Νίκου Ζάγκουλου ν. Λέσχης Ιπποδρομιών Λευκωσίας, Αρ. Αγωγής: 7860/09, 11/4/2014

Νίκου Ζάγκουλου ν. Λέσχης Ιπποδρομιών Λευκωσίας, Αρ. Αγωγής: 7860/09, 11/4/2014 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEF:2014:A156 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΕΝΩΠΙΟΝ: Τ. Παρασκευαϊδου-Καρακάννα, Α.Ε.Δ. Αρ. Αγωγής: 7860/09 Μεταξύ: Νίκου Ζάγκουλου Ενάγοντα -και- Λέσχης Ιπποδρομιών Λευκωσίας Εναγομένων Ημερομηνία: 11.4.2014 Εμφανίσεις: Για τον Ενάγοντα: κ. Λ. Γεωργίου Για τον Εναγόμενο: κ. Χ. Ρ. Σταυράκης με τον κ. Χρ. Δημητριάδη Α Π Ο Φ Α Σ Η Ο ενάγοντας αξιώνει γενικές και ειδικές αποζημιώσεις για τις σωματικές βλάβες και άλλες συναφείς βλάβες που υπέστη σε εργατικό ατύχημα. Το εργατικό ατύχημα συνέβηκε την 3.6.2008 στη Λέσχη Ιπποδρομιών Κύπρου, ενώ ο ενάγοντας καθάριζε από την οροφή στάβλου κάποιες ακαθαρσίες. Σύμφωνα με την Έκθεση Απαίτησης, κατά ή περί τις 12:30 μ.μ, ενώ ο ενάγοντας με οδηγίες του επιστάτη βρισκόταν «γονυπετώς και ή καθήμενος» πάνω στο τοίχο πλάτους 25 εκατοστών και ήταν σκυφτός για να καθαρίσει τον εν λόγω τοίχο, έχασε την ισορροπία του, λόγω της πολύ μικρής επιφάνειας του τοίχου και ή λόγω της πολύ ψηλής θερμοκρασίας και ή της ηλιακής ακτινοβολίας και ή της υπερέντασης και του άγχους που του προκάλεσαν οι φωνές και ή οδηγίες του επιστάτη και ή λόγω της έλλειψης των ενδεικνυομένων και η επιβαλλομένων προστατευτικών μέτρων και ή καταλλήλων υποδημάτων με αποτέλεσμα να πέσει από τον τοίχο, ύψους 2.45 εκατοστών. Είναι η θέση του ενάγοντα ότι ο εναγόμενος παρέλειψε να τον εκπαιδεύσει και να του δώσει τις σωστές οδηγίες, ως προς τον τρόπο διεξαγωγής της εργασίας του και για αποφυγή οποιουδήποτε δυστυχήματος. Παρέλειψε, μεταξύ άλλων, να ελέγξει κατά πόσο ο ενάγοντας ήταν ικανός να κάνει αυτή την εργασία χωρίς κίνδυνο και να εφαρμόσει στο χώρο εργασίας προστατευτικό κιγκλίδωμα και ή οποιαδήποτε εγκατάσταση σκαλωσιάς και ή προστατευτικό δίκτυ. Ισχυρίζεται περαιτέρω ότι ο εναγόμενος παρέλειψε να λάβει λογικά και ή τα δέοντα υπό τις περιστάσεις μέτρα για να διαπιστώσει αν οι οδηγίες εφαρμόζονταν και ή μεταφέρονταν σωστά και αν οι εργασίες εκτελούνταν σύμφωνα με τις οδηγίες του. Επέμενε όπως ο ενάγοντας εργάζεται «ακατάπαυστα κάτω από αντίξοες συνθήκες». Από το ατύχημα ο ενάγοντας υπέστη μετατοπισμένο κάταγμα της πτέρνας του δεξιού κάτω άκρου. Υποβλήθηκε σε χειρουργική επέμβαση και στη συνέχεια παρακολούθησε πρόγραμμα φυσιοθεραπείας. Σήμερα αντιμετωπίζει αρκετά προβλήματα απότοκα του ατυχήματος. Είναι μόνιμα ανίκανος να διεκπεραιώσει βαριές εργασίες και μερικώς ανίκανος, ως αναφέρει χαρακτηριστικά, στο δικόγραφο του να διεκπεραιώσει ελαφρές εργασίες. Στο μέλλον θα χρειασθεί να υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση για αφαίρεση της μεταλλικής πλάκας και των βιδών και σε αρθρόδεση της υποστραγαλικής και πτερνοκυβοειδούς άρθρωσης. Πέραν των γενικών αποζημιώσεων, ο ενάγοντας αξιώνει ειδικές αποζημιώσεις για τα ιατρικά έξοδα, τη φυσιοθεραπεία, τα φάρμακα και τα έξοδα που κατέβαλε για την ετοιμασία ιατρικών εκθέσεων. Αξιώνει επίσης απώλεια ημερομισθίων από την 30.6.2008 μέχρι την ημέρα καταχώρησης της αγωγής, μείωση των απολαβών της συζύγου του για έξι μήνες σύνολο, €3.000, €20.000 για «την επανάληψη του πρώτου έτους σπουδών του γιου του» και €150 για την ετοιμασία έκθεσης του εμπειρογνώμονα. Ο εναγόμενος κατεχώρησε υπεράσπιση στην οποία παραδέχεται ότι ο ενάγοντας ήταν υπάλληλος του, εργοδοτήθηκε ως ειδικός εργάτης, ότι τραυματίστηκε την 3.6.2008, κατά την εκτέλεση κάποιων εργασιών του, ισχυρίζεται όμως ότι το ατύχημα οφείλεται στην αποκλειστική και ή συντρέχουσα αμέλεια του ιδίου. Είναι η θέση του ότι ο ενάγοντας παρέλειψε να λάβει μέτρα αυτοπροστασίας ως όφειλε και να χρησιμοποιήσει τη σκαλωσιά, η οποία είχε τοποθετηθεί για την εκτέλεση των επιδίκων εργασιών. Ισχυρίζεται επίσης ότι παρέλειψε να ενεργήσει ως ο μέσος επαγγελματίας του οικείου κοινωνικού επαγγέλματος και ενήργησε ενάντια στη κοινή λογική και εμπειρία, κατά τη δική του κρίση αποκλειστικά, κατά παράβαση των εντολών και ή οδηγιών του εναγομένου. Η εντολή του εναγομένου ήταν ότι για τη συγκεκριμένη εργασία θα έπρεπε να ήταν ιστάμενος στη σκαλωσιά που είχε στηθεί/συναρμολογηθεί για να γίνει η συγκεκριμένη εργασία. Απορρίπτει τη θέση του ότι υπέστη οποιαδήποτε ζημιά και ή σωματική βλάβη και ισχυρίζεται ότι αυτές προϋπήρχαν του ατυχήματος και διαζευκτικά ότι αυτές είναι υπερβολικές και ή «εξογκωμένες». Ενώπιον του Δικαστηρίου κατέθεσαν εννιά συνολικά μάρτυρες. Εκ μέρους του ενάγοντα κατέθεσαν, πέραν του ιδίου, η σύζυγος του, Ανδριανή Ζάγκουλου, ο αστυφύλακας 4862, Ανδρέας Κωνσταντίνου, ο Βασίλης Παύλου, πολιτικός μηχανικός που προέβη σε αυτοψία της σκηνής, ο ορθοπεδικός Νικόλας Κετώνης, ο επιθεωρητής εργασίας Χρίστος Χρίστου και ο επιθεωρητής των Κοινωνικών Ασφαλίσεων, Φίλιππος Φιλίππου. Εκ μέρους του εναγομένου κατέθεσε ο ιπποδρομιάρχης Μάριος Φιλίππου και ο επικεφαλής της ομάδας που εκτελούσε οικοδομικές εργασίες στη λέσχη ιπποδρομιών, Κόκος (Γιώργος) Καράμανος. Συνοψίζω τη μαρτυρία τους. Βασικοί μάρτυρες σε σχέση με τη μέθοδο εργασίας που εφαρμοζόταν και τις συνθήκες που επικρατούσαν την ημέρα του ατυχήματος ήταν ο ενάγοντας και ο μάρτυρας υπεράσπισης, Κόκος Καράμανος. Αποτελεί κοινή θέση και των δύο μερών ότι την ημέρα που έγινε το ατύχημα ο ενάγοντας ασχολείτο, ως αναφέρθηκε χαρακτηριστικά, με το «ξεστέγασμα και το στέγασμα» των στάβλων. Η ομάδα των εργατών αποτελείτο από τέσσερα άτομα, μεταξύ των οποίων ήταν και ο Κόκος Καράμανος. Οι εργασίες αυτές είχαν αρχίσει από το 2005, «ξεστεγάσθηκε και στεγάσθηκε» μεγάλος αριθμός στάβλων και ο στάβλος όπου έγινε το ατύχημα ήταν ένας από τους δύο τελευταίους στάβλους. Οι εργασίες άρχιζαν μετά τις 11:30πμ και μετέπειτα καθότι κατά εκείνη την ώρα τα άλογα ήταν εκτός των στάβλων. Ο Κόκος Καράμανος είχε, σύμφωνα με τη μαρτυρία του η οποία δεν αμφισβητήθηκε επί του συγκεκριμένου σημείου, μεγάλη πείρα στις οικοδομικές εργασίες. Προτού εργοδοτηθεί στον εναγόμενο ασχολείτο σαν «εργοδότης» και «.γνώριζε όλη τη διαδικασία που υπήρχε στις οικοδομικές εργασίες». Όταν άρχισαν την εργασία του «στεγάσματος - ξεστεγάσματος» ο μάρτυρας, καθοδηγούσε τους υπολοίπους εργάτες και αν δεν εγνώριζαν κάτι το εκτελούσε ο ίδιος και αυτοί ως ανέφερε χαρακτηριστικά, «. έβλεπαν τον τρόπο οπότε μετά από τρία χρόνια η δουλειά είχε πάρει το δρόμο της». Ήταν επικεφαλής της ομάδας, παράλληλα όμως εργαζόταν και ο ίδιος χειρονακτικώς. Καθήκοντα αρχιεπιστάτη εκτελούσε ο Λοΐζος Λοΐζου. Η εργασία του στεγάσματος και του ξεστεγάσματος περιελάμβανε την αφαίρεση από τις οροφές των στάβλων των τσίγκων αμιάντου και των παλιών μορίνων, τον καθαρισμό της οροφής από τυχόν ακαθαρσίες και την τοποθέτηση πλακάζ, μικρών και κεραμιδιών. Η ομάδα των εργατών που ασχολείτο με την εργασία αυτή αποτελείτο πάντοτε από 6 μέχρι 8 άτομα, συμπεριλαμβανομένου και του ενάγοντα. Κατά την εκτέλεση των εργασιών κάποιοι εργάτες χρησιμοποιώντας τη μεταλλική σκάλα «ποβίδωναν» τους αμιάντους, ως ανέφερε χαρακτηριστικά, από την οροφή. Όταν οι τσίγκοι «ποβιδώνονταν» τους παρελάμβαναν οι υπόλοιποι εργάτες που στεκόντουσαν από κάτω. Ο μάρτυρας ανέφερε επίσης ότι αν «χρειαζόταν στο υψόμετερο να υπάρχει σκαλωσιά ήταν άλλοι δύο άνθρωποι πάνω στη σκαλωσιά και άρχιζε η εργασία». Στη συνέχεια ετοποθετούνταν μορίνες, όπου χρειάζονταν και τα πλακάζ «εσπρώχνονταν» προς τα πάνω και «κάθονταν» πάνω στις μορίνες. Στο σημείο αυτό θεωρώ σκόπιμο όπως παραθέσω αυτούσια τη σχετική μαρτυρία: «Ε. Τα πλακάζ, πες μας πως γινόταν η διαδικασία. Α. Αν ήταν υψόμετρο σε μεγάλο ύψος, στα τρία μέτρα ο στάβλος, έπρεπε να υπήρχαν δύο άτομα πάνω στις σκαλωσιές οι οποίες ήταν εγκριμένες από τις υπηρεσίες της κυβέρνησης, υπήρχαν άλλοι δύο κάτω, τα σπρώχναμε προς τα πάνω και κάθονταν πάνω στις μορίνες». Προτού τοποθετηθούν τα πλακάζ ο τοίχος θα έπρεπε να καθαριστεί από τυχόν ακαθαρσίες. Κάποιος από την ομάδα ανέβαινε πάνω στη σκαλωσιά και καθάριζε τον τοίχο χρησιμοποιώντας τα σχετικά εργαλεία. Οι σκαλωσιές χρησιμοποιούνταν για δύο κυρίως λόγους, για το καθάρισμα των τοίχων και την τοποθέτηση των μορίνων και των πλακάζ. Η λέσχη ιπποδρομιών διέθετε τις δικές της σκαλωσιές. Υπήρχαν δύο τύποι σκαλωσιών στο χώρο, σκαλωσιές ύψους δύο μέτρων και σκαλωσιές ενός μέτρου. Οι σκαλωσιές των δύο μέτρων διέθεταν μηχανισμό και το ύψος τους μπορούσε να αυξηθεί μέχρι και 30 εκατοστά. Αν οι εργασίες γινόντουσαν σε χώρους που υπήρχαν άλογα, μετά τη συμπλήρωση των εργασιών, οι σκαλωσιές απομακρύνονταν από το χώρο ή τοποθετούνταν μέσα σε κενό στάβλο για να μην ενοχλούν τα άλογα. Αν δεν υπήρχε ενδεχόμενο να ενοχληθούν τα άλογα τότε οι σκαλωσιές παρέμεναν στον τόπο εργασίας. Κατά τον επίδικο χρόνο οι εργασίες διεξάγονταν στο συγκρότημα των στάβλων του προπονητή Μίμη Ρωσσίδη. Είχαν ξεστεγαστεί και στεγαστεί όλοι οι στάβλοι πλην αυτών των τελευταίων δύο. Επρόκειτο για τους δύο τελευταίους στάβλους στο συγκρότημα αυτό και σε ολόκληρο τον ιππόδρομο, στους οποίους έπρεπε να εκτελεσθούν εργασίες. Το συγκεκριμένο συγκρότημα, που αποτελείτο από 30 στάβλους περίπου, διέθετε περιμετρικά των στάβλων ξεχωριστό κιγκλίδωμα για περισσότερη προστασία των αλόγων και ως εκ τούτου όταν άρχισαν οι οικοδομικές εργασίες στο συγκεκριμένο συγκρότημα οι σκαλωσιές παρέμεναν συνέχεια στο χώρο. Παραθέτω τη σχετική μαρτυρία αυτούσια: «Α. Σε εκείνο το συγκεκριμένο συγκρότημα η σκαλωσιά ήταν στημένη από την αρχή που ξεκινήσαμε διότι ήταν ασφαλισμένη και υπήρχε κιγκλίδωμα και δεν μπορούσε κανένας να ενοχλήσει τη σκαλωσιά γι΄ αυτό ήταν πάντα εκεί από την ημέρα που ξεκινήσαμε, σε εκείνη την πλευρά του συγκροτήματος». Η αντεξέταση του συγκεκριμένου μάρτυρα, του Κόκου Καράμανου ήταν εκτεταμένη, κάλυψε όμως περιορισμένο αριθμό θεμάτων. Ο μάρτυρας αντεξετάσθηκε επισταμένως σε σχέση με το κιγκλίδωμα, για τα καθήκοντα του και κατά πόσο είχε τοποθετηθεί σκαλωσιά τη συγκεκριμένη ημέρα. Αντεξετάσθηκε επίσης για τη μέθοδο «ξεστεγάσματος και στεγάσματος» και από τη μαρτυρία του προέκυψε ότι η εργασία εκτελείτο σε δύο φάσεις, ολοκληρωνόταν το στέγασμα και το ξεστέγασμα της μιας κεκλιμένης επιφάνειας και στη συνέχεια προχωρούσαν στο ξεστέγασμα και στέγασμα της δεύτερης επιφάνειας. Με αυτό τον τρόπο κατά τη διεξαγωγή των εργασιών στη μια επιφάνεια οι τεχνίτες είχαν τη δυνατότητα να σταθούν στη δεύτερη επιφάνεια που ήταν στεγασμένη. Σε σχέση με τις σκαλωσιές, η άλλη πλευρά δεν αμφισβήτησε το γεγονός ότι ο εναγόμενος διέθετε σκαλωσιές ούτε ότι σε άλλες περιπτώσεις κατά τη διεκπεραίωση των εργασιών του στεγάσματος και ξεστεγάσματος είχαν χρησιμοποιηθεί σκαλωσιές, αμφισβήτησε όμως ότι τη συγκεκριμένη μέρα, στο συγκεκριμένο στάβλο είχαν στηθεί σκαλωσιές και συγκεκριμένα ότι είχαν στηθεί τριστέλια, ως ήταν η θέση της υπεράσπισης, ύψους ενός μέτρου και ότι πάνω στα τριστέλια είχαν τοποθετηθεί δύο πόντοι. Ο ενάγοντας ήταν απόλυτος ότι την ημέρα του ατυχήματος δεν είχαν στηθεί τριστέλια με πόντους. Η μαρτυρία του σε σχέση με την χρησιμοποίηση των σκαλωσιών γενικά κατά τη διεξαγωγή των εργασιών δεν ήταν σταθερή. Κατέθεσε ότι κατά τη διεκπεραίωση των εργασιών τοποθετούνταν σκαλωσιές, η τοποθέτηση όμως γινόταν μόνο κατά το «στέγασμα» και όχι κατά το «ξεστέγασμα» και τον καθαρισμό των τοίχων από τυχόν ακαθαρσίες. Κατά το ξεστέγασμα χρησιμοποιούσαν τη μεταλλική σκάλα ενώ για τον καθαρισμό των τοίχων οι οδηγίες που είχαν από τον Κόκο Καράμανο ήταν όπως ανεβαίνουν πάνω στον τοίχο. Καθάριζαν τον τοίχο σκυφτοί και «τσουλοκαθιστοί» προσπαθώντας να ισορροπήσουν πάνω σε μια μικρή επιφάνεια, το πλάτος της οποίας κυμαινόταν από 20 μέχρι 25 εκατοστά. Για τη συγκεκριμένη μέθοδο εργασίας έγιναν πολλές φορές παράπονα στους υπευθύνους, «.αλλά κανένας δεν τους έβαλλε υπόψη». Ως ανέφερε χαρακτηριστικά «.έθελαν μόνο να γίνεται η δουλειά τους». Μετά από έντονη αντεξέταση παραδέχθηκε ότι σε κάποιες περιπτώσεις χρησιμοποιούσαν για τον καθαρισμό σκαλωσιές, στηριζόμενες σε τριστέλια. Εκεί όπου το έδαφος δεν ήταν «κατηφορικό», χρησιμοποιούσαν τριστέλια. Παραδέχθηκε επίσης ότι όλοι οι στάβλοι, εξαιρουμένου του σημείου απ΄ όπου έπεσε, ήταν αρκετά επίπεδοι και ενδείκνυτο η τοποθέτηση τριστελιών και ότι ο καθαρισμός των ακαθαρσιών από τους τοίχους με τη χρήση σκαλωσιών ήταν πολύ πιο εύκολος παρά με τη μέθοδο που περιέγραψε ο ίδιος, ήτοι «τσουλοκαθιστός» πάνω στο τοίχο. Σε σχέση με τον τρόπο που συνέβη το ατύχημα, ο ενάγοντας ισχυρίσθηκε ότι κατά τις 12:30, ενώ ήταν σκυφτός και τσουλοκαθιστός και καθάριζε τον τοίχο από τα πηλά, λίγο πριν το τέλος του τοίχου, στην προσπάθεια του να σηκωθεί για να γυρίσει και να προχωρήσει πιο κάτω για να συνεχίσει το καθάρισμα, ένιωσε να χάνει την ισορροπία του, φοβήθηκε ότι θα έπεφτε με το κεφάλι πάνω στο τοίχο και στο έδαφος, βρήκε όμως τη ψυχραιμία του και πήδηξε γιατί αν δεν πηδούσε και να κάτσει με τα πόδια του όπως έκατσε, «.θα ήταν νεκρός». Η πιο πάνω μαρτυρία, ήτοι ότι ο ενάγοντας βρισκόταν πάνω στο τοίχο και τις συνθήκες κάτω από τις οποίες έπεσε από το τοίχο, δεν αμφισβητήθηκε από την υπεράσπιση, εκείνο που αμφισβητήθηκε έντονα ήταν ότι αυτός είχε λάβει οδηγίες από τους ανωτέρους του να ανέβει πάνω στο τοίχο και να τον καθαρίσει και ότι αυτή ήταν η συνήθης μέθοδος εργασίας που εφαρμοζόταν. Τη σκηνή όπου έγινε το ατύχημα την επισκέφθηκαν ακόμη τρία άτομα, ο αστυφύλακας 4862 Ανδρέας Κωνσταντίνου, ο πολιτικός μηχανικός Βασίλης Παύλου και ο επιθεωρητής εργασίας Χρίστος Χρίστου. Ο αστυφύλακας Ανδρέας Κωνσταντίνου επισκέφθηκε τη σκηνή λίγη ώρα μετά το ατύχημα, ενώ ο ενάγοντας βρισκόταν ακόμη εκεί. Ο μάρτυρας προσπάθησε να του μιλήσει αλλά το μόνο που ήταν σε θέση να του πει ο τελευταίος ήταν το όνομα του. Στη συνέχεια έλεγξε περιμετρικά το στάβλο και ολόκληρο το κτήριο και ανέφερε ότι δεν εντόπισε οποιανδήποτε σκαλωσιά, το μόνο που είδε ήταν μια αλουμινένια σκάλα. Απέρριψε τη θέση της υπεράσπισης ότι στο χώρο υπήρχε σκαλωσιά ύψους ενός μέτρου και τόνισε ότι αν υπήρχε θα τη θυμόταν. Ο επιθεωρητής εργασίας επισκέφθηκε τη σκηνή αρκετές μέρες αργότερα και συγκεκριμένα τη 12.6.2008, ήτοι εννιά μέρες μετά το συμβάν. Η μαρτυρία του δεν ρίχνει φως στα γεγονότα της υπόθεσης καθότι όταν πήγε στη σκηνή ήταν πλέον πολύ αργά, ως ανέφερε χαρακτηριστικά, η σκηνή είχε αλλοιωθεί και δεν ήταν σε θέση να διαπιστώσει προσωπικά πως είχε συμβεί το ατύχημα. Ο Βασίλης Παύλου επισκέφθηκε τη σκηνή πολλούς μήνες μετά το συμβάν και συγκεκριμένα το Φεβρουάριο του

1. Ετοίμασε έκθεση, την οποία κατέθεσε στο Δικαστήριο, η οποία περιέχει τα ευρήματα του ως επίσης και φωτογραφίες των στάβλων. Ο ενάγοντας, σύμφωνα με την έκθεση του μάρτυρα, έπεσε από ύψος 2.45 μέτρα από το έδαφος. Το σημείο πρόσκρουσης βρισκόταν 4,50 μέτρα από την άκρη του κτιρίου. Στην άκρη του κτηρίου το ύψος ήταν 2,80 μέτρα από το χώμα. Για περίπου 1,80 μέτρα από την άκρη του κτηρίου υπήρχε κατωφέρεια του χώματος προς τη βάση. Το πλάτος του τοίχου ήταν 25 εκατοστόμετρα περίπου συμπεριλαμβανομένων και των επιχρισμάτων. Αυτή ήταν περιληπτικά η μαρτυρία που έχει τεθεί ενώπιον μου όσο αφορά τις συνθήκες του ατυχήματος. Είχα την ευκαιρία να παρακολουθήσω τους πιο πάνω μάρτυρες ενώ κατέθεταν και να εξετάσω τη μαρτυρία τους. Ο αστυφύλακας Αντρέας Κωνσταντίνου αντεξετάσθηκε έντονα και για αρκετή ώρα, η μαρτυρία του όμως ήταν σταθερή χωρίς αντιφάσεις και ανακρίβειες. Πρόκειται για ανεξάρτητο μάρτυρα, τη μαρτυρία του οποίου αποδέχομαι στο σύνολο της. Ο επιθεωρητής εργασίας Χρίστος Χρίστου ήταν ο πλέον αρμόδιος να καταθέσει για τις συνθήκες κάτω από τις οποίες έγινε το συμβάν, δυστυχώς όμως, ως αναφέρω και ανωτέρω, όταν επισκέφθηκε τη σκηνή ήταν πλέον αργά. Πέραν τούτου με βάση τη μαρτυρία του ιδίου, προκύπτει ότι όταν τελικά επισκέφθηκε τη σκηνή, για λόγους οι οποίοι παρέμειναν αδιευκρίνιστοι, δεν πλησίασε καν το στάβλο όπου συνέβηκε το ατύχημα, τον είδε από απόσταση 50 μέτρων περίπου. Αδιευκρίνιστος παρέμεινε και ο λόγος που δεν είδε προσωπικά τον ενάγοντα για να του περιγράψει τις συνθήκες κάτω από τις οποίες έγινε το ατύχημα και περιορίσθηκε σε ένα τηλεφώνημα, την 7.7.08, κατά το οποίο δεν τον ερώτησε καν αν υπήρχε ή όχι σκαλωσιά στο χώρο. Ο πολιτικός μηχανικός Βασίλης Παύλου μου έκανε θετική εντύπωση και αυτού όμως η μαρτυρία ήταν περιορισμένης σημασίας καθότι επισκέφθηκε τη σκηνή 18 περίπου μήνες μετά το ατύχημα. Ως εκ τούτου, τα όσα ανέφερε ιδιαίτερα σε σχέση με τη μορφολογία του εδάφους αφορούσαν εκείνο το χρόνο και όχι τον επίδικο. Δέχομαι τη μαρτυρία του ότι σε έδαφος το οποίο δεν είναι επίπεδο δεν συστήνεται η χρήση τριστελιών αλλά σκαλωσιών, το ύψος των οποίων ρυθμίζεται ανάλογα με τις ανάγκες του εδάφους. Κανένας εκ των δύο βασικών μαρτύρων, ήτοι ο ενάγοντας και ο Κόκος Καράμανος, δεν είπε κατά την άποψη μου όλη την αλήθεια. Ο πρώτος, ήτοι ο ενάγοντας προσπάθησε να παρουσιάσει τον εναγόμενο ως ένα πολύ σκληρό εργοδότη που έθετε τους εργοδοτουμένους του σε συνεχή κίνδυνο. Τους ζητούσε να ακροβατούν στις οροφές των στάβλων και αγνοούσε παντελώς τα καθημερνά παράπονα τους για τους κινδύνους που περιέκλειε η ενέργεια αυτή. Απαντούσε με πολύ δισταγμό τις ερωτήσεις κατά την αντεξέταση. Μου έδωσε την εντύπωση ότι «επεξεργαζόταν» την κάθε ερώτηση προτού δώσει την απάντηση του. Εντύπωση μου έκανε και το γεγονός ότι απόφευγε να απαντήσει ακόμη και σε απλές ερωτήσεις, για παράδειγμα αν η σύζυγος του είχε οποιανδήποτε ανάμειξη με την πολιτική. Παραθέτω αυτούσιο το σχετικό απόσπασμα, για να καταδείξω την ποιότητα της μαρτυρίας του: «Ε. Μήπως κ. Ζάγκουλε η σύζυγος σας είναι εμπλεκόμενη και κάπου στην πολιτική με κάποιο τρόπο; Α. Ξέρω εγώ; Ρωτάτε την ίδια. Ε. Είναι σύζυγος σας. Α. Δεν ξέρω. Όχι δεν είναι. Ε. Εννοώ μήπως κ. Ζάγκουλε κατά την περίοδο αυτή ήταν υποψήφια Δημοτικός Σύμβουλος με το ΑΚΕΛ; Α. Η γυναίκα μου έβαλε υποψήφιος σύμβουλος μια φορά με το ΑΚΕΛ και μια φορά με το ΔΗΚΟ. Ε. Πότε έβαλε; Ποια χρονιά έβαλε υποψηφιότητα; Ποιες χρονιές; Α. Δεν θυμάμαι να σας πω τώρα. Δεν θυμάμαι. Έχει καιρό πάντως πάρα πολύ». Η γενική εικόνα που μου έδωσε ήταν ότι ήταν διατιθέμενος να πει ο,τιδήποτε ή να αποκρύψει ο,τιδήποτε που θα βοηθούσε την υπόθεση του. Ισχυρίσθηκε, μεταξύ άλλων, ότι ο Κόκος Καράμανος ανάγκαζε τους εργάτες να καθαρίζουν τους τοίχους των ορόφων των στάβλων, «τσουλοκαθιστοί», ήτοι σε βαθύ κάθισμα και σκυφτοί. Επρόκειτο για μέθοδο, σύμφωνα πάντα με τον ίδιο, που εφαρμοζόταν τα τελευταία τρία χρόνια, δύο τουλάχιστον φορές την εβδομάδα για μια ώρα κάθε φορά, σε επιφάνεια που δεν ξεπερνούσε τα 25 εκατοστά. Θα συμφωνήσω με τη θέση της υπεράσπισης ότι η πιο πάνω εκδοχή δεν στέκει στη λογική. Εν πρώτοις θα ήθελα να επισημάνω ότι το πλάτος του τοίχου ήταν τόσο στενό που θεωρώ αδύνατο κάποιος άνθρωπος να είναι σε θέση να ισορροπήσει στη συγκεκριμένη θέση, ήτοι «τσουλοκαθιστός» και «σκυφτός» έστω και για λίγα λεπτά. Ο ενάγοντας ισχυρίσθηκε ότι η μέθοδος αυτή υιοθετήθηκε από τον εναγόμενο για εξοικονόμηση χρήματος, θέση η οποία δεν στέκει στη λογική. Λίγο αργότερα παραδέχθηκε ότι η εργασία γίνεται γρηγορότερα όταν ο εργάτης είναι ιστάμενος επί της σκαλωσιάς, παρά όταν «τσουλοκάθεται» επί του τοίχου. Σε σχέση με τη μέθοδο που χρησιμοποιείτο κατά το στέγασμα και ξεστέγασμα δέχομαι τη μαρτυρία του Κόκου Καράμανου, η οποία επί του συγκεκριμένου σημείου ήταν θετική και σταθερή, δέχομαι μεταξύ άλλων ότι κατά το «ξεστέγασμα» της οροφής δεν ήταν πάντα αναγκαίο όπως χρησιμοποιηθεί σκαλωσιά, κατά το καθαρισμό και το «ξεστέγασμα» όμως πάντοτε χρησιμοποιούσαν σκαλωσιές. Δέχομαι επίσης τη μαρτυρία του ότι ο εναγόμενος διέθετε τις δικές του σκαλωσιές οι οποίες ήταν διαφόρων ύψων και κάποιων το ύψος τους μπορούσε να ρυθμισθεί, ανάλογα με τις ανάγκες τις εργασίας. Οι σκαλωσιές αυτές μεταφέρονταν στο στάβλο όπου θα εκτελούνταν οι εργασίες από το μάρτυρα με διπλοκάμπινο ενώ σε κάποιες περιπτώσεις, όπου οι συνθήκες το επέτρεπαν, όπως στη συγκεκριμένη περίπτωση, αυτές φυλάττονταν επί τόπου. Το επόμενο θέμα προς εξέταση είναι κατά πόσο κατά το χρόνο που συνέβηκε το συμβάν υπήρχαν σκαλωσιές στο στάβλο, από την οροφή του οποίου είχε πέσει ο ενάγοντας. Η υπεράσπιση, προς υποστήριξη της θέσης ότι υπήρχαν σκαλωσιές παρουσίασε το τεκμήριο
2. Πρόκειται για αίτηση για χορήγηση επιδόματος σωματικής βλάβης. Το έντυπο χωρίζεται σε πέντε διαφορετικά μέρη. Το Μέρος IV του εντύπου συμπληρώνεται από τον εργοδότη. Στην παράγραφο 9 του Μέρους IV διαβάζουμε τα πιο κάτω: «
3. κατά μήκος του τοίχου υπήρχαν σκαλωσιές από τα λεγόμενα του όπως ήταν τσουλοκαθιστός στάθηκε όρθιος». Το αμέσως επόμενο μέρος, Μέρος V, υπογράφεται από τον αιτητή. Ο τελευταίος συμπληρώνει την περίοδο για την οποία απαιτεί το επίδομα και την ημερομηνία που υποβάλλεται η αίτηση. Θεωρώ σκόπιμο όπως παραθέσω αυτούσια τη σχετική παράγραφο. «Απαιτώ επίδομα σωματικής βλάβης για την περίοδο από 03/6/08 μέχρι 30/6/08 δηλώνω ότι την περίοδο αυτή δεν εργάστηκα και ότι οι πληροφορίες που είναι καταχωρημένες στο έντυπο αυτό είναι αληθινές. Εξακολουθώ να είμαι ανίκανος για εργασία. Ημερομηνία 6/6/08 Υπογραφή Αιτητή/Αιτήτριας Νίκος Ζάγκουλος». Ήταν η θέση της υπεράσπισης, σχετική είναι η μαρτυρία του Μάριου Φιλίππου, η οποία δεν αμφισβητήθηκε και γίνεται αποδεκτή, ότι η παράγραφος 9 του Μέρος IV συμπληρώθηκε από τους ιδίους και στη συνέχεια το έντυπο δόθηκε στη σύζυγο του ενάγοντα η οποία το επέστρεψε στη συνέχεια στον εναγόμενο. Όταν το επέστρεψε, το Μέρος V ήταν συμπληρωμένο και υπογραμμένο. Ο ενάγοντας αρνήθηκε ότι η υπογραφή στο έγγραφο ήταν δική του. Η σύζυγος του Ανδριανή Ζάγκουλου ισχυρίσθηκε ότι το έγγραφο που κατατέθηκε, τεκμήριο 9, δεν είναι το ίδιο με το έγγραφο που συμπλήρωσε και υπόγραψε η ίδια εκ μέρους του συζύγου της. Ενώπιον του Δικαστηρίου δεν έχει προσκομισθεί μαρτυρία ειδικού γραφολόγου και ως εκ τούτου δεν είμαι σε θέση να καταλήξω σε θετικό εύρημα σε σχέση με την ταυτότητα του προσώπου που υπόγραψε το επίδικο έγγραφο, ούτε τις συνθήκες κάτω από τις οποίες υπογράφηκε το συγκεκριμένο έγγραφο. Υπό τις περιστάσεις το έγγραφο αυτό δεν προσθέτει οτιδήποτε στη θέση της υπεράσπισης. Με βάση τη μαρτυρία που έχει τεθεί ενώπιον μου προκύπτει επίσης ως αναντίλεκτο γεγονός ότι το έδαφος του χώρου όπου έγινε το ατύχημα, εξωτερικά του στάβλου δεν ήταν επίπεδο, είχε μια μικρή κατωφέρεια και ως εκ τούτου δεν ενδείκνυτο η χρησιμοποίηση των τριστελιών καθότι το ύψος αυτών δεν θα μπορούσε να ρυθμιστεί ανάλογα. Τη μαρτυρία του Κόκου Καράμανου ότι είχαν στηθεί τριστέλια την απορρίπτω. Εξάλλου ούτε ο ίδιος ήταν σε θέση να πει πως θα στηρίζονταν τα τριστέλια εφόσον το έδαφος δεν ήταν επίπεδο. Η θέση αυτή, ότι τελικά δεν είχαν στηθεί τριστέλια φαίνεται να ήταν τελικά αποδεκτή και από την υπεράσπιση, εφόσον υπέβαλε στον ενάγοντα ότι παρέλειψε να μετακινήσει τα τριστέλια στο σημείο όπου διεξάγονταν οι εργασίες. Παραθέτω αυτούσια τη σχετική υποβολή: «Ε. Επίσης σας υποβάλω ότι η πραγματικότητα και ο τρόπος με τον οποίον έγινε το δυστύχημα ήταν διότι εσύ δεν προέβης σε μετακίνηση της σκαλωσιάς στο τελευταίο σημείο του στάβλου όπως ήταν η μεθοδολογία κανονικά διότι είδες το πρόβλημα της υψομετρικής διαφοράς και αντί να το αναφέρεις για να επιλυθεί από μόνος σου ανέβηκες πάνω στον τοίχο διότι ήταν ο τελευταίος στάβλος και η δουλειά τέλειωνε». Καταλήγω ότι την ημέρα εκείνη δεν είχαν στηθεί σκαλωσιές, αυτός ήταν προφανώς και ο λόγος που ο αστυφύλακας Ανδρέας Κωνσταντίνου δεν είδε σκαλωσιές όταν πήγε στο χώρο. Καταλήγω επίσης ότι τη συγκεκριμένη μέρα, μετά την ολοκλήρωση του ξεστεγάσματος, ο Κόκος Καράμανος ο οποίος ήταν ο επικεφαλής της ομάδας και είχε κατά κάποιο τρόπο αναλάβει τον ρόλο του υπευθύνου, απομακρύνθηκε από το χώρο, σε απόσταση 25-30 μέτρα για να τακτοποιήσει μαζί με κάποιον άλλο εργάτη τους τσίγκους αμιάντου που είχαν αφαιρέσει. Σύμφωνα με τη μαρτυρία του, η οποία δεν αμφισβητήθηκε επί του συγκεκριμένου σημείου ασχολήθηκε με «το κλείσιμο και τελλάρισμα» των τσίγκων. Προτού απομακρυνθεί από το χώρο, καμία οδηγία ή εντολή έδωσε για την περαιτέρω διεξαγωγή των εργασιών, ήτοι του τρόπου καθαρισμού του τοίχου, ύψους 2.45 μέτρα και του στεγάσματος, δεν έδωσε οδηγίες στους εργάτες να μεταφέρουν και ή να στήσουν σκαλωσιές παράλληλα όμως δεν έδωσε οδηγίες σε οποιονδήποτε, συμπεριλαμβανομένου βέβαια και του ενάγοντα, να ανεβεί πάνω στην οροφή και να καθαρίσει αυτήν από τις ακαθαρσίες. Καταλήγω ότι ο ενάγοντας ανέβηκε στη στέγη με δική του πρωτοβουλία, θεώρησε προφανώς ότι λόγω του εδάφους που ήταν ανισόπεδο δεν θα ήταν δυνατό να τοποθετηθούν τριστέλια και έκρινε σκόπιμο να ανεβεί στην οροφή και ακροβατώντας να καθαρίσει τις ακαθαρσίες. Το καθήκον του εργοδότη προς τους εργοδοτουμένους του είναι να λάβει εύλογα μέτρα για την προστασία τους. Η γενική φύση του καθήκοντος που οφείλεται από τον εργοδότη προς τον εργοδοτούμενο του, περιγράφεται στην Αγγλική απόφαση Wilson & Clyde Coal Co Ltd v English[1] το σκεπτικό της οποίας υιοθετήθηκε και από τα Κυπριακά Δικαστήρια. Παραθέτω αυτούσιο το σχετικό απόσπασμα: «I think the whole course of authority consistently recognises a duty which rests on the employers and which is personal to the employer, to take reasonable care for the safety of his workmen, whether the employer be an individual, a firm, or a company and whether or not the employer takes any share in the conduct of the operation. The obligation is threefold, as I have explained [i.e the provision of a competent staff of men adequate material, and a proper system and effective supervision]». Ο εργοδότης, ως αναφέρεται και ανωτέρω, έχει καθήκον όπως παρέχει στους εργοδοτουμένους του, μεταξύ άλλων, ασφαλές σύστημα εργασίας. Αποτελεί ζήτημα πραγματικό κατά πόσο είναι απαραίτητο να προδιαγραφεί σύστημα εργασίας κάτω από οποιεσδήποτε δοσμένες περιστάσεις. Ως αναφέρεται χαρακτηριστικά στο σύγγραμμα Charlesworth & Percy on Negligence[2]: «11-67 Duty to prescribe a safe system of work. It is a question of fact whether or not there is need for a system of work to be prescribed in any given circumstances. In deciding it, regard ought to be had to the nature of the work, that is whether properly it requires careful organization and supervision, in the interests of safety of all those persons carrying it out; or it can be left by a prudent employer confidently to the care of the particular man on the spot to do it reasonably safely. There was no failure to provide a safe system where an employee was faced with a "one-off" task requiring the exercise of common sense and it was difficult to see what relevant instruction could have been given to him. But an employer is under a duty to prescribe a system of work, even where the operation is a single one, if it is necessary in the interests of safety». Οι πιο πάνω αρχές έχουν υιοθετηθεί και από τα Κυπριακά Δικαστήρια, παραπέμπω απλώς ενδεικτικά στις αποφάσεις Kakou v Andriatica[3] και Panayi v Galatariotis & Sons Ltd[4]: Το σύστημα εργασίας περιλαμβάνει μεταξύ άλλων τις πιο κάτω παραμέτρους: Ι. Την οργάνωση της εργασίας. II. Τον τρόπο με τον οποίο σκοπείται η εκτέλεση της εργασίας. III. Τη σειρά παροχής οδηγιών (ιδιαίτερα σε άπειρους εργάτες). IV. Τη λήψη προφυλάξεων για την ασφάλεια των εργατών οι οποίες μπορεί να διαφέρουν ανάλογα με το στάδιο στο οποίο βρίσκεται η εργασία. V. Το ρόλο που θα αναλάβει ο κάθε εργοδοτούμενος. Το γεγονός ότι ο εργοδότης υποδεικνύει ένα ασφαλές σύστημα εργασίας δεν είναι αρκετό, ο εργοδότης έχει καθήκον να επιθεωρεί και να επιβλέπει ότι το σύστημα αυτό εφαρμόζεται. Ως αναφέρθηκε χαρακτηριστικά στην υπόθεση L.P. Transbeton Ltd v Σταύρου κ. α[5]: «.Όταν υπάρχει καθήκον παροχής ασφαλούς συστήματος εργασίας, εκ μέρους του εργοδότη, αυτός δεν επιτελεί το καθήκον του απλά και μόνο παρέχοντας ασφαλές σύστημα εργασίας, αλλά επιπρόσθετα πρέπει να λάβει και εύλογα μέτρα για να διασφαλίσει ότι το σύστημα επιτηρείται και εφαρμόζεται. Αυτό εξυπακούει την παροχή οδηγιών προς τους εργοδοτουμένους και επίσης κάποιας μορφής εποπτεία και επίβλεψη του συστήματος εργασίας». Η επίβλεψη είναι ιδιαίτερα αναγκαία όταν ανατίθεται σε κάποιον, κάποια εργασία η οποία είναι πέραν των δυνατοτήτων και της πρωτοβουλίας του[6]. Από την άλλη, δεν είναι αναγκαίον να δοθούν σε ένα έμπειρο εργάτη προειδοποιήσεις και συμβουλές για κινδύνους τους οποίους ήδη γνωρίζει πολύ καλά[7]. Με βάση τα στοιχεία που έχουν τεθεί ενώπιον μου, βρίσκω ότι ο εναγόμενος υπήρξε αμελής καθότι δεν εξασφάλισε ασφαλές σύστημα εργασίας τη συγκεκριμένη ημέρα. Ο τρόπος διεξαγωγής των εργασιών, την ημέρα του ατυχήματος, δεν επεξηγήθηκε με το δέοντα τρόπο στους εργάτες. Αναγνωρίζω ότι επρόκειτο για εργασία την οποίαν οι εργάτες, τουλάχιστον ο ενάγοντας, εκτέλεσαν δεκάδες φορές, επρόκειτο στην ουσία για εργασία ρουτίνας, παράλληλα όμως αναγνωρίζω ότι θα έπρεπε να δοθούν οι σωστές οδηγίες/εντολές εξ αρχής, ενόψει και του γεγονότος ότι οι εργασίες θα εκτελούνταν σε μη επίπεδο χώρο, όπου δεν ενδείκνυτο η χρήση τριστελιών, ως τις προηγούμενες περιπτώσεις. Ο εναγόμενος παρέλειψε επίσης να προβεί στην ενδεδειγμένη επίβλεψη και να δώσει ρητές οδηγίες ως προς τον τρόπο εκτέλεσης των εργασιών και συγκεκριμένα του καθαρισμού των ακαθαρσιών με αποτέλεσμα ο ενάγοντας εξ ιδίας πρωτοβουλίας και ελλείψει οποιωνδήποτε άλλων οδηγιών από τον εργοδότη, να ανέβει πάνω στον τοίχο και «τσουλοκαθιστός» να προσπαθήσει να τον καθαρίσει. Από την άλλη, ο ενάγοντας δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι ήταν άμοιρος ευθυνών. Ευθύνεται και αυτός για το ατύχημα που υπέστη καθ΄ ότι υπήρξε αμελής και ενήργησε εντελώς παρορμητικά χωρίς να εκτιμήσει ορθά τον κίνδυνο. Ο ενάγοντας δεν ήταν μαθητευόμενος ή κάποιος άπειρος εργάτης, αντίθετα επρόκειτο για πολύ έμπειρο εργάτη απόφοιτο της Τεχνικής Σχολής που εργάσθηκε για 35 χρόνια στο συγκεκριμένο τομέα εργασίας. Πέραν τούτου τη συγκεκριμένη εργασία την είχε κάνει παρά πολλές φορές, γνώριζε τη μέθοδο εργασίας που ακολουθείτο και γνώριζε ότι κατά τον καθαρισμό θα έπρεπε να στηθεί σκαλωσιά. Το εγχείρημα του ήταν ενάντια στην κοινή λογική και οι σοβαροί κίνδυνοι που περιέκλειε ήταν εύλογα προβλεπτοί, όχι μόνο σε ένα έμπειρο οικοδόμο όπως ο ίδιος, αλλά και στον οποιονδήποτε άνθρωπο που διαθέτει κοινή λογική. Η συντρέχουσα αμέλεια του δεν εδράζεται σε καθήκον επιμέλειας που φέρει ο εργοδοτούμενος έναντι του εργοδότη του αλλά στο καθήκον αυτοπροστασίας του με την επίδειξη ανάλογης επιμέλειας[8]. Συνεκτιμώντας τις προαναφερθείσες αμελείς πράξεις και παραλείψεις των δύο μερών κατανέμω ποσοστό ευθύνης 2/3 στον εναγόμενο και 1/3 στον ενάγοντα. Σε σχέση με σωματικές βλάβες που υπέστη ο ενάγοντας, κατέθεσε ο ορθοπεδικός Αντώνης Κετώνης, ο οποίος, λόγω των προσόντων και της πείρας του, ήταν ειδικός επί του θέματος. Ο μάρτυρας ετοίμασε ιατρική έκθεση στην οποία περιγράφεται με σαφήνεια η κατάσταση του ενάγοντα. Αναφέρει μεταξύ άλλων ότι μετά το ατύχημα υποβλήθηκε σε ακτινολογικό έλεγχο που έδειξε συντριπτικό κάταγμα της πτέρνας. Εισήχθηκε στο Ορθοπεδικό Τμήμα του Νοσοκομείου για θεραπεία και τοποθετήθηκε γύψινος νάρθηκας στο πόδι. Μετά από εξαήμερη παραμονή στο νοσοκομείο εξήλθε οικειοθελώς και μεταφέρθηκε σε ιδιωτική κλινική για συνέχιση της θεραπείας. Την 12/6/08, υποβλήθηκε σε ανοικτή ανάταξη και εσωτερική οστεοσύνθεση του κατάγματος της πτέρνας με μεταλλική πλάκα και βίδες και με τοποθέτηση αλλομοσχευμάτων. Στο πόδι τοποθετήθηκε γύψινος νάρθηκας και την 17/6/08 απολύθηκε από την κλινική, με βακτηρίες μασχάλης και οδηγίες να μη φορτίζει το δεξιό πόδι. Μετεγχειρητικά και για αρκετούς μήνες το χειρουργικό τραύμα παρέμεινε ανοικτό και ο τραυματίας έκανε τακτικές αλλαγές του τραύματος και ελάμβανε αναλγητικά και αντιβιοτικά φάρμακα. Για τρεις μήνες έκανε αντιπηκτικές ενέσεις. Για έξι μήνες το πόδι παρέμεινε σε γύψινο νάρθηκα και δεν εφόρτιζε το δεξιό κάτω άκρο για περίπου οκτώ μήνες. Άρχισε φυσιοθεραπεία οκτώ μήνες μετά τον τραυματισμό του με σταδιακή φόρτιση του σκέλους. Η φυσιοθεραπεία διάρκεσε τρεις μήνες. Ένα χρόνο μετά τον τραυματισμό άρχισε να περπατά. Έκτοτε φορεί ειδικό παπούτσι που κατασκευάστηκε ειδικά για το πόδι του. Ακτινολογικός έλεγχος που έγινε τη 12.1.2010 έδειξε πόρωση του κατάγματος της πτέρνας παρουσιάσθηκε όμως έντονη οστεοπόρωση στην πτέρνα, στα οστά του άκρου ποδός και γύρω από την ποδοκνημική άρθρωση. Παρουσιάζει σχεδόν συνεχή πόνο, πρήξιμο και δυσκαμψία στο δεξί πόδι. Τα συμπτώματα αυτά οφείλονται στη φύση του κατάγματος, ήταν συντριπτικό και μετατοπισμένο, στην ύπαρξη των μετάλλων, στην έντονη μετατραυματική οστεοπόρωση και στην παραμόρφωση του σχήματος της πτέρνας. Τα πιο πάνω επηρεάζουν αρνητικά και την λειτουργικότητα της υποστραγαλικής άρθρωσης και της πτερνοκυβοειδούς άρθρωσης, με επίταση της δυσκαμψίας και του πόνου. Σαν αποτέλεσμα όλων των προαναφερθέντων, ο τραυματίας χωλαίνει, μπορεί να περπατήσει σε επίπεδο έδαφος μόνο για λίγα λεπτά, δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει σκάλες, να περπατήσει σε ανώμαλο έδαφος ή σε ανήφορο - κατήφορο δρόμο και γενικά δεν μπορεί να κάνει καμία βαριά δραστηριότητα. Η ικανότητα του ακόμα και για ελαφριές φυσικές δραστηριότητες που αφορούν τη χρήση των κάτω άκρων έχει μόνιμα και σε μεγάλο βαθμό επηρεασθεί αρνητικά. Επίσης θα χρησιμοποιεί πάντοτε το ειδικά κατασκευασμένο παπούτσι. Τα ευρήματα του γιατρού σε σχέση με την κατάσταση του ενάγοντα τα παραθέτω αυτούσια: «Αντικειμενική εξέταση: - Υπάρχει διάχυτο οίδημα στην δεξιά πτέρνα και την δεξιά ποδοκνημική άρθρωση. - Παρουσιάζει άλγος κατά την πίεση στην έξω επιφάνεια της δεξιάς πτέρνας. - Οι ακραίες κινήσεις της δεξιάς ποδοκνημικής άρθρωσης είναι επώδυνες. - Η κινητικότητα της υποστραγαλικής άρθρωσης είναι πολύ επώδυνη και πολύ περιορισμένη (πρηνισμός - υπτιασμός). - Υπάρχει χωλότητα κατά την βάδιση. - Υπάρχει χειρουργική ουλή μήκους 14 εκ. στην έξω επιφάνεια της δεξιάς πτέρνας». Με την πάροδο του χρόνου, σύμφωνα πάντα με την έκθεση, αναμένεται να αναπτυχθούν οστεοαρθριτικές αλλοιώσεις στις επηρεασθείσες από το κάταγμα αρθρώσεις (υπαστραγαλική και πτερνοκυβοειδής) με αποτέλεσμα να υπάρξει όξυνση του πόνου της δυσκαμψίας και της χωλότητας. Εάν τα συμπτώματα αυτά είναι εξαιρετικά έντονα, τότε μπορούν να βελτιωθούν με αρθρόδεση των πιο πάνω αρθρώσεων. Η μεταλλική πλάκα και οι βίδες πρέπει να αφαιρεθούν στο προσεχές μέλλον με νέα χειρουργική επέμβαση. Ο μάρτυρας καταθέτοντας προφορικά ενώπιον του Δικαστηρίου είπε ότι εξέτασε τον ενάγοντα κλινικά και τον υπέβαλε σε ακτινολογικό έλεγχο, λίγες μέρες πριν προσέλθει στο Δικαστήριο για να δώσει μαρτυρία. Ο ακτινολογικός έλεγχος έδειξε εξαιρετικά έντονη οστεοπόρωση που καταλαμβάνει την πτέρνα και τον αστράγαλο και φτάνει μέχρι την ποδοκνημική άρθρωση. Υπάρχει μεγάλη συμπίεση της πτέρνας με διαταραχή στο σχήμα των υποστραγαλικών αρθρώσεων ως επίσης και οστεοαρθρίτιδα στα αρχικά της στάδια. Τα μέταλλα που τοποθετήθηκαν κατά την εγχείρηση έχουν χαλαρώσει και θα πρέπει ν΄ αντικατασταθούν. Ο μάρτυρας εισηγήθηκε ότι ο ενάγοντας θα έπρεπε να υποβληθεί σε αρθρόδεση με τον τρόπο αυτό θα ακινητοποιηθούν οι αρθρώσεις που έχουν πάθει ζημιά και θα μειωθεί ο πόνος, καθότι ένα μέρος του πόνου δημιουργείται από την κινητικότητα. Απέκλεισε το ενδεχόμενο να υπάρξει ίαση της κατάστασης. Αντεξεταζόμενος, συμφώνησε με τη θέση της υπεράσπισης ότι μια άλλη μέθοδος για αντιμετώπιση της κατάστασης είναι η αρθροπλαστική, πρόκειται για πιο προηγμένη μέθοδο η οποία σε αντίθεση με την αρθροδεσία επιτρέπει την κινητικότητα στην περιοχή. Ο μάρτυρας διατηρούσε κάποιες αμφιβολίες κατά πόσο η συγκεκριμένη αρθροδεσία θα μπορούσε να γίνει στην Κύπρο. Ο ενάγοντας καταθέτοντας για τις σωματικές βλάβες που υπέστη, περιέγραψε μεταξύ άλλων τον πόνο, την ταλαιπωρία και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει μέχρι σήμερα. Δεν κρίνω σκόπιμο να επεκταθώ σε αυτή τη πτυχή της μαρτυρίας του καθότι τα ό,σα ανέφερε περιλαμβάνονται στη μαρτυρία του ορθροπεδικού Αντώνη Κετώνη που παραθέτω ανωτέρω. Τόσο η μαρτυρία του γιατρού Αντώνη Κετώνη όσο και η μαρτυρία του ενάγοντα, στην έκταση που αυτή αφορούσε τις σωματικές του βλάβες, δεν έχουν στην ουσία αμφισβητηθεί από την υπεράσπιση και ως εκ τούτου γίνονται αποδεκτές από το Δικαστήριο. Κατά τον υπολογισμό των γενικών αποζημιώσεων το Δικαστήριο λαμβάνει υπόψη τη φύση και την έκταση των τραυμάτων του θύματος και τον πόνο, την ταλαιπωρία που υπέστη και ή που συνεχίζει να υφίσταται. Οι αποζημιώσεις που θα επιδικασθούν πρέπει να είναι εύλογες, να συνιστούν δίκαιη αποκατάσταση του θύματος και να είναι κοινωνικά αποδεκτές. Τα Δικαστήρια ακολουθούν μια ανοδική πορεία στο θέμα της χορήγησης των αποζημιώσεων σε υποθέσεις σωματικών βλαβών, η τάση αυτή όμως πρέπει να περιορίζεται μέσα στα σωστά πλαίσια της λογικής και δίκαιης για όλους τους διαδίκους αποζημίωσης[9]. Ένας άλλος καθοριστικός παράγοντας είναι η οικονομική κρίση στην οποία βρίσκεται η χώρα μας τα τελευταία χρόνια που είναι πολύ πιο έντονη τον τελευταίο χρόνο. Η κρίση αυτή είναι τέτοιας έκτασης, έχει επηρεάσει σχεδόν όλες τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά, με αποτέλεσμα να υπάρχει μεγάλη μείωση της ρευστότητας του χρήματος, στοιχείο που κατά την άποψη μου θα πρέπει να ληφθεί υπόψη κατά τον υπολογισμό αποζημιώσεων. Οι προηγούμενες αποφάσεις είναι καθοδηγητικές για το Δικαστήριο, δεν αποτελούν όμως δεσμευτικό προηγούμενο, υπό την έννοια της αρχής του stare decisis. Η κάθε υπόθεση διαφέρει ανάλογα με το είδος, την έκταση, τον τραυματισμό, τις προσωπικές συνθήκες του θύματος και γενικά τα ιδιαίτερα περιστατικά της κάθε περίπτωσης. Στην υπό κρίση περίπτωση ο ενάγοντας ηλικίας τότε 52 ετών υπέστη, λόγω του ατυχήματος, σοβαρό τραυματισμό στο πέλμα από το οποίο υποφέρει μέχρι σήμερα, ως περιγράφω αναλυτικά αμέσως πιο πάνω. Η κατάσταση του θα βελτιωθεί όταν αυτός υποβληθεί σε αρθροδεσία, ο πόνος θα μειωθεί σημαντικά, δεν θα επανέλθει όμως στην κατάσταση που ήταν προ του ατυχήματος. Τα έξοδα για την αρθροδεσία και τα έξοδα για την επέμβαση για αφαίρεση των υλικών που τοποθετήθηκαν είναι €6.000 περίπου. Κατά τον υπολογισμό των αποζημιώσεων έλαβα υπόψη όλα τα πιο πάνω, μεταξύ των οποίων και την προοπτική να βελτιωθεί η κατάσταση του, με τον τρόπο που περιέγραψε ο γιατρός Κετώνης, μετά την αρθροδεσία και αφού άντλησα καθοδήγηση από τις αποζημιώσεις που έχουν επιδικασθεί σε άλλες υποθέσεις, ιδιαίτερα στις υποθέσεις St Marina Sporting Promotions Ltd v Chterio Kirilov Dimitrov[10] και Mass Pack Trading Ltd v Αντώνης Ιωάννου[11] καταλήγω ότι η δίκαιη και εύλογη αποζημίωση υπό τις περιστάσεις είναι το ποσό των €80.
4. Το επόμενο θέμα που θα με απασχολήσει είναι η δυνατότητα του ενάγοντα να εργασθεί. Με βάση τα στοιχεία που έχουν τεθεί ενώπιον μου και δεν έχουν αμφισβητηθεί, προκύπτει ότι το Ιατροσυμβούλιο τον έκρινε ανίκανο για εργασία σε ποσοστό 75%. Προκύπτει επίσης από τη μαρτυρία του ορθοπεδικού Αντώνη Κετώνη ότι λόγω της κατάστασης του δεν είναι σε θέση να εργασθεί ως οικοδόμος, μπορεί όμως να εκτελέσει ελαφριά εργασία. Ο ενάγοντας καταθέτοντας ενώπιον του Δικαστηρίου ισχυρίσθηκε ότι κατέβαλε προσπάθειες για να εργοδοτηθεί, οι προσπάθειες αυτές όμως απέβησαν άκαρπες. Από την αντεξέταση του όμως διαφάνηκε ότι η μόνη προσπάθεια που έγινε ήταν από τη σύζυγο του. Η τελευταία προσπάθησε να του εξασφαλίσει εργασία ως τηλεφωνητή, προσπάθεια η οποία απέτυχε καθότι αυτός δεν γνωρίζει την Αγγλική γλώσσα. Ο ενάγοντας θεωρεί τον εαυτό του ανίκανο να βρει εργασία καθότι στερείται ακαδημαϊκών προσόντων. Η θέση του δεν με βρίσκει σύμφωνη. Το γεγονός ότι ο ενάγοντας δεν έχει γυμνασιακή ή και πανεπιστημιακή μόρφωση δεν τον θέτει σε μειονεκτική θέση στην αγορά εργασίας ιδιαίτερα στον τόπο μας που ο αριθμός των πτυχιούχων είναι δυσανάλογα μεγάλος σε σχέση με το υπόλοιπο εργατικό δυναμικό. Η οικοδομική δε βιομηχανία δεν είναι ο μόνος χώρος στον οποίον θα μπορούσε ο ενάγοντας να εργοδοτηθεί. Ο ενάγοντας θα πρέπει να αναζητήσει ελαφρότερη εργασία που δεν θα απαιτεί παρατεταμένη βάδιση και σήκωμα βαρετών αντικειμένων. Ενώπιον του Δικαστηρίου δεν έχει τεθεί οποιονδήποτε δεδομένο για αριθμητικό υπολογισμό της απώλειας των μελλοντικών απολαβών του ενάγοντα[12] και ως εκ τούτου επιδικάζεται το συνολικό ποσό των €50.000 υπό τη μορφή γενικών αποζημιώσεων. Σε σχέση με τις ειδικές ζημιές παρατηρώ ότι οι απαιτήσεις του ενάγοντα που αφορούν ιατρικά φαρμακευτικά έξοδα ως επίσης και τα έξοδα φυσιοθεραπείας είναι όλα παραδεκτά και ανέρχονται στο ποσό των €8.305,
5. Στο ποσό αυτό προστίθεται και το ποσό των €150 έξοδα εμπειρογνώμονα και το ποσό συμποσούται σε €8.
6. Παραμένει να αποφασιστεί η αξίωση του για καταβολή μισθών από την ημέρα του ατυχήματος μέχρι την ημέρα καταχώρησης της αγωγής, η αξίωση του για το ποσό των €3.000 που αποτελεί τη μείωση των μισθών της συζύγου του και για το ποσό των €20.000 για την επανάληψη του πρώτου έτους σπουδών του γιου του. Κατά την ακροαματική διαδικασία έγινε αναφορά και σε έξοδα φυσιοθεραπείας που θα πρέπει να κάνει ο ενάγοντας στο μέλλον. Τα έξοδα αυτά δεν καλύπτονται από τη δικογραφία και ως εκ τούτου δεν θα ασχοληθώ με το θέμα αυτό. Περιορίζομαι μόνο να παρατηρήσω ότι δεν υπάρχει ενώπιον του Δικαστηρίου θετική μαρτυρία ότι μετά την αρθροδεσία ο ενάγοντας θα πρέπει να υποβάλλεται σε συστηματική φυσιοθεραπεία. Αρχίζοντας με το θέμα των μισθών παρατηρώ ότι για ένα περίπου χρόνο ο ενάγοντας δεν ήταν σε θέση να εργασθεί καθότι είχε υποβληθεί σε εγχείρηση, το πόδι του ήταν σε γύψινο νάρθηκα για μεγάλο χρονικό διάστημα και για αρκετούς μήνες είχε ενταχθεί σε πρόγραμμα φυσιοθεραπείας. Υπό τις περιστάσεις κρίνω ότι η αξίωση του ενάγοντα για καταβολή δεκαοκτώ μισθών είναι δικαιολογημένη. Δηλώθηκε κατά την ακρόαση ως παραδεκτό γεγονός ότι ο μισθός του ανερχόταν σε €1672, σχετική επί του θέματος ήταν και η μαρτυρία του Φίλιππου Φιλίππου και ως εκ τούτου το σύνολο των απολαβών του για δεκαοκτώ μήνες ανέρχεται σε €30.
7. Σε σχέση με την απώλεια από τη μειωμένη καταβολή μισθών της συζύγου του, δεν έχω ικανοποιηθεί ότι η παρουσία της στο σπίτι, τρία απογεύματα την εβδομάδα, ήταν αναγκαία. Ως ανέφερα και πιο πάνω ο ενάγοντας μου έδωσε την εντύπωση ότι θα έλεγε ο,τιδήποτε προς υποστήριξη της υπόθεσης και των αξιώσεων του. Την ίδια εντύπωση μου άφησε και η σύζυγος του. Πρόκειται για μια πολύ έξυπνη και δυναμική γυναίκα η οποία ως η ίδια παραδέχθηκε διαχειριζόταν τα οικονομικά της οικογένειας. Η μάρτυρας στη γραπτή δήλωση που υιοθέτησε αναφέρει μεταξύ άλλων ότι ο σύζυγος της ήταν «καθηλωμένος» στο κρεβάτι. Στη συνέχεια όμως αναφέρει ότι ο σύζυγος της μετακινείτο με το «Πι», πρόκειται και το ειδικό στήριγμα που έχει το σχήμα Π και με δεκανίκια. Ο ενάγοντας ανάφερε ότι «με τις ανάγκες που είχε δεν μπορούσε να τα κάνει μόνος του και έπρεπε να είναι και η γυναίκα του μαζί του», παραδέχεται όμως ότι όλα τα πρωινά και τρία απογεύματα της εβδομάδας η γυναίκα του απουσίαζε, εργαζόταν στη λέσχη ιπποδρομιών ως ταμίας και αυτός έμενε μόνος του. Εφόσον ο ενάγοντας ήταν σε θέση να αντεπεξέλθει μόνος του τα πρωινά και τα τρία απογεύματα αδυνατώ να αντιληφθώ γιατί ήταν αναγκαία η παρουσία της συζύγου του τα άλλα τρία απογεύματα. Ενόψει της πιο πάνω κατάληξης μου δεν κρίνω σκόπιμο να ασχοληθώ με το νομικό θέμα, κατά πόσο ο ενάγοντας δικαιούται να αξιώνει το εν λόγω πόσο εκ μέρους της συζύγου του. Ο ενάγοντας αξίωνε αρχικά το ποσό των €20.000 για την επανάληψη του πρώτου έτους σπουδών του γιου του. Κατά την ακροαματική διαδικασία το ποσό μειώθηκε σε €10.
8. Καμία απόδειξη έχει προσκομισθεί προς υποστήριξη της αξίωσης αυτής πέραν τούτου όμως δεν έχει ικανοποιηθεί ότι ο λόγος που ο γιος του επέστρεψε στη Κύπρο για να συνεχίσει τις σπουδές του ήταν ο τραυματισμός του πατέρα του. Θα πρέπει δε να παρατηρήσω ότι από οικονομικής απόψεως η φοίτηση του στο Πανεπιστήμιο Κύπρου θα στοιχίσει πολύ λιγότερα απ΄ ό,τι θα στοίχιζε η φοίτηση του στην Ελλάδα όπου θα αναγκαζόταν για τα υπόλοιπα έτη φοίτησης του να καταβάλλει έξοδα διαμονής. Τέλος, θα ήθελα να αναφέρω ότι η πιο πάνω ισχυριζομένη ζημιά δεν ήταν εύλογα προβλεπτή. Εκδίδεται απόφαση υπέρ του ενάγοντα και εναντίον του εναγομένου για τα πιο κάτω ποσά τα οποία έχουν υπολογισθεί με βάση το ποσοστό ευθύνης του εναγομένου: €53.333 γενικές αποζημιώσεις με νόμιμο τόκο από την ημέρα του ατυχήματος μέχρι εξοφλήσεως. €20.065 απώλεια των μισθών δεκαοκτώ μηνών με νόμιμο τόκο από την ημέρα καταχώρησης της αγωγής μέχρι εξοφλήσεως. €33.333 απώλεια μελλοντικών απολαβών με νόμιμο τόκο από σήμερα μέχρι εξοφλήσεως. €5.636 ειδικές αποζημιώσεις με νόμιμο τόκο από την ημέρα καταχώρησης της αγωγής μέχρι εξοφλήσεως. €4.000 έξοδα μελλοντικών εγχειρήσεων με νόμιμο τόκο από σήμερα μέχρι εξοφλήσεως. Τα έξοδα ως θα υπολογισθούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο επιδικάζονται υπέρ του ενάγοντα και εναντίον του εναγομένου. (Υπ.) Τ. Παρασκευαϊδου-Καρακάννα, Α.Ε.Δ. Πιστό αντίγραφο Πρωτοκολλητής /ΕΝ [1]