Ευλαλίας Ζαρή ν. Βέρας Λυσιώτου, Αρ. Αγωγής: 11950/04, 4/7/2014 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEF:2014:A303 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΕΝΩΠΙΟΝ: Τ. Παρασκευαϊδου-Καρακάννα, Α.Ε.Δ. Αρ. Αγωγής: 11950/04 Μεταξύ: Ευλαλίας Ζαρή Ενάγουσας -και- Βέρας Λυσιώτου Εναγομένης Ημερομηνία: 4.7.2014 Εμφανίσεις: Για την Ενάγουσα: κα Χρ. Λειβαδιώτου Για τον Εναγόμενο: κ. Αντ. Δράκος Α Π Ο Φ Α Σ Η Η ενάγουσα αξιώνει γενικές και ειδικές αποζημιώσεις για τους τραυματισμούς που υπέστη συνεπεία τροχαίου ατυχήματος. Το ατύχημα έλαβε χώρα στη λεωφόρο Γρίβα Διγενή, στη Λευκωσία, την 3.1.
- Το θέμα της ευθύνης έχει συμφωνηθεί, η εναγομένη παραδέχθηκε πλήριν ευθύνη και παρέμεινε προς επίλυση το θέμα των αποζημιώσεων. Είναι η θέση της ενάγουσας, ως αυτή δικογραφείται, ότι από το ατύχημα υπέστη διάστρεμμα της αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης και κήλη δίσκου Α6/7, ρήξη του μεσοσπονδυλίου δίσκου του αυχένα η οποία της προκάλεσε μυελοπάθεια και διάστρεμμα της δεξιάς ποδοκνημικής άρθρωσης. Το διάστρεμμα της ποδοκνημικής άρθρωσης επιδείνωσε την κατάσταση της, καθότι αυτή ήδη έπασχε ήδη από οστεολυτική αρθροπάθεια και εκφυλιστική αρθρίτιδα. Η ενάγουσα, λόγω της κατάστασης της αδυνατεί να ασκεί τα οικιακά της καθήκοντα και να φροντίζει τον εαυτό της. Τις υπηρεσίες αυτές τις προσφέρει η θυγατέρα της, Παναγιώτα Ζαρή, ενώ στο μέλλον θα χρειασθεί να προσλάβει οικιακή βοηθό. Για τις υπηρεσίες της θυγατέρας της αξιώνει κατ΄ ελάχιστο το ποσό των Λ.Κ.200 μηνιαίως, ενώ για τις υπηρεσίες της οικιακής βοηθού, Λ.Κ.240 μηνιαίως. Αξιώνει επίσης τα ιατροφαρμακευτικά έξοδα που κατέβαλε και τα συναφή με αυτά έξοδα ως επίσης και το ποσό που κατέβαλε για την επιδιόρθωση του οχήματος της. Η εναγομένη κατεχώρησε υπεράσπιση με την οποία απορρίπτει τους πιο πάνω ισχυρισμούς της ενάγουσας. Είναι η θέση της ότι τα προβλήματα που η ενάγουσα αντιμετωπίζει στην σπονδυλική στήλη είναι άσχετα με το ατύχημα ενώ το πρόβλημα στη δεξιά ποδοκνημική άρθρωση προϋπήρχε του δυστυχήματος. Ενώπιον του Δικαστηρίου κατέθεσαν η ενάγουσα, οι γιατροί Μάριος Χ¨Χάννας, Μιχάλης Πρωτοπαπάς, Σάββας Σάββα, Βαρνάβας Παπαναστασίου και Θεόδωρος Κυριακίδης και η θυγατέρα της ενάγουσας, Παναγιώτα Ζαρή. Εκ μέρους της υπεράσπισης κατέθεσε μόνο ο γιατρός Κώστας Χριστοδουλάκης. Συνοψίζω τη μαρτυρία τους. Η ενάγουσα ήταν κατά το χρόνο του ατυχήματος 58 ετών, ήταν άτομο «ενεργητικό», ως αναφέρει χαρακτηριστικά στην γραπτή δήλωση της, που απολάμβανε τις χαρές της ζωής. Την 3.1.2003, ως αναφέρεται και ανωτέρω, ενεπλάκη σε τροχαίο ατύχημα, επρόκειτο για βίαιη σύγκρουση η οποία έθεσε «σε άμεσο κίνδυνο τη ζωή της». Μεταφέρθηκε με ασθενοφόρο στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας και εκεί υποβλήθηκε σε κλινικό και ακτινολογικό έλεγχο. Σύμφωνα με το πιστοποιητικό του γιατρού των Πρώτων Βοηθειών, Δρ. Σ. Σάββα, τεκμήριο 14, η ενάγουσα παρουσίαζε κάκωση στα δύο γόνατα και στο πρόσθιο του θώρακα και θλάση του αυχένος. Οι ακτινογραφίες στις οποίες υποβλήθηκε δεν παρουσίασαν εμφανή οστική κάκωση. Της συνεστήθη η χρήση αυχενικού κολλάρου. Η ενάγουσα, κατέθεσε ότι μετά το επίδικο ατύχημα υπέφερε από αυχεναλγίες και έντονους πόνους στη δεξιά ποδοκνημική άρθρωση και ως εκ τούτου, μια εβδομάδα αργότερα και συγκεκριμένα τη 10.1.2003 επισκέφθηκε την Κλινική Καταγμάτων του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας και εξετάσθηκε από το Δρ. Α. Τάνο, γιατρό ορθοπεδικής χειρουργικής. Κατά την εξέταση, σύμφωνα με τη μαρτυρία του τελευταίου, η ενάγουσα του παραπονέθηκε ότι έπασχε από αυχεναλγία και ότι είχε έντονο πόνο στη δεξιά ποδοκνημική άρθρωση. Ο Δρ. Α. Τάνος παρακολουθούσε την ενάγουσα και προηγουμένως, συγκεκριμένα από την 3.10.2002, καθότι αυτή είχε υποστεί κάταγμα της δεξιάς πτέρνας το 1997, «με αλλαγή της αρχιτεκτονικής δομής του οστού και γενικευμένες οστεοαρθριτικές αλλοιώσεις της ποδοκνημκής και αστραγαλοπτερνικής αρθρώσεως», ως αναφέρεται χαρακτηριστικά και στην ιατρική βεβαίωση του, ημερομηνίας 22.5.2003, τεκμήριο
- Σύμφωνα με την ίδια βεβαίωση, κατά την ακτινολογική εξέταση που διενεργήθηκε τη 10.1.2003, δεν διαπιστώθηκε νέα οστική κάκωση στην περιοχή, ούτε στον αυχένα. Διεπίστωσε όμως κατά την κλινική εξέταση «οίδημα και αιμάτωμα της ποδοκνημικής βρισκόμενο σε αποδρομή και αποδιδόμενο στην πρόσφατη κάκωση». Ο μάρτυρας καταθέτοντας ενώπιον του Δικαστηρίου ανέφερε επίσης ότι την 26.10.02, δύο μήνες πριν το επίδικο ατύχημα, η ενάγουσα είχε υποστεί κάκωση στη δεξιά ποδοκνημική άρθρωση. Οι δύο αυτές κακώσεις επιδείνωσαν την κατάσταση της. Σε σχέση με τις ενοχλήσεις του αυχένα ο μάρτυρας συνέστησε στην ενάγουσα τη χρήση αυχενικού κολλάρου και φαρμακευτική αγωγή για δεκαπέντε μέρες. Οι ενοχλήσεις συνέχισαν και ως εκ τούτου η ενάγουσα επισκέφθηκε και τρίτο γιατρό, το Μάριο Χ¨Χάννα, χειρουργό ορθοπεδικό. Ο Δρ. Μάριος Χ¨Χάννας δήλωσε στο Δικαστήριο ότι εξέτασε την ενάγουσα για πρώτη φορά, την 20.10.2003 και συνέχισε να την παρακολουθεί μέχρι και την 18.4.
- Η έκθεση που ετοίμασε και κατατέθηκε στο Δικαστήριο, τεκμήριο 55, φέρει ημερομηνία 12.2.
- Στην έκθεση αυτή αναφέρει, μεταξύ άλλων, ότι τη 18.4.2008 η ενάγουσα παρουσίασε νευρολογική εικόνα, αιμωδίες άνω άκρων. Την παρέπεμψε για μαγνητική τομογραφία και από την εξέταση διέγνωσε μυελοπάθεια στο επίπεδο Α6/Α7, απότοκα κήλης δίσκου στο ίδιο επίπεδο. Στην ίδια έκθεση αναγράφονται υποκειμενικά και αντικειμενικά ενοχλήματα που αφορούν άλγος της αυχενικής μοίρας και της δεξιάς ποδοκνημικής άρθρωσης χωρίς όμως να διευκρινίζεται πότε η ενάγουσα του παραπονέθηκε για τα υποκειμενικά αυτά ενοχλήματα και πότε ο ίδιος διαπίστωσε τα αντικειμενικά ενοχλήματα. Ήταν η θέση του μάρτυρα ότι η κατάσταση της αυχενικής μοίρας της ενάγουσας ως επίσης και η κάκωση της δεξιάς ποδοκνημικής ήταν απότοκα του επίδικου τροχαίου ατυχήματος. Καταθέτοντας προφορικά ενώπιον του Δικαστηρίου ανέφερε ότι η ενάγουσα κατά τη χρονική περίοδο 2003 μέχρι 2010 τον είχε επισκεφθεί έξι τουλάχιστο φορές για προβλήματα στον αυχένα και την ποδοκνημική άρθρωση. Το 2006 παρουσίασε οξεία οσφυαλγία και δεξιά ισχιαλγία και ως εκ τούτου την παρέπεμψε σε μαγνητική τομογραφία (MRI) της οσφύος. Μετά από πάροδο κάποιου χρόνου και συγκεκριμένα το 2008 παρουσίασε μούδιασμα, αιμωδίες, των άνω άκρων. Παρουσίασε επίσης αδυναμία στο δεξιό άνω άκρο και έντονους πόνους, είχε αστάθεια στο βάδισμα και μουδιάσματα σε όλο της το σώμα και την παράπεμψε να υποβληθεί σε μαγνητική τομογραφία της αυχενικής μοίρας. Η πιο πάνω εξέταση έδειξε την παρουσία κήλης και ρήξη του μεσοσπονδυλίου δίσκου στο επίπεδο Α6/7, με πίεση του νωτιαίου μυελού και ένδειξη μυελοπάθειας. Υπήρχε «ένδειξη», ως ανέφερε χαρακτηριστικά για νευροχειρουργική επέμβαση και αποσυμπίεση του νωτιαίου μυελού και της εισηγήθηκε όπως εξετασθεί από νευρολόγο. Η ενάγουσα πήγε στην Αθήνα, συνοδευομένη με μια εκ των θυγατέρων της και εκεί επισκέφθηκε το Δρ. Παναγιώτη Νομικό, νευροχειρουργό, ο οποίος της συνέστησε όπως υποβληθεί σε επέμβαση. Παρέμεινε στην Αθήνα για 25 μέρες, υποβλήθηκε σε διάφορες εξετάσεις για «καρδιολογική εκτίμηση», αναγκάσθηκε όμως να επιστρέψει στην Κύπρο, λόγω των «υψηλών κόστων», ως ανέφερε χαρακτηριστικά η ίδια. Ο γιατρός Μιχάλης Πρωτοπαπάς, με ειδικότητα στη νευρολογία, εξέτασε την ενάγουσα για πρώτη φορά τη 7.5.2008, ήτοι λίγες μέρες πριν την χειρουργική επέμβαση. Κατά την εξέταση η ενάγουσα παρουσίαζε αστάθεια στο βάδισμα, μουδιάσματα σε όλο της το σώμα, αδυναμία στο δεξιό άνω άκρο και έντονους πόνους. Η μαγνητική τομογραφία (τεκμήριο 15) στην οποία είχε υποβληθεί τη 18.4.2008 έδειξε ρήξη του μεσοσπονδυλίου δίσκου της αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης. Την 26.6.2008 έγιναν Μαγνητικά Προκλητά Δυναμικά, ως αναφέρει χαρακτηριστικά στην έκθεση του, τεκμήριο 50, με ένδειξη αρχόμενης αυχενικής μυελοπάθειας. Την ίδια ημέρα έγινε ηλεκτρομυογράφημα, όπου παρουσιάζεται μιας «.ελαφριάς μορφής Α5, Α7 απονευρώσεως». Της συνέστησε όπως υποβληθεί σε νευροχειρουργική επέμβαση για αποσυμπίεση του νωτιαίου μυελού. Την 30.6.2008 υποβλήθηκε σε εγχείρηση πρόσθιας αυχενικής δισκεκτομής και σπονδυλοδεσίας από τον Δρ. Βαρνάβα Παπαναστασίου στο Αρεταίειο Νοσοκομείο. Μετά την επέμβαση, σύμφωνα με την κατάθεση της, παρέμεινε στο πιο πάνω νοσοκομείο για 20 ημέρες. Μετεγχειρητικά χρησιμοποιούσε αυχενικό κολλάρο για δύο μήνες και έκανε φυσιοθεραπείες αποκατάστασης της αυχενικής μοίρας. Παρέμεινε κλινήρης για μεγάλα χρονικά διαστήματα και ανίκανη να οδηγήσει αυτοκίνητο για συνολική περίοδο ενός έτους περίπου. Εξακολουθεί μέχρι σήμερα να έχει προβλήματα, μούδιασμα και αδυναμία στα άνω άκρα και πόνο στον αυχένα. Το πόδι της έχει παραμορφωθεί. Δεν είναι σε θέση να εκτελέσει τις οικιακές της εργασίες και να φροντίζει τον εαυτό της και ως εκ τούτου τη βοηθά η θυγατέρα της, Παναγιώτα Ζαρή. Ο Δρ. Βαρνάβας (Βάκης) Παπαναστασίου ήταν, ως αναφέρω και πιο πάνω, ο νευροχειρουργός που διενήργησε την επέμβαση. Ο μάρτυρας έλαβε το πτυχίο της ιατρικής το 1985 από το Πανεπιστήμιο του Manchester ενώ το 1994 έλαβε διδακτορικό στη νευρολογία. Εργάσθηκε τόσο στην Κύπρο όσο και στο εξωτερικό ως νευροχειρουργός και από το 2005 εργάζεται στο Αρεταίειο Νοσοκομείο. Περιγράφοντας την επέμβαση είπε ότι επρόκειτο για επέμβαση πρόσθιας αυχενικής δισκεκτομής και σπονδυλοδεσίας με τη χρήση κλωβού Peek της Sofamor Danek Metronic. Κύριος στόχος της επέμβασης ήταν, σύμφωνα με το συγκεκριμένο μάρτυρα, η σταθεροποίηση της κλινικής της κατάστασης και η αποφυγή περαιτέρω επιδείνωσης της καθώς είχε ήδη υποστεί βλάβη στο νωτιαίο μυελό στο ύψος του Α6/7 δισκικού επιπέδου. Μετά την επέμβαση η ενάγουσα εξακολουθούσε να έχει αιμωδίες και αδυναμία στα άνω άκρα, κατάσταση που σύμφωνα με το μάρτυρα πρέπει να θεωρείται ως μόνιμη. Σύμφωνα με τον ίδιο μάρτυρα, Δρ. Β. Παπαναστασίου, η απλή θλάση του αυχένα μπορεί να οδηγήσει σε κήλη του μεσοσπονδυλίου δίσκου. Ο μάρτυρας είχε την άποψη ότι η κήλη και η μυελοπάθεια δεν εμφανίσθηκαν κατά το ατύχημα αλλά αφού προηγήθηκε μια σειρά γεγονότων. Η κήλη αυτή μπορεί να δημιουργηθεί ξαφνικά όταν ο δίσκος είναι ήδη τραυματισμένος η φθαρμένος. Η κήλη πιέζει το νωτιαίο μυελό και καταλήγει σε μυελοπάθεια. Παραθέτω αυτούσιο το σχετικό απόσπασμα από τη μαρτυρία του: «Ε. Όμως εσείς όταν την είδατε διαπιστώσατε απεικονιστική μαρτυρία που είχατε ότι υπήρχε κήλη μεσοσπονδυλίου δίσκου. Α. Πολύ σωστά. Ε. Και υπήρχε και η ένδειξη της μυελοπάθειας. Α. Μάλιστα. Ε. Αυτό το στοιχείο δεν γνωρίζατε αν υπήρχε το
- Α. Σίγουρα όχι και ούτε θα περίμενα να υπήρχε το
- Ε. Από την απλή θλάση του αυχένα μπορεί να προέλθει αυτή η κήλη; Α. Βεβαίως. Μετά τον τραυματισμό της αυχενικής μοίρας ξεκινά μια σειρά γεγονότων. ... Συμπτώματα είναι να τραυματιστεί το επίπεδο, να τραυματιστεί ο δίσκος, οι σύνδεσμοι, οι αρθρώσεις είναι εκείνο που ξεκινά τη διαδικασία φθοράς του μεσοσπονδυλίου δίσκου η οποία καταλήγει σε κήλη και η κήλη πιέζει τον νωτιαίο μυελό και καταλήγει σε μυελοπάθεια.». .............. Ε. Αυτή η κήλη δεν μπορεί να έγινε ξαφνικά το ΄08 για να υπάρχει λόγος διερεύνησης. Α. Η κήλη αντίθετα πολλές φορές γίνεται ξαφνικά, γίνεται ξαφνικά σε έδαφος τραυματισμένου ή φθαρμένου δίσκου. Άρα η κήλη η οποία είναι η μετακίνηση δισκικού υλικού από το χώρο του δίσκου προς το κανάλι της σπονδυλικής στήλης μπορεί να γίνει και σε δευτερόλεπτα εφόσον υπάρχουν οι κατάλληλες συνθήκες. Δηλαδή ένας δίσκος φθαρμένος όπου ο πυρήνας του έχει εν μέρει αποκολληθεί από την οστική πλάκα και του οποίου ο ινώδης δακτύλιος, το περίβλημα δηλαδή του δίσκου, λόγω της βλάβης την οποία έχει υποστεί όπως ράγισμα, ρήξη, επιτρέπει στο δισκικό υλικό του πυρήνα να εξέλθει του δισκικού διαστήματος μέσα στο κανάλι της σπονδυλικής στήλης όπου αν πιέσει νευρική ρίζα προκαλεί συμπτώματα ριζοπάθειας, αν δε είναι σημαντικού μεγέθους και πιέσει τον νωτιαίο μυελό προκαλεί μυελοπάθεια». Αντεξεταζόμενος ο μάρτυρας κατέθεσε, μεταξύ άλλων, ότι η απώλεια της συνείδησης σε τροχαίο ατύχημα είναι σύμπτωμα κρανιοεγκεφαλικής κάκωσης και δεν αποτελεί σύμπτωμα κάκωσης του αυχένα. Ανέφερε επίσης ότι οι ακτινογραφίες στην περιοχή του αυχένα δεν είναι πολύ βοηθητικές για σκοπούς διάγνωσης, εκείνο που είναι βοηθητικό είναι η μαγνητική τομογραφία. Ως ανέφερε χαρακτηριστικά «.οι ακτινογραφίες από μόνες τους δεν μπορούν να μιλούν για κάκωση». Ο γιατρός Μιχάλης Πρωτοπαπάς εξέτασε την ενάγουσα, την 8.1.2009, μετά που αυτή υποβλήθηκε σε χειρουργική επέμβαση. Σύμφωνα με το πιστοποιητικό του, «.παρουσίασε κάποια βελτίωση της υγείας της όμως εξακολουθούσε να παρουσιάζει μερικά από τα προβλήματα της μυελοπάθειας». Πρόκειται, σύμφωνα πάντα με το πιστοποιητικό, για «μετατραυματική ρήξη μεσοσπονδυλίου δίσκου αυχενικής μοίρας μετά από οδικό δυστύχημα και μυελοπάθεια». Πρόγνωση για πλήρη αποκατάσταση της υγείας της θεωρείται, σύμφωνα με το μάρτυρα, περιορισμένη. Κατά την αντεξέταση του ανέφερε, μεταξύ άλλων, ότι τη διάγνωση του ότι η ρήξη του μεσοσπονδυλίου δίσκου προήλθε μετά από τραύμα, τη στήριξε στις πληροφορίες που είχε λάβει από την ίδια την ενάγουσα και συγκεκριμένα από τη δήλωση της τελευταίας ότι είχε εμπλακεί σε ατύχημα. Αν γινόταν μαγνητική τομογραφία αμέσως μετά το ατύχημα, αυτή θα έδιδε μια πλήρη εικόνα της κατάστασης της κατά το χρόνο εκείνο, κάτι το οποίο δεν μπορεί να πετύχει μια ακτινογραφία. Η ακτινογραφία σε τέτοιες περιπτώσεις είναι «ανεπαρκής», καθότι ο μεσοσπονδύλιοι δίσκοι έχουν μαλακή πυκνότητα και δεν μπορούν να απεικονιστούν. Ο μάρτυρας απέκλεισε το ενδεχόμενο το πρόβλημα που αντιμετώπιζε η ενάγουσα να είχε δημιουργηθεί ξαφνικά, το 2008, επρόκειτο για κάτι πιο παλιό. Παραθέτω αυτούσια τη σχετική δήλωση του: «Α. . Εκείνο το οποίο μπορείς να πεις από την εικόνα που έφερε η κα Ζαρή, ότι δεν ήταν κάτι οξύ το
- Ήταν κάτι πιο παλιό». Σε κάποιο άλλο στάδιο της μαρτυρίας του πρόσθεσε ότι η ενάγουσα είχε, σε σχέση με τον αυχένα, μια «προοδευτική επιδείνωση». Ενώπιον του Δικαστηρίου κατέθεσε και ο νευρολόγος Θεόδωρος Κυριακίδης ο οποίος εξέτασε την ενάγουσα την 5.5.
- Ήταν η θέση και αυτού του μάρτυρα ότι η κατάσταση που παρουσίαζε η ενάγουσα κατά την εξέταση το 2008 συνδεόταν με το ατύχημα στο οποίο είχε εμπλακεί το
- Ενώπιον του Δικαστηρίου κατατέθηκε το ιατρικό πιστοποιητικό που ετοίμασε ο μάρτυρας, στο οποίο αναφέρει, μεταξύ άλλων, ότι την 9.5.08 έγινε ηλεκτρονευρογράφημα το οποίο έδειξε την παρουσία ήπιου συνδρόμου του καρπιαίου σωλήνα δεξιά. Σύμφωνα με την εκτίμηση του τα μουδιάσματα στα άνω άκρα ήταν αποτέλεσμα της παρουσίας της αυχενικής μυελοπάθειας και, σε μικρότερο βαθμό, του συνδρόμου του καρπιαίου σωλήνα. Η αιτία της αυχενικής μυελοπάθειας, οφειλόταν σε δισκοπάθεια στο επίπεδο Α6/7 και είχε άμεση σχέση με τον προηγούμενο τραυματισμό στην αυχενική μοίρα. Αντεξεταζόμενος ο μάρτυρας είπε ότι στο επίπεδο Α6/Α7, όπου επικεντρωνόταν το αυχενικό πρόβλημα της ενάγουσας, υπήρχε «ήπια παρουσία οστεφύτων», αυτό είναι συχνό φαινόμενο, «δεν ξενίζει», ως ανέφερε χαρακτηριστικά, καθότι η ίδια εικόνα παρουσιάζεται στο 60% των γυναικών ηλικίας άνω των πενήντα ετών. Θεωρητικά, σύμφωνα με το μάρτυρα, τα οστεόφυτα θα μπορούσαν να εξελιχθούν σε μυελοπάθεια, χωρίς να προηγηθεί whiplash injury, οι πιθανότητες όμως να συνέβαινε κάτι τέτοιο ήταν 5% περίπου. Στο πιο πάνω επίπεδο Α6/Α7, παρουσιαζόταν «επιδείνωση» ως ανέφερε χαρακτηριστικά και η απόσταση μεταξύ των δίσκων είχε σμικρύνει. Αναγνώρισε ότι και στα υπόλοιπα επίπεδα υπήρχε «επιδείνωση», επισήμανε όμως ότι στο συγκεκριμένο επίπεδο η επιδείνωση «έβγαζε μάτι». Προς επίρρωση των πιο πάνω θέσεων του ο μάρτυρας παρουσίασε στατιστικά στοιχεία και άρθρο από το σύγγραμμα Rheumatology John H. Klippel . Paul A Dieppe, με τίτλο «Systematic approach to neck disorders, Etiology of spondylosis». Με βάση τα πιο πάνω κατέληξε ότι η κήλη του μεσοσπονδυλίου δίσκου και η μυελοπάθεια οφείλονταν στο whiplash injury που υπέστη η ενάγουσα κατά το τροχαίο ατύχημα. Τέλος, κατάθεσε ότι η μυελοπάθεια που παρατηρήθηκε στον αυχένα της ενάγουσας δεν ήταν σε προχωρημένο αλλά στο αρχικό στάδιο. Ο Δρ. Κώστας Χριστοδουλάκης εξέτασε την ενάγουσα, εκ μέρους της υπεράσπισης, αρκετά χρόνια μετά το ατύχημα και συγκεκριμένα το Μάιο και Νοέμβριο του
- Κατά την εξέταση είχε στη διάθεση του τα πιστοποιητικά των γιατρών Τάνου, Παπαναστασίου, Χ¨Χάννα, ακτινογραφίες της αυχενικής μοίρας στις οποίες είχε υποβληθεί η ενάγουσα την 22.12.2000 και την έκθεση της μαγνητικής τομογραφίας, ημερομηνίας 18.4.
- Στις ακτινογραφίες διαγράφεται, σύμφωνα με την κατάθεση του αποτιτάνωση, ήτοι εναπόθεση αλατίων του μπροσθίου επιμήκους συνδέσμου στο επίπεδο Α5/Α6 και Α6/Α7, χωρίς ελάττωση μεσοσπονδυλίων διαστημάτων, πιθανώς κατάλοιπα παλαιάς κακώσεως. Η μαγνητική τομογραφία που έγινε το 2008 έδειξε την ύπαρξη δισκοπάθειας στο επίπεδο Α6/Α7 και την παρουσία εκφυλιστικών αλλοιώσεων, με αρχόμενη πίεση και εκφύλιση του νωτιαίου μυελού. Ήταν η θέση του ότι το γεγονός ότι η ενάγουσα μετά το επίδικο ατύχημα δεν είχε απώλεια συνειδήσεως και δεν είχε κρατηθεί στο νοσοκομείο, δεικνύει ότι η κάκωση του αυχένα «δεν πρέπει να εθεωρήθη σοβαρής μορφής». Θα ανέμενε δε κάποιος ότι αυτή θα επανερχόταν στην προ του δυστυχήματος κατάσταση, σε περίοδο δύο με τριών μηνών, γεγονός που υποστηρίζεται από την περίοδο αδείας ασθενείας που της είχε παραχωρηθεί. Σύμφωνα με την κατάληξη του, η ενάγουσα υπέστη διάστρεμμα της αυχενικής μοίρας. Το επίδικο δυστύχημα θα μπορούσε να προκαλέσει κάκωση των δίσκων του αυχένα που θα είχε ως αποτέλεσμα την πίεση του νωτιαίου μυελού και την εκφύλιση. Ο χρόνος όμως που παρουσιάσθηκαν και διερευνήθηκαν τα συμπτώματα, πέντε χρόνια μετά το ατύχημα, «.αφήνει και δημιουργεί αμφιβολίες». Οι προϋπάρχουσες δε αλλοιώσεις που διαγράφονται στις ακτινογραφίες της 22.12.00 καταδεικνύουν, σύμφωνα πάντα με το μάρτυρα, «.πιθανά προβλήματα από τον αυχένα ήδη δύο χρόνια πριν το δυστύχημα». Σε σχέση με την ποδοκνημική άρθρωση ήταν η κατάληξη του μάρτυρα ότι κατά το ατύχημα υπέστη διάστρεμμα του δεξιού ποδιού, «.πάνω σε παθολογικό υπόστρωμα. Η κάκωση αυτή θα έπρεπε να επανέλθει στην προ του δυστυχήματος κατάσταση σε περίοδο δύο με τριών μηνών». Αυτή ήταν συνοπτικά η μαρτυρία που έχει τεθεί ενώπιον του Δικαστηρίου. Από την προσαχθείσα μαρτυρία προκύπτει ως παραδεκτό γεγονός ότι η ενάγουσα υπέστη κήλη μεσοσπονδυλίου δίσκου στο διάστημα Α6/Α
- Παραδεκτό είναι επίσης ότι τα προβλήματα αυτά διαπιστώθηκαν το
- Η σημερινή κατάσταση της ενάγουσας και τα προβλήματα που αντιμετωπίζει, τόσο σε σχέση με τον αυχένα όσο και σε σχέση με τη δεξιά ποδοκνημική άρθρωση δεν αμφισβητήθηκαν, εκείνο που αμφισβητήθηκε έντονα ήταν κατά πόσο τα προβλήματα στον αυχένα οφείλονταν στο επίδικο οδικό ατύχημα που έλαβε χώραν το 2003 ή σε κάποια άλλη ανεξάρτητη αιτία. Ως ανέφερα και πιο πάνω ενώπιον του Δικαστηρίου κατέθεσε μεγάλος αριθμός γιατρών. Ο ορθοπεδικός Μάριος Χ¨Χάννας ήταν αυτός που την παρακολουθούσε από το 2003 μέχρι και το 2008, δυστυχώς όμως η μαρτυρία του δεν διαφώτισε το Δικαστήριο σε ικανοποιητικό βαθμό ενώ μέρος αυτής στερείται συνοχής. Αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στο γεγονός ότι ο μάρτυρας δεν είχε κρατήσει αρχείο σε σχέση με τις επισκέψεις της ενάγουσας, από τη μαρτυρία δε της τελευταίας προέκυψε ότι η κάρτα παρακολούθησης της είχε χαθεί. Ήταν η θέση του γιατρού ότι εξέτασε την ενάγουσα κατά την πιο πάνω περίοδο έξι συνολικά φορές, καμία μαρτυρία όμως τέθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου ως προς το χρόνο που έλαβαν χώραν οι επισκέψεις αυτές. Το μόνο στοιχείο που έχει τεθεί ενώπιον του Δικαστηρίου ήταν ότι η πρώτη επίσκεψη ήταν τον Οκτώβρη του 2003 και η τελευταία τον Απρίλη του
- Ο γιατρός Χ¨Χάννας ήταν απόλυτος ότι τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η ενάγουσα στον αυχένα ήταν απότοκα του ατυχήματος που υπέστη. Αρχικά, στο στάδιο της κυρίως εξέτασης του, ισχυρίσθηκε ότι «.η επιδείνωση και η ανάπτυξη οστεοαρθρίτιδας λόγω του δυστυχήματος οδήγησαν στην ανάπτυξη κήλης δίσκου Α6/Α7 μεσοσπονδυλίου διαστήματος και οδήγησαν στη μυελοπάθεια στο Α6/Α7 επίπεδο» και πρόσθεσε αμέσως μετά ότι «ουσιαστικά, η ανάπτυξη οστεοαρθρίτιδας έγινε και οδήγησε στα πιο πάνω που ανέφερε». Την πιο πάνω θέση την διατήρησε καθ΄ όλη τη διάρκεια της κυρίως εξέτασης, την ανέτρεψε όμως από μόνος του στην αντεξέταση του όπου ισχυρίσθηκε ότι «.άλλο η οστεοαρθρίτιδα και άλλο η κήλη», προσθέτοντας λίγο αργότερα ότι η κήλη δίσκου δεν προήλθε από την οστεοαρθρίτιδα. Εξήγησε δε ότι κατά το ατύχημα προκλήθηκε ανατομική βλάβη στο δίσκο. Αμέσως μετά ισχυρίσθηκε ότι η ζημιά που υπέστη η ενάγουσα οφείλεται στην πρόπτωση του δίσκου και στην οστεοαρθρίτιδα που ήταν και τα δύο απότοκα του ατυχήματος. Ανέλυσε με λεπτομέρεια τις συνέπειες από την πρόπτωση του δίσκου με την ίδια λεπτομέρεια που είχε περιγράψει τις συνθήκες κάτω από τις οποίες η οστεοαρθρίτιδα προκάλεσε την κήλη δίσκου. Αντεξεταζόμενος σε σχέση με την αρχική του θέση δικαιολογήθηκε λέγοντας ότι επρόκειτο για λάθος διατύπωση. Ο γιατρός Χ¨Χάννας κατέθεσε επίσης πέραν της μιας φοράς ότι «όσες φορές εξέτασε την ενάγουσα δεν παρουσίαζε νευρολογική εικόνα». Αυτός ήταν και ο λόγος που δεν την παρέπεμψε να υποβληθεί σε μαγνητική τομογραφία. Το εύλογο ερώτημα που εγείρεται είναι εφόσον η ενάγουσα δεν παρουσίαζε νευρολογική εικόνα, δεν είχε «συμπτώματα» ως ανέφερε σε κάποιο άλλο στάδιο της μαρτυρίας του, γιατί τότε αυτός της χορηγούσε αντιφλεγμονώδη φάρμακα, της εσύστηνε να παρακολουθεί προγράμματα φυσιοθεραπείας και να ακινητοποιεί τον αυχένα της με τη χρήση κολλάρου; Εν κατακλείδι θα ήθελα να αναφέρω, σε σχέση με τη μαρτυρία του συγκεκριμένου μάρτυρα, ότι αυτή προκαλεί σύγχυση σε κάποια σημεία, μερικά από τα οποία παράθεσα αμέσως πιο πάνω, ήταν αντιφατική ενώ κάποιες δηλώσεις τις έκανε προφανώς για να δικαιολογήσει δικές του παραλείψεις και συγκεκριμένα την παράλειψη του να παραπέμψει την ενάγουσα να υποβληθεί σε μαγνητική τομογραφία. Καταλήγω, ενόψει όλων των πιο πάνω, ότι η μαρτυρία του επί των αμφισβητουμένων θεμάτων δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή από το Δικαστήριο. Η ενάγουσα είναι μια γυναίκα η οποία υπέφερε πάρα πολύ τα τελευταία χρόνια. Ο χαμός του γαμπρού της το 2005 αλλά ιδιαίτερα αυτός της θυγατέρας της Ελίζας το 2008 που έγινε κάτω από πολύ τραγικές συνθήκες έχουν σημαδέψει τη ζωή της. Παρά το προσωπικό της δράμα η ενάγουσα μου έδωσε την εικόνα δυναμικού και εύστροφου ατόμου. Καταθέτοντας ενώπιον του Δικαστηρίου, είπε μεταξύ άλλων, ότι η υγεία της μετά το ατύχημα «ήταν πολύ χάλια, πήγαινε από γιατρό σε γιατρό», ζούσε με αντιφλεγμονώδη φάρμακα μέχρι το 2008, που «βρήκαν την μυελοπάθεια». Από τα πιστοποιητικά που έχουν προσκομισθεί ενώπιον του Δικαστηρίου προκύπτει ότι η ενάγουσα κατά την πιο πάνω περίοδο υπέφερε από διάφορα ιατρικά προβλήματα. Αντιμετώπιζε πρόβλημα με τη δεξιά ποδοκνημική άρθρωση, είχε πρόβλημα μυοκαρδίου για το οποίο νοσηλεύθηκε για κάποια χρονική περίοδο στη Μονάδα Εντατικής Παρακολούθησης του Γενικού Νοσοκομείου, είχε προσβληθεί από βρογχοπνευμονία και αντιμετώπιζε πρόβλημα στην οσφυϊκή μοίρα. Δέχομαι τη μαρτυρία της ότι κατά την πιο πάνω περίοδο είχε κάποιες ενοχλήσεις και στον αυχένα, πιστεύω όμως ότι υπερέβαλλε σε σχέση με την ένταση των ενοχλήσεων αυτών και σίγουρα δεν ήταν ο λόγος που η υγεία της ήταν «πολύ χάλια». Αν οι ενοχλήσεις στον αυχένα ήταν έντονες, ως αυτή ισχυρίζεται, τότε θα ανέμενα ότι θα αναζητούσε ιατρική βοήθεια και από άλλο γιατρό πέραν από το γιατρό Χ¨Χάννα, όπως έπραξε και το
- Διατηρώ δε σοβαρούς ενδοιασμούς κατά πόσο οι επισκέψεις που έκανε στο γιατρό Χ¨Χάννα κατά την πιο πάνω περίοδο αφορούσαν τον αυχένα της. Από τη μαρτυρία δε της ιδίας προκύπτει ότι σε κάποιες περιπτώσεις δεν έλαβε καν οδηγίες από τον ίδιο αλλά από την ιδιαιτέρα του. Αν οι πόνοι στον αυχένα ήταν έντονοι, θα ανέμενα ότι αυτή θα αναζητούσε ιατρική βοήθεια και από άλλους γιατρούς όπως έπραξε και το 2008 που οι ενοχλήσεις στον αυχένα ήταν έντονες και αυτή επισκέφθηκε πέραν των δέκα γιατρών. Πέραν τούτου, η εντύπωση που μου έδωσε ήταν ότι προσπάθησε να μειώσει τη σοβαρότητα των προβλημάτων που αντιμετώπιζε πριν το ατύχημα και να υπερβάλει σε σχέση με τα απότοκα του δυστυχήματος. Προσπάθησε να παρουσιάσει ότι το πρόβλημα με τη δεξιά ποδοκνημική άρθρωση της ήταν πριν το ατύχημα αμελητέο και ότι όλα τα προβλήματα στη σπονδυλική της στήλη ήταν απότοκα του δυστυχήματος. Χαρακτηριστική ήταν η δήλωση της ότι από το ατύχημα τέθηκε σε άμεσο κίνδυνο η ζωή της, δήλωση τελείως ανυπόστατη και αβάσιμη. Οι προσπάθειες της δεν με πείθουν και αντικρούονται σε μεγάλο βαθμό με την ιατρική μαρτυρία που η ίδια έχει προσκομίσει. Με βάση την ιατρική μαρτυρία η ενάγουσα είχε πάθει κάταγμα στην ποδοκνημική άρθρωση το 1997, πρόκειται για πολύ σοβαρό τραυματισμό με βάση την ιατρική μαρτυρία που η ίδια προσκόμισε και δύο μήνες πριν το επίδικο ατύχημα υπέστη κάκωση στην ίδια άρθρωση. Πέραν τούτου καμία μαρτυρία έχει τεθεί ενώπιον του Δικαστηρίου ότι το πρόβλημα στην οσφυϊκή μοίρα οφείλεται στο επίδικο ατύχημα, ούτε βέβαια δικογραφείται τέτοιος ισχυρισμός. Αναφορικά με τα αίτια του προβλήματος στον αυχένα κατέθεσαν και οι νευρολόγοι Μιχάλης Πρωτοπαπάς, Βαρνάβας Παπαναστασίου και Θεόδωρος Κυριακίδης και οι γιατροί Σ. Σάββα και Α. Τάνος. Όλοι οι πιο πάνω γιατροί μου έκαναν καλή εντύπωση και πιστεύω ότι ήλθαν στο Δικαστήριο για να αποκαλύψουν την αλήθεια. Ήταν γνώστες των θεμάτων για τα οποία κατέθεσαν λόγω των προσόντων και της πολύχρονης πείρας τους. Η μαρτυρία τους ήταν θετική, δεν περιέπεσαν σε οποιεσδήποτε αντιφάσεις, προσπάθησαν με τρόπο απλό και κατανοητό να παρουσιάσουν τις θέσεις τους σε σχέση με τα προβλήματα που αντιμετώπιζε η ενάγουσα στον αυχένα. Από τη μαρτυρία του Δρ. Σ. Σάββα προκύπτει και αποτελεί και εύρημα του Δικαστηρίου ότι από το ατύχημα η ενάγουσα υπέστη θλάση του αυχένα. Στη συνέχεια παρακολουθείτο από τον ορθοπεδικό Α. Τάνο ο οποίος διαπίστωσε και αυτός τα προβλήματα στον αυχένα. Της σύστησε όπως φορεί αυχενικό κολλάρο και λαμβάνει αντιφλεγμονώδη φάρμακα. Οι τρεις νευρολόγοι Πρωτοπαπάς, Παπαναστασίου και Κυριακίδης εξέτασαν την ενάγουσα για πρώτη φορά το
- Και οι τρεις απέδωσαν τα προβλήματα που αντιμετώπιζε η ενάγουσα το 2008 στο ατύχημα που υπέστη το
- Η μαρτυρία τους, ως αναφέρω και πιο πάνω, ήταν θετική και εμπεριστατωμένη. Ήταν πιστεύω μάρτυρες της αλήθειας οι οποίοι παρουσίασαν τη μαρτυρία τους με τρόπο επιστημονικό και αμερόληπτο. Ιδιαίτερα καλή εντύπωση μου έκαναν ο Δρ. Παπαναστασίου ο οποίος περιέγραψε με τρόπο επιστημονικό την εξέλιξη του τραυματισμού και δικαιολόγησε με τρόπο πειστικό γιατί τα προβλήματα της ενάγουσας παρουσιάσθηκαν πολύ πιο έντονα το 2008, πέντε περίπου χρόνια μετά το ατύχημα και ο Δρ. Θ. Κυριακίδης που έδωσε μια πλήριν εικόνα της νευρολογικής κατάστασης της ενάγουσας. Στο σημείο αυτό θα ήθελα να παρατηρήσω ότι ούτε ο γιατρός Κ. Χριστοδουλάκης που κλήθηκε και κατέθεσε εκ μέρους της υπεράσπισης απέκλεισε το ενδεχόμενο το πρόβλημα που αντιμετωπίζει η ενάγουσα στον αυχένα να οφείλετο στο ατύχημα. Σε σχέση με το μάρτυρα αυτό θα ήθελα αρχικά να επισημάνω ότι αυτός ήταν ορθοπεδικός και όχι νευρολόγος. Ο γιατρός Κ. Χριστοδουλάκης κατέληξε ότι το πρόβλημα της ενάγουσας δεν οφειλόταν στο δυστύχημα βασιζόμενος, μεταξύ άλλων, στο γεγονός ότι αυτή δεν είχε απώλεια συνειδήσεως κατά το δυστύχημα, δεν κρατήθηκε στο νοσοκομείο μετά το ατύχημα και δεν υπήρχαν οποιαδήποτε πιστοποιητικά και ακτινογραφίες για την περίοδο 2003 μέχρι
- Το γεγονός ότι η ενάγουσα δεν είχε κατά το ατύχημα απώλεια συνειδήσεως και δεν κρατήθηκε στο νοσοκομείο δεν αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες εφόσον είναι παραδεκτό γεγονός ότι η ενάγουσα είχε υποστεί θλάση του αυχένα. Είναι επίσης παραδεκτό ότι η κήλη δίσκου μπορεί να προκληθεί από διάφορες αιτίες, μια από τις πλέον συνήθεις είναι η θλάση αυχένα που προκαλείται από whiplash injury (δίκη μαστιγίου), όπως είναι η περίπτωση της ενάγουσας. Πέραν τούτου όμως, ως ανέφερε και ο Δρ. Β. Παπαναστασίου, η απώλεια συνειδήσεως αφορά κρανιοεγκεφαλική κάκωση και καμία σχέση έχει με την κάκωση του αυχένα. Το γεγονός δε ότι είχε υποβληθεί σε ακτινολογικό έλεγχο ή σε μαγνητική τομογραφία δεν αποκλείει το ενδεχόμενο η ενάγουσα να αντιμετώπιζε πρόβλημα το οποίο όμως μέχρι τότε να μην είχε διαγνωσθεί. Με βάση όλα τα πιο πάνω καταλήγω ότι η κήλη του μεσοσπονδυλίου δίσκου στο επίπεδο Α6/Α7 και η μυελοπάθεια που δημιουργήθηκε ήταν απότοκα του επιδίκου ατυχήματος. Η ενάγουσα με βάση την αναντίλεκτη μαρτυρία υποβλήθηκε σε χειρουργική επέμβαση η οποία στην ουσία σταθεροποίησε την κατάσταση της, δεν απάμβλυνε όμως σε μεγάλο βαθμό τα προβλήματα της. Εξακολουθεί να έχει αιμωδίες, ήτοι μουδιάσματα και αδυναμία στα άνω άκρα. Τα πιο πάνω συμπτώματα όμως δεν οφείλονται αποκλειστικά στη κήλη του μεσοσπονδυλίου δίσκου και στη μυελοπάθεια. Με βάση τη μαρτυρία που προσκόμισε η ίδια η ενάγουσα, σχετικό είναι και το ιατρικό πιστοποιητικό του Δρ. Θεόδωρου Κυριακίδη, το ηλεκτρονευρογράφημα στο οποίο υποβλήθηκε η ενάγουσα, τη 9.5.05, έδειξε την παρουσία ήπιου συνδρόμου του καρπιαίου σωλήνα δεξιά. Σύμφωνα με την εκτίμηση του γιατρού, η οποία γίνεται και εύρημα του Δικαστηρίου, τα μουδιάσματα στα άνω άκρα ήταν αποτέλεσμα της παρουσίας της αυχενικής μυελοπάθειας, η οποία βρισκόταν στα αρχικά στάδια, και, σε μικρότερο βαθμό, του συνδρόμου του καρπιαίου σωλήνα. Ως ανέφερα και πιο πάνω το διάστρεμμα στο δεξιό πόδι κατά το ατύχημα ήταν παραδεκτό. Παραδεκτό είναι και το γεγονός ότι είχε υποστεί κάταγμα της δεξιάς πτέρνας το 1997, με αλλαγές της αρχιτεκτονικής δομής με γενικές οστεοαρθρικές αλλοιώσεις της ποδοκνημικής και αστραγαλοπτερνικής αρθρώσεως. Το διάστρεμμα στο πόδι επιδείνωσε την κατάσταση της ποδοκνημκής και «την έφερε πλησιέστερα στη χειρουργική επέμβαση (αρθρόδεση)», ως αναφέρεται χαρακτηριστικά στο πιστοποιητικό του Δρ. Α. Τάνου, τεκμήριο
- Ο ίδιος γιατρός αντεξεταζόμενος ανέφερε ότι η κατάσταση της άρθρωσης ακόμη και χωρίς το ατύχημα θα επιδεινωνόταν και υπήρχε εν πάση περιπτώσει σοβαρή πιθανότητα να χρειαζόταν αρθρόδεση. Παραθέτω αυτούσιες τις σχετικές αναφορές: «Ε. Και θα συμφωνήσετε μαζί μου ότι ούτως ή άλλως πως η άρθρωση αυτή θα επιδεινωνόταν; Α. Ναι. Ε. Υπήρχε σοβαρή πιθανότητα να καταλήξει σε αρθρόδεση; Α. Αναφερθήκατε στην τελευταία παράγραφο της ιατρικής βεβαίωσης και εκεί ξεκάθαρα λέω ότι «κάθε κάκωση . κατάστασης». Επιδεινώνεται κατά πολύ και φέρνει πλησιέστερα στην χειρουργική επέμβαση. Δικαστήριο προς μάρτυρα: Αλλά ακόμη και χωρίς το δυστύχημα υπάρχει σοβαρή πιθανότητα η συγκεκριμένη κατάσταση να καταλήξει τελικά σε αρθρόδεση; Α. Μάλιστα, συμφωνώ». Κατά την αρθρόδεση δένονται τα οστά μεταξύ τους και η άρθρωση δεν «ξανά χρησιμοποιείται». Το κόστος της επέμβασης και της φυσιοθεραπείας που θα χρειασθεί η ασθενής ανέρχεται στο ποσό των €5.
- Μετά την επέμβαση το άκρο θα πρέπει να ακινητοποιηθεί για τρεις περίπου μήνες. Το επόμενο θέμα που θα με απασχολήσει είναι αυτό των αποζημιώσεων. Αρχίζοντας από το θέμα των ειδικών ζημιών επισημαίνω ότι μεγάλο μέρος αυτών και συγκεκριμένα αυτές που αφορούν ιατρικά έξοδα και έξοδα επιδιόρθωσης του οχήματος, που συμποσούνται στο ποσό των €9.621 έχουν γίνει παραδεκτές από την υπεράσπιση. Στην ουσία έγινε παραδεκτό γεγονός ότι τα ποσά αυτά είχαν καταβληθεί, αμφισβητείται όμως, ότι τα έξοδα που κατεβλήθησαν για θεραπεία του αυχένα συνδέονται με το ατύχημα εφόσον η υπεράσπιση δεν αποδέχεται ότι η κήλη του μεσοσπονδυλίου δίσκου και η μυελοπάθεια ήταν απότοκα του ατυχήματος. Η κατάληξη του Δικαστηρίου όμως είναι ότι τα πιο πάνω προκλήθηκαν από το ατύχημα και ως εκ τούτου οι ζημιές που αφορούσαν τη θεραπεία του αυχένα συνδέονται με το ατύχημα. Από τα έξοδα αυτά θα εγκρίνω τα ιατρικά έξοδα που αφορούσαν γιατρούς, θεραπείες και εξετάσεις στην Κύπρο, όχι όμως αυτά που αφορούσαν τους γιατρούς και τις εξετάσεις στην Ελλάδα. Σε σχέση με τα έξοδα που έγιναν στην Ελλάδα, παρατηρώ ότι οι εξετάσεις στις οποίες υποβλήθηκε η ενάγουσα ήταν προεγχειρητικές και επαναλήφθηκαν και στη συνέχεια στην Κύπρο. Η ενάγουσα αποφάσισε να μην υποβληθεί σε επέμβαση στην Ελλάδα λόγω του μεγάλου κόστους. Αυτό όμως, ήτοι το κόστος της επέμβασης, είναι στοιχείο που θα έπρεπε να είχε μεριμνήσει να πληροφορηθεί προτού υποβληθεί σε οποιεσδήποτε εξετάσεις οι οποίες ήταν αναγκαίες για τη διενέργεια επέμβασης. Έπρεπε να αποφασίσει πρώτα από ποιον θα υποβαλλόταν σε επέμβαση και μετά να προέβαινε στις σχετικές εξετάσεις. Σε σχέση με τα έξοδα των γιατρών στην Ελλάδα που εξέτασαν την ενάγουσα, κρίνω ότι ούτε αυτά είναι δικαιολογημένα. Αναγνωρίζω ότι κάποιος ασθενής δικαιούται να λάβει και δεύτερη και τρίτη γνώμη από γιατρό, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για σοβαρό ιατρικό πρόβλημα, στη συγκεκριμένη περίπτωση όμως η συμπεριφορά της ενάγουσας χαρακτηρίζεται από υπερβολή. Επισκέφθηκε άνω των δέκα ειδικών στην Κύπρο και στη συνέχεια μετέβη και στην Αθήνα για ακόμη μια γνώμη. Πιστεύω ότι η ενέργεια της αυτή δεν ήταν αναγκαία εφόσον οι γνώμες που έλαβε από τους γιατρούς στην Κύπρο σύγκλιναν μεταξύ τους και τουλάχιστον δύο εξ αυτών, οι γιατροί Πρωτοπαπάς και Κυριακίδης, αυτοί που κατέθεσαν στο Δικαστήριο και αναφέρθηκαν στο βιογραφικό τους, ήταν κατόχοι αναγνωρισμένων πτυχίων Πανεπιστημίων της Ευρώπης με ειδίκευση και πολυετή πείρα σε κέντρα της Ευρώπης. Αναφέρομαι μόνο στους γιατρούς Μ. Πρωτοπαπά και Θ. Κυριακίδη και όχι στο Β. Παπαναστασίου καθότι από τα στοιχεία που έχουν τεθεί ενώπιον μου εκείνος την εξέτασε μετά που αυτή επέστρεψε από την Ελλάδα. Η ενάγουσα αξιώνει επιπλέον €3.000 έξοδα διαμονής της στην Ελλάδα, €1.708 μεταφορικά έξοδα διακίνησης στην Κύπρο και €34.172 για τις υπηρεσίες που της είχε προσφέρει η θυγατέρα της Παναγιώτα Ζαρή. Αρχίζοντας από τα δύο πρώτα κονδύλια των €3.000 και €1.708 παρατηρώ ότι πρόκειται για ειδικές ζημιές οι οποίες πρέπει να αποδεικνύονται με αυστηρότητα. Η ενάγουσα δεν προσκόμισε οποιαδήποτε στοιχεία προς απόδειξη των ζημιών αυτών, περιορίσθηκε σε γενικές και αόριστες δηλώσεις ότι κατέβαλε τα πιο πάνω ποσά, οι οποίες δεν γίνονται αποδεκτές από το Δικαστήριο, έχοντας κατά νου και την τάση της ενάγουσας να υπερβάλει σε σχέση με κάποια θέματα. Εξάλλου η μαρτυρία της επί του συγκεκριμένου θέματος δεν είχε συνοχή. Για παράδειγμα, σε σχέση με τα ποσά που δαπάνησε στην Ελλάδα ανέφερε ότι πήγαινε στους γιατρούς καθημερινά και χρειαζόταν €20-25 για ταξί, ποσό που ανέρχεται σε €400-500 μηνιαίως, αν δεν λάβουμε υπόψιν τα Σαββατοκυρίακα, ενώ σε άλλο στάδιο ανέφερε ότι δαπάνησε για τα ταξί €
- Αν δε προσθέσω όλα τα ποσά που κατ΄ ισχυρισμό δαπάνησε στην Ελλάδα, το άθροισμα τους δεν υπερβαίνει το ποσό των €1.800, ενώ η ίδια ισχυριζόταν ότι το συνολικό ποσό των εξόδων αυτών ήταν πέραν των €3.
- Επιπλέον, σε σχέση με τη διαμονή της στην Ελλάδα, δεν έχω ικανοποιηθεί ότι ήταν αναγκαίο όπως εκείνη παραμείνει στην Ελλάδα για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα για σκοπούς ιατρικών εξετάσεων. Η ενάγουσα αξιώνει, μεταξύ άλλων, αποζημιώσεις για τις υπηρεσίες που έλαβε από τη θυγατέρα της Παναγιώτα Ζαρή. Η τελευταία κατέθεσε ότι από το 2003 και εντεύθεν έγινε «η προσωπική νοσοκόμα της» μητέρας της λόγω των πόνων που είχε η τελευταία στο πόδι και ιδιαίτερα στον αυχένα. Η μάρτυρας, η οποία συγκατοικούσε με τη μητέρα της μέχρι και το γάμο της, ανέλαβε όλες τις οικιακές εργασίες που εκτελούσε η μητέρα της. Ως ανέφερε χαρακτηριστικά, κάπως ωμά και άγαρμπα, «έφαε όλη τη φάκκα». Η μαρτυρία της πιο πάνω μάρτυρος ακολούθησε την ίδια γραμμή με τη μαρτυρία της ενάγουσας. Προσπάθησαν και οι δύο να πείσουν το Δικαστήριο ότι για πέντε χρόνια, ήτοι από το 2003 μέχρι το 2008, η ενάγουσα είχε έντονους πόνους στον αυχένα, οι οποίοι την καθιστούσαν ανήμπορη για οποιαδήποτε εργασία. Οι ισχυρισμοί αυτοί όμως δεν πείθουν το Δικαστήριο. Αν η ενάγουσα είχε τους πόνους που περιγράφει θα ανέμενα ότι θα έσπευδε αμέσως να αναζητήσει ιατρική βοήθεια όπως έπραξε και το 2008 που επισκέφθηκε δέκα τουλάχιστον γιατρούς. Πέραν τούτου η ίδια η ενάγουσα κατέθεσε ότι μετά το θάνατο του γαμπρού της ανέλαβε εξ ολοκλήρου τη φροντίδα του εγγονού της καθότι η θυγατέρα της, ήτοι η μητέρα του παιδιού, δεν ήταν σε θέση να το πράξει λόγω κάποιων προβλημάτων που αντιμετώπιζε. Σε κάποιο στάδιο δε ανέφερε ότι ήταν εκείνη που τον έπαιρνε σχολείο. Το εύλογο ερώτημα που εγείρεται είναι πως ανέλαβε τη φροντίδα ενός νεαρού αγοριού, εξ ολοκλήρου, εφόσον η ίδια δεν ήταν σε θέση να φροντίζει τον εαυτό της. Παρατηρώ επίσης ότι οι δύο γυναίκες συγκατοικούσαν, η Παναγιώτα Ζαρή έμενε στο ίδιο σπίτι με τη μητέρα της μέχρι το 2010 που παντρεύτηκε. Και αν ακόμη δεχθώ ότι αυτή εκτελούσε κάποιες οικιακές εργασίες, αυτές οι εργασίες εξυπηρετούσαν και την ίδια και όχι μόνο την ενάγουσα. Αναχρονιστική και κάπως εγωιστική χαρακτηρίζω τη νοοτροπία της μάρτυρος η οποία ανέμενε από τη μητέρα της, μια ηλικιωμένη γυναίκα, να εκτελεί όλες τις οικιακές εργασίες. Εντύπωση μου έκανε και η δήλωση της, την οποία δεν κρίνω σκόπιμο να χαρακτηρίσω, ότι η φροντίδα της μητέρας της, που εν πάση περιπτώσει δεν δέχομαι ότι της παρείχε οποιαδήποτε φροντίδα, της στερούσε «.πολύ από τον προσωπικό της χρόνο και θα μπορούσε να είναι διακοπές για ένα μήνα σε εξωτικό νησί». Απορρίπτω επίσης τη θέση της ότι σήμερα αναλώνει δέκα περίπου ώρες εβδομαδιαίως για τη φροντίδα της μητέρας της και του σπιτιού της. Πιστεύω ότι και αυτός ο ισχυρισμός εντάσσεται στην προσπάθεια των δύο γυναικών να αυξήσουν το ποσό των καταβλητέων αποζημιώσεων. Σύμφωνα με τη μαρτυρία της ενάγουσας, η θυγατέρα της εργοδοτεί αλλοδαπή οικιακή βοηθό για να φροντίζει το παιδί της και το σπίτι της. Θεωρώ πολύ παράδοξο η μάρτυρας να εργοδοτεί οικιακή βοηθό για να εκτελεί τις οικιακές εργασίες του σπιτιού της και να φροντίζει το παιδί της και η ίδια, μια εργαζόμενη γυναίκα, να αφιερώνει δέκα ολόκληρες ώρες εβδομαδιαίως για τη φροντίδα της μητέρας της και του σπιτιού της τελευταίας. Ενόψει όλων των πιο πάνω η απαίτηση της ενάγουσας για καταβολή αποζημιώσεων που έχουν σχέση με τη φροντίδα της απορρίπτεται. Μετά την πιο πάνω κατάληξη μου δεν κρίνω σκόπιμο να προχωρήσω και να εξετάσω κατά πόσο η αξίωση αυτή είχε νομικό έρεισμα. Στρέφομαι τώρα στο θέμα των γενικών αποζημιώσεων. Το Δικαστήριο κατά τον υπολογισμό των αποζημιώσεων αυτών λαμβάνει υπόψη τη φύση και την έκταση των τραυμάτων του θύματος, ως επίσης τον πόνο και την ταλαιπωρία που υπέστη και ή που συνεχίζει να υφίσταται. Οι αποζημιώσεις που θα επιδικασθούν πρέπει να είναι εύλογες, να συνιστούν δίκαιη αποκατάσταση του θύματος και να είναι κοινωνικά αποδεκτές. Οι αποζημιώσεις που έχουν επιδικασθεί από τα Δικαστήρια σε άλλες υποθέσεις με παρόμοιες κακώσεις αποτελούν καθοδήγηση για το Δικαστήριο, πάντοτε όμως υπό το φως των αλλαγών τόσο της αγοραστικής αξίας του χρήματος όσο και των εξελίξεων της νομολογίας. Στην υπό κρίση περίπτωση έλαβα υπόψη τους τραυματισμούς της ενάγουσας κατά το ατύχημα ως επίσης τον πόνο και την ταλαιπωρία που υπέστη το χρόνο της αποθεραπείας που χρειάσθηκε τόσο μετά το ατύχημα, κυρίως λόγω του τραύματος της στην ποδοκνημική άρθρωση όσο και το 2008 μετά την επέμβαση στον αυχένα, ως αναλύω λεπτομερώς ανωτέρω. Λαμβάνω, μεταξύ άλλων, υπόψη το γεγονός ότι πιθανόν να χρειασθεί στο μέλλον αρθρόδεση και ότι σ΄ αυτό έχει συμβάλει σε κάποιο βαθμό, ο τραυματισμός της κατά το ατύχημα, συγκεκριμένα την έφερε πιο κοντά στην αρθρόδεση. Δεν παραγνωρίζω όμως ότι και χωρίς τον επίδικο τραυματισμό υπήρχε σοβαρή πιθανότητα αυτή να υποβληθεί στη συγκεκριμένη επέμβαση. Σε σχέση με την αρθρόδεση έλαβα υπόψη το κόστος της επέμβασης και της φυσιοθεραπείας και το χρόνο αποθεραπείας. Έλαβα επίσης υπόψη τον τρόπο και το βαθμό που επηρέασαν οι πιο πάνω τραυματισμοί. Ως ανέφερα και πιο πάνω, πιστεύω ότι η ενάγουσα υπερέβαλλε σε κάποιο βαθμό σε σχέση με το θέμα αυτό, προσπάθησε να παρουσιάσει τον εαυτό της ανήμπορο λόγω του επιδίκου ατυχήματος κάτι το οποίο δεν ισχύει. Τα προβλήματα στην ποδοκνημική άρθρωση προϋπήρχαν του ατυχήματος, ενώ σε σχέση με τον αυχένα έχει απλώς μουδιάσματα και κάποια αδυναμία στα άνω άκρα, συμπτώματα που άρχισαν το 2008 και συνεχίζουν μέχρι σήμερα. Τα συμπτώματα αυτά δεν την καθιστούν ανίκανη να φροντίσει τον εαυτό της και να εκτελέσει τις οικιακές της εργασίες. Για τα μουδιάσματα δε και την αδυναμία στα άνω άκρα ευθύνεται σε κάποιο βαθμό το σύνδρομο του καρπιαίου σωλήνα από το οποίο πάσχει η ενάγουσα και είναι ανεξάρτητο του τραυματισμού της από το ατύχημα. Κατά τον υπολογισμό των γενικών αποζημιώσεων άντλησα καθοδήγηση από τις υποθέσεις στις οποίες με παρέπεμψαν οι δύο πλευρές, από τη νομολογία των Κυπριακών Δικαστηρίων γενικά, ιδιαίτερα όμως από τις αποφάσεις Περικλέους v Μιχαήλ[1], Αντωνίου v Νικολάου[2], Mass Pack Trading Ltd v Ιωάννου[3] και Κυριακού v Σβανά[4] και αφού προέβηκα στις ανάλογες αναπροσαρμογές με βάση τα ιδιαίτερα γεγονότα καταλήγω ότι δικαιούται το ποσό των €45.000 ως γενικές αποζημιώσεις. Το ποσό των γενικών αποζημιώσεων όσο και αυτό των ειδικών αποζημιώσεων, που συμποσούνται σε €9.136,70 θα φέρουν νόμιμο τόκο. Σε σχέση με τις ειδικές ζημιές, αφού έλαβα υπόψη ότι μεγάλο μέρος αυτών €6.987, αφορούσαν τα έξοδα επέμβασης στον αυχένα και καταβλήθηκαν αρκετά χρόνια μετά την καταχώρηση της αγωγής, κρίνω ορθό και δίκαιο όπως επιδικασθεί επί του ποσού αυτού νόμιμος τόκος από την ημέρα καταχώρησης της τροποποιημένης Έκθεσης Απαίτησης, ήτοι από 24.5.10 και επί του υπολοίπου ποσού €2.147,70 από την ημέρα καταχώρησης της αγωγής. Την ίδια προσέγγιση θα ακολουθήσω και σε σχέση με τις γενικές αποζημιώσεις εφόσον αποτελεί κατάληξη μου ότι τα σοβαρά προβλήματα που σχετίζονταν με τον αυχένα εμφανίστηκαν το 2008 και όχι αμέσως μετά το ατύχημα. Επί ποσού €15.000 επιδικάζεται νόμιμος τόκος από την ημέρα του ατυχήματος, ενώ επί του υπολοίπου €30.000 από Απρίλιο του 2008, ήτοι το χρόνο που πρωτοεμφανίσθηκαν τα σοβαρά προβλήματα του αυχένα. Επιδικάζεται το ποσό των €9.136,70 ως γενικές αποζημιώσεις, το ποσό των €2.147,70 θα φέρει νόμιμο τόκο από την ημέρα καταχώρησης της αγωγής και ποσό €6.987 θα φέρει νόμιμο τόκο από 24.5.2010 μέχρι εξοφλήσεως. Επιδικάζεται επίσης το ποσό των €45.000 ως γενικές αποζημιώσεις, το ποσό των €15.000 θα φέρει νόμιμο τόκο από την ημέρα του ατυχήματος 3.1.03, ενώ το υπόλοιπο €30.000 θα φέρει νόμιμο τόκο από 1.4.08 μέχρι εξοφλήσεως. Τα έξοδα, ως θα υπολογισθούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο, επιδικάζονται υπέρ της ενάγουσας και εναντίον της εναγομένης στην κλίμακα της επιτυχίας της. (Υπ.) Τ. Παρασκευαϊδου-Καρακάννα, Α.Ε.Δ. Πιστό αντίγραφο Πρωτοκολλητής /ΕΝ [1] Π.Ε. 268/09, 31.10.
- [2] Π.Ε. 12179, 11.2.
- [3] Π.Ε. 11890, 1.11.
- [4] Π.Ε. 249/09, 23.7.
- cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο