Θεοφάνη Περικλέους ν. Bruce Beharrell, Αρ. Αγωγής: 5943/12, 12/3/2014

(1997)1 ΑΑΔ 718: «Τα δικόγραφα είναι ουσιώδη στον καθορισμό των επιδίκων θεμάτων και στον καθορισμό της βάσης επί της οποίας θα προχωρήσει η ακρόαση της υπόθεσης. Η σημασία τους τονίστηκε στην υπόθεση Christakis Loucaides ν. C. D. Hay and Sons Ltd

(1971)1 C.L.R. 134. Τα δικόγραφα δεν έχουν σκοπό μόνο τη διαφύλαξη της κανονικής διαδικασίας. Σκοπό έχουν να μην καταλαμβάνονται εξ απρόοπτου οι διάδικοι στους οποίους θα πρέπει να παρέχεται η δέουσα ευκαιρία να ετοιμάσουν την υπόθεσή τους για ακρόαση. Εκτός αν τα επίδικα θέματα καθοριστούν δεόντως η ακρόαση παραμένει χωρίς οριοθέτηση και οι σκοποί της δικαιοσύνης μπορεί να παρακωλυθούν λόγω της αβεβαιότητας (G.I.P. Constructions Ltd v. Panayiota Neophytou and Others

(1983)1 C.L.R. 669, 680). Σύμφωνα με τη Δ.19 θ.6, μπορεί να διαταχθεί η παροχή περαιτέρω και καλύτερων λεπτομερειών οιουδήποτε θέματος που αναφέρεται σε οιοδήποτε δικόγραφο, με τέτοιους όρους ως προς τα έξοδα ή άλλως, όπως θα θεωρηθεί δίκαιο. Τα δικόγραφα πρέπει να περιέχουν όλες τις αναγκαίες λεπτομέρειες ώστε η άλλη πλευρά να μπορεί να σχηματίζει σαφή και πλήρη εικόνα για τη φύση και την έκταση της υπόθεσης που πρόκειται να αντιμετωπίσει στην ακρόαση και να μη βρίσκεται προ εκπλήξεως ή να καταλαμβάνεται εξ απήνης. Όταν ο κανόνας αυτός παραβιάζεται ο αντίδικος δικαιούται να αξιώνει και επιτυγχάνει την έκδοση διατάγματος που να διατάσσει τον αντίδικο να παράσχει τις απαιτούμενες κάτω από τις περιστάσεις λεπτομέρειες (Κυπριακές Αερογραμμές Λτδ και Άλλοι ν. Credit Libanais S.A.L.

(1991)1 Α.Α.Δ. 649, 652). Στην υπόθεση National Supply Corporation of the Lybyan Arab Republic v. Achaia Shipping Ltd

(1975)1 C.L.R. 427,432, τονίστηκε η ανάγκη για ακρίβεια στα δικόγραφα ούτως ώστε ο αντίδικος να γνωρίζει με βεβαιότητα την πραγματική διαφορά και να ετοιμαστεί για τη δίκη». Στην υπόθεση Ηνωμένη Εκδοτική Εταιρεία Δίας Λτδ ν. Μηνά Χατζηκώστα

(1990)1 ΑΑΔ 244 αναφέρθηκαν τα ακόλουθα: «Περισσότερες και καλύτερες λεπτομέρειες ισχυρισμών που αναφέρονται στα δικόγραφα και όχι μαρτυρία δίδονται για σκοπούς διασάσηφης των γενομένων ισχυρισμών. Μια τέτοια διασάφηση γεγονότων υπαγορεύεται από διάφορους λόγους, μεταξύ των οποίων είναι η πληρέστερη πληροφόρηση της άλλης πλευράς περί της φύσης της υπόθεσης που θα έχει να αντιμετωπίσει, η αποφυγή της έκπληξης κατά την ακρόαση, ο περιορισμός των επιδίκων θεμάτων και ισχυρισμών και η ένδειξη ως προς τη μαρτυρία που θα χρειαστεί η άλλη πλευρά». Στην υπόθεση Χριστοδούλου Θεμιστοκλέους ν. Χρ. Γεωργιάδης Λτδ

(2000)1 ΑΑΔ 157 λέχθηκε, ότι η Δ.19 Θ.6 θα πρέπει να αντικρυσθεί υπό το πρίσμα της Δ.19 Θ.4 στην οποία καθορίζεται ότι τα δικόγραφα περιέχουν γεγονότα και όχι μαρτυρία. Με αυτή την έννοια περαιτέρω και καλύτερες λεπτομέρειες μπορούν να δοθούν μόνο αναφορικά με τα ουσιώδη γεγονότα στα οποία στηρίζεται το δικόγραφο και όχι αναφορικά με την μαρτυρία που θα προσκομισθεί για να αποδειχθούν. Επομένως, οι αιτούμενες λεπτομέρειες δεν επιτρέπεται να στοχεύουν στην εκμαίευση ή αποκάλυψη της μαρτυρίας με την οποία θα αποδειχθούν τα γεγονότα (Βλ. Θεμιστοκλέους ν. Χρ. Γεωργιάδη Λτδ

(2000)1 ΑΑΔ 157). Ούτε νομικά σημεία μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο λεπτομερειών. Η αρχή αυτή εφαρμόζεται όταν γίνονται νομικές εισηγήσεις όπως π.χ. η εγκυρότητα μιας συμφωνίας. Όπου, όμως, το ισχυριζόμενο νομικό αποτέλεσμα δημιουργήθηκε από την επενέργεια ορισμένου γεγονότος αυτό πρέπει να αναφέρεται στα δικόγραφα (Βλ. Μέμνια Τζιακούρα ν. Ευστράτιου Οικονομίδη

(1997)1 ΑΑΔ 669). Τέλος, στην υπόθεση Ευδόκιος Σάββα ν. Κυπριακών Αερογραμμών Λτδ (Αρ. 2)

(1992)1 ΑΑΔ 1146 λέχθηκε ότι αν οι αιτούμενες λεπτομέρειες αφορούν γεγονότα που είναι σε γνώση του αιτητή δεν εκδίδεται διάταγμα για παροχή λεπτομερειών. Στο στάδιο αυτό θεωρώ χρήσιμο να παραθέσω μια συνοπτική εικόνα των εκατέρωθεν αξιώσεων. Ο ένας από τους αιτητές ο οποίος είναι ενάγοντας στην αγωγή, αξιώνει με την Έκθεση Απαίτησης του εναντίον του καθ' ου η αίτηση τιμωρητικές και/ή παραδειγματικές αποζημιώσεις γιατί ο καθ' ου η αίτηση προέβη σε παράνομες προσθηκομετατροπές σε δύο διαμερίσματα των οποίων είναι ιδιοκτήτης και τα οποία βρίσκονται στην ίδια πολυκατοικία με δικό του διαμέρισμα. Πιο συγκεκριμένα ισχυρίζεται ότι ο καθ' ου η αίτηση είχε αρχίσει να κατεδαφίζει και/ή να διανοίγει το διαχωριστικό τοίχο μεταξύ των δύο διαμερισμάτων, εργασίες οι οποίες σύμφωνα με τους ισχυρισμούς του μπορούν να θέσουν σε κίνδυνο την στατική ασφάλεια του κτιρίου. Αξιώνει επίσης και διατάγματα με τα οποία να απαγορεύεται στον καθ' ου η αίτηση να προβαίνει σε οποιεσδήποτε τέτοιες μετατροπές ή προσθήκες. Ο καθ' ου η αίτηση καταχώρησε Υπεράσπιση και Ανταπαίτηση προσθέτοντας ως εξ' ανταπαιτήσεως εναγόμενο και δεύτερο πρόσωπο, τον Περικλή Περικλέους. Με το δικόγραφο του αυτό, ο καθ' ου η αίτηση ισχυρίζεται ότι για τις εργασίες που διεξήγαγε έχει εξασφαλίσει άδεια από τις αρμόδιες αρχές και ότι με αυτές δεν τέθηκε σε κίνδυνο η στατική ασφάλεια της πολυκατοικίας. Ισχυρίζεται περαιτέρω στην Ανταπαίτηση του ότι ο εξ' ανταπαιτήσεως εναγόμενος 2 μόλις αντιλήφθηκε τη διεξαγωγή των εργασιών στα διαμερίσματα του καθ' ου η αίτηση, εισήλθε και επενέβη παράνομα σε αυτά προσπαθώντας να σταματήσει τις εργασίες που διεξήγοντο και απειλώντας τον εργολάβο. Αυτό προκάλεσε φόβο στον τελευταίο με αποτέλεσμα να ζητήσει από τον καθ' ου η αίτηση να προσλάβει σωματοφύλακες και/ή άνδρες ασφαλείας για να μπορέσει να διεκπεραιώσει τις εργασίες κάτι που έγινε και στοίχισε στον καθ' ου η αίτηση ποσό Ε 908.60=. Ισχυρίζεται περαιτέρω ότι η καθυστέρηση που προκλήθηκε από τη συμπεριφορά αυτή, προκάλεσε καθυστέρηση στην ολοκλήρωση των εργασιών κάτι που είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση του κόστους των εργασιών κατά Ε 12.000= και ότι ο καθ' ου η αίτηση με την επιστροφή του στην Κύπρο αναγκάστηκε να διαμένει σε ξενοδοχείο μέχρι την ολοκλήρωση τους κάτι για το οποίο κατέβαλε το ποσό των Ε2.300.59=. Συνεπεία όλων των πιο πάνω ο καθ' ου η αίτηση ανταπαιτεί ποσό Ε15.209.19= εναντίον των αιτητών. Με την Απάντηση στην Υπεράσπιση και την Υπεράσπιση στην Ανταπαίτηση, οι αιτητές αρνούνται τα όσα ο καθ' ου προβάλλει και ισχυρίζονται ότι οι ισχυρισμοί του τελευταίου είναι εκ των υστέρων σκέψεις. Με βάση λοιπόν όλα τα πιο πάνω θα προχωρήσω να εξετάσω την ουσία της αίτησης με την οποία οι αιτητές αιτούνται τις ακόλουθες λεπτομέρειες σε σχέση με την παράγραφο 4 της Ανταπαίτησης. «1) Πως προέκυψε η κατ' ισχυρισμό ζημιά ή και κόστος των Ε12.000= Αναλυτική κατάσταση της ισχυριζόμενης αυτής ζημιάς. 2) Ποία είναι η ημερομηνία επιστροφής του εναγόμενου στη Κύπρο, ο χρόνος της ισχυριζόμενης διαμονής του σε ξενοδοχείο της Λεμεσού και τι περιλαμβάνει αναλυτικά το ισχυριζόμενο ποσό των Ε.2.300.59=». Αξίζει στο σημείο αυτό να σημειωθεί ότι με την επιστολή του δικηγόρου των αιτητών οι τελευταίοι ζητούσαν περαιτέρω και καλύτερες λεπτομέρειες και για άλλους προβαλλόμενους από τον καθ' ου η αίτηση ισχυρισμούς οι οποίες όμως δόθηκαν με επιστολή του συνηγόρου του ημερομηνίας 15/7/2013 και η οποία βρίσκεται κατατεθειμένη στο φάκελο του Δικαστηρίου. Στην υπό κρίση αίτηση ζητείται επίσης να προσδιορισθεί η ημερομηνία επιστροφής του εναγόμενου στην Κύπρο, λεπτομέρεια όμως η οποία όπως προκύπτει από την ίδια επιστολή έχει δοθεί και συνεπώς δεν εγείρεται ζήτημα προς εξέταση σε σχέση με αυτήν. Παραμένει μόνο να αποφασισθεί κατά πόσον οι αιτούμενες λεπτομέρειες σε σχέση με τα ποσά που δαπανήθηκαν σύμφωνα με τους ισχυρισμούς του καθ' ου η αίτηση αποτελούν μαρτυρία ή ουσιώδη γεγονότα τα οποία θα έπρεπε να δικογραφηθούν έτσι ώστε η πλευρά των αιτητών να μην καταβληθεί κατά τη δίκη εξ' απροόπτου. Η νομολογία είναι σαφέστατη ότι οι ειδικές αποζημιώσεις πρέπει όχι μόνο να εξειδικεύονται στα δικόγραφα, αλλά και να αποδεικνύονται με αυστηρότητα (βλ. Σπύρου ν. Χ΄ Χαραλάμπους

(1989)1(Ε) Α.Α.Δ. 298, Ηρακλέους ν. Σκάφους Νίκη,

(1994)1 Α.Α.Δ. 510, Ηρακλέους ν. Πέτρου

(1994)1 Α.Α.Δ. 239 και Παναγιώτου ν. Φραγκέσκου

(1999)1 Α.Α.Δ. 687). Πρόσθετα με τα πιο πάνω, λέχθηκε στην Α. Πίριλλος v. Ρ. Κονναρή

(2000)1 (Β) ΑΑΔ ότι, « Η απουσία της πιο πάνω εξειδίκευσης από το δικόγραφο της εφεσίβλητης καθιστά αδύνατη την επιδίκαση οποιουδήποτε ποσού με τη μορφή ειδικής ζημίας». Είναι συνεπώς αναγκαία η εξειδίκευση των ειδικών αποζημιώσεων σε ένα δικόγραφο και η μη επαρκής δικογράφηση τους, αποτελεί δικονομικό εμπόδιο για την επιδίκαση οποιουδήποτε ποσού. Σύμφωνα και με τα όσα καταγράφονται στο Annual Practice του 1953 στη σελίδα 347 κάτω από τον τίτλο «Special Damage», "The plaintiff will not be allowed at the trial to give evidence of any special damage which is not claimed explicitly, either in his pleading or particulars (Hayward v. Pullinger and Partners, Ltd, [1950] 1 All E.R. 581). If special damage be claimed in the statement of claim, but not with sufficient detail, particulars will be ordered with dates and items; e.g., if the plaintiff alleges that certain customers have ceased to deal with him, he must give their names, or the allegation will be struck out. Particulars of alleged loss of business will be ordered, even after defence delivered (Watson v. North Metropolitan Tramways Co., 3 T. L. 273)s». Στη συγκεκριμένη περίπτωση ισχυρίζεται ο καθ' ου η αίτηση ότι λόγω της καθυστέρησης που ο εξ' ανταπαιτήσεως εναγόμενος 2 προκάλεσε κατά την εκτέλεση των εργασιών, υπέστη ζημία ύψους Ε12.000=. Δεν δίδει όμως καθόλου λεπτομέρειες πως δημιουργήθηκε το αξιούμενο αυτό ποσό και τι περιλαμβάνει έτσι ώστε οι αιτητές να το γνωρίζουν από την αρχή και να μην καταληφθούν εξ' απήνης κατά τη δίκη. Η γενικότητα με την οποία προβάλλεται, αφήνει να αιωρούνται ως πιθανότητες πολλά ενδεχόμενα όπως ότι αυτό μπορεί να περιλαμβάνει αύξηση των εργατικών ή του κόστους των υλικών ή ακόμα οτιδήποτε άλλο. Τα πιο πάνω δεν αποτελούν μαρτυρία όπως εισηγήθηκε στη γραπτή της αγόρευση η ευπαίδευτη συνήγορος του καθ' ου η αίτηση, αλλά ουσιώδη γεγονότα τα οποία θα έπρεπε να είχαν δικογραφηθεί έτσι ώστε οι αιτητές να μην καταληφθούν εξ' απήνης κατά τη δίκη. Κρίνεται λοιπόν ότι με βάση όλα τα πιο πάνω οφείλει ο καθ' ου η αίτηση να δώσει λεπτομέρειες για τα έξοδα που ισχυρίζεται ότι υπέστη και τι αφορά το ποσό που ισχυρίζεται ότι δαπάνησε αφού και όπως είναι νομολογημένο οι αξιούμενες ειδικές ζημιές πρέπει να εκτίθενται με ακρίβεια στα δικόγραφα, αρχή που δεν ικανοποιείται με τη γενική αυτή αναφορά. Σε σχέση τώρα με το δεύτερο σκέλος των αιτούμενων να δοθούν λεπτομερειών υπό στοιχείο

(2)της αίτησης με το οποίο οι αιτητές ζητούν λεπτομέρειες για τον χρόνο της παραμονής του καθ' ου η αίτηση στο ξενοδοχείο και το τι περιλαμβάνει το αξιούμενο ποσό των Ε.2.300.59= παρατηρούνται τα ακόλουθα. Ισχυρίζεται ο καθ' ου η αίτηση στο δικόγραφο του ότι «η αναγκαστική διαμονή σε ξενοδοχείο κόστισε στον ενάγοντα το ποσό των Ε2.300.59=». Δεν δικογραφεί όμως για πόσο χρόνο διέμενε σύμφωνα με τους ισχυρισμούς του στο ξενοδοχείο έτσι ώστε οι αιτητές να το γνωρίζουν από την αρχή. Η διάρκεια της παραμονής του στο ξενοδοχείο κρίνεται ότι είναι ουσιώδες γεγονός το οποίο θα έπρεπε να είχε δικογραφηθεί. Δεν συμβαίνει όμως το ίδιο με την αναλυτικότερη κατάσταση για το πώς προέκυψε το ποσό αυτό αφού δικογραφείται ρητά ότι αυτό αφορά τα έξοδα διαμονής του στο ξενοδοχείο, ισχυρισμός που για σκοπούς δικογράφησης του αξιούμενου αυτού ποσού είναι επαρκής. Δεν είναι αναγκαίο να δοθεί αναλυτικότερη κατάσταση για τα ποσά που συνθέτουν το αξιούμενο αυτό κονδύλι αφού αυτό αποτελεί ζήτημα μαρτυρίας. Εισηγείται ο ευπαίδευτος συνήγορος του καθ' ου η αίτηση ότι επειδή οι αιτητές ισχυρίζονται ότι ο καθ' ου η αίτηση δεν διέμενε κατά τον κρίσιμο χρόνο σε ξενοδοχείο αλλά σε κατοικία, το βάρος απόδειξης του ισχυρισμού αυτού έχει μετατεθεί στους αιτητές και συνεπώς για το λόγο αυτό δεν θα πρέπει να δοθούν οι αιτούμενες σε σχέση με το κονδύλι αυτό λεπτομέρειες σύμφωνα και με τα όσα αποφασίσθηκαν στην υπόθεση Κουρσουμά v. Κοσμά

(1991)1 ΑΑΔ 973. Όμως στην εξεταζόμενη περίπτωση το βάρος απόδειξης του ισχυρισμού του καθ' ου η αίτηση ότι εξαιτίας της συμπεριφοράς του εξ' ανταπαιτήσεως εναγομένου 2 αναγκάστηκε να καταβάλει το αξιούμενο αυτό ποσό εξακολουθεί να βαραίνει τους ώμους του ίδιου του καθ' ου η αίτηση και δεν μετατίθεται στους ώμους των αιτητών έτσι ώστε το ζήτημα να εξετασθεί περαιτέρω μέσα από το συγκεκριμένο πρίσμα. Αιτούνται περαιτέρω οι αιτητές «Όπως σε περίπτωση που ο Ενάγοντας παραλείψει να επιδώσει τις λεπτομέρειες που θα διαταχθούν, μέσα στο προαναφερόμενο χρόνο ή το χρόνο που θα καθορίσει το Δικαστήριο, η Ανταπαίτηση του διαγραφεί ή όπως οι ισχυρισμοί για τους οποίους θα διαταχθεί λεπτομέρειες διαγραφούν από την Ανταπαίτηση ή όπως ο Εναγόμενος εμποδισθεί και/ή αποκλεισθεί από του να δώσει μαρτυρία προς υποστήριξη των ισχυρισμών του αυτών». Όμως τα πιο πάνω δεν είναι δυνατό να αποτελέσουν θεραπεία που μπορεί να διαταχθεί μέσα στα πλαίσια εξέτασης της παρούσας αίτησης γι' αυτό και δεν θα εξετασθεί περαιτέρω. Συνακόλουθα εκδίδεται διάταγμα με το οποίο ο εναγόμενος/εξ' ανταπαιτήσεως ενάγοντας/καθ' ου η αίτηση διατάσσεται να παραδώσει εντός 15 ημερών από σήμερα περαιτέρω και καλύτερες λεπτομέρειες για τα ακόλουθα. (α) Τι περιλαμβάνει το αξιούμενο ποσό των Ε12.000= (β) Τη διάρκεια παραμονής του καθ' ου η αίτηση σε ξενοδοχείο για την οποία αναγκάστηκε να καταβάλει το ποσό των Ε2.300.59=. Τα έξοδα της αίτησης επιδικάζονται υπέρ των εξ' ανταπαιτήσεως εναγομένων/ αιτητών και εναντίον του εξ' ανταπαιτήσεως ενάγοντα/ καθ' ου η αίτηση όπως αυτά θα υπολογισθούν από τον Πρωτοκολλητή και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο και θα είναι εισπρακτέα στο τέλος της διαδικασίας της αγωγής. (Υπ.) .......... Μ. Λάρμου Παπαδήμα, Ε. Δ. Πιστόν Αντίγραφο Πρωτοκολλητής civil/interim subject: leptomeries cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο