Ξυδά,
(2007)1 Β Α.Α.Δ. σελ. 792 η οποία αφορούσε τροχαίο δυστύχημα ο εφεσείοντας είχε υποστεί τα ακόλουθα τραύματα: θλαστικό τραύμα αριστερού αντίχειρα, κάταγμα βάσεως 5ου μετακαρπίου αριστεράς χειρός, συντριπτικό κάταγμα κοτύλης αριστερού ισχίου, διάστρεμμα αριστερού γόνατος, αιμαρθροτραύματος αριστερού αντίχειρα. Ο εφεσείοντας θα είχε μόνιμα κατάλοιπα όπως δυσκαμψία του ισχίου με συνέπεια την πιθανότητα ενόχλησης και αίσθησης αδυναμίας μετά από παρατεταμένη γρήγορη βάδιση ή άθληση και δημιουργία οστεοαρθρίτιδας. Επίσης υπάρχει η πιθανότητα για αντικατάσταση της άρθρωσης του ισχίου στο μέλλον. Οι κακώσεις τις οποίες υπέστη ο εφεσείων δικαιολογούσαν την επιδίκαση του ποσού των Λ.Κ.12.000,00 ως γενικές αποζημιώσεις οι οποίες επιδικάστηκαν υπέρ του εφεσείοντα επί πλήρους ευθύνης. Στην υπόθεση Εταιρεία Αναψυκτικών ΚΕΑΝ v. Ανδρέου,
(1994)1 Α.Α.Δ. σελ. 553 η εφεσίβλητη που ήταν κατά την ημέρα του ατυχήματος 17 ετών, είχε προσληφθεί από την εφεσείουσα σαν περιστασιακή εργάτρια. Την πρώτη ημέρα της εργασίας, και ενώ ασχολείτο με την συλλογή ψύχας από ένα περιστρεφόμενο κύλινδρο της έπεσε το φυτράκι μέσα σ΄αυτό και στην προσπάθεια της να το πιάσει έβαλε το αριστερό της χέρι μέσα στον κύλινδρο σε βάθος 35 πόντων με αποτέλεσμα να υποστεί ακρωτηριασμό της πρώτης φάλαγγας του δείκτη, του αντίχειρα και του μεσαίου δακτύλου. Υπέφερε αρκετούς πόνους, έχασε την λειτουργικότητα του αριστερού της χεριού και είχε προβλήματα στο να εργασθεί εκτός οικίας ως επίσης στις οικιακές εργασίες και πλείστες άλλες εργασίες. Επιπλέον είχε ψυχολογικά προβλήματα και στο μέλλον πιθανόν να χρειαζόταν να υποβληθεί σε πλαστικές χειρουργικές επεμβάσεις για βελτίωση της κατάστασης της. Το επιδικασθέν ποσόν αυξήθηκε στις Λ.Κ.10.605,00. Η ενάγουσα υπέστη ακρωτηριασμό : (α) του αντίχειρα, (β) του δείκτη και (γ) του μέσου δακτύλου, όλα στο ύψος της πρώτης φάλαγγας, ότι υπέφερε αρκετούς πόνους, έχασε τη λειτουργικότητα του αριστερού χεριού και έχει προβλήματα στο να εργαστεί εκτός οικίας ως επίσης και στις οικιακές εργασίες όπως το πλύσιμο των πιάτων, το να στρώνει το κρεβάτι της να κουμπώνει το παντελόνι της, να κάνει μπάνιο και πλείστες όσες άλλες παρόμοιας φύσεως εργασίες. Αισθανόταν να έχει ψυχολογικά προβλήματα, και μελλοντικά θα χρειαζόταν να υποβληθεί σε πλαστικές χειρουργικές επεμβάσεις προς βελτίωση της κατάστασης της. Στη παρούσα υπόθεση η ενάγουσα: (α) Αναγκάστηκε να υποβληθεί σε επέμβαση για να μπορέσει να ξαναχρησιμοποιήσει τον αντίχειρα της. Παρ΄όλα αυτά ο τένοντας της από μέσα έχει κοντύνει για αυτό και δεν έχει ανακτήσει την πλήρη λειτουργικότητα του δακτύλου της, βασανίστηκε για μήνες, (β) δεν μπορεί να περιποιηθεί το σπίτι της, τον κήπο της, να κάνει τις απαραίτητες δουλειές του σπιτιού της. Όπου χρειάζεται να βάλει δύναμη και να σφίξει δεν μπορεί, αδυνατεί, (γ) περαιτέρω υποφέρει από πόνους στα γόνατα της κατά τις κλιματικές εναλλαγές. Δεν μπορεί να γονατίσει ή να βάλει γενικά βάρος πάνω στα γόνατα της, (δ) υπέστη κάκωση στην ΟΜΣΣ κάτι που την ταλαιπώρησε αρκετά. Δεν μπορεί να σκύψει ή να κάνει περιστροφικές κινήσεις, ενώ κουράζεται πιο εύκολα από ότι πριν, (ε) στις κακοποιημένες αυτές περιοχές είναι έντονο το άλγος καθότι προϋπήρχαν εκφυλιστικές αλλοιώσεις, οι ιατροί της μιλούν για μονιμότητα πόνου και συνεχή ταλαιπωρία, (στ) έχει στερηθεί το κολύμπι που τόσο της άρεσε και την έκανε να νιώθει υγιής, έχει στερηθεί τη γυμναστική που της άρεσε, έχει στερηθεί το περπάτημα, έχει στερηθεί το κλάδεμα, το φύτεμα, γενικά ό,τι της πρόσφερε χαρά και την αναζωογονούσε, νιώθει ανήμπορη και θλιμμένη, (ζ) δεν μπορεί να πάει ένα περπάτημα και να το απολαύσει, ενώ παλαιότερα περπατούσε σχεδόν καθημερινά, (η) σύμφωνα με τον ιατρό της είναι σχεδόν σίγουρο ότι στις χτυπημένες περιοχές θα αναπτυχθεί αρθρίτιδα κάτι που θα της προκαλεί έντονους πόνους και ταλαιπωρία. Υπό το φως των ευρημάτων που έχουν διατυπωθεί ανωτέρω αναφορικά με τον τραυματισμό που υπέστη η ενάγουσα από το δυστύχημα, τη θεραπεία που έτυχε, τον πόνο και ταλαιπωρία που έζησε, το Δικαστήριο θα πρέπει να προβεί σε αποτίμηση της δίκαιης αποζημίωσης την οποία δικαιούται. Το Δικαστήριο είναι επιφορτισμένο με το καθήκον υπολογισμού των γενικών αποζημιώσεων του φυσικού πόνου, της ταλαιπωρίας, της απώλειας των ανέσεων και απολαύσεων της ζωής που υπέστη η ενάγουσα σαν συνέπεια του τραυματισμού της. Οι αρχές που διέπουν τον προσδιορισμό του ύψους των αποζημιώσεων έχουν εν πολλοίς αποκρυσταλλωθεί μέσα από σειρά αποφάσεων του Ανωτάτου Δικαστηρίου. Οι αποζημιώσεις που επιδικάζονται από τα Δικαστήρια πρέπει να είναι δίκαιες και λογικές. Στόχος είναι να αποδοθεί δικαιοσύνη στην απώλεια και στη ζημιά χωρίς να τίθεται υπέρμετρο βάρος στον αδικοπραγούντα. Όπως τονίζεται στην κλασική πλέον πάνω στο ζήτημα αυτό απόφαση Paraskevaides (Overseas) Ltd v. Christofi
(1992)1 C.L.R.789: ".Το ποσό που επιδικάζεται πρέπει να είναι κοινωνικά αποδεκτό. Συνεπώς η κοινωνική δεοντολογία κατά τον ουσιώδη χρόνο είναι σε κάθε περίπτωση παράγοντας σχετικός προς το έργο μας, ειδικά σε σχέση με τη χρηματική απώλεια. Η χρηματική ζημιά, ως περισσότερο επιδεκτική μαθηματικού υπολογισμού εξαρτάται λιγότερο από κοινωνικά κριτήρια. Στόχος του εγχειρήματος είναι η κατάληξη στο τέλος της πορείας σε αριθμό που είναι δίκαιος και εύλογος κάτω από τις περιστάσεις της υπόθεσης.» Στην απόφαση Νεοκλέους v. Worley,
(2001)1 Α.Α.Δ. σελ. 652 η οποία παραπέμπει επίσης στην αμέσως πιο πάνω απόφαση αναφέρονται περαιτέρω ότι: « Οι αποζημιώσεις είναι το μέσο για την αποτίμηση του ανθρώπινου πόνου και της αντιμετώπισης των λειτουργικών δυσχερειών που επιφέρει ο τραυματισμός.» Είναι σταθερή η τάση για ελευθεροποίηση των ποσών που επιδικάζονται ως γενικές αποζημιώσεις η οποία καταλήγει σε αύξηση τους σε σύγκριση με εκείνο που θεωρείτο το μέτρο στο παρελθόν έτσι που να τοποθετείται μεγαλύτερη αξία στον ανθρώπινο πόνο και τις αγωνίες της ανικανότητας. Σε κάθε περίπτωση πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι πραγματικότητες όπως μπορούν να εξακριβωθούν με γνώμονα και την αγοραστική αξία του χρήματος κατά τον χρόνο της επιδίκασης των αποζημιώσεων ως αυτοτελή παράγοντα αλλά και ως συγκριτικό όταν ανατρέχουμε σε υποθέσεις του παρελθόντος στο βαθμό που αυτές σε περιπτώσεις αυτής της φύσεως θα μπορούσε να είναι βοηθητικές (βλέπε Fysko v. Γεωργίου
(1991)1 Α.Α.Δ. 1014,1029). Όπως αναφέρθηκε στην υπόθεση Μαυροπετρή v. Γεωργίου Λουκά,
(1995)1 Α.Α.Δ. 66: « Η νομολογία αποκαλύπτει σταθερή άνοδο του επιπέδου των γενικών αποζημιώσεων, τάση που αντανακλά μεγαλύτερη ευαισθησία για τον ανθρώπινο πόνο, την αγωνία της αναπηρίας και την ψυχική οδύνη από την περιθωριοποίηση από τις συνήθεις δραστηριότητες του ανθρώπου (βλ. μεταξύ άλλων Paraskevaides (Overseas) Ltd v. Christofi, (ανωτέρω) Polykarpou v. Adamou,
(1988)1 C.L.R. 727, Φοινικαρίδης και άλλη v. Γεωργίου και άλλων,
(1991)1 Α.Α.Δ.475, Παναγή v. Θεοδώρου
(1992)1 (Β) Α.Α.Δ. 1303, Κωνσταντίνου v. Ιωάννου,
(1993)1 Α.Α.Δ.669), Μερακλή κ.ά v. Ταλιώτη,
(1997)1 (Β) Α.Α.Δ. σελ. 1148. Σταθερή είναι όμως η αρχή του δικαίου ότι οι αποζημιώσεις πρέπει να είναι κοινωνικά παραδεκτές. Η αποζημίωση για αστικά αδικήματα δεν έχει σκοπό την τιμωρία αλλά την αποκατάσταση. Αυτή τούτη η ατέλεια του χρήματος ως μέσου για αποκατάσταση, δεν πρέπει να επενεργεί προς επαύξηση των αποζημιώσεων.» Βέβαια όπως αναφέρθηκε και στην Μερακλή (πιο πάνω): « Η τάση όμως αυτή (ανοδικής πορείας των αποζημιώσεων) δεν πρέπει να είναι ανεξέλεγκτη και πρέπει να περιορίζεται μέσα στα σωστά πλαίσια της λογικής για όλους τους διάδικους αποζημίωσης.» Τελικά σκοπός των αποζημιώσεων είναι η αποκατάσταση του θύματος του αστικού αδικήματος στη θέση στην οποία εύλογα θα μπορούσε να αναμένεται ότι θα βρισκόταν εάν δεν τραυματιζόταν. Αυτή είναι η βασική αρχή η οποία διέπει τον καθορισμό των αποζημιώσεων στο δίκαιο των αστικών αδικημάτων υπό τον όρο πάντα ότι ζημιά η οποία αποδίδεται είναι εύλογη μεταξύ τους (βλ. Μιχαήλ κ.ά. v. Συκοπετρίτη κ.ά ,
(2000)1 (Β) Α.Α.Δ. σελ. 1049 και Ιακώβου v. Παπαδάκη κ.ά.,
(2000)1 (Γ) Α.Α.Δ. σελ. 2079.) Προηγούμενες αποφάσεις δεν αποτελούν δεσμευτικό προηγούμενο υπό την έννοια της αρχής του Stare decisis αλλά παρέχουν καθοδήγηση. Πρέπει επίσης να λαμβάνεται υπόψη η συνεχής μείωση της αξίας του χρήματος (βλ. Polykarpou v. Adamou, (πιο πάνω) όπου ο Έντιμος κ. Πικής Δικαστής (όπως ήταν τότε) υποδεικνύει: ¨ Previous awards do not give rise to binding precedent in the sense of stare decisis as pointed out in Tziellas v. The Ship Natalena H
(1982)1 C.L.R. 807,820. The offer quidance, especially awards made by Courts of the Republic that reflect the realities of the country and the purchasing power of the Cyprus pound.". Στην υπόθεση Ερωτοκρίτου κ.ά v. Καραολή,
(1998)1 (Α) Α.Α.Δ. σελ. 445 επισημαίνεται ότι προηγούμενες αποφάσεις αναφορικά με αποζημιώσεις μόνο ενδεικτική σημασία μπορούν να έχουν γιατί κάθε ειδική περίπτωση διαφέρει ανάλογα με το είδος και την έκταση του τραυματισμού καθώς και τις ιδιαίτερες συνθήκες κάθε υπόθεσης. Στην Σπύρος Μελής και Ελένη Λτδ κ.ά. v. Πολίτη,
(2003)1 (Α) Α.Α.Δ. σελ. 590 αναφέρθηκαν τα ακόλουθα: « Με δεδομένες τις αρχές αυτές (δηλαδή τη σημασία της υγείας σαν καθοδηγητικού παράγοντα στην οικονομική στάθμιση του πόνου και της ταλαιπωρίας και στη λεγόμενη αυξητική τάση των αποζημιώσεων), το έργο του δικαστηρίου σε κάθε περίπτωση παραμένει η συγκριτική αποτίμηση του τραυματισμού σε χρηματικό μέτρο, ως προς την οποία η επί μέρους νομολογία είναι σημαντική ώστε να υπάρχει και συνέχεια και σχετική βεβαιότητα στα πράγματα.» Και πιο κάτω: « Η οποιαδήποτε αυξητική τάση στις αποζημιώσεις ήταν αποτέλεσμα της ανάγκης εξισορρόπησης υπερβολικά χαμηλών αποζημιώσεων σε κατάλληλες περιπτώσεις και δεν τάσσεται ως χάρτης για αιτιολόγηση παροχής συνεχώς αυξανόμενων ποσών σε κάθε περίπτωση. Υπάρχουν πλαίσια που συναρτώνται όχι μόνο προς την νομολογία αλλά και προς τα κοινωνικά και οικονομικά δεδομένα της κοινωνίας και κυρίως προς τη σοβαρότητα της κάθε υπόθεσης, υπό το πρίσμα πάντοτε της κοινής λογικής και αντίληψης.» Έχοντας λοιπόν υπόψη ότι δεν θα πρέπει να παραγνωρίζονται και οι σημερινές ιδιαίτερες οικονομικές συνθήκες που επικρατούν στη χώρα μας αντλώ καθοδήγηση από αποφάσεις του Ανωτάτου Δικαστηρίου αλλά και πρωτόδικων αποφάσεων Επαρχιακών Δικαστηρίων - μεταξύ άλλων και αυτών στις οποίες με παρέπεμψε η ευπαίδευτος συνήγορος της ενάγουσας - στις οποίες υπάρχει αναλογία με την υπό εξέταση υπόθεση ως προς τον καθορισμό των γενικών αποζημιώσεων στις οποίες έκανα αναφορά πιο πάνω. Λαμβάνοντας περαιτέρω υπόψη η έκταση του τραυματισμού και στα επακόλουθα του και κάνοντας τις αναγκαίες προσαρμογές αφού κάθε υπόθεση έχει τις δικές της ιδιαιτερότητες κρίνω ότι το ποσό των € 17.500,00 αποτελεί υπό τις περιστάσεις εύλογη αποζημίωση. ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΕΙΣ: Όσον αφορά τις ειδικές ζημιές επισημαίνω αρχικά την νομολογιακά καθιερωμένη αρχή ότι η ενάγουσα έχει το βάρος να τις αποδείξει αυστηρά (βλ. Ηρακλέους v. Πέτρου
(1994)1 ΑΑΔ 239 και Κούνουνα κ.ά.v Κυριάκου & Υιός Λτδ κ.ά.
(2001)1(Γ) Α.Α.Δ. σελ. 2126 στις οποίες γίνεται αναφορά στη ρήση του Λόρδου Goddard στην υπόθεση Bonham - Carter v. Hyde Park Hotel Ltd
(1948)64 T.L.R. 177): ¨Δεν είναι αρκετό, οι ζημιές να προβάλλονται στα δικόγραφα, θα πρέπει να αποδεικνύονται με σαφήνεια και στοιχεία¨ (βλ.επίσης Ηρακλέους v. Του Ταχύπλοου σκάφους ¨Νίκη¨ κ.α.
(1994)1 Α.Α.Δ.510). Συγκεκριμένη μέθοδος απόδειξης δεν υπάρχει. Είναι πιθανόν ο τρόπος απόδειξης να διαφέρει από υπόθεση σε υπόθεση και από ζημιά σε ζημιά. Θα πρέπει όμως πάντοτε να τηρούνται οι αυστηροί κανόνες απόδειξης έστω και αν δεν εμφανίζεται ο εναγόμενος και παραμένει η όλη μαρτυρία που παρουσιάζεται αναντίλεκτη. Καταληκτικά των πιο πάνω κρίνω ότι η προσκομισθείσα μαρτυρία προς απόδειξη των ειδικών ζημιών τις οποίες υπέστη η ενάγουσα είναι τέτοια που με οδηγεί στο συμπέρασμα ότι έχουν αποδειχθεί οι ακόλουθες ειδικές ζημιές: α. Χειρουργική επέμβαση του δεξιού χεριού €450,00, β. κόστος ιατρικού πιστοποιητικού €250,00, Φυσιοθεραπεία €250,00, φαρμακευτική αγωγή €86.23, διάφορά συναφή ιατρικά έξοδα €250,00 ταχυδρομικά τέλη και έξοδα επίδοσης €16.17 συνολικά ποσού €1.302,40σ. ΚΑΤΑΛΗΞΗ: Εκδίδεται απόφαση υπέρ της ενάγουσας και εναντίον της εναγόμενης για το ποσό των €17.500,00 ως γενικές αποζημιώσεις πλέον νόμιμος τόκος επί του ποσού αυτού από της ημερομηνίας του ατυχήματος δηλαδή από 16.03.2010 πλέον €1.302,40σ. ως ειδικές αποζημιώσεις με νόμιμο τόκο από της ημερομηνίας καταχώρησης της αγωγής δηλαδή από 6.04.2012. Επιδικάζονται δικηγορικά έξοδα υπέρ της ενάγουσας και εναντίον της εναγόμενης τα οποία να υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο στην ανάλογη κλίμακα. (Υπ.) .............................. Χρ. Φιλίππου, Ε. Δ. ΠΙΣΤΟ ΑΝΤΙΓΡΑΦΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΗΤΗΣ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο