Μιχάλη Α. Μιχαηλίδη ν. Αντώνη Οικονομίδη, Αρ. Αγωγής: 1399/04, 24/1/2013

(1997)1 (Β) ΑΑΔ 814). Θα προχωρήσω κατά πρώτο να εξετάσω την εισήγηση από πλευράς Ενάγοντα ότι ο Εναγόμενος ακολούθησε λανθασμένη μέθοδο και τρόπο εκτέλεσης της πρώτης εγχείρησης. Ουσιώδης μάρτυρας για το συγκεκριμένο θέμα από πλευράς Ενάγοντα είναι ο Ανισιένκο (Μ.Ε.12) εφόσον ο Σταυριανός (Μ.Ε.10) απλά μετέφερε στο Δικαστήριο όσα διαπίστωσε ο Ανισιένκο κατά την εγχείρηση στη Ρωσία, στην οποίαν ήταν και ο ίδιος παρών. Και στην περίπτωση ακόμα που ο Σταυριανός δεν είχε αντλήσει την πληροφόρηση του από τον Ανισιένκο θα πρέπει να λεχθεί ότι, με βάση τη μαρτυρία του, δεν είναι γενικός χειρούργος και ούτε διενήργησε ποτέ του εγχείρηση οποιασδήποτε φύσης με αποτέλεσμα να στερείται των πραγματικών εμπειριών και γνώσεων του γενικού χειρούργου που προβαίνει σε εγχειρίσεις για αντιμετώπιση βουβωνοκήλης. Συνεπώς είμαι της γνώμης ότι ο Σταυριανός δεν είναι σε θέση να εκφέρει απόψεις με την ίδια βεβαιότητα του εν ενεργεία χειρούργου όπως είναι ο Εναγόμενος, ο Στυλιανού και ο Ανισιένκο ως προς τη σωστή μέθοδο και τρόπο διενέργειας μιας εγχείρησης βουβωνοκήλης ή οποιασδήποτε εγχείρισης. Επαναλαμβάνω ότι απλά υιοθέτησε τις απόψεις του Ανισιένκο. Από την άλλη η ιδιότητα του ιατροδικαστή δεν τον καθιστά και γενικό χειρούργο ή ειδικό ουρολόγο γεγονός που επιβεβαιώνει και ο Ματσάκης (Μ.Ε. 6), επίσης ιατροδικαστής, στη μαρτυρία του ο οποίος πολύ σωστά απέφυγε να τοποθετηθεί σε θέματα που άπτονται του τρόπου και του είδους χειρουργικών επεμβάσεων. Από τη μαρτυρία του Σταυριανού διαφαίνεται ότι η εμπλοκή του στην υπόθεση ήταν όχι για θεραπευτικούς λόγους αλλά για να καταστεί μάρτυρας των τεκταινομένων κατά την τρίτη εγχείρηση στη Ρωσία. Για τους πιο πάνω λόγους το Δικαστήριο δεν μπορεί να προσδώσει οποιαδήποτε βαρύτητα στη μαρτυρία του Σταυριανού. Όσον αφορά τον Ματσάκη από την διά ζώσης μαρτυρία του διαφάνηκε ότι η διάγνωση του περί ορισμένων παραλείψεων από μέρους του Εναγόμενου έγινε στη βάση του ιστορικού και των λεχθέντων του Ενάγοντα. Συνεπώς δεν προσδίδεται βαρύτητα στη μαρτυρία του εκτός από τα σημεία που δίνει τις απόψεις του επί γενικών ιατρικών θεμάτων. Αφετηρία για την διαπίστωση από μέρους του Ανισιένκο ότι ακολουθήθηκε λανθασμένος τρόπος εκτέλεσης της πρώτης εγχείρισης ήταν τα αποτελέσματα των διαφόρων εξετάσεων που τον προμήθευσε ο Ενάγοντας και τα παράπονα του για πόνο στη βουβωνική περιοχή και όρχεις. Ο Ανισιένκο στη μαρτυρία του αποδίδει το σύνδρομο του πόνου του Ενάγοντα στη λανθασμένη τοποθέτηση του προσθετικού υλικού, δηλαδή του πλέγματος, στους βουβωνικούς πόρους σε μορφή ταμπόν με πολλά κλίπς. Λανθασμένη επίσης κρίνει και την τοποθέτηση κλίπς στην ουροδόχο κύστη, στους σπερματικούς πόρους και στα νεύρα που ακολουθούν το σπερματικό πόρο. Αυτά αντιλήφθηκε από τις ακτινογραφίες (Τεκμήριο 72). Η λανθασμένη τοποθέτηση των πλεγμάτων και των κλιπς, κατά την γνώμη του, προκάλεσαν έντονη φλεγμονή στις περιοχές των λαγόνιων βόθρων και χρόνια σύμφυση στις έλικες των εντέρων. Ο καλύτερος οδηγός για την μεθοδολογία και τη διαδικασία διενέργειας μιας εγχείρησης είναι η μαρτυρία του χειρούργου που προέβη στην εγχείρηση. Ο Εναγόμενος προέβη σε πλήρη περιγραφή της διαδικασίας της πρώτης εγχείρησης, που ήταν του τύπου ΤΑΡΡ, και των ενεργειών που προηγήθηκαν αυτής. Συγκεκριμένα ανέφερε ότι χρησιμοποίησε την ενδοκοιλιακή λαπαροσκοπική μέθοδο στην οποία είχε ειδικευθεί και αυτή χρησιμοποιούσε πάντοτε. Τοποθέτησε δύο πλέγματα από το έσω βουβωνικό δακτύλιο μέχρι της άνω έλικος του λαγόνιου οστού, όπως επιβεβαιώνει και ο Ανισιένκο με την έκθεση του (Τεκμήριο 16), που είναι ο ιδανικός τρόπος τοποθέτησης τους, κατά τον Εναγόμενο. Όσον αφορά τον αριθμό των κλιπς συνήθως τοποθετεί 6 - 8 στη μία πλευρά και 6 - 8 στην άλλη ενώ τοποθετεί και άλλα για να κλείσει το περιτόναιο. Σε υποβολή του δικηγόρου του Ενάγοντα ότι κλιπς ανευρέθηκαν και στην ουροδόχο κύστη και στον σπερματικό πόρο εξού και καταλογίζεται ευθύνη στον Εναγόμενο, εφόσον δεν ενδείκνυται η τοποθέτηση τους στα συγκεκριμένα σημεία, ο Εναγόμενος αρνήθηκε ότι έκαμε τέτοιο και παρέπεμψε στα αποτελέσματα των διαφόρων εξετάσεων των άλλων ιατρών που κλήθηκαν από πλευράς Ενάγοντα ως μάρτυρες, όπως του πυελογραφήματος (Τεκμήριο 12). Όσον αφορά αυτή καθ' εαυτή τη τοποθέτηση κλιπς σε μια εγχείριση θεωρείται αποδεκτή μεθοδολογία απ΄ όλους τους μάρτυρες ιατρούς ακόμα και από τον Ανισιένκο που είναι ο μόνος που καταλογίζει ευθύνη στον Εναγόμενο για λανθασμένη τακτική που ακολουθήθηκε κατά την πρώτη εγχείρηση. Σε σχέση με το είδος του πλέγματος που τοποθετήθηκε κατά την εγχείρηση, ο Ανισιένκο παραδέχεται ότι ο Εναγόμενος χρησιμοποίησε το σωστό μέγεθος του πλέγματος και ότι ήταν στρογγυλό που σταθεροποιείται πιο εύκολα. Επίσης ο Στυλιανού επιβεβαιώνει ότι το 2002 ο όγκος του πλέγματος που χρησιμοποίησε ο Εναγόμενος «ήταν μέσα στα όρια». Μελέτησα με μεγάλη προσοχή τη μαρτυρία του Ανισιένκο. Από τον τρόπο που κατέθετε και έδινε τις απόψεις του για τα διάφορα θέματα που ερωτείτο ήταν φανερή η υπεροψία του αλλά και η τάση απόρριψης των θέσεων άλλων ιατρών που δεν συμπίπτουν με τις δικές του. Δεν διέλαθε της προσοχής του Δικαστηρίου η επιστημονική του κατάρτιση και προσόντα καθώς και οι τίτλοι που κατέχει μεταξύ των οποίων και εκείνο του διδάκτωρα Ιατρικών Επιστημών που εξασφάλισε στις 3.11.06 (βλ. Τεκμήριο 79 (Α)) και του γενικού χειρούργου στις 19.6.86 (βλ. Τεκμήριο 79 (Γ)). Θεωρεί το δικό του τρόπο εγχείρισης βουβωνοκήλης, δηλαδή της εξωπεριτοναϊκής προσπέλασης ως τον πλέον ενδεδειγμένο ενώ σε σχέση με εκείνο που χρησιμοποίησε ο Εναγόμενος η τοποθέτηση του δεν ήταν θετική αλλ΄ ούτε και σαφής. Αρχικά ισχυρίστηκε ότι δεν γνωρίζει τη συγκεκριμένη μέθοδο και δεν την χρησιμοποιεί. Μετά παραδέχθηκε ότι είναι η μέθοδος ΤΑΡΡ, αποδεκτή επιστημονικά, αλλά στην παρούσα περίπτωση ισχυρίστηκε ότι δεν εφαρμόστηκε σωστά. Σημειώνεται η θέση του Στυλιανού (Μ.Ε.9), επίσης γενικός χειρούργος, ότι η μέθοδος που χρησιμοποίησε ο Εναγόμενος είναι αποδεκτή μέχρι σήμερα και χρησιμοποιείται ευρέως. Από τη μαρτυρία του Ανισιένκο καθίσταται σαφές ότι υπέβαλε τον Ενάγοντα σε τρίτη εγχείρηση, περίπου μια βδομάδα μετά που τον εξέτασε παραπονούμενος για πόνο στην κοιλιακή χώρα και είχε διαπιστώσει ασήμαντο πονετικό σύνδρομο στα κάτω τμήματα του κοιλιακού τοιχώματος, σύμφωνα με την έκθεση του (Τεκμήριο 16). Σκοπός της εγχείρησης ήταν η αφαίρεση των πλεγμάτων και των κλιπς που είχαν τοποθετηθεί κατά την πρώτη εγχείρηση προς άρση της φλεγμονής και του πόνου. Σημειώνεται ότι η έκβαση της υπόθεσης επηρεάζει και τον ίδιο, εφόσον θα πρέπει να δικαιολογήσει την αναγκαιότητα διενέργειας της τρίτης εγχείρησης. Γενικά έδωσε την εντύπωση ότι πρόθεση του ήταν η υποβοήθηση της υπόθεσης του Ενάγοντα και όχι η παράθεση των επιστημονικών του γνώσεων αντικειμενικά επί των θεμάτων που εγείρονται. Συγκεκριμένα από την ενδελεχή εξέταση της μαρτυρίας του σε συνάρτηση με την υπόλοιπη μαρτυρία ενώπιον μου, διαφαίνεται ότι οι τοποθετήσεις του χαρακτηρίζονται από αοριστία και έλλειψη πειστικής και σαφούς τεκμηρίωσης. Θα παραθέσω την αιτιολογία μου. Ο κύριος λόγος που απορρίπτει τη μέθοδο εγχείρησης βουβωνοκήλης που χρησιμοποίησε ο Εναγόμενος περιστρέφεται γύρω από το γεγονός ότι δεν περιλαμβάνεται στις δύο βασικές μεθόδους που χρησιμοποιεί ο ίδιος, τις οποίες θεωρεί ως τις πλέον ορθές. Ενώ παραδέχεται τη χρήση κλιπς σε μια τέτοια εγχείρηση, στην παρούσα περίπτωση απορρίπτει τον αριθμό που χρησιμοποίησε ο Εναγόμενος, τον οποίο χαρακτηρίζει υπερβολικό, κρίνοντας πάλι από τον δικό του τρόπο χειρουργικής επέμβασης. Ειδικότερα ανέφερε ότι ο ίδιος σήμερα τοποθετεί 2 μέχρι 6 κλιπς κατά τη διάρκεια εγχείρησης βουβωνοκήλης, γι' αυτό κατά την εγχείρηση που υπέβαλε τον Ενάγοντα αφαίρεσε το προσθετικό δίχτυ και τα κλιπς εκτός από δεκατρία. Κανένας άλλος ιατρός που κλήθηκε από πλευράς Ενάγοντα δεν υποστήριξε το ίδιο. Αντίθετα η θέση τους ήταν γενική ότι είναι συνηθισμένο φαινόμενο η χρήση κλιπς. Ο Ανισιένκο έδωσε έμφαση στο γεγονός ότι τα κλιπς που χρησιμοποιήθηκαν κατά την πρώτη εγχείρηση και ανευρέθηκαν στην κοιλιακή χώρα του Ενάγοντα ήταν δύο ειδών χωρίς όμως να δώσει μια σαφή απάντηση, παρά την επίμονη αντεξέταση του επί του σημείου, κατά πόσο η χρήση διαφορετικών κλιπς συνέτεινε και πώς στα κατ΄ ισχυρισμό μετεγχειρητικά προβλήματα του Ενάγοντα. Ειδικότερα ενώ έκαμε αναφορά ότι η χρήση των στενόμακρων κλιπς είναι για να σταματήσει μια αιμορραγία, δεν έδωσε ικανοποιητικές εξηγήσεις αν η χρήση τους κατά την πρώτη εγχείρηση είχε σχέση με την μετεγχειρητική κατάσταση του Ενάγοντα. Την αναγκαιότητα των μακρόστενων κλιπς σε μια εγχείρηση τόνισαν τόσο ο Στυλιανού όσο και ο Εναγόμενος. Ο Ανισιένκο κρίνει ότι η τοποθέτηση των κλιπς κατά την πρώτη εγχείρηση έγινε σε αντικανονικά σημεία, έχοντας κατά νου τα σημεία που ο ίδιος τα τοποθετεί στη βάση των δικών του μεθόδων. Σημειώνεται η θέση του κατά την επανεξέταση ότι δεν υπήρξε μετακίνηση του πλέγματος ενώ στην κύρια εξέταση του ανέφερε διαφορετικά, ότι δηλαδή το πλέγμα δεν ήταν στερεωμένο γι΄ αυτό μετακινήθηκε. Σε ερώτηση κατά την κύρια εξέταση για τους λόγους που το πλέγμα βρέθηκε στη θέση που το είχε βρει κατά την τρίτη εγχείρηση, δεν μπόρεσε να δώσει σαφή απάντηση αναφέροντας επί λέξει «Πολύ δύσκολο να απαντήσω γιατί συνήθως το προσθετικό δίχτυ απλώνεται με τη μέθοδο ότι απλώνεται πάνω από τον σπερματικό πόρο μονοκόμματο». Στοιχείο της κακής τοποθέτησης του πλέγματος θεωρεί επίσης και ότι αυτό δεν κάλυπτε ολόκληρο το δεξιό βουβωνικό δακτύλιο συγκρίνοντας πάλι με τις δικές του μεθόδους εγχείρησης. Δεν αμφισβητεί την ύπαρξη έντονων συμφύσεων στη δεξιά κοιλιακή χώρα και τη δυσκολία που ο ίδιος αντιμετώπισε στην αφαίρεση τους κατά την τρίτη εγχείρηση. Η παρουσία των συμφύσεων και τα προβλήματα που αυτές δημιούργησαν και εξακολουθούν να δημιουργούν στον Ενάγοντα, όπως το σύνδρομο του πόνου, είναι διάχυτη σε όλη τη μαρτυρία του Ανισιένκο. Παράδειγμα οι αναφορές του ότι ο σπερματογόνος πόρος ήταν κολλημένος στις συμφύσεις, ότι το σιγμοειδές λεπτό και τυφλό έντερο ήταν ακινητοποιημένα λόγω των συμφύσεων και η θέση στην οποία βρέθηκε συρρικνωμένο το πλέγμα, εντός δηλαδή των συμφύσεων. Το τελευταίο επιβεβαιώνεται και από τον Στυλιανού που προέβη στη δεύτερη εγχείρηση. Γενικά ο Ανισιένκο δεν κατάφερε να αποσυνδέσει την παρουσία των συμφύσεων από τα παράπονα πόνου του Ενάγοντα και την κατάσταση του όπως τη βρήκε ο ίδιος. Το ίδιο έγινε και με τον Στυλιανού που υπέβαλε τον Ενάγοντα στη δεύτερη εγχείρηση και ο οποίος προέβη σε αφαίρεση των συμφύσεων και αριθμού κλιπς που ήταν συνδεδεμένα με αυτές για αντιμετώπιση του πόνου. Κρίνω το σημείο κατάλληλο για να τονίσω ορισμένα σημεία από τη μαρτυρία του Στυλιανού επί του θέματος των συμφύσεων. Ο Στυλιανού θεωρεί τον πόνο στην μικροβουβωνική περιοχή αμφοτερόπλευρα μετά 4 μήνες από την πρώτη εγχείρηση δηλαδή το Δεκέμβρη του 2002, ως πολύ λογικό και ότι εξαρτάται από το άτομο. Επειδή τα παράπονα του Ενάγοντα για πόνο συνέχισαν και ο ίδιος συνέδεσε, όπως και ο Ανισιένκο, τον πόνο με την παρουσία των συμφύσεων γι΄ αυτό και προέβη στη διαγνωστική λαπαροσκοπική επέμβαση για τη λύση δηλαδή των συμφύσεων και αφαίρεση κάποιων κλιπς που έκρινε ότι μπορούσε να επηρέαζαν την περιοχή και ήταν συνδεδεμένα με τις συμφύσεις. Οι λόγοι που αφαίρεσε τα κλιπς ήταν γιατί θεώρησε ότι το πλέγμα είχε ήδη κολλήσει στην περιοχή και για να απαλύνει επιπρόσθετα ή να εξαφανίσει τον πόνο. Ο ίδιος πόνος όμως, σύμφωνα με τον Ενάγοντα αλλά και την έκθεση του Στυλιανού (Τεκμήριο 14) συνέχισε και μετά τη δεύτερη εγχείρηση. Ο Ανισιένκο δεν έδωσε μια τεκμηριωμένη εικόνα ως προς τη συμβολή των συμφύσεων στους πόνους για τους οποίους παραπονείτο ο Ενάγοντας. Αντίθετα προσπάθησε να μειώσει τη σημασία τους προβάλλοντας τη θέση ότι η λανθασμένη τοποθέτηση του πλέγματος συνέτεινε στην αύξηση τους. Κανένας άλλος ιατρός μάρτυρας από πλευράς Ενάγοντα δεν έκαμε αναφορά για αυξημένο βαθμό συμφύσεων λόγω του συγκεκριμένου λόγου, όπως προσπάθησε να ισχυριστεί ο Ανισιένκο ή οποιουδήποτε άλλου λόγου. Η τοποθέτηση των άλλων ιατρών ήταν γενική χωρίς να αποδώσουν ευθύνη στον Εναγόμενο είτε για τη δημιουργία των συμφύσεων είτε για τυχόν «αυξημένο» βαθμό τους. Σημειώνεται ότι η παρουσία συμφύσεων είναι φυσιολογικό επακόλουθο σε ορισμένες περιπτώσεις ενδοκοιλιακών εγχειρίσεων, σύμφωνα με τον Μαυρομμάτη (Μ.Ε.7) και τον Στυλιανού (Μ.Ε.9), γεγονός που έμμεσα παραδέχθηκε και ο Ανισιένκο. Αξιοσημείωτη είναι η εξήγηση του Στυλιανού ότι οι συμφύσεις είναι απότοκο της διαδικασίας του οργανισμού στην άμυνα του να επουλώσει τις πληγές που δημιουργεί ο χειρούργος κατά την εγχείρηση. Και ο Εναγόμενος παραδέχεται ότι η εμφάνιση συμφύσεων είναι ένα φυσιολογικό φαινόμενο προσθέτοντας ότι είναι απαράβατος ιατρικός κανόνας να μην «πειράξεις» τις συμφύσεις παρά μόνο τη συγκεκριμένη σύμφυση που προκαλεί την απόφραξη του λεπτού εντέρου, διαφορετικά αυτές θα πολλαπλασιαστούν. Μου δημιουργούνται αμφιβολίες σ΄ όσον αφορά την ορθότητα των θέσεων του Ανισιένκο σε σχέση με την «κακή» τοποθέτηση του πλέγματος και των κλιπς, ενόψει και των διαφορετικών απόψεων και τοποθετήσεων των άλλων ιατρών που κλήθηκαν από τον Ενάγοντα ως μάρτυρες, ιδιαίτερα του Στυλιανού, αλλά και από τη μαρτυρία του ιδίου που δεν ήταν ακριβής. Και εξηγώ. Ο Αντωνίου (Μ.Ε.4) εξετάζοντας το πυελογράφημα που ετοιμάστηκε από τον Κοτζιαμάνη (Τεκμήριο 64), κατόπιν οδηγιών του, δεν διέγνωσε ουρολογικό πρόβλημα στον Ενάγοντα ενώ οι ουρητήρες, η ουροδόχος κύστη και τα νεφρά ήταν όλα φυσιολογικά. Και ο Κοτζιαμάνης στην έκθεση του (Τεκμήριο 12) χαρακτηρίζει το πυελογράφημα στις 12.12.03 ως φυσιολογικό. Σημειώνεται ότι ο Ανισιένκο το 2004 διέγνωσε αλλοίωση της ουροδόχου κύστεως. Ο Αντρέου (Μ.Ε.2) σε υπερηχογράφημα που υπέβαλε τον Ενάγοντα την 1.11.02 (Τεκμήριο 61) διαπίστωσε ότι εκτός από μικρά ηχογενή μορφώματα που αντιλήφθηκε στον αριστερό νεφρό, η κύστη και ο προστάτης ήταν φυσιολογικά. Επίσης ο Μαυρομμάτης, κρίνοντας από τα τεκμήρια που τέθηκαν ενώπιον του κατά τη διάρκεια της μαρτυρίας του, όπως τα αποτελέσματα των διαφόρων εξετάσεων, ακτινογραφιών κ.α. δεν διαπίστωσε αμέλεια ή ιατρικό λάθος του Εναγόμενου. Ο δε Κοτζιαμάνης από τις ακτινογραφίες που ο ίδιος υπέβαλε τον Ενάγοντα δεν εντόπισε καμία ανωμαλία ενώ την παρουσία των κλιπς θεωρεί ως συνηθισμένο φαινόμενο σε χειρουργικές επεμβάσεις. Επίσης μαρτύρησε βλέποντας το Τεκμήριο 11 που είναι τα αποτελέσματα της αξονικής τομογραφίας που διενήργησε ο ίδιος στις 17.12.03, ότι δεν διαπιστώνεται η ύπαρξη κλιπς ή γειτνίασης τους με τα λαγόνια αγγεία ή άλλα νεύρα, σε αντίθεση με τον Ανισιένκο ότι κλιπς βρέθηκαν τοποθετημένα σε νεύρα και αγγεία. Μια από τις διαπιστώσεις του Στυλιανού κατά την επέμβαση που διενήργησε ο ίδιος και τα αποτελέσματα της οποίας εμφαίνονται στο ιατρικό του πιστοποιητικό (Τεκμήριο 14) είναι ότι το πλέγμα δεν ανευρίσκετο εντός των βουβωνικών πόρων και ήταν 4 με 5 εκατοστά μακριά από το έσω βουβωνικό στόμιο προς τον ομφαλό, η θέση του οποίου επιλέγεται από τον χειρούργο ανάλογα με τη θέση της κήλης για την οποία διεξάγεται η εγχείρηση· σε αντίθεση με τον Ανισιένκο που ψέγει τον Εναγόμενο ότι είχε τοποθετήσει το πλέγμα μέσα στο βουβωνικό κανάλι. Σημειώνεται ότι κατά την αντεξέταση του Ανισιένκο όταν ο δικηγόρος του Εναγόμενου τον έφερε σε αντιπαράθεση με το συγκεκριμένο τεκμήριο και τον κάλεσε να τοποθετηθεί, έδωσε τη δικαιολογία ότι ο Στυλιανού μπορεί να στερείτο εμπειρίας και μόνο το άκρο του πλέγματος να είχε δει και ότι σταμάτησε ως ενός σημείου την επέμβαση γιατί αντιλήφθηκε προφανώς, ότι δεν μπορούσε να προχωρήσει. Σημειώνεται ότι τέτοια θέση όχι μόνο δεν υποβλήθηκε στον Στυλιανού αλλά ο ίδιος ο Στυλιανού ανέφερε ότι σκόπιμα παρέμεινε ως ενός σημείου η επέμβαση του, γιατί δεν ήταν σίγουρος για την αποτελεσματικότητα μιας βαθύτερης επέμβασης. Σε σχέση με τη συρρίκνωση του πλέγματος και τη δημιουργία ινώδους αντίδρασης, ο Στυλιανού τα θεωρεί ως φυσιολογικά και ότι είναι η αναπόφευκτη αντίδραση του οργανισμού προς συρρίκνωση του κοιλιακού τοιχώματος ώστε να εξαφανιστεί η οπή· σε αντίθεση με τον Ανισιένκο που αποδίδει τη συρρίκνωση στην κατ΄ ισχυρισμό λανθασμένη τοποθέτηση του πλέγματος. Ο Ανισιένκο στη μαρτυρία του τόνισε τα πλεονεκτήματα της εξωπεριτοναϊκής μεθόδου που είναι μια από τις μεθόδους που ακολουθεί και την οποία επικροτεί στη γραπτή αγόρευση του ο δικηγόρος του Ενάγοντα για να καταλήξει στο ότι η συγκεκριμένη μέθοδος ήταν η πλέον ορθή υπό τις περιστάσεις. Και η μέθοδος αυτή όμως φαίνεται να έχει τις αδυναμίες της, εφόσον η χρήση της δεν αποκλείει την εμφάνιση συμφύσεων, σύμφωνα με τον Στυλιανού. Ο Ανισιένκο προσπάθησε στη μαρτυρία του να μειώσει το κύρος των γνωματεύσεων των άλλων ιατρών και τα αποτελέσματα των διαφόρων επιστημονικών εξετάσεων που έγιναν στην Κύπρο και προηγήθηκαν της δικής του εγχείρησης, όπως και του κάθε τεκμηρίου που τέθηκε ενώπιον του και το οποίο έβλεπε για πρώτη φορά, στην προσπάθεια του προφανώς δικαιολόγησης της διαφοράς που προέκυπτε με τις δικές του τοποθετήσεις. Όπως για το Τεκμήριο 10 που είναι η έκθεση του Κοτζιαμάνη στη βάση ακτινογραφίας που διενήργησε ο ίδιος, που περιγράφει ως φυσιολογική την ενδοφλέβια ουρογραφία, ο Ανισιένκο υποστήριξε ότι η ακτινογραφία δεν περιγράφει ποτέ την κλινική εικόνα ενώ προβλήματα με την ουροδόχο κύστη μόνο με ένα είδος εξέτασης άλλης μπορούσε να διαπιστωθεί. Για το Τεκμήριο 11 που είναι η έκθεση των αποτελεσμάτων της αξονικής τομογραφίας που διενεργήθηκε στις 17.12.03 από τον Κοτζιαμάνη και δεν φαίνεται να υπάρχουν κλιπς σε γειτονία με τα λαγόνια αγγεία ή νεύρα σε αντίθεση με τα λεχθέντα του Ανισιένκο ότι κλιπς βρέθηκαν στερεωμένα σε νεύρα, υποστήριξε ότι δεν φαίνονται σε ακτινογραφίες τα νεύρα ή αγγεία. Η θέση του αυτή καταρρίπτεται από τον Κοτζιαμάνη ότι ναι μεν δεν φαίνονται αλλά γνωρίζει την ανατομική θέση των νεύρων και αγγείων και στην περίπτωση του Ενάγοντα δεν υπήρχαν στα σημεία που αναφέρει στην έκθεση του. Ο Ανισιένκο ισχυρίστηκε επίσης ότι δεν υπήρχε ανάγκη να δει το Τεκμήριο 11 προηγουμένως γιατί βασίστηκε στις δικές του φωτογραφίες. Μειώνει επιπρόσθετα τη σημασία του Τεκμηρίου 11 προβάλλοντας τη θέση ότι δεν καταλήγει σε διάγνωση, αν και προβαίνει σε μια περιγραφή, αλλά και η απουσία πύον δεν σημαίνει απαραίτητα ότι δεν υπήρχε χρόνια φλεγμονή. Επίσης απορρίπτει το περιεχόμενο του Τεκμηρίου 23 που είναι η έκθεση του νευρολόγου Κωνσταντίνου Πούγιουρου, ο οποίος σημειωτέον δεν κλήθηκε ως μάρτυρας και δεν δόθηκε κανένας λόγος για την παράλειψη αυτή, όπου αναφέρει ότι σε εξέταση του Ενάγοντα στις 22.1.04 η μυική του ισχύς ήταν φυσιολογική και δεν παρατηρείτο υπαισθησία για κανένα μέτριο νευρικό κλάδο στην περιοχή της κοιλιακής χώρας. Από την άλλη ο Στυλιανού που είχε την ευκαιρία να δει την περιοχή της κοιλίας του Ενάγοντα κατά τη διαγνωστική λαπαροσκοπική επέμβαση που διενήργησε ο ίδιος μετά δύο χρόνια περίπου από την πρώτη, δεν βρήκε κάτι το παράξενο. Σημειώνεται η θέση του Στυλιανού ότι δεν προχώρησε βαθύτερα γιατί δεν ήταν σίγουρος ότι τέτοια επέμβαση θα βοηθούσε τον Ενάγοντα, σε αντίθεση με τον Ανισιένκο που δεν δίστασε να προχωρήσει στην τρίτη εγχείρηση αν και από την ιατρική εξέταση η διαπίστωση του ήταν απλά ασήμαντο πονετικό σύνδρομο στα κάτω τμήματα του κοιλιακού τοιχώματος. Τόσο ο Στυλιανού όσο και ο Ανισιένκο προχώρησαν στη δεύτερη και τρίτη εγχείρηση αντίστοιχα, λόγω της επιμονής του Ενάγοντα για πόνο στο κάτω μέρος της κοιλιακής του χώρας. Με τη μαρτυρία του Ενάγοντα προβάλλεται η θέση ότι ο πόνος και οι δυσχέρειες εξακολουθούν να υπάρχουν μέχρι σήμερα σε βαθμό μάλιστα που επηρεάζουν την προσωπική, οικογενειακή και επαγγελματική του ζωή. Στη βάση της μαρτυρίας του Ανισιένκο ότι η εγχείρηση που υπέβαλε τον Ενάγοντα (τρίτη) ήταν επιτυχής και προέβη σε αποκατάσταση των κατ΄ ισχυρισμό λαθών του Εναγόμενου και το μόνο που παρέμεινε από την πρώτη εγχείρηση ήταν δεκατρία κλιπς που δεν επηρεάζουν καθόλου, από άποψης υγείας τον Ενάγοντα, καθώς και οι συμφύσεις, δημιουργούνται περαιτέρω ερωτηματικά στο Δικαστήριο σ΄ όσον αφορά την ορθότητα των συμπερασμάτων του Ανισιένκο περί των κατ΄ ισχυρισμό λαθών κατά την πρώτη εγχείρηση. Αναμένετο ότι με την τρίτη εγχείρηση θα εξέλειπε εντελώς ο πόνος ή τουλάχιστον να μειωθεί αισθητά εκτός και αν ο ήταν υποκειμενικός, ως η θέση του Εναγόμενου. Όσο αφορά τη δεύτερη εγχείρηση αυτή είχε χαρακτήρα διαγνωστικό κατά την οποία ο Στυλιανού αποφάσισε σε μερική αφαίρεση των κλιπς που έκρινε ότι εξετέλεσαν τον προορισμό τους και ήταν εντός των συμφύσεων που ίσως λόγω επηρεασμού των μυών να ήταν και η αιτία του πόνου. Σημειώνεται ότι η εγχείρηση που διενήργησε ο Ανισιένκο ήταν ακόμα σοβαρότερη εγχείρηση απ΄ εκείνη του Στυλιανού, δηλαδή εκείνη της τομής. Οι διιστάμενες ουσιαστικά απόψεις των Κοτζιαμάνη, Αντωνίου, Αντρέου, Μαυρομμάτη και Στυλιανού από την μια που δεν αντιλήφθηκαν κάτι το προβληματικό ή ασύνηθες και του Ανισιένκο από την άλλη σε βασικά θέματα επενεργούν σίγουρα υπέρ του Εναγόμενου, γιατί ο Ενάγοντας απέτυχε να παρουσιάσει μια σταθερή και θετική εικόνα σε σχέση με την κατ΄ ισχυρισμό κακή τοποθέτηση του πλέγματος και των κλιπς κατά την πρώτη εγχείρηση με δυσμενείς για τον Ενάγοντα επιπτώσεις. Κρίνω τους Κοτζιαμάνη, Αντωνίου, Αντρέου, Μαυρομμάτη και Στυλιανού ανεξάρτητους μάρτυρες και ως εμπειρογνώμονες για τα θέματα που κατέθεσαν που ουσιαστικά επιβεβαιώνουν την εκδοχή του Εναγόμενου στα βασικά σημεία· ότι δηλαδή η πρώτη εγχείρηση διεξήχθηκε κανονικά με την μέθοδο ΤΑΡΡ, τα πλέγματα και τα κλιπς τέθηκαν στην κανονική τους θέση και ομαλή υπήρξε και η μετεγχειρητική κατάσταση του Ενάγοντα εκτός από την ανάπτυξη των συμφύσεων, φυσιολογικό φαινόμενο μετά από τέτοια επέμβαση. Γι΄ αυτό αποδέχομαι τη μαρτυρία τους στο σύνολο της. Αξιόπιστη επίσης και αποδεκτή κρίνω τη μαρτυρία της Σωτηριάδου και του Λάρκου που προέβησαν σε γενική ανάλυση ούρων και φωτογράφιση αντίστοιχα. Στη βάση της μαρτυρίας του Ανισιένκο η πλευρά του Ενάγοντα ψέγει περαιτέρω τον Εναγόμενο για την έκθεση του (Τεκμήριο 18) ότι δεν είναι εμπεριστατωμένη, όπως εκείνη του Ανισιένκο, δηλαδή το Τεκμήριο 16 και ούτε συνοδεύεται από φωτογραφίες, βίντεο ή «πρωτόκολλο». Σημειώνεται όμως ότι ο Ανισιένκο, αν και αρχικά δίσταζε να το παραδεχθεί γνώριζε εκ των προτέρων ότι θα ακολουθούσαν δικαστικά διαβήματα και είναι φυσιολογικό επακόλουθο ότι θα έδινε μια λεπτομερή και εμπεριστατωμένη πληροφόρηση, σε αντίθεση με τον Εναγόμενο που δεν πίστευε ότι τα πράγματα θα έφθαναν ως εδώ. Όμως μελετώντας το Τεκμήριο 18 που ετοίμασε ο Εναγόμενος, κατόπιν παράκλησης του Ενάγοντα, σε αυτό προβαίνει σε πλήρη συνοπτική περιγραφή του τύπου της πρώτης εγχείρησης και των προσθέσεων κατά τη διενέργεια της. Η πιο πάνω θέση του Ενάγοντα, ελλείψει σαφούς τοποθέτησης ως προς τι άλλο θα έπρεπε να περιλαμβάνει το Τεκμήριο, κατά τη γνώμη του, που θα μπορούσε να βοηθούσε κατά την τρίτη εγχείρηση, ή αν από το «ελλιπές» περιεχόμενο του προκλήθηκε συγκεκριμένη ή κάποια ζημιά, παραμένει μετέωρη και άνευ σημασίας. Μελετώντας τη μαρτυρία του Εναγόμενου από την άλλη κρίνω ότι υπήρξε θετικός και συνεπής στις θέσεις που πρόβαλε. Ο Εναγόμενος είναι γενικός χειρούργος αλλά και ειδικός ουρολόγος. Διενεργεί λαπαροσκοπικές εγχειρήσεις από το 1992 κατόπιν ειδικής εκπαίδευσης που έτυχε στην Αγγλία. Η ειδικότητα του ουρολόγου επιβεβαιώνεται και από τον Μαυρομμάτη (Μ.Ε.7), που είναι ο Πρόεδρος της Ουρολογικής Εταιρείας Κύπρου ο οποίος ανέφερε ότι ο Εναγόμενος είναι μέλος της. Η μαρτυρία του Εναγόμενου έχει συνοχή και επιστημονική ακρίβεια και στα βασικά της σημεία συμφωνεί με εκείνη του Στυλιανού. Ο Εναγόμενος αρνήθηκε κατ΄ αρχάς την ύπαρξη πόνου συνεπεία της πρώτης εγχείρησης, ως η εκδοχή του Ενάγοντα, εκτός του φυσιολογικού κατά τα αρχικά στάδια μετά την πρώτη εγχείρηση. Ακόμη και ο Στυλιανού που εξέτασε τον Ενάγοντα μετά τέσσερις μήνες έκρινε ως πολύ λογικό τον πόνο. Στην προσπάθεια του όμως ως ιατρού να βρει την αιτία του πόνου στην περίπτωση που το παράπονο του Ενάγοντα ήταν ειλικρινές, ο Εναγόμενος τον αποδίδει στη χρόνια προστατίτιδα αιτία άσχετη με την πρώτη εγχείρηση και εξήγησε τους λόγους που συνοψίζονται στους εξής: Ο Ενάγοντας παρεπονείτο τόσο στον ίδιο όσο και στον Ανισιένκο για λοιμώξεις και μικροενοχλήματα στους όρχεις. Επιπλέον ο ίδιος διέγνωσε επιδιδυμορχίτιδα στην εξέταση στο ιατρείο του το 1993 αλλά και το υπερηχογράφημα στη Ρωσία πριν την τρίτη εγχείριση δεικνύει χρόνια προστατίτιδα, υπερτροφία του προστάτη και υπόλοιπα ούρων στην κύστη (βλ. Τεκμήριο 16),που όλα αυτά κατατείνουν στη χρόνια προστατίτιδα ως αιτία του άλγους. Διαχωρίζει όμως την πάθηση αυτή απ' εκείνη της αμφοτερόπλευρης βουβωνοκήλης για την οποία εγχείρησε τον Ενάγοντα. Ο Εναγόμενος ήταν κάθετος στο ότι η πρώτη εγχείρηση αφορούσε σε βουβωνοκήλη η οποία δεν έχει συμπτώματα ή προκαλεί πόνο, θα έπρεπε όμως να αντιμετωπιστεί χειρουργικά προς αποτροπή αύξησης της και περίσφιξης που συνιστούσε κίνδυνο για τη ζωή του ασθενή. Το σύμπτωμα της χρόνιας προστατίτιδας προϋπήρχε της πρώτης εγχείρησης αλλά με την πάροδο του χρόνου έγινε χειρότερη. Ο Εναγόμενος θεωρεί τον πόνο κατά τις πρώτες μέρες μετά από μια λαπαροσκοπική εγχείρηση ως φυσιολογικό και ότι είναι μεγαλύτερης έντασης απ' εκείνο της τομής και εξήγησε ότι ο λόγος είναι γιατί φουσκώνει η κοιλιά με αέριο, τεντώνονται οι μυς και ο πόνος φτάνει μέχρι τους ώμους οπότε ενδείκνυται η χρήση πεθιτίνης για απάμβλυνση του πόνου. Η παράλειψη χρήσης πεθιτίνης είναι κάτι το αφύσικο. Αυτά ανέφερε σε απάντηση της θέσης του Ενάγοντα ότι στα παράπονα του Ενάγοντα για πόνο του χορηγείτο πεθιτίνη. Ο Εναγόμενος ήταν κατηγορηματικός ότι κατά την έξοδο του από την κλινική αλλά και αργότερα κατά τις πρώτες επισκέψεις του στο ιατρείο του, ο Ενάγοντας ήταν απόλυτα εντάξει και ο ίδιος δεν διαπίστωσε οτιδήποτε το ανησυχητικό ή την ύπαρξη επιπλοκών, όπως τραυματισμό των αγγείων του όρχεος ή άλλα προβλήματα με τον όρχι. Στη βάση της πιο πάνω αξιολόγησης προτιμώ τη μαρτυρία του Εναγόμενου στα αμφισβητούμενα σημεία έναντι εκείνης του Ανισιένκο και του Σταυριανού οι οποίοι δημιούργησαν αρνητική εντύπωση στο Δικαστήριο, για τους λόγους που ανέφερα ανωτέρω, ως προς τον τρόπο διενέργειας της πρώτης εγχείρησης. Έχω ήδη προβεί σε ορισμένα επιμέρους ευρήματα ανωτέρω. Προβαίνω επιπρόσθετα και στα εξής: Στις 6.8.2002 το πρωί ο Ενάγοντας προσήλθε στην κλινική του Εναγόμενου και ο τελευταίος τον υπέβαλε σε λαπαροσκοπική εγχείρηση αμφοτερόπλευρης βουβωνοκήλης κάτω από γενική νάρκωση με την μέθοδο ΤΑΡΡ η οποία είναι αποδεκτή ιατρικά και χρησιμοποιείται ευρέως. Κατ΄ αυτήν ο Εναγόμενος τοποθέτησε δύο ξεχωριστά στρογγυλά πλέγματα προπυλένιου τα οποία στερέωσε με ελικοειδή κλιπς σε μύες σε κάποια απόσταση από το έσω βουβωνικό στόμιο και χωρίς να επηρεάσει η τοποθέτηση τους με οποιοδήποτε τρόπο το βουβωνικό κανάλι, το σπερματικό πόρο, την ουροδόχο κύστη, αγγεία ή νεύρα. Κλιπς χρησιμοποίησε επίσης και για το κλείσιμο του περιτοναίου. Συνολικά είχε τοποθετήσει 41 κλιπς δύο ειδών, το ένα είδος για στερέωση των πλεγμάτων και το άλλο για να σταματήσει την αιμορραγία. Η εγχείρηση διεξήχθηκε κανονικά και ο Εναγόμενος εξήλθε της κλινικής στις 9.8.2002. Κατά την παραμονή του στην κλινική, ο Ενάγοντας είχε πόνους συνεπεία της εγχείρησης, που ήταν φυσιολογικοί, ενόψει του είδους της εγχείρησης, για απάμβλυνση των οποίων του χορηγείτο πεθιτίνη. Στις δύο μέρες μετά την έξοδο του από την κλινική ο Ενάγοντας επισκέφθηκε τον Εναγόμενο και η εξέταση δεν κατέδειξε οτιδήποτε το αφύσικο ή πρόβλημα. Τον ξαναεπισκέφθηκε στις 16.9.02 όπου του αφαίρεσε τις ραφές από την πρώτη εγχείρηση και ο Ενάγοντας του παραπονέθηκε για πόνο στις βουβωνικές περιοχές, που κρίθηκε επίσης ως φυσιολογικός σε τέτοιου είδους επεμβάσεις. Του δόθηκαν παυσίπονα και αντιφλεγμονώδη. Ακολούθως ο Ενάγοντας του ζήτησε με επιστολή (Τεκμήριο 17) ιατρική έκθεση στην Ελληνική και Αγγλική γλώσσα. Αρχικά ο Εναγόμενος την ετοίμασε χειρόγραφη (Τεκμήριο 3) αλλά μετά, κατόπιν απαίτησης του Ενάγοντα την ετοίμασε δακτυλογραφημένη και είναι τα Τεκμήρια 18Α και 18. Ο Ενάγοντας παραπονείτο για πόνους για τους οποίους επισκεπτόταν αριθμό ιατρών διαφόρων ειδικοτήτων μεταξύ των οποίων και τον Στυλιανού. Ο Στυλιανού είδε τον Ενάγοντα για πρώτη φορά στις 10.12.02 παραπονούμενος για πόνο στη μηροβουβωνική περιοχή, όσχεο και όρχεις που έκρινε λογικό. Του σύστησε συντηρητική αγωγή και επειδή τα παράπονα για πόνο εξακολούθησαν ο Στυλιανού προέβη σε διαγνωστική λαπαροσκοπική επέμβαση (δεύτερη εγχείρηση) στις 20.10.03 κατά την οποία διαπιστώθηκε η ύπαρξη συμφύσεων τόσο του λεπτού εντέρου όσο και του επίπλου δεξιά ενώ το πλέγμα στ΄ αριστερά είχε συρρικνωθεί, που είναι αναμενόμενη εξέλιξη. Κατά την εγχείρηση ο Στυλιανού αφαίρεσε δύο κλιπς δεξιά προς απάμβλυνση του πόνου και πέντε αριστερά αλλά ο Ενάγοντας και μετά την δεύτερη εγχείρηση συνέχισε να παραπονείται για τους ίδιους πόνους. Άλλος ιατρός που τον εξέτασε ήταν ο Ανισιένκο, διευθυντής της Χειρουργικής Κλινικής στο Κρατικό Ίδρυμα Υγείας στο Νοβοσιμπίρσκ στη Ρωσία ο οποίος υπέβαλε τον Ενάγοντα στις 16.6.04 αρχικά σε λαπαροσκοπική που μετατράπηκε σε χειρουργική επέμβαση τομής, όπου αφαιρέθηκαν τα πλέγματα και αριθμός κλιπς αφήνοντας μόνο δεκατρία, που είχαν τοποθετηθεί κατά την πρώτη εγχείρηση. Αποδίδεται περαιτέρω στον Εναγόμενο ότι δεν έλαβε τη συγκατάθεση του Ενάγοντα για να προβεί στην εγχείρηση. Τα ίδια τα γεγονότα της υπόθεσης όμως τον διαψεύδουν. Ο ίδιος ο Ενάγοντας σύμφωνα με τη μαρτυρία του προσήλθε στην κλινική, υπεβλήθη σε διάφορες εξετάσεις και δέχθηκε από μέλη της κλινικής την προετοιμασία του για την εγχείρηση. Η λήψη γραπτής συγκατάθεσης κατ' εκείνο το χρόνο δεν ήταν αναγκαία, σύμφωνα με τον Εναγόμενο. Από την 1.3.2003 και μετά η λήψη προηγουμένως γραπτής συγκατάθεσης του ασθενούς κατέστη αναγκαία μετά από προτροπή του Παγκύπριου Ιατρικού Συλλόγου δυνάμει επιστολής του ημερομηνίας 20.1.03 προς τα μέλη του (Τεκμήριο 96). Δεν υπήρξε εξάλλου αντίθετη άποψη από μέρους των ιατρών που κλήθηκαν από πλευράς Ενάγοντα και οι οποίοι διεξάγουν τις εργασίες τους στην Κύπρο. Τα όσα ο Ανισιένκο μαρτύρησε σε σχέση με το θέμα αφορούν στη τακτική που ισχύει στη Ρωσία. Συνεπώς συνιστά εύρημα μου ότι ο Ενάγοντας συγκατατέθηκε προφορικά για να υποβληθεί στην πρώτη εγχείρηση βουβωνοκήλης με τη μέθοδο που χρησιμοποίησε ο Εναγόμενος, δηλαδή τη λαπαροσκοπική ενδοκοιλιακή. Σημειώνεται ότι συνιστά παραδεκτό γεγονός η μέθοδος που χρησιμοποιήθηκε κατά την πρώτη εγχείρηση. Ο Ενάγοντας απορρίπτει επιπρόσθετα τη διάγνωση του Εναγόμενου για την ύπαρξη βουβωνοκήλης αποδίδοντας του ουσιαστικά αλλότρια κίνητρα στη διενέργεια της πρώτης εγχείρησης. Ο Εναγόμενος ήταν κατηγορηματικός ότι τον Γενάρη του 2002 που τον επισκέφθηκε ο Ενάγοντας στο γραφείο του παραπονούμενος για φούσκωμα στη δεξιά βουβωνική περιοχή κυρίως όταν σφίγγετο, ήταν εμφανής η ύπαρξη μεγάλης βουβωνοκήλης. Ο Εναγόμενος εξέτασε λεπτομερώς τον Ενάγοντα και διαπίστωσε περαιτέρω και μια μικρή αριστερή βουβωνοκήλη στην οποία δεν υπήρχε φούσκωμα και θεωρεί το γεγονός πολύ συνηθισμένο σε σχετικά νεαρά άτομα. Ο Εναγόμενος αντεξετάστηκε εν εκτάσει από τον δικηγόρο του Ενάγοντα σ΄ όσον αφορά την πιο πάνω ιατρική εξέταση του Ενάγοντα υποβάλλοντας του ότι το παράπονο για φούσκωμα δεν τέθηκε κατά την αντεξέταση του πελάτη του, παρά μόνο προβλήθηκε εκ των υστέρων και μάλιστα μετά τη μαρτυρία του Σταυριανού (Μ.Ε.10). Δεν διατηρώ καμία αμφιβολία για τη διάγνωση φουσκώματος στη συγκεκριμένη επίσκεψη, που σύμφωνα με τα λεχθέντα του Εναγόμενου, είναι φυσιολογικό επακόλουθο ύπαρξης κήλης. Η ίδια διάγνωση επιβεβαιώθηκε και στην επίσκεψη του Ενάγοντα αρχές Ιουλίου του ιδίου έτους. Αποδίδεται στον Εναγόμενο λανθασμένη διάγνωση γιατί δεν προέτρεψε τον Ενάγοντα να βήξει, μια συνηθισμένη μέθοδος διάγνωσης κήλης. Ο Εναγόμενος έδωσε σαφείς λεπτομέρειες ως προς τον τρόπο εξέτασης του Ενάγοντα που είναι περίπου ο ίδιος τρόπος που χρησιμοποιούν όλοι οι ιατροί. Ο ίδιος εξήγησε ότι, χωρίς να ξεφύγει από τον γενικό κανόνα, έχει και τον δικό του τρόπο όπως έκαμε και με τον Ενάγοντα. Δηλαδή τον έβαλε να σταθεί όρθιος, να βήξει, είδε το φούσκωμα, τον έβαλε να ξαπλώσει, τον εξέτασε στη δεξιά πλευρά με το χέρι του στις βουβωνικές περιοχές, μετά τοποθέτησε το δάκτυλο του στο όσχεο και προχώρησε στο βουβωνικό πόρο. Σημειώνεται ότι ο συγκεκριμένος τρόπος εξέτασης κήλης είναι αποδεκτός και από τον Ανισιένκο (Μ.Ε.12) που, όπως ανέφερα ανωτέρω, ουσιαστικά ήταν και ο βασικός εμπειρογνώμονας μάρτυρας του Ενάγοντα για υποστήριξη των θέσεων του. Η ενδελεχής εξέταση του Ενάγοντα από τον Εναγόμενο επιβεβαίωσε την αρχική του διάγνωση περί της ύπαρξης αμφοτερόπλευρης κήλης. Ο Ανισιένκο (Μ.Ε.12) από την άλλη ανέφερε ότι κατά την εγχείρηση που ο ίδιος υπέβαλε τον Ενάγοντα, δεν υπήρχαν αντικειμενικά ευρήματα για την ύπαρξη κήλης και συνεπώς, κατά την άποψη του, εξωτερικές κήλες μάλλον δεν υπήρχαν ενώ για τυχόν εσωτερικές δεν μπόρεσε να δει. Σε ερώτηση κατά την αντεξέταση του «Συμφωνείτε ότι δεν μπορεί να ξέρετε κατά πόσο τον Αύγουστο του 2002 είχε αμφοτερόπλευρη κήλη» απάντησε «Δεν ήμουν το 2002 κοντά στον Μιχαηλίδη». Ούτε και ο Ανισιένκο δηλαδή ήταν θετικός ως προς την μη ύπαρξη κήλης πριν την πρώτη εγχείρηση. Εν πάση περιπτώσει ο Στυλιανού (Μ.Ε.9) ήταν κάθετος στο ότι δεν μπορεί εκ των υστέρων να διαπιστωθεί κατά πόσο υπήρχαν κήλες πριν την επέμβαση για αποκατάσταση τους. Ο Ενάγοντας συνέδεσε τον πόνο της νεφρολιθίασης η οποία, κατά την άποψη του, διαπιστώθηκε εκ των υστέρων για να καταλήξει στο ότι ο Εναγόμενος παραπλανήθηκε ουσιαστικά εφόσον ο πόνος είναι ο ίδιος με εκείνο της βουβωνοκήλης. Ο Ανισιένκο προς υποστήριξη της πιο πάνω θέσης του Ενάγοντα ανέφερε ότι ο πόνος των δύο παθήσεων είναι περίπου ο ίδιος. Διατηρώ αμφιβολίες ως προς την ύπαρξη νεφρολιθίασης κατά τον ουσιώδη χρόνο δηλαδή κατά την ημερομηνία της πρώτης εγχείρησης εφόσον η επιστημονική μαρτυρία που δόθηκε δεν προσδίδει την απαιτούμενη βεβαιότητα για τέτοιο ασφαλές εύρημα. Ενώ το υπερηχογράφημα (Τεκμήριο 61) που έγινε την 1.11.02 από τον Αντωνίου κατέδειξε ηχογενή μορφώματα στον αριστερό νεφρό μικρότερα των 5 χιλιοστών οι ακτινογραφίες και το πυελογράφημα του Κοτζιαμάνη (Τεκμήριο 64) δεν έδειξαν νεφρολιθίαση το Δεκέμβρη του 2003. Ο Μαυρομμάτης εξετάζοντας τα Τεκμήρια 7 και 8 που είναι τα αποτελέσματα της ακτινογραφίας του Αντρέου και ανάλυσης ούρων της Σωτηριάδου αντίστοιχα, διαπίστωσε μια μικρολιθίαση στον αριστερό νεφρό χωρίς υδρονέφρωση που σήμαινε ότι ήταν χωρίς ιδιαίτερη συμπτωματολογία. Εν πάση περιπτώσει είτε το Γενάρη είτε τον Ιούλη ή τον Αύγουστο του 2002 ο Ενάγοντας να έπασχε από νεφρολιθίαση, η πάθηση αυτή δεν ενέχει καμιά βαρύτητα για το υπό εξέταση θέμα. Στην παρούσα περίπτωση σημασία έχει η διάγνωση βουβωνοκήλης, κατόπιν της ειδικής εξέτασης που έκαμε ο Εναγόμενος με τον τρόπο της οποίας συμφωνεί και ο Ανισιένκο. Η ύπαρξη της νεφρολιθίασης δεν αποκλείει τη συνύπαρξη της με τη βουβωνοκήλη. Αυτό μαρτύρησε ο Μαυρομμάτης. Αν ο Ενάγοντας είχε ταυτόχρονα νεφρολιθίαση και βουβωνοκήλη δεν σήμαινε απαραίτητα ότι η εγχείρηση βουβωνοκήλης ήταν αχρείαστη. Ο Εναγόμενος έκρινε ότι θα έπρεπε να υποβληθεί σε εγχείρηση για αποκατάσταση της. Είναι αποδεκτό από όλους τους ιατρούς που μαρτύρησαν ότι ο μόνος τρόπος αντιμετώπισης βουβωνοκήλης είναι ο χειρουργικός και δεν ακολουθείται συντηρητική αγωγή. Συνεπώς η μοναδική μαρτυρία που παραμένει για το υπό εξέταση θέμα είναι αυτή του Ενάγοντα η οποία όμως στερείται επιστημονικού υποβάθρου γι΄ αυτό δεν γίνεται δεκτή. Από την άλλη από την όλη μαρτυρία του Εναγόμενου και τον τρόπο που κατέθετε, δεν μου έδωσε καθόλου την εντύπωση ιατρού που θα προέβαινε σε μια διαδικασία λαπαροσκοπικής επέμβασης σε ένα ασθενή κάτω από γενική αναισθησία, για αντιμετώπιση κήλης χωρίς λόγο. Ούτε επίσης μπορούν να αποδοθούν αλλότρια κίνητρα σε τέτοια ενέργεια του. Συνεπώς η θέση του Ενάγοντα περί αχρείαστης πρώτης επέμβασης δεν ευσταθεί και απορρίπτεται. Συνιστά εύρημα μου ότι κατά την ενδελεχή ιατρική εξέταση του Ενάγοντα τον Γενάρη του 2002 με τον τρόπο που περιέγραψε ο Εναγόμενος υπήρχε φούσκωμα στη δεξιά βουβωνική χώρα όπου διαγνώστηκε η ύπαρξη μεγάλης δεξιάς βουβωνοκήλης καθώς και μικρής αριστερής εσωτερικής χωρίς φούσκωμα. Η ίδια διάγνωση έγινε στη βάση των ιδίων ευρημάτων και κατά την εξέταση του Ιουλίου του ίδιου έτους. Αποδίδεται στον Εναγόμενο ότι δεν ενημέρωσε λεπτομερώς τον Ενάγοντα για τον τύπο της πρώτης εγχείρησης ή τις επιπλοκές της. Ο Εναγόμενος ήταν κατηγορηματικός ότι όχι μόνο του εξήγησε ότι η εγχείρηση θα ήταν λαπαροσκοπική αλλά του έδειξε και τα εργαλεία που θα χρησιμοποιούσε. Σημειώνεται ότι και ο Ενάγοντας στη μαρτυρία του και συγκεκριμένα κατά την αντεξέταση του αναφέρθηκε σε «κάτι αντικείμενα με χειρολαβές» που του έδειξε ο Εναγόμενος και όπως του ανέφερε ήταν αυτά του laser που χρησιμοποίησε, όχι όμως πριν την εγχείρηση αλλά εκ των υστέρων δηλαδή κατά την επίσκεψη του μετά μια βδομάδα για να του παραπονεθεί για πόνο. Κρίνω ως πιο αληθοφανή την εκδοχή του Εναγόμενου, διαφορετικά δεν θα υπήρχε λόγος για τον ίδιο να του εξηγήσει μετά την εγχείρηση αλλ' ούτε και λόγος για τον Ενάγοντα να ζητήσει να πληροφορηθεί εκ των υστέρων. Όσον αφορά την κατ΄ ισχυρισμό παράλειψη πληροφόρησης του Ενάγοντα για τις πιθανές επιπλοκές μετά την εγχείρηση ο Εναγόμενος στη μαρτυρία του ανέφερε ότι του εξήγησε ότι οι κίνδυνοι πιθανών επιπλοκών είναι μηδαμινοί και εννοούσε σε τραυματισμό των μεγάλων αγγείων και νεύρων που θα είχε ως αποτέλεσμα την πρόκληση κινδύνου της σωματικής ακεραιότητας ή παραμονή του Ενάγοντα στην κλινική για μεγάλο χρόνο. Αν ο Ενάγοντας αναφέρεται στους πόνους ως μια πιθανή επιπλοκή, από τη μαρτυρία που τέθηκε ενώπιον μου και ιδιαίτερα του Στυλιανού ο πόνος τους πρώτους μήνες μετά την πρώτη εγχείρηση είναι πολύ λογικός. Συνεπώς συνιστά εύρημα μου ότι ο Εναγόμενος εξήγησε τον τύπο της εγχείρησης και τις πιθανές επιπλοκές της στον Ενάγοντα προτού προβεί στην πρώτη εγχείρηση. Ο Ενάγοντας θεώρησε επίσης ύποπτη τη σπουδή του Εναγόμενου να τον υποβάλει σε εγχείριση κατά την περίοδο των διακοπών κρίνοντας την περίπτωση του ως επείγουσα. Αν όμως έτσι είχαν τα πράγματα πώς δικαιολογείται ο προγραμματισμός διεξαγωγής της εγχείρισης μετά από ένα μήνα περίπου για να είναι παρούσα η σύζυγος του Ενάγοντα που έλειπε στο εξωτερικό, από τις αρχές Ιουλίου που ο Εναγόμενος του ανέφερε για την αναγκαιότητα της εγχείρησης. Από την άλλη δεν υπάρχει καμία μαρτυρία ότι αρχές Αυγούστου ήταν περίοδος διακοπών για τον Εναγόμενο ή την περίοδο αυτή δεν διεξάγονται εγχειρήσεις. Ήταν περαιτέρω θέση του Ενάγοντα στη μαρτυρία του ότι ο Εναγόμενος ουσιαστικά τον ξεγέλασε αναφέροντας του ότι η εγχείρηση θα διεξαγόταν με τη χρήση laser εφόσον στην πραγματικότητα έγινε με λαπαροσκόπιση. Βέβαια στη γραπτή αγόρευση του ο δικηγόρος του Ενάγοντα αποδίδει τη θέση αυτή του πελάτη του έμμεσα σε παρανόηση των λεχθέντων του Εναγόμενου. Όλοι οι ιατροί που μαρτύρησαν για τον Ενάγοντα και ασκούν τις εργασίες τους στην Κύπρο αποκλείουν την ύπαρξη τέτοιου είδους εγχείρησης. Αντίθετα όλοι συμφωνούν για τις δύο μεθόδους που ακολουθούνται δηλαδή τη λαπαροσκοπική που επέλεξε ο Εναγόμενος και την τομή, δηλαδή την ανοικτή εγχείρηση. Ο Ενάγοντας χαρακτηρίζει περαιτέρω ως στοχευμένη ενέργεια του Εναγόμενου την δήθεν απώλεια του ιατρικού του Φακέλου για να αποκρύψει προφανώς ότι παρέλειψε να διενεργήσει όλες και/ή τις αναγκαίες εξετάσεις πριν την πρώτη εγχείριση. Στοχευμένη ενέργεια χαρακτηρίζει επίσης την κατάθεση του Τεκμηρίου 88 που αφορά σε υπερηχογράφημα κάποιου Μιχαήλ Μιχαηλίδη ηλικίας 48 ετών. Ο Εναγόμενος έδωσε σαφείς εξηγήσεις και για τα δύο. Ο Φάκελος του Ενάγοντα καταστράφηκε με την παρέλευση 5 χρόνων, ως η τακτική της κλινικής, παραδεχόμενος ότι η τακτική αυτή στη συγκεκριμένη περίπτωση όχι μόνο ήταν ένα μεγάλο λάθος αλλά ήταν και προς ζημιά του. Θα ήταν παράλογο εξάλλου να έμπαινε στη διαδικασία να ετοιμάσει φάκελο του ασθενή και μετά να τον καταστρέψει όταν αυτός δεν περιείχε τίποτε, εφόσον μια από τις παραλείψεις που αποδίδονται στον Εναγόμενο είναι ότι δεν προηγήθηκαν οποιεσδήποτε εξετάσεις. Εξάλλου ο ισχυρισμός του Εναγόμενου ότι δεν πίστευε ότι τα πράγματα θα έφταναν μέχρι του σημείου που έφτασαν, δεν φαντάζει αφύσικος. Το υπερηχογράφημα διασώθηκε γιατί βρισκόταν στο γραφείο του και δεν είχε καμία σχέση με την κλινική. Γεγονός παραμένει ότι διενεργήθηκαν, κατόπιν οδηγιών του Εναγόμενου, αιματολογικές αναλύσεις και εξετάσεις επιχρίσματος μύτης και φάρυγγα την προτεραία της πρώτης εγχείρησης σύμφωνα με τα αποτελέσματα του κλινικού εργαστηρίου Κυανούς Σταυρός ημερομηνίας 5.8.02 που είναι το Τεκμήριο 93 και εκείνων ημερομηνίας 7.8.02 που αφορά στη καλλιέργεια και είναι το Τεκμήριο 94. Σημειώνεται ότι τα δύο πιο πάνω τεκμήρια, σύμφωνα με τη μαρτυρία του Εναγόμενου, του τα προμήθευσε ο Ενάγοντας ο οποίος τα είχε στην κατοχή του και αν και κατέθεσε πλήθος εγγράφων κατά τη διάρκεια της μαρτυρίας του, παρέλειψε να καταθέσει τα συγκεκριμένα. Το γεγονός ότι οι αναλύσεις αυτές συνδέονται με την πρώτη επέμβαση επιβεβαιώνεται και από τη συμπερίληψη της αμοιβής για τις αναλύσεις αυτές στο κοστολόγιο της κλινικής για την πρώτη εγχείριση που είναι το Τεκμήριο 4. Στη βάση των πιο πάνω δεδομένων βρίσκω ότι πριν την πρώτη εγχείριση ο Εναγόμενος ζήτησε όπως διενεργηθούν οι ανωτέρω εξετάσεις, που ο ίδιος έκρινε απαραίτητες, για να προχωρήσει στην πρώτη εγχείρηση και δεν χρειάζοντο άλλες. Ένα από τα προβλήματα που κατ΄ ισχυρισμό αντιμετωπίζει ο Ενάγοντας ως αποτέλεσμα της πρώτης εγχείρησης έχει σχέση με τους όρχεις. Ο Εναγόμενος πρόβαλε τη θέση ότι τέτοιο πρόβλημα δεν σχετίζεται με την πρώτη εγχείρηση αλλά προϋπήρχε αυτής και παρέπεμψε στο υπερηχογράφημα (Τεκμήριο 88). Η πλευρά του Ενάγοντα κατά την ακρόαση υποστήριξε ότι το Τεκμήριο δεν αφορά τον ίδιο αλλά κάποιο τρίτο πρόσωπο. Όμως τα στοιχεία του ίδιου του υπερηχογραφήματος τον διαψεύδουν. Η ημερομηνία που εμφαίνεται σ' αυτό συμπίπτει με το χρόνο των επισκέψεων του Ενάγοντα στο ιατρείο του Εναγόμενου για διάφορα προβλήματα υγείας περιλαμβανομένων και εκείνων που σχετίζονται με τους όρχεις του. Το όνομα Μιχαήλ Μιχαηλίδης που αναγράφεται στο υπερηχογράφημα είναι αυτό που ο Ενάγοντας χρησιμοποιεί στην Αγγλική γλώσσα και επιβεβαιώνεται και από τα επιστολόχαρτα του που είναι τα Τεκμήρια 17 και 19. Το ίδιο όνομα το χρησιμοποιεί και στην Ελληνική γλώσσα όπως φαίνεται από το λογαριασμό που διατηρεί στην Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος και τις επιταγές που εξέδωσε και είναι τα Τεκμήρια 41, 41, 42. Επίσης το χρησιμοποιεί και ο δικηγόρος του κατ΄ εντολή του οποίου απέστειλε την επιστολή ημερομηνίας 1.7.08 (Τεκμήριο 21) στον Εναγόμενο. Η μόνη διαφορά είναι στην ηλικία που το Τεκμήριο 88 αναφέρει 48 ετών ενώ το 1993 ο Ενάγοντας θα πρέπει να ήταν 38. Την διαφορά αυτή στην ηλικία ο Εναγόμενος την αποδίδει σε καλόπιστο λάθος του και δεν έχω λόγο να μην τον πιστέψω. Εν πάση περιπτώσει η πιο πάνω θέση του Εναγόμενου δεν ενέχει καμιά σημασία για τα επίδικα θέματα. Όπως και ο ίδιος ανέφερε στη μαρτυρία του η αναφορά του έγινε στην προσπάθεια του, ως ιατρός, να εξηγήσει την αιτία του πόνου, αν υπήρχε βέβαια στην πραγματικότητα, γιατί η πάγια θέση του ήταν ότι ο πόνος ήταν υποκειμενικός. Εκτός από την επιστημονική μαρτυρία εξέτασα και τη μαρτυρία του Ενάγοντα στο θέμα της ευθύνης αλλά και των καταλοίπων που διατείνεται ότι παρέμειναν συνεπεία της πρώτης εγχείρησης. Σύγκρινα τη μαρτυρία του και με εκείνη των ιατρών που μαρτύρησαν από πλευράς του. Τον παρακολούθησα ιδιαίτερα ενώ βρισκόταν στο εδώλιο του μάρτυρα. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι αντεξετάστηκε εν εκτάσει τόσο σ' όσον αφορά τα προβλήματα υγείας αλλά και στο ύψος της ζημιάς του που απαιτεί υπό τύπο αποζημιώσεων και ιδιαίτερα της μείωσης της εισοδηματικής του ικανότητας. Από το σύνολο της μαρτυρίας του είναι εμφανής η υπερβολή του σε έντονο μάλιστα βαθμό στα πιο πάνω σημεία που δεν επιβεβαιώνεται αλλ' ούτε και υποστηρίζεται από ιατρική μαρτυρία. Σημειώνεται ότι ο Ανισιένκο που είναι ο ιατρός που υπέβαλε τον Ενάγοντα στην τρίτη εγχείρηση και τον εξέτασε το 2007 στην Κύπρο ισχυρίστηκε ότι η παραμονή των δεκατριών κλιπς που είναι καμωμένα με ειδικό μέταλλο δεν προκαλεί κανένα πρόβλημα. Συνιστάται μόνο η αποφυγή μαγνητικού τομογράφου στην περιοχή λόγω της παρουσίας μετάλλου. Εκείνα που παραμένουν είναι το σύμπτωμα των συμφύσεων που προκαλούν κάποτε φούσκωμα και ο πόνος στο δεξιό βουβωνικό πόρο που είναι κολλημένος στις συμφύσεις καθώς και αντανάκλαση του πόνου στους όρχεις. Ο πόνος αυτός εμφανίζεται μετά από κόπωση. ΝΟΜΙΚΗ ΠΤΥΧΗ Στην Κύπρο η ιατρική ευθύνη μπορεί να πάρει τη μορφή της,

(1)Ποινικής ευθύνης (criminal liability),

(2)Ευθύνης που πηγάζει από συμβατική υποχρέωση (contractual liability),

(3)Αστικής ευθύνης (tortuous liability) η οποία μπορεί να συνιστά (

1. i)Επίθεση (Battery) ή (
2. ii)Αμέλεια (Negligence). Με τη γραπτή αγόρευση του δικηγόρου του ο ενάγοντας περιόρισε τη βάση της Αγωγής του σε ιατρική αμέλεια. Το αστικό αδίκημα της αμέλειας καθορίζεται στο άρθρο 51

(1)του Περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, ΚΕΦ.148 το οποίο προνοεί ότι: "Αμέλεια συνίσταται - (α) εις την τέλεσιν πράξεως ή υπό τας περιστάσεις δεν θα ετέλει λογικός συνετός άνθρωπος ή εις την παράλειψιν τελέσεως πράξεως ήν υπό τας περιστάσεις ο λογικός συνετός άνθρωπος θα ετέλει, ή (β) εις την παράλειψιν καταβολής τοιαύτης δεξιότητος ή επιμελείας περί την άσκησιν του επαγγέλματος, επιτηδεύματος ή ασχολίας ως λογικός συνετός άνθρωπος, έχων τα προς άσκησιν του τοιούτου επαγγέλματος, επιτηδεύματος ή ασχολίας προσόντα, θα κατέβαλλεν υπό τας περιστάσεις, και εις την ένεκεν ταύτης πρόκλησιν ζημίας." Στην υπόθεση Χρήστος Αγγελή - ν - Ανδρέα Βορκά

(2007)1 (Β) Α.Α.Δ 761 το Ανώτατο Δικαστήριο αφού ασχολήθηκε εν εκτάσει με την ιατρική αμέλεια και τις αρχές που καθιερώθηκαν από τη νομολογία ανέφερε τα εξής στις σελίδες 770-777: «Ο ασθενής ο οποίος επιζητά αποζημιώσεις λόγω ιατρικής αμέλειας, θα πρέπει να αποδείξει (

1. i)Την ύπαρξη υποχρέωσης επιμέλειας προς τον ασθενή. Προς τούτο ο ασθενής θα πρέπει να αποδείξει την ύπαρξη της σχέσης γιατρού - ασθενή. Ο γιατρός έχει τη νομική υποχρέωση να περιθάλψει ένα ασθενή στο νοσοκομείο ή στην κλινική όπου εργάζεται, αλλά δεν έχει καμιά νομική υποχρέωση να ενεργήσει ως σωτήρας για ένα ξένο που χάνει τις αισθήσεις του σε μια δεξίωση ή τραυματίζεται σε ένα τροχαίο ατύχημα. Εδώ σημειώνεται η νομική υποχρέωση σε αντίθεση με την ηθική. (
2. ii)Αμελή πράξη ή παράλειψη εκ μέρους του γιατρού. Ο ασθενής θα πρέπει να αποδείξει ότι ο γιατρός έχει παραβιάσει το καθήκον του να είναι επιμελής, παρουσιάζοντας μαρτυρία ότι οι ενέργειες του γιατρού ήταν κατώτερες από ό,τι θεωρούνται ως ικανοποιητικές από τα δικαστήρια. (iii) Την πρόκληση ζημιάς. Ο ασθενής θα πρέπει να αποδείξει ότι λόγω των ενεργειών του γιατρού η υγεία του έχει χειροτερεύσει ή ότι έχει υποστεί κάποια άλλη συγκεκριμένη ζημιά. Σήμερα ένας γιατρός δεν αναμένεται ότι θα είναι πάντα επιτυχής στο ιατρικό έργο που αναλαμβάνει. Το καθήκον του, όπως όλων των άλλων επαγγελματιών, είναι η άσκηση λογικής φροντίδας και προσοχής. Όπως έχει λεχθεί το 1838 από το Δικαστή Tindal στην υπόθεση Lanphier v. Phipos (1835-42) All E.R. Ree 421, που αφορούσε ιατρική αμέλεια, "Every person who enters into a learned profession undertakes to bring to the exercise of it a reasonable degree of care and skill. He does not undertake, if he is an attorney, that at all events you shall gain your case, nor does a surgeon undertake that he will perform a cure, nor does he undertake to use the highest possible degree of skill. There may be persons who have higher education and greater advantages than he has, but he undertakes to bring a fair, reasonable and competent degree of skill." Σε ελεύθερη μετάφραση: "Κάθε πρόσωπο που καθίσταται μέλος ενός πολυμαθούς επαγγέλματος αναλαμβάνει ότι θα το εξασκεί με ένα λογικό βαθμό προσοχής και επιδεξιότητας. Δεν αναλαμβάνει, αν είναι δικηγόρος, ότι θα κερδίσει οπωσδήποτε την υπόθεσή σου, ούτε αν είναι γιατρός ότι θα επιτύχει μια θεραπεία, ούτε αναλαμβάνει ότι θα εφαρμόσει τον πιο ψηλό βαθμό επιδεξιότητας. Μπορεί να υπάρχουν πρόσωπα που έχουν καλύτερη εκπαίδευση και μεγαλύτερα πλεονεκτήματα από αυτόν, αλλά όμως αναλαμβάνει να επιδείξει ένα καλό, εύλογο και ικανό επίπεδο επιδεξιότητας." Η προσέγγιση αυτή υιοθετήθηκε το 1862 στην υπόθεση Rich v. Pierpont

(1862)3 F&F 35, το 1923 στην υπόθεση R. v. Bateman

(1925)All E.R. Rep. 45 και το 1951 στην υπόθεση Cassidy v. Ministry of Health

(1951)1 All E.R. 574. Στην πιο πάνω υπόθεση ο ενάγων επισκέφθηκε ένα κρατικό νοσοκομείο στην Αγγλία υποφέροντας από δυσκαμψία στο μικρό δάκτυλο και το δείκτη του αριστερού χεριού. Ως αποτέλεσμα της θεραπείας στην οποία υποβλήθηκε, το αριστερό του χέρι κατέστη άχρηστο. Το Εφετείο αποφάνθηκε ότι υπήρχε εκ πρώτης όψεως αμέλεια εκ μέρους των ιατρικών λειτουργών και αφού δεν είχε προσφερθεί ικανοποιητική μαρτυρία για την ανατροπή της, οι εναγόμενοι ήταν ένοχοι αμέλειας. Όπως σημειώθηκε στη σχετική απόφαση από το Λόρδο Denning, σχετικά με την ευθύνη των νοσοκομειακών αρχών, "The hospital authorities accepted the plaintiff as a patient for treatment, and it was their duty to treat him with reasonable care. They selected, employed, and paid all the surgeons and nurses who looked after him. He had no say in their selection at all. If those surgeons and nurses did not treat him with proper care and skill, then the hospital authorities must answer for it, for it means that they themselves did not perform their duty to him.. They have nowhere explained how it could happen without negligence. They have busied themselves in saying that this or that member of their staff was not negligent. But they have called not a single person to say that the injuries were consistent with due care on the part of all the members of their staff. They called some of the people who actually treated the man, each of whom protested that he was careful in his part; but they did not call any expert at all, to say that this might happen despite all care. They have not therefore displaced the prima facie case against them and are liable to damages to the plaintiff." Σε ελεύθερη μετάφραση: "Οι νοσοκομειακές αρχές δέχθηκαν τον άρρωστο για νοσηλεία και είχαν καθήκον να εξασκήσουν κάθε λογική φροντίδα. Επέλεξαν, εργοδότησαν και πλήρωσαν όλους τους χειρούργους και τις νοσοκόμες που τον νοσήλευσαν. Ο άρρωστος δεν είχε οποιαδήποτε συμμετοχή στην επιλογή τους. Αν αυτοί οι χειρούργοι και νοσοκόμες δεν τον νοσήλευσαν με τη σωστή επιμέλεια και προσοχή, τότε οι νοσοκομειακές αρχές ευθύνονται γι' αυτό, αφού σημαίνει ότι δεν εκτέλεσαν τα καθήκοντά τους έναντι του ασθενή ....... Δεν έχουν εξηγήσει με οποιονδήποτε τρόπο πως μπορούσε να συμβεί χωρίς αμέλεια. Έχουν απασχολήσει τους εαυτούς τους λέγοντας ότι εκείνο ή το άλλο μέλος του προσωπικού δεν ήταν αμελές. Αλλά δεν κάλεσαν οποιοδήποτε πρόσωπο για να καταθέσει ότι τα τραύματα ήταν συνεπή με την εξάσκηση της αναγκαίας επιμέλειας από όλα τα μέλη του προσωπικού τους. Κάλεσαν μόνο μερικά από τα μέλη του προσωπικού που είχαν συμμετάσχει στη νοσηλεία, κάθε ένας από τους οποίους διαμαρτυρήθηκε ότι ο ίδιος ήταν προσεκτικός. Αλλά δεν κάλεσαν οποιονδήποτε πραγματογνώμονα για να καταθέσει ότι αυτό μπορούσε να συμβεί ανεξάρτητα από την επιμέλεια που έχει επιδειχθεί. Έτσι δεν έχουν αποσείσει το βάρος της εκ πρώτης όψεως υπόθεσης εναντίον τους και είναι ένοχοι να καταβάλουν αποζημιώσεις στον ενάγοντα." Η απόφαση Cassidy άνοιγε την πόρτα για την καταχώριση αγωγών στα δικαστήρια, πολλές από τις οποίες θα μπορούσαν να ήταν αβάσιμες. Οι ανησυχητικές προεκτάσεις της απόφασης Cassidy εξετάστηκαν λίγο αργότερα στις υποθέσεις Roe v. Minister of Health και Woolley v. Minister of Health

(1954)2 All ER 131. Στις πιο πάνω υποθέσεις το 1947 οι δύο ενάγοντες υποβλήθηκαν σε χειρουργικές επεμβάσεις για ελαφρά τραύματα στα αγγλικά νοσοκομεία Chesterfield και North Derbyshire. Ο αναισθησιολόγος δεν ήταν μόνιμο μέλος του προσωπικού των νοσοκομείων, αλλά επισκεπτόταν και παρείχε τις υπηρεσίες του οποτεδήποτε χρειαζόταν. Τα φιαλίδια που περιείχαν το αναισθητικό είχαν τοποθετηθεί σε φαινόλη (phenol) που εισχώρησε μέσα στα φιαλίδια από αόρατα ρήγματα (χαραμάδες) που δεν μπορούσαν να φανούν με γυμνό μάτι. Η φαινόλη μόλυνε το αναισθητικό που χορηγήθηκε στους ενάγοντες για τους σκοπούς της χειρουργικής επέμβασης, με αποτέλεσμα και οι δύο να υποστούν σπαστική παραπληγία και να παραμείνουν παράλυτοι από τη μέση και κάτω. Ο κίνδυνος της μόλυνσης του αναισθητικού από τη φαινόλη δεν μπορούσε να προβλεφθεί και ήλθε σε γνώση του ιατρικού κόσμου το 1951 με την έκδοση ενός σχετικού βιβλίου, τέσσερα χρόνια μετά τη χειρουργική επέμβαση. Το Δικαστήριο απάλλαξε τον αναισθησιολόγο από αμέλεια και αποφάνθηκε ότι η αποτυχία της πρόβλεψης για το τι μπορούσε να συμβεί στα φιαλίδια δεν ισοδυναμούσε με αμέλεια. Όπως είπε ο Δικαστής Denning, "We must not look at the 1947 accident with 1954 spectacles". Ο Δικαστής Denning βρήκε την ευκαιρία να επεξηγήσει την έκταση της ιατρικής ευθύνης, όπως αυτή είχε καθοριστεί στην υπόθεση Cassidy λέγοντας τα ακόλουθα: "One final word. These two men have suffered such terrible consequences that there is a natural feeling that they should be compensated. But we should be doing a disservice to the community at large if we were to impose liability on hospitals and doctors for everything that happens to go wrong. Doctors would be led to think more of their own safety than of the good of their patients. Initiative would be stifled and confidence shaken. A proper sense of proportion requires us to have regard to the conditions in which hospitals and doctors have to work. We must insist on due care for the patient at every point, but we must not condemn as negligence that which is only a misadventure." Σε ελεύθερη μετάφραση: "Μια τελευταία λέξη. Αυτοί οι δύο άνθρωποι έχουν υποστεί τόσο τρομερά επακόλουθα που υπάρχει ένα φυσικό αίσθημα ότι θα πρέπει να αποζημιωθούν. Όμως θα προσφέραμε μια κακή υπηρεσία στην κοινωνία αν θα επιρρίπταμε ευθύνη σε νοσοκομεία και γιατρούς για οτιδήποτε δεν πάει καλά. Οι γιατροί θα οδηγούνται να σκέφτονται περισσότερο τη δική τους ασφάλεια παρά την υγεία των ασθενών τους. Η πρωτοβουλία θα καταπνίγεται και η πίστη θα κλονίζεται. Μια ορθή αίσθηση των αναλογιών απαιτεί από εμάς να λαμβάνουμε υπόψη τις συνθήκες κάτω από τις οποίες τα νοσοκομεία και οι γιατροί εργάζονται. Πρέπει να επιμένουμε στην εξάσκηση της αναγκαίας φροντίδας για τον ασθενή σε κάθε στάδιο, αλλά δεν πρέπει να καταδικάζουμε ως αμέλεια εκείνο το οποίο είναι μόνο μια κακοτυχία ή αναποδιά (that which is only a misadventure)." Το γεγονός ότι μια χειρουργική επέμβαση επιφέρει κάποια επιπλοκή δεν εξυπακούει ότι έχει επιδειχθεί αμέλεια εκ μέρους του γιατρού ή του νοσοκομειακού προσωπικού. Όπως είχε θέσει το θέμα ο Δικαστής Denning στις οδηγίες του προς τους ενόρκους στην υπόθεση Hatcher v. Black and Others (βλ. Lord Denning, The Discipline of Law, p. 242), "But in a hospital, when a person who is ill goes in for treatment, there is always some risk, no matter what care is used. Every surgical operation involves risks. It would be wrong, and, indeed, bad law, to say that simply because a misadventure or mishap occurred, the hospital and the doctors are thereby liable. It would be disastrous to the community if it were so. It would mean that a doctor examining a patient, or a surgeon operating at a table, instead of getting on with his work, would be for ever looking over his shoulder to see if someone was coming up with a dagger - for an action for negligence against a doctor is for him like unto a dagger. His professional reputation is as dear to him as his body, perhaps more so, and an action for negligence can wound his reputation as severely as a dagger can his body. You must not, therefore, find him negligent simply because something happens to go wrong; if, for instance, one of the risks inherent in an operation actually takes place or some complication ensues which lessens or takes away the benefits that were hoped for, or if in a matter of opinion he makes an error of judgment. You should only find him guilty of negligence when he falls short of the standard of a reasonably skilful medical man, in short, when he is deserving of censure - for negligence in a medical man is deserving of censure." Σε ελεύθερη μετάφραση: "Όμως στην περίπτωση ενός νοσοκομείου όταν ένας ασθενής πηγαίνει για νοσηλεία, υπάρχει πάντα ένας μικρός κίνδυνος, ανεξάρτητα από το είδος της επιμέλειας που εξασκείται, κάθε μια χειρουργική επέμβαση ενέχει κινδύνους. Θα ήταν λάθος και πραγματική κακοδικία να λεχθεί ότι επειδή συνέβηκε μια αναποδιά ή κακοτυχία, οι νοσοκομειακές αρχές και οι γιατροί είναι ένοχοι αμέλειας. Αυτό θα ήταν καταστροφικό για την κοινωνία. Θα εσήμαινε ότι ένας γιατρός που εξετάζει ένα ασθενή ή ένας χειρούργος που χειρουργεί πάνω σε ένα χειρουργικό τραπέζι αντί να αφιερώνει την προσοχή του στο καθήκον του, θα κοιτάζει πίσω από τον ώμο του για να δει αν πλησιάζει κάποιος με ένα στιλέτο, γιατί μια αγωγή εναντίον ενός γιατρού μοιάζει με επίθεση με στιλέτο. Η επαγγελματική του φήμη είναι τόσο πολύτιμη όσο και το σώμα του, ίσως και περισσότερο, και μια αγωγή για αμέλεια μπορεί να τραυματίσει τη φήμη του τόσο σοβαρά, όσο και ένα στιλέτο το σώμα του. Γι' αυτό ο γιατρός δεν πρέπει να βρίσκεται ένοχος αμέλειας απλά γιατί κάτι δεν πάει καλά, όπως π.χ. όταν ένας κίνδυνος που ελλοχεύει σε μια χειρουργική επέμβαση υλοποιείται ή επακολουθεί κάποια επιπλοκή που εξουδετερώνει τα ωφελήματα που αναμένονταν, ή σε ένα θέμα γνώμης προβαίνει σε μια λανθασμένη επιλογή. Πρέπει να τον βρείτε ένοχο αμέλειας μόνο όταν οι ενέργειές του υπολείπονται του επιπέδου ενός λογικά επιδέξιου ιατρικού λειτουργού, με λίγα λόγια όταν του αξίζει να τιμωρηθεί, αφού η ιατρική αμέλεια πρέπει να τιμωρείται." Δύο σημαντικές αποφάσεις που εκδόθηκαν τελευταία έχουν οριοθετήσει καθοριστικά τις προεκτάσεις της ιατρικής αμέλειας. Οι αποφάσεις αυτές είναι γνωστές σαν οι αποφάσεις Bolam and Bolitho. Στην υπόθεση Bolam v. Friern Hospital Committee

(1957)2 All E.R. 118, ο ενάγων υπέφερε από κατάθλιψη και κατόπιν εξέτασης του συστήθηκε ότι θα έπρεπε να υποβληθεί σε θεραπεία με ηλεκτροσόκ (anti-electric shock treatment). Η θεραπεία αυτή προϋπέθετε την τοποθέτηση ηλεκτροδίων στην κεφαλή για τη διοχέτευση ηλεκτρικού ρεύματος 150 volts ανά κύκλους το δευτερόλεπτο από μια μηχανή στον εγκέφαλο. Ένα από τα επακόλουθα της θεραπείας αυτής ήταν η πρόκληση σπασμών που έπαιρνε τη μορφή παροξυσμού με μια μικρή πιθανότητα πρόκλησης καταγμάτων. Για την αποφυγή καταγμάτων από τη σωματική αντίδραση στην παροχή ηλεκτρικού ρεύματος, δόθηκε μαρτυρία ότι ένας αριθμός γιατρών ήταν υπέρ της χορήγησης ηρεμιστικών χαπιών πριν από την επέμβαση, άλλοι γιατροί υπέρ του δεσίματος των ασθενών στο κρεβάτι με σεντόνια και άλλοι υπέρ της κράτησης του ασθενή με τα χέρια από τους ώμους από νοσοκόμους. Στην περίπτωση του Bolam, σύμφωνα με την τακτική που υιοθετούσε το νοσοκομείο, δεν του επεξηγήθηκε η πιθανότητα πρόκλησης καταγμάτων, δεν του δόθηκαν ηρεμιστικά χάπια και δεν τον κράτησαν νοσοκόμοι με τα χέρια. Απλά ο ασθενής ξάπλωσε στο κρεβάτι, του τοποθετήθηκε ένα φίμωτρο στο στόμα και στις δύο πλευρές του κρεβατιού στεκόντουσαν νοσοκόμοι για να μην τον αφήσουν να πέσει στο έδαφος. Κατά τη διάρκεια της εφαρμογής της μεθόδου του ηλεκτροσόκ ο ενάγων υπέστη κάταγμα της κοτύλης (acetabulam) που είναι σπάνιο κάταγμα και διάφορα άλλα κατάγματα με πολύ οδυνηρές συνέπειες. Το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι, (i) Ένας γιατρός δεν είναι ένοχος αμέλειας αν ενεργεί σύμφωνα με μια τακτική που είναι αποδεκτή ως ορθή από ένα υπεύθυνο σώμα εξειδικευμένων ιατρικών λειτουργών ανεξάρτητα αν ένα άλλο εξειδικευμένο σώμα διατηρεί διαφορετική άποψη. (ii) Ένας γιατρός που πιστεύει ότι οι πιθανότητες κινδύνου σε μια συγκεκριμένη θεραπεία είναι μηδαμινές, δεν έχει υποχρέωση να τις αποκαλύψει στον ασθενή και (iii) Για να επιτύχει ένας ασθενής σε απαίτηση γιατί να μην του έχει δοθεί προειδοποίηση για τα πιθανά επακόλουθα που μπορεί να προκύψουν θα πρέπει να αποδείξει ότι έστω και αν του δινόταν η προειδοποίηση, δεν θα έδινε τη συγκατάθεση του για τη συγκεκριμένη θεραπεία. Η ανακούφιση που πρόσφερε η απόφαση Bolam στον ιατρικό κόσμο δεν διάρκεσε πολύ, αφού η αρχή που διατυπώθηκε διαφοροποιήθηκε λίγο αργότερα με την απόφαση Bolithο and Others v. City and Hackney Health Authority

(1993)4 Med. L. R. 381, σύμφωνα με το σκεπτικό της οποίας το ερώτημα αν ένας γιατρός έχει ενεργήσει αμελώς ή όχι κρίνεται από το Δικαστήριο και όχι με βάση την πρακτική που υιοθετείται από ένα εξειδικευμένο ιατρικό σώμα. Στην υπόθεση Bolitho το Δεκέμβριο του 1983 ο ενάγων, ηλικίας 2 χρόνων, χειρουργήθηκε για το κλείσιμο του βατού βοτάλιου πόρου (persistent ductus arteriosus). Το Γενάρη του 1984 εισάχθηκε ξανά στο νοσοκομείο όπου διαπιστώθηκε ότι έπασχε από οξεία λαρυγγίτιδα. Γύρω στις 12.40 μ.μ. της 17/1/1984 η νοσοκόμος παρατήρησε ότι το χρώμα του ανήλικου ήταν άσπρο και δεν μπορούσε να αναπνεύσει. Τηλεφώνησε αμέσως στην επί καθήκοντι γιατρό Dr. Horn η οποία την πληροφόρησε ότι θα ερχόταν όσο πιο γρήγορα μπορούσε. Η κατάσταση του ανήλικου καλυτέρευσε αλλά γύρω στις 2.00 μ.μ., όταν η κατάσταση του χειροτέρευσε, η νοσοκόμος τηλεφώνησε ξανά στην Dr. Horn η οποία δεν είχε πάει ακόμα στο νοσοκομείο. Η τελευταία δοκίμασε να επικοινωνήσει με την ανώτερη λειτουργό του νοσοκομείου για να της ζητήσει να την αντικαταστήσει, αλλά η λειτουργός ουδέποτε πήρε το μήνυμα (bleep) αφού οι συσσωρευτές της δεν είχαν αποθέματα ενέργειας (flat batteries). Γύρω στις 2.35 μ.μ. ο ανήλικος κατέρρευσε αφού δεν μπορούσε να αναπνεύσει και υπέστη καρδιακή ανακοπή με αποτέλεσμα να υποστεί σοβαρή εγκεφαλική βλάβη. Η παράλειψη της Dr. Horn να πάει στο νοσοκομείο συνιστούσε αμέλεια. Οι νοσοκομειακές αρχές παραδέχθηκαν ότι αν ο ασθενής ετοποθετείτο σε διασωλήνωση (intubation) πριν από το καρδιακό επεισόδιο στις 2.35, δεν θα επερχόταν η κατάρρευση και το σοβαρό εγκεφαλικό επεισόδιο που επακολούθησε. Το ερώτημα ήταν τι είδους θεραπεία θα προσφερόταν από την Dr. Horn αν μετέβαινε στο νοσοκομείο. Υποβλήθηκε εκ μέρους του ανήλικου ότι θα έπρεπε να διασωληνωθεί αμέσως. Όμως ο πραγματογνώμονας της νοσοκομειακής αρχής που κλήθηκε να καταθέσει τη δική του επιστημονική άποψη, υποστήριξε ότι ο ίδιος θα είχε τον ανήλικο υπό παρατήρηση αλλά δεν θα τον τοποθετούσε σε διασωλήνωση. Την ίδια άποψη διατύπωσε και η Dr. Horn που κατέθεσε ότι αν μετέβαινε έγκαιρα στο νοσοκομείο, έχοντας υπόψη το ιστορικό και την κατάσταση του ανήλικου, δεν θα τον τοποθετούσε σε διασωλήνωση. Για να επιτύχει στην αγωγή του ο ενάγων θα έπρεπε να αποδείξει ότι η διασωλήνωση ήταν επιτακτική, όμως η μαρτυρία που παρουσιάστηκε από τη νοσοκομειακή αρχή ήταν αντίθετη. Έτσι η αγωγή απορρίφθηκε αφού δεν αποδείχθηκε ότι εφόσον ο ανήλικος δεν θα ετοποθετείτο σε διασωλήνωση, το τραύμα που επακολούθησε δεν μπορούσε να αποφευχθεί. Ο κανόνας ο οποίος προκύπτει από την απόφαση Bοlitho που αποτελεί σήμερα την νομική θέση που εφαρμόζεται είναι ότι ένας γιατρός δεν μπορεί να αποφύγει την ευθύνη για ιατρική αμέλεια αν αποδείξει ότι ακολούθησε μια καθιερωμένη πρακτική που είχε υιοθετηθεί από ένα υπεύθυνο σώμα εξειδικευμένων ιατρικών λειτουργών. Σήμερα το ερώτημα αν ένας γιατρός είναι ένοχος αμέλειας πρέπει να απαντάται από το Δικαστήριο μέσα στα πλαίσια του συνόλου της μαρτυρίας που παρουσιάζεται. Όπως έχει τονιστεί χαρακτηριστικά στην υπόθεση Bolitho, "Ιt is not enough for the defendant to call a number of doctors to say that what he had done or not was in accord with accepted clinical practice. It is necessary for the judge to consider that evidence and decide whether that clinical practice puts the patient unnecessarily at risk." Σε ελεύθερη μετάφραση: "Δεν είναι αρκετό για τον εναγόμενο να καλέσει ένα αριθμό γιατρών για να πουν ότι αυτό που έκαμε ή αυτό που δεν έκαμε συνάδει με αποδεκτή ιατρική πρακτική. Είναι αναγκαίο για το Δικαστήριο να αξιολογήσει αυτή τη μαρτυρία και να αποφασίσει αν αυτή η ιατρική πρακτική θέτει τον ασθενή σε περιττό κίνδυνο." Οι πιο πάνω αρχές και νομολογία υιοθετήθηκαν και σε πρόσφατες αποφάσεις του Ανωτάτου Δικαστηρίου όπως στην Αθηνά Βαριάνου ν. Δρ. Ανδρέα Βορκά, Πολ. Εφ. 269/06, ημερ. 24.9.10. ΕΥΘΥΝΗ ΤΟΥ ΕΝΑΓΟΜΕΝΟΥ Δεν αμφισβητήθηκε στην παρούσα περίπτωση η σχέση των διαδίκων ως ιατρού με ασθενή. Καταλογίζεται στον Εναγόμενο αμέλεια γιατί παρέλειψε να χρησιμοποιήσει την ορθή και επιβαλλόμενη ιατρική μέθοδο. Εισηγείται στην γραπτή αγόρευση του ο δικηγόρος του Ενάγοντα ότι θα έπρεπε να χρησιμοποιήσει την εξωπεριτοναϊκή προσπέλαση που είναι αυτή που χρησιμοποιεί ο Ανισιένκο. Συνιστά εύρημα μου ότι η ενδοκοιλιακή λαπαροσκοπική μέθοδος που είναι αυτή που χρησιμοποίησε ο Εναγόμενος είναι αποδεκτή μέθοδος που χρησιμοποιείται ευρέως όπως και η χρήση πλεγμάτων και κλιπς σε τέτοια εγχείρηση. Συνεπώς ο πιο πάνω λόγος αμέλειας δεν γίνεται δεκτός και απορρίπτεται. Άλλος λόγος αμέλειας που αποδίδεται στον Εναγόμενο με τη γραπτή αγόρευση του δικηγόρου του ενάγοντα είναι η τοποθέτηση κλιπς πάνω σε νεύρα, που δεν απέτρεψαν τελικά τη συρρίκνωση του πλέγματος. Καταλογίζεται επίσης ως αμέλεια η τοποθέτηση μεγάλου αριθμού κλιπς. Με βάση τα ευρήματα μου η τοποθέτηση των πλεγμάτων κατά την πρώτη εγχείρηση δεν επηρέασε νεύρα ή άλλα αγγεία ενώ η συρρίκνωση του πλέγματος που βρέθηκε μέσα σε συμφύσεις είναι φυσιολογική. Η ύπαρξη συμφύσεων είναι επίσης φυσιολογικό φαινόμενο μετά από ενδοκοιλιακή εγχείρηση αλλά και μετά από εξωπεριτονιακή. Αν η εμφάνιση συμφύσεων μπορεί να θεωρηθεί ως επιπλοκή, σύμφωνα με την πιο πάνω νομολογία, δεν εξυπακούει την επίδειξη αμέλειας εκ μέρους του ιατρού που διενήργησε την εγχείρηση. Συνεπώς και αυτός ο λόγος αμέλειας απορρίπτεται. Όσον αφορά τις υπόλοιπες παραλείψεις για τις οποίες διατείνεται ο Ενάγοντας ότι συνιστούν παράβαση κανόνων της ιατρικής επιστήμης ή συνιστούν αμέλεια έχω ήδη ασχοληθεί πιο πάνω κατά την αξιολόγηση της μαρτυρίας και έχουν απορριφθεί. Παρά την πιο πάνω κατάληξη μου και για σκοπούς πληρότητας της απόφασης σε περίπτωση ανατροπής των πιο πάνω συμπερασμάτων και απόφασης μου στο θέμα της ευθύνης, θα προχωρήσω να εξετάσω το ύψος των γενικών και ειδικών αποζημιώσεων που θα δικαιούτο ο Ενάγοντας. ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΕΙΣ Είναι γνωστό ότι στόχος των αποζημιώσεων είναι να αποδοθεί δικαιοσύνη στην απώλεια και στη ζημιά του ενάγοντα χωρίς να τίθεται υπέρμετρο βάρος στον αδικοπραγούντα (βλ. Paraskevas (Overseas) Ltd v. Christofi

(1982)1 C.L.R. 789 και Ανδρέου ν. Θεμιστοκλέους

(2004)1 Α.Α.Δ. 355). Όπως αναφέρθηκε στην υπόθεση Μαυροπετρή ν. Λουκά

(1995)1 Α.Α.Δ. 66, η νομολογία αποκαλύπτει σταθερή άνοδο του επιπέδου των γενικών αποζημιώσεων, τάση που αντανακλά μεγαλύτερη ευαισθησία για τον ανθρώπινο πόνο, την αγωνία της αναπηρίας και τη ψυχική οδύνη από την περιθωριοποίηση από τις συνήθεις δραστηριότητες του ανθρώπου. Η απόδοση αποζημιώσεων δεν πρέπει επίσης να αντανακλά και να αντικατοπτρίζει την αγοραστική αξία του χρήματος σε δεδομένη στιγμή, ώστε με εύλογο τρόπο να προσεγγίζεται τουλάχιστον χρηματικά η αποκατάσταση της ζημιάς (βλ. Lankuttis v. Νικόλα

(2002)1 Α.Α.Δ. 1128 και Γεώργιος Ταμπούρα ν. Κυριακής Κολάνη, Πολιτική Έφεση 222/06, ημερ. 17.4.2008). Προηγούμενες αποφάσεις αναφορικά με αποζημιώσεις δεν αποτελούν δεσμευτικό προηγούμενο αλλά παρέχουν καθοδήγηση γιατί είναι σχεδόν αδύνατο να βρεθούν δύο υποθέσεις με τα ίδια ακριβώς στοιχεία (βλ. Miller Rosa Maria κ.α. ν. Ute Petek

(1999)1 (Γ) 2091, Σπύρου ν. Χ΄΄ Χαραλάμπους

(1989)1 (Ε) Α.Α.Δ. 298 και G & L Calibers Ltd v. Λεμεσιανού

(2003)1 Α.Α.Δ. 948). Πρέπει επίσης να λαμβάνεται υπόψη η συνεχής μείωση της αξίας του χρήματος. Ο Ενάγοντας υπερέβαλλε σ΄ όσον αφορά τους πόνους και ταλαιπωρία που ένιωθε μετά την πρώτη εγχείρηση αλλά και εξακολουθεί να νοιώθει. Η έκθεση όμως του Ανισιένκο (Τεκμήριο 45) κατά την απόλυση του από το Νοσοκομείο μετά την τρίτη εγχείρηση στις 26.7.04 αναφέρει ότι «ο ασθενής απολύεται σε ικανοποιητική κατάσταση» και ότι «σημειώθηκε θετική δυναμική». Έχω ήδη αναφέρει πιο πάνω τα κατάλοιπα του Ενάγοντα, σύμφωνα με τον Ανισιένκο, που δεν συμφωνούν πλήρως με εκείνα που διατείνεται ο Ενάγοντας. Σημειώνεται ότι μεταξύ των ιατρών που τον παρακολουθούσαν μετά την τρίτη εγχείρηση ήταν και ο ψυχίατρος Γιάγκος Μικελλίδης ο οποίος εξέτασε τον Ενάγοντα στις 24.6.08 και ετοίμασε έκθεση (Τεκμήριο 22) στην οποία αναφέρει ότι ο Ενάγοντας πάσχει από μετατραυματικό σύνδρομο. Ο Ενάγοντας όμως παρέλειψε να τον καλέσει ως μάρτυρα, όπως και τους υπόλοιπους ιατρούς των οποίων κατατέθηκαν τα ιατρικά πιστοποιητικά ως τεκμήρια αν και σίγουρα η μαρτυρία τους θα ήταν βασική για την υπόθεση του, χωρίς να αναφέρει τους λόγους για την παράλειψη του αυτή. Αφού λαμβάνω υπόψη το είδος και τη φύση του προβλήματος υγείας που παρέμεινε στον Ενάγοντα που σύμφωνα με τον Ανισιένκο είναι φούσκωμα λόγω της παρουσίας συμφύσεων και πόνος στο δεξιό βουβωνικό πόρο και αντανάκλαση πόνου στους όρχεις κατόπιν κόπωσης, τη φύση και διάρκεια των θεραπειών του, το χρόνο νοσηλείας του και πόνο και ταλαιπωρία καθ΄ όλη τη διάρκεια νοσηλείας, το ότι υπεβλήθη σε άλλες δύο χειρουργικές επεμβάσεις η τελευταία εκ των οποίων ήταν εκείνη της τομής και την ηλικία του, κρίνω ότι το ποσό της τάξης των €30.000 θα αποτελούσε για την περίπτωση του δίκαιη και εύλογη αποζημίωση. Με την παρούσα αγωγή αξιώνει επιπρόσθετα το ποσό των €53.472,58 για ειδικές ζημιές ως εξής: 1) €102,51 αμοιβή του ιατρού Κωνσταντίνου Πούγιουρου σύμφωνα με την απόδειξη (Τεκμήριο 24). Βρίσκω ότι έχει αποδειχθεί η συγκεκριμένη ζημιά. 2) €42,71 έξοδα αναλύσεων της Unilab σύμφωνα με την απόδειξη (Τεκμήριο 25). Και αυτή η ζημιά κρίνω ότι έχει αποδειχθεί. 3) €145,23 έξοδα αναλύσεων του χημείου Unilab σύμφωνα με την απόδειξη (Τεκμήριο 26). Και αυτή η ζημιά έχει αποδειχθεί. 4) €316,09 ιατρικά έξοδα και αναλύσεις στο Ιδιωτικό Νοσοκομείο Ευαγγελισμός σύμφωνα με τις αποδείξεις (Τεκμήρια 27 και 28). Και αυτή η ζημιά έχει αποδειχθεί. 5) €34,17 αμοιβή του γενικού χειρούργου Θ. Λοϊζίδη σύμφωνα με την απόδειξη (Τεκμήριο 29). Και αυτό το κονδύλι έχει αποδειχθεί. 6) €1.495,02 έξοδα νοσηλείας του Ενάγοντα στο Ιπποκράτειο Ιδιωτικό Νοσοκομείο σύμφωνα με την απόδειξη (Τεκμήριο 30). Και αυτό το κονδύλι έχει αποδειχθεί. 7) €461,32 έξοδα αξονικής τομογραφίας και ακτινογραφίες λεκάνης σύμφωνα με την απόδειξη του Κοτζιαμάνη (Τεκμήριο 31). Και αυτό το κονδύλι έχει αποδειχθεί. 8) €42,71 έξοδα για ακτινογραφικό έλεγχο του Ιδιωτικού Νοσοκομείου Άγιος Γεώργιος σύμφωνα με την απόδειξη (Τεκμήριο 32). Και αυτό το κονδύλι έχει αποδειχθεί. 9) €76,88 έξοδα για τρεις επισκέψεις στην Κλινική Y.I. BELLEVUE Clinic Ltd σύμφωνα με την απόδειξη (Τεκμήριο 33). Και αυτό το κονδύλι έχει αποδειχθεί. 10) €34,17 ιατρική εξέταση του Στυλιανού σύμφωνα με την απόδειξη (Τεκμήριο 34). Και αυτό το κονδύλι έχει αποδειχθεί. 11) €42,71 έξοδα του Κλινικού Εργαστηρίου της Σωτηριάδου για αναλύσεις ούρων σύμφωνα με την απόδειξη (Τεκμήριο 35). Και αυτό το κονδύλι έχει αποδειχθεί. 12) €51,25 έξοδα για τη διενέργεια υπερήχων στο Ιδιωτικό Νοσοκομείο Άγιος Γεώργιος σύμφωνα με την απόδειξη (Τεκμήριο 37). Και αυτό το κονδύλι έχει αποδειχθεί. 13) €437,00 και άλλες Λ.Κ.57,50 έξοδα του Λάρκου για λήψη και μεγέθυνση φωτογραφιών σύμφωνα με τα Τεκμήρια 38 και 39. Κρίνω ότι και αυτό το κονδύλι έχει αποδειχθεί. 14) €3,417,20 έξοδα και αμοιβή του Σταυριανού σύμφωνα με την απόδειξη (Τεκμήριο 40). Στη βάση της πιο πάνω αξιολόγησης δεν έχει αποδειχθεί η αναγκαιότητα των υπηρεσιών του Σταυριανού για σκοπούς αποθεραπείας του Ενάγοντα. Όπως ανέφερε ο ίδιος στη μαρτυρία του η μετάβαση του στη Ρωσία ήταν απλά για σκοπούς παρακολούθησης και μόνο της χειρουργικής επέμβασης από μέρους του Ανισιένκο, για την οποία ζητήθηκε και λήφθηκε σχετική άδεια, για συμπαράσταση και μαρτυρία και όχι για θεραπευτικούς λόγους. Αυτό επιβεβαίωσε και ο Ανισιένκο ότι ο Ενάγοντας ζήτησε την παρουσία Κύπριου ιατρού «σαν μάρτυρα». Συνεπώς βρίσκω ότι η ζημιά αυτή δεν έχει αποδειχθεί. 15) €3.417,20 αμοιβή του Ματσάκη σύμφωνα με την απόδειξη (Τεκμήριο 42). Κρίνω ότι το συγκεκριμένο κονδύλι έχει αποδειχθεί. 16) €150 έξοδα του Κρατικού Ιδρύματος Υγείας Νοβοσιμπίρσκ σύμφωνα με την απόδειξη (Τεκμήριο 43). Το κονδύλι αυτό έχει αποδειχθεί. 17) €1.300 ποσό πληρωθέν στο Ίδρυμα Υγείας του Νοσοκομείου Νοβοσιμπίρσκ για νοσηλευτικές υπηρεσίες, φάρμακα και άλλα έξοδα σύμφωνα με την απόδειξη (Τεκμήριο 44). Η ζημιά αυτή έχει αποδειχθεί. 18) €460 για παροχή νοσηλευτικής και/ή φαρμακευτικής αγωγής στο Κρατικό Ίδρυμα Υγείας Νοβοσιμπίρσκ σύμφωνα με την απόδειξη (Τεκμήριο 46). Έχει αποδειχθεί η σχετική ζημιά. 19) €4.440 έξοδα του Κρατικού ιδρύματος Υγείας Νοβοσιμπίρσκ για διάγνωση, προεγχειρητική διαδικασία, νοσήλεια, έξοδα παραμονής, θεραπείας και άλλες υπηρεσίες του νοσοκομείου σύμφωνα με τις αποδείξεις (Τεκμήρια 16 και 16 Α). Έχει αποδειχθεί και αυτή η ζημιά. 20) €300 έξοδα διαμονής και/ή διατροφής του Σταυριανού στην πόλη Νοβοσιμπίρσκ για να παραστεί στην τρίτη εγχείρηση του Ενάγοντα σύμφωνα με την απόδειξη (Τεκμήριο 47). Όπως ανέφερα και ανωτέρω, η παρουσία του Σταυριανού στη Ρωσία δεν ήταν για θεραπευτικούς λόγους του Ενάγοντα και ούτε έχει αποδειχθεί η αναγκαιότητα της παρουσίας του κατά τη διάρκεια της τρίτης εγχείρησης. Συνεπώς η εν λόγω ζημιά δεν έχει αποδειχθεί. 21) €2.200 για το αεροπορικό εισιτήριο του Ανισιένκο για την κάθοδο του στην Κύπρο το 2007 και επιστροφή του στη Ρωσία, για εξέταση του ενάγοντα σύμφωνα με την απόδειξη (Τεκμήριο 48). Από την ενώπιον μου μαρτυρία βρίσκω ότι δεν έχει αποδειχθεί η αναγκαιότητα καθόδου του Ανισιένκο στην Κύπρο μετά τρία χρόνια περίπου από την τρίτη εγχείρηση για σκοπούς εξέτασης του Ενάγοντα και μόνο. Συνεπώς το εν λόγω κονδύλι απορρίπτεται. 22) €312,30 έξοδα διαμονής και/ή διατροφής του Ανισιένκο στην Κύπρο το 2007 σύμφωνα με την απόδειξη (Τεκμήριο 49). Η αναγκαιότητα για τη συγκεκριμένη ζημιά δεν έχει αποδειχθεί γι΄ αυτό και απορρίπτεται. 23) €734,69 αεροπορικό εισιτήριο του Ενάγοντα για το Νοβοσιμπίρσκ στις 31.5.04 για σκοπούς θεραπείας σύμφωνα με την απόδειξη (Τεκμήριο 50). Έχει αποδειχθεί και εγκρίνεται. 24) €734,69 για το αεροπορικό εισιτήριο του Σταυριανού για το Νοβοσιμπίρσκ σύμφωνα με την απόδειξη (Τεκμήριο 51). Δεν έχει αποδειχθεί η αναγκαιότητα μετάβασης του Σταυριανού στη Ρωσία ώστε να δικαιούται ο Ενάγοντας στο κονδύλι αυτό υπό μορφή ειδικής ζημιάς. 25) €170 έξοδα του ιατρού Παντζιαρή για εξέταση του Ενάγοντα σύμφωνα με την απόδειξη (Τεκμήριο 53). Έχει αποδειχθεί και εγκρίνεται. 26) €450 υπό τύπο εξόδων θεραπείας στο Κλινικό Νοσοκομείο Νοβοσιμπίρσκ σύμφωνα με την απόδειξη (Τεκμήριο 45). Έχει αποδειχθεί και εγκρίνεται. 27) €784 ιατρικά έξοδα για τη διενέργεια δύο MRI σύμφωνα με την απόδειξη (Τεκμήριο 34) στο Ιατρικό Διαγνωστικό Κέντρο Άγιος Θέρισσος. Έχει αποδειχθεί και εγκρίνεται. Με την παρούσα Αγωγή ο Ενάγοντας αξιώνει επιπρόσθετα αποζημιώσεις για απώλεια εισοδημάτων καθώς και μελλοντικών εισοδημάτων υπό τύπο γενικών αποζημιώσεων λόγω του ότι σύμφωνα με τους ισχυρισμούς του έχει επηρεαστεί η ικανότητα του για εργασία. Για το είδος αυτό των αποζημιώσεων η μοναδική μαρτυρία που δόθηκε είναι αυτή του Ενάγοντα η οποία όμως, όπως ορθά διατυπώνει και ο δικηγόρος του στη γραπτή του αγόρευση, δεν έχει τεκμηριωθεί στο βαθμό που απαιτείται για να δικαιούται σε οποιοδήποτε ποσό υπό τύπο απώλειας απολαβών ή απώλειας μελλοντικών εισοδημάτων. Επομένως ο Ενάγοντας θα δικαιούτο σε €30.000 ως γενικές αποζημιώσεις με νόμιμο τόκο και €15.245,16 ως ειδικές αποζημιώσεις. Ενόψει όμως της απόφασης μου στο θέμα ευθύνης η Αγωγή απορρίπτεται με έξοδα υπέρ του Εναγομένου και εναντίον του Ενάγοντα στην κλίμακα της Αγωγής, όπως αυτά υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο. (Υπ.) ................. Α. Πούγιουρου, Π.Ε.Δ. Πιστό Αντίγραφο, Πρωτοκολλητής. /ΟΟ Subject: Civil / Other Actions / Final Αναφορά: (Καταβολή αποζημιώσεων - ιατρική αμέλεια) cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο