N.D. Himaris & Sons Contractors Limited ν. Χριστάκη Κωνσταντίνου, Αρ. Αγωγής 2782/11, 8/7/2014 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEM:2014:A284 ΣΤΟ ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΜΕΣΟΥ ΕΝΩΠΙΟΝ: Τ. Ψαρά-Μιλτιάδου, Π.Ε.Δ. Αρ. Αγωγής 2782/11 Μεταξύ: N.D. Himaris & Sons Contractors Limited, εκ Λεμεσού Εναγόντων -και- Χριστάκη Κωνσταντίνου, εκ Λεμεσού Εναγομένου ------------------------------------ 8 Ιουλίου 2014 Για Ενάγοντες: κ. Μ. Κωνσταντίνου Για Εναγόμενο: κ. Κ. Νεοκλέους Α Π Ο Φ Α Σ Η Οι Ενάγοντες δια της δικογραφίας τους και δια της μόνης μαρτυρίας που έχουν προσκομίσει, αυτή του Διευθυντή τους κ. Χειμάρη (Μ.Ε.) ισχυρίζονται ότι ο Εναγόμενος τους οφείλει €758.100,00 δυνάμει γραμματίου συνήθους τύπου ημερομηνίας 24.3.
- Τις λοιπές εναλλακτικές θεραπείες αφενός αλλά και τις άλλες μορφές περιγραφής του γραμματίου αφετέρου τις έχουν εγκαταλείψει. Προωθήθηκε επίσης η θέση που αναγράφεται και στο ίδιο το γραμμάτιο ότι αυτό έγινε «έναντι νομίμου και καλού ανταλλάγματος για εργασίες εκτελεσθείσες προς όφελος του Εναγομένου για το ως άνω ποσό». Το γραμμάτιο αυτό κατατέθηκε ως τεκμήριο και το περιεχόμενο του έχει ως εξής: «ΣΥΜΦΩΝΗΤΙΚΟ ΕΓΓΡΑΦΟ & ΕΓΓΥΗΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΥΡΙΟΝ ΧΡΙΣΤΑΚΗ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΑΡ. ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ 583723 24η Μαρτίου 2009 Εγώ ο Χριστάκης Κωνσταντίνου με αριθμό ταυτότητας 583723 δεσμεύομαι όπως καταβάλλω μηνιαίες δόσεις και εγγυούμαι ότι το αργότερο μέχρι τις 16.05.2011 θα εξοφλήσω πλήρως το ποσό των €758.100,00 (επτακόσιων πενήντα οκτώ χιλιάδων & εκατό ευρώ μόνον) όπως έχει συμφωνηθεί στο συμφωνητικό έγγραφο και όροι που συντάχθηκε στις 15 Μαρτίου 2009 και υπογράφτηκε στις 16 Μαρτίου
- Εγώ ο Χριστάκης Κωνσταντίνου αν δεν εξοφλήσω το πιο πάνω συμφωνημένο ποσό επιπλέον 8% τόκο, επιπλέον Φ.Π.Α. στην πιο πάνω καθορισμένη ημερομηνία 16 Μαίου 2011 δεσμεύομαι όπως μεταβιβάσω στην N.D. Himaris & Sons Contractors Ltd το μερίδιο της περιουσίας που μου ανήκει το ένα τρίτο (1/3) μερίδιο της περιουσίας που έχω μαζί με τα αδέλφια μου και βρίσκεται στην οδός Ευρυπόλου στο Ζακάκι στην Λεμεσό. Επιπλέον θα πληρώσω τα μεταβιβαστικά έξοδα και οποιονδήποτε φόρο προκύψει προς την N.D. Himaris & Sons Constractors Ltd από την μεταβίβαση του ακινήτου μου. Δηλώνω υπεύθυνα ότι μέχρι να εξοφλήσω πλήρως τις οφειλές μου προς την N.D. Himaris & Sons Contractors Ltd δεν θα προβώ σε μεταβίβαση ή υποθήκευση της περιουσίας μου.» (Κάποια ορθογραφικά λάθη που περιείχε διορθώθηκαν από το Δικαστήριο) Ακολουθούν υπογραφές των μερών και μαρτύρων. Εκτός του πιο πάνω και προς υποστήριξη του καλού και νόμιμου ανταλλάγματος κατατέθηκαν από τον Μ.Ε. τα ακόλουθα: - Τεκμ.1 δέσμη «διατακτικών» εκδιδόμενα από την Ενάγουσα εταιρεία ημερομηνίας 12.10.2008 - 13.3.2009 για ποσό €758.100,00 πλέον €113.715,00 Φ.Π.Α. με συγκεκριμένες εργολαβικές εργασίες που τιμολογούνται αναλυτικά για το έργο Φρουταρία στο Ζακάκι - με υπογραφή ως φαίνεται επ' αυτών του Εναγομένου. - Τεκμ.3 - τιμολόγιο ημερομηνίας 30.3.2009 για «υπεργολαβικά εκτελεσθείσων εργασιών» για το ίδιο ποσό με υπογραφή και του Μ.Ε.1 και του Παραλήπτη. - Τεκμ.5 - «Συμφωνητικό έγγραφο και όροι ημερομηνίας 15.3.2009 στον οποίο αναφέρουν τα εξής: «ΣΥΜΦΩΝΗΤΙΚΟΝ ΕΓΓΡΑΦΟ & ΟΡΟΙ Εγώ ο Χριστάκης Κωνσταντίνου με αριθμό ταυτότητας 583723 ιδιοκτήτης έργου φρουταρίας, τεμάχιο 75/76, Φραγκλίνου Ρούσβελτ στο Ζακάκι, έχω ελέγξει και παραλάβει όλες τις εργασίες που έχει εκτελέσει η N.D. Himaris & Sons Contractors Ltd, διαταχτικό ημερομηνίας 13.03/2009 του ποσού των €758.100,00 (Επτακόσιες πενήντα οκτώ χιλιάδες & εκατό ευρώ μόνον) Θα καταβάλω το πιο πάνω συμφωνημένο ποσό σε 60 (εξήντα) εργάσιμες ημέρες από σήμερα. Σε αντίθετη περίπτωση θα καταβάλω 8% τόκο μέχρι τελικής εξόφλησης. Το Φ.Π.Α. δεν συμπεριλαμβάνεται στο πιο πάνω συμφωνημένο ποσό.» Ακολουθούν υπογραφές του Εναγομένου και μαρτύρων. - Τεκμ.6 - Συμφωνικό έγγραφο στις 1.9.2008 το οποίο στο προοίμιο έχει ως εξής: «Προς, Χριστάκη Κωνσταντίνου με αριθμό ταυτότητας 583723, ιδιοκτήτης τεμαχίου 75/76 Φραγκλίνου Ρούσβελτ στο Ζακάκι Λ/σός, (έργο φρουταρία στο Ζακάκι). Αναλαμβάνουμε υπεργολαβία τις έξτρα εργασίες του πιο πάνω έργου βάση της κοστολόγισης των προσφορών που έχει κάνει η Nicos Himaris & Sons Contractors Ltd." Ακολουθεί ανάλυση εργασιών, το σύνολο τιμής και οι υπογραφές των διαδίκων και των μαρτύρων. Ο Μ.Ε. δέχθηκε ότι ο χρόνος ανάληψης του έργου από την Ενάγουσα για το οποίο η απαίτηση, ήταν η 1η Σεπτεμβρίου του
- Και αυτό ενώ άλλη αδελφική εταιρεία της Ενάγουσας - η Nicos Himaris & Sons Contractors Ltd («η πρώτη Εταιρεία») είχε αναλάβει το κυρίως έργο από το
- Η Ενάγουσα ανέλαβε, όπως είπε, τις επεκτάσεις και τα extra με την σύμφωνη γνώμη της «πρώτης» Εταιρείας. Προχώρησαν δε στα «διατακτικά» με πρώτο αυτό της 12.10.2008 (βλ. μέρος Τεκμ.1). Ο Μ.Ε.1 ουσιαστικά προέβαλε την θέση ότι προχώρησε σ' αυτές τις εργασίες χωρίς καθόλου να πληρωθεί δίδοντας πίστην στον καλό του φίλο τον Εναγόμενο ο οποίος τον διαβεβαίωνε ότι θα έπαιρνε δάνειο αλλά ήταν χρονοβόρος η διαδικασία. Παρακάτω λέει: «Τον Μάρτη του 2009 μας έκδωσε κάποιες επιταγές για την άλλη εταιρεία, την Νicos Himaris & Sons Contractors Ltd και μου υποσχέθηκε ότι θα πάει στο Συνεργατικό να ελέγξει αν ήταν έτοιμο το δάνειο για να πληρώσει την εταιρεία την Ν.D. Himaris & Sons Contactors. Υποσχέθηκε κάποιες εγγυήσεις για να είναι εξασφαλισμένος ο ίδιος και του είπε τι εγγυήσεις θα του βάλει και λέει μου θα σου βάλω το χωράφι μου σαν εγγύηση για να μπορέσω να το προχωρήσω και όταν πιάσει τα λεφτά να μου τα δώσει και να κανσελάρουμε το έγγραφο. ..... μέχρι 16.5.2011 (το Τεκμ.2) ήταν τεράστιο το ποσό, χρωστά και της προηγούμενης εταιρείας και ήθελα κάποια εγγύηση για το δάνειο τζαι έπρεπε με κάποιο τρόπο να εξασφαλίσω κάποια εγγύηση μέχρι να πιάσει το δάνειο. Μαζί το συντάξαμε στο γραφείο του και μετά πήγαμε στο γραφείο μου και το κτύπησε η κοπέλα.» Μετά την υπογραφή του Τεκμ.2 η Ενάγουσα συνέχισε τις εργασίες στο κτίριο μέχρι τον Απρίλη του
- Μετά από αυτό ο Μ.Ε προσπάθησε να βρει τον ίδιο τον Εναγόμενο και τον Πολιτικό Μηχανικό του έργου αλλά ανεπιτυχώς. Μάλιστα για τον Πολιτικό Μηχανικό του έργου, τον κ. Χριστόφορο Κωνσταντινίδη ανάφερε ότι αυτός δεν ήθελε να «ξέρει» πια τον Εναγόμενο γιατί δεν πληρωνόταν. Όσον αφορά τις διαφορές του εκ μέρους της «πρώτης» εταιρείας και του Εναγόμενου ή την Εταιρεία του, την Εταιρεία Crico δόθηκαν διάφορες θέσεις που συνοψίζονταν στο ότι «τον ξεγέλεσαν στις διαδικασίες που συμφώνησαν στο Δικαστήριο στα πλαίσια της αγωγής 2947/09 που είχε εγείρει η «πρώτη» Εταιρεία εναντίον της Crico. Από την αντεξέταση προέκυψαν τα εξής: Ότι η συμφωνία μεταξύ των διαδίκων υπογράφηκε την 1.9.2008 (Τεκμ.6), μετά «όταν προέκυπταν οι εργασίες» υπογράφησαν τα διατακτικά. Η άδεια οικοδομής που εξεδόθη όριζε την εποπτεία στην Nicos Himaris & Sons Contractors Ltd (την «πρώτη» εταιρεία) μέχρι «να γυριστεί η άδεια στην Ενάγουσα» Ο Εναγόμενος, στην αντίπερα πλευρά, ισχυρίζεται ότι δεν είχε συμφωνία με τους Ενάγοντες μόνο με την Nicos Himaris (την «πρώτη» Εταιρεία) δυνάμει επίσημου συμβολαίου (Τεκμ.8α) ημερομηνίας 12.6.
- Αυτή η Εταιρεία ανέλαβε τις οικοδομικές εργασίες του όλου υποστατικού στην Φρουταρία Ζακάκι με ιδιοκτήτη την Εταιρεία του, την Crico Developments Ltd. Aυτή η συνεργασία τερματίσθηκε από την Crico μέσω του επιβλέποντος μηχανικού του έργου κ. Χριστόφορου Κωνσταντινίδη ημερομηνίας 27.4.2009 (Τεκμ.8(β). Ο Εναγόμενος στην ένορκη του μαρτυρία κατά την αντεξέταση ανέφερε ότι δεν υπόγραψε ούτε το επίδικο γραμμάτιο ούτε τα άλλα έγγραφα που προσκόμισε η πλευρά των Εναγόντων. Μίλησε επίσης για την αγωγή 2648/09 με Ενάγοντες την «πρώτη» εταιρεία και Εναγόμενη την Crico και τις διαδικασίες που την αφορούν (βλ. σχετικά Τεκμ. μέρος του Τεκμ.8) καθώς και τα της αγωγής 3679/10 η οποία κατεχωρήθηκε στις 23.7.2010 από τους νυν Ενάγοντες και εναντίον του ως Εναγομένου με αξίωση το ίδιο ποσό και προβληθέν αντάλλαγμα τις εκτελεσθείσες οικοδομικές εργασίες προς όφελος του Εναγομένου δυνάμει συμφωνίας 1.9.
- Παρά την εκ διαμέτρου αντίθετη εκδοχή των διαδίκων μπορεί να θεωρηθούν αδιαμφισβήτητα τα εξής: - Κατ' αρχάς Εργολάβος του έργου της φρουταρίας (είτε ως αρχικοί (όπως λέει η Ενάγουσα) είτε ως οι μόνοι (όπως λέει ο Εναγόμενος) ήταν η «πρώτη» Εταιρεία με έναρξη συμβολαίου 12.6.
- - Είναι κοινή θέση επίσης ότι το τέλος της εμπλοκής είτε της «πρώτης» εταιρείας είτε της Ενάγουσας στο έργο (είτε με νόμιμο τερματισμό είτε άλλως πως) έγινε περί τον Απρίλη του
- - Ο επιβλέπων μηχανικός του όλου έργου ήταν ο κ. Χριστόφορος Κωνσταντινίδης, η επιστολή του οποίου για τερματισμό του εργολαβικού συμβολαίου με την Νίκο Χειμάρη & Υιοί Λτδ ημερομηνίας 27.4.2009 τελικά δεν αμφισβητήθηκε. - Παρουσιάζεται επίσης ως κοινό έδαφος ότι η Ενάγουσα Εταιρεία κατά το χρόνο που η ίδια ισχυρίζεται ότι υπογράφει ή συνάπτει συμβόλαιο εργολαβίας ή υπεργολαβίας με τον Εναγόμενο, δηλαδή κατά την 1.9.2008 (βλ. Τεκμ.6 και Τεκμ.8(θ)) η Ενάγουσα Εταιρεία δεν ήταν κάτοχος οποιαδήποτε αδείας εργολήπτη. Κοινό έδαφος επίσης είναι ότι «η Ενάγουσα Εταιρεία με Τεχνικό Διευθυντή τον εργολήπτη Νίκο Χειμάρη ενεγράφη στο Μητρώο Εργοληπτών ως Εργολήπτης Οικοδομικών Έργων Δ' Τάξης στις 29.10.2008 (βλ. Τεκμ.4). - Αναφορικά με την αγωγή 2648/09 είναι αδιαμφισβήτητο ότι οι διάδικοι της ήταν η "πρώτη» εταιρεία ως Ενάγοντες και η εταιρεία του Εναγομένου Crico Developments Ltd ως Εναγόμενοι. Στα πλαίσια δε αυτής της αγωγής είναι γεγονός ότι εξεδόθηκαν εκ συμφώνου κάποια διατάγματα εκ των οποίων στο ένα γινόταν πρόνοια για εκ συμφώνου ανάθεση σε κοινής αποδοχής πολιτικό μηχανικό, ο οποίος θα εισερχόταν στο επίδικο εργοτάξιο δηλαδή την φρουταρία για καταμέτρηση των εκτελεσθεισών από τους Ενάγοντες εργασιών. Είναι επίσης δεδομένο ότι τελικά διορίστηκαν δυο πολιτικοί μηχανικοί οι οποίοι διατύπωσαν τα ευρήματα τους ως εμφαίνεται στα Τεκμ.8(στ) και 8(ζ). Πάντως είναι αποδεκτό ότι στην «πρώτη» εταιρεία πληρώθηκε ποσό περί το €1.600.000 (βλ. και πάλι τα ως άνω τεκμήρια). - Είναι κοινό έδαφος επίσης ότι για την «πρώτη» εταιρεία εξεδόθη διάταγμα εκκαθάρισης της ημερομηνίας 7.6.2010 στην Αίτηση 569/2009 (βλ. Τεκμ.8(η) ). - Αναφορικά με την αγωγή 3679/10 είναι επίσης αναμφισβήτητο ότι οι διάδικοι είναι ταυτόσημοι με την παρούσα, όπως επίσης το ότι αξιώνεται το ίδιο ποσό ως αμοιβή από εκτελεσθείσες εργασίες δυνάμει συμφωνίας που έγινε κατά ή περί την 1.9.2008 μεταξύ των Εναγόντων και του Εναγομένου για εκτέλεση οικοδομικού έργου στο επίδικο ακίνητο του Εναγομένου. Εν τέλει διεφάνη επίσης ότι η αγωγή αυτή απορρίφθηκε από το Δικαστήριο στις 8.11.
- Ως εκ της ως άνω απόρριψης η σχετική ένσταση της Υπεράσπισης για κατάχρηση ως έχει διατυπωθεί στη δικογραφία και κατά την έναρξη της διαδικασίας έχει εγκαταλειφθεί και δεν θα με απασχολήσει περαιτέρω. Όπως φαίνεται η βάση αγωγής είναι το γραμμάτιο εις διαταγή δυνάμει της νομοθεσίας, άρθρα 78 κ.ε. του Κεφ.
- Ο Εναγόμενος προέβαλε δικογραφικά αλλά και όταν ρωτήθηκε ειδικά στην αντεξέταση του ότι δεν υπόγραψε το επίδικο γραμμάτιο όπως επίσης και τα λοιπά έγγραφα που του υποδείχθηκαν. Το ψεύτικο της εκδοχής του προκύπτει πρωτογενώς επί της πλήρους παράλειψης της πλευράς των δικηγόρων του να υποβάλουν στον Μ.Ε ο οποίος κατάθεσε τα έγγραφα αυτά προβάλλοντας την θέση της υπογραφής τους από τον Εναγόμενο, ότι ο Εναγόμενος δεν τα υπέγραψε. Αυτή η παράλειψη είναι καταλυτική επί της αναξιοπιστίας του Εναγομένου άνευ ετέρου αφού ενώ αυτή η θέση αποτέλεσε την βάση της Υπεράσπισης του δεν προβλήθηκε καν στην άλλη πλευρά για να τοποθετηθεί και ενδεχομένως να δώσει και άλλες λεπτομέρειες των όλων περιστάσεων της κατάρτισης και υπογραφής του εγγράφου. Μόνον εντελώς περιθωριακές ερωτήσεις έγιναν επ' αυτού, όπως τα ονόματα των μαρτύρων και πού καταρτίσθηκε, όμως σε κανένα σημείο δεν τέθηκε θέση περί μη υπογραφής του εγγράφου ή εγγράφων - τεκμηρίων από τον Εναγόμενο. Η παράλειψη αυτή δεν μπορεί να μην πλήξει καίρια την αξιοπιστία της εκδοχής της Υπεράσπισης (Βλ. Adidas v. Jonitexo
(1987)1 C.L.R. 383, Παφίτης ν. Δημοκρατίας
(1990)2 Α.Α.Δ. 102). Η παράλειψη αυτή εκτός από μοιραία ενισχύεται και από την όλη πτωχή παρουσίαση του Εναγόμενου στο εδώλιο, ο οποίος και καταφανώς «αγνοούσε» ή «αρνιόταν» ό,τι δεν βόλευε την εκδοχή του. Ως εκ της αποδοχής λοιπόν της κυρίας θέση ότι το Τεκμ.2, το γραμμάτιο, έχει υπογραφεί η εκδοχή του Μ.Ε. παρά τις ατέλειες που παρουσιάζει ως προς την ομοιογένεια του ιστορικού, δεν μπορεί παρά να γίνει δεκτή στην κύρια της βάση, ότι δηλαδή ο Εναγόμενος υπόγραψε αυτό το τεκμήριο (όπως και τα λοιπά τεκμήρια και δη το Τεκμ.6) με τα οποία γίνεται παραπομπή σε οικοδομικές εργασίες οι οποίες και πάλι βάση αδιαμφισβήτητης μαρτυρίας ανέλαβε η Ενάγουσα Εταιρεία τον Σεπτέμβριο του 2008 (1.9.2008 ως εμφαίνεται στο Τεκμ.6 ανωτέρω αλλά και στην αγωγή της Ενάγουσας, Τεκμ.8(θ), έστω και αν η γραπτή συμφωνία επί του χρηματικού μέρους που χρωστάτο έγινε κατά τον Μάρτη του 2009 (βλ. πιο πάνω). Σαφώς και πρόκειται λοιπόν για ανάληψη εργολαβικών εργασιών στην επίδικη φρουταρία την 1η του Σεπτέμβρη του 2008 η οποία και έγινε με την συναίνεση της «πρώτης» Εταιρείας. Αυτό όμως δεν διαφοροποιεί την ευθύνη της Ενάγουσας Εταιρείας ως εργολάβος της οικοδομής. Όσο αφορά το μέγεθος της εμπλοκής επ' αυτής της πτυχής του Μηχανικού του Έργου κ. Κωνσταντινίδη δεν μπορώ να διατυπώσω εύρημα γιατί η μαρτυρία του Μ.Ε. επ' αυτού ήταν ατελέσφορη και ο τελευταίος δεν μπόρεσε να εξηγήσει την σημασία του τερματισμού που έγινε από τον Πολιτικό Μηχανικό για τις εργασίες της «πρώτης» Εταιρείας τον Απρίλη 2009 (βλ. Τεκμ.8(β), ενώ ο ίδιος παρουσίαζε τον Πολιτικό Μηχανικό να μην έχει σχέση με την οικοδομή γιατί δεν πληρωνόταν από τον Εναγόμενο και επειδή δεν ήθελε να ξέρει τον Εναγόμενο, όπως έθεσε το θέμα. Το ίδιο ισχύει και για την ασάφεια του ως προς τον «διαχωρισμό» εργασιών της Ενάγουσας και της «Πρώτης» Εταιρείας. Όμως το ατελέσφορο κάποιων μη ουσιωδών σημείων από τη μαρτυρία του Μ.Ε δεν επηρεάζει το βασικό μέρος της εκδοχής του για υπογραφή των επίδικων εγγράφων από τον Εναγόμενο (βλ. Kades ν. Nicolaou
(1986)1 C.L.R. 212). Συνεπώς τα ευρήματα μου στα σημεία που είναι σχετικά με την παρούσα αγωγή έχουν ως εξής: Την 1.9.2008 οι Ενάγοντες ανέλαβαν εργολαβικά μέρος των οικοδομικών εργασιών που αφορούσαν την φρουταρία ιδιοκτησίας του Εναγομένου. Με αφετηρία δημιουργία σχέσεως το Τεκμ.6, δηλαδή τη συμφωνία 1.9.2008 οι Ενάγοντες προχώρησαν σε εκτέλεση διαφόρων οικοδομικών εργασιών στην φρουταρία στην οποία επίσης λειτουργούσε ως εργολάβος η «πρώτη» εταιρεία. Η ανάθεση του έργου στην Ενάγουσα και η άμεση σχέση των διαδίκων είτε διά των συμφωνιών, είτε διά των διατακτικών τους καθιστούσε νομικά εργολάβους του έργου στο βαθμό που αυτό τους ανατέθηκε. Το ερώτημα της νομιμότητας του διορισμού τους κατά το χρόνο που έγινε θα κριθεί στη συνέχεια. Η κατάταξη του αγώγιμου δικαιώματος ως γραμματίου συνήθους τύπου φέρει στο προσκήνιο τα άρθρα 78, 79 και 80 του περί Συμβάσεως Νόμου Κεφ.149 τα οποία θεωρώ ορθό να παραθέσω: «
- "Γραμμάτιο συνήθους τύπου" είναι γραπτή υπόσχεση, που παρέχεται από ένα πρόσωπο σε άλλο, υπογράφεται από το πρόσωπο που την παρέχει στην παρουσία δύο τουλάχιστο μαρτύρων ικανών προς το συμβάλλεσθαι, για πληρωμή, σε Πρώτη ζήτηση ή σε ορισμένο χρόνο ή σε προσδιορίσιμο μέλλοντα χρόνο προς πρόσωπο το οποίο ορίζεται στο γραμμάτιο, ποσού χρημάτων, πλέον τόκο που ορίζεται σε αυτό κατά ανώτατο όριο προς εννέα τοις εκατό κατ' έτος και, σε περίπτωση λήψης δικαστικών μέτρων επ' αυτού, τα συναφή έξοδα, και αναφέρει την αντιπαροχή για την οποία παρέχεται η υπόσχεση. Το πρόσωπο που παρέχει την υπόσχεση καλείται "οφειλέτης χρέους" ενώ το πρόσωπο στο οποίο παρέχεται η υπόσχεση καλείται "πιστωτής".
- Το γραμμάτιο συνήθους τύπου δεν είναι άκυρο από μόνο το λόγο ότι αυτό ασφαλίζεται με εγγύηση, ή ενέχυρο ή υποθήκη επί ακίνητης ιδιοκτησίας και περιλαμβάνει σχετικές προς τούτο ρήτρες.
- Σε κάθε δικαστικό μέτρο που λήφθηκε βάσει γραμματίου συνήθους τύπου, το περιεχόμενο του εν λόγω γραμματίου συνιστά αμάχητη απόδειξη των γεγονότων που εκτίθενται σε αυτό: Νοείται ότι σε οποιοδήποτε τέτοιο δικαστικό μέτρο, αποτελεί επαρκή υπεράσπιση το γεγονός ότι η υπογραφή του οφειλέτη χρέους ή άλλου που υπόγραψε το γραμμάτιο δεν είναι στην πραγματικότητα η υπογραφή του, ή ότι η έκδοση του γραμματίου επιτεύχθηκε συνεπεία εξαναγκασμού ή απάτης ή υπό περιστάσεις που ανάγονται σε εξαναγκασμό ή απάτη.» Η φύση του εγγράφου αυτού (Τεκμ.2) ως γραμμάτιο δεν αμφισβητείται. Επίσης είναι ορθό ότι αυτά που αναφέρει αποτελούν αμάχητη απόδειξη (βλ. Αναξαγόρας Χαραλάμπους κ.α. ν. Χρηματοδοτήσεων Πάνθηρα Λτδ
(2000)1(Β) Α.Α.Δ. 733. Εν προκειμένω κιόλας το ίδιο το γραμμάτιο ομιλεί για συμφωνία για οικοδομικές εργασίες, άρα η παραπομπή για τις εκτελεσθείσες εργασίες είναι άμεση και με αδιαμφισβήτητη συμφωνία έναρξης του έργου την 1.9.2008 (Τεκμ.6). Οπότε και εμφανίζεται ως έχον ανάγκη απάντησης το θέμα της προβαλλόμενης από την Υπεράσπιση παρανομίας της συμφωνίας ανάθεσης εργολαβικού έργου στην Ενάγουσα η οποία συμπαρασύρει σε ακυρότητα ως εκ της παρανομίας και το επίδικο γραμμάτιο. Η Υπεράσπιση προβάλλει επ' αυτού ως σχετικό το Νόμο 29
(1)/2001, δηλαδή ο περί Εγγραφής και Ελέγχου Εργοληπτών Οικοδομικών και Τεχνικών Έργων Νόμου του 2001. Το άρθρο 30 έχει ως εξής: 30.—
(1)Με την επιφύλαξη των διατάξεων του εδαφίου
(2)κάθε συμφωνία, γραπτή ή προφορική, η οποία αφορά σε ανάθεση της εκτέλεσης οικοδομικού ή τεχνικού έργου σε μη εγγεγραμμένο εργολήπτη ή εγγεγραμμένο αλλά μη κάτοχο ισχύουσας ετήσιας άδειας ή εγγεγραμμένο αλλά μη κάτοχο ετήσιας άδειας αντίστοιχης της τάξης του τεχνικού ή οικοδομικού, ανάλογα με την περίπτωση, έργου είναι άκυρη.
(2)Χωρίς επηρεασμό της ποινικής ευθύνης οποιουδήποτε προσώπου δυνάμει του παρόντος Νόμου, η κατά το εδάφιο
(1)ακυρότητα μπορεί στην περίπτωση εγγεγραμμένου ήδη εργολήπτη, να θεραπευθεί αναδρομικά αν αυτός, εντός τριών μηνών από την ημερομηνία συνομολόγησης της συμβάσεως, εξασφαλίσει από το Συμβούλιο ετήσια άδεια της τάξης του οικοδομικού ή τεχνικού, ανάλογα με την περίπτωση, έργου που διαλαμβάνεται στη συμφωνία.» Σχετικό επίσης είναι το άρθρο 24 του ιδίου νόμου, το οποίο απαγορεύει σε οποιοδήποτε πρόσωπο που δεν είναι εγγεγραμμένος εργολήπτης, σύμφωνα με τις πρόνοιες του Νόμου, όχι μόνο να αναλαμβάνει ή να εκτελεί οικοδομικό έργο ο ίδιος αλλά ούτε να το πράττει για λογαριασμό άλλου. (Βλ. ειδικά το άρθρο 24 παρ. (δ) και (ε)). Για την ερμηνεία αυτών των άρθρων (όπως ίσχυαν με σχεδόν παρόμοιο τρόπο από τον προηγούμενο Νόμο 1973 - 1995) ειδικά η πρόνοια 5(ι) και
(4)του Νόμου 1973 - 1995) η Υπεράσπιση με παράπεμψε στην υπόθεση Σπύρος Γρηγορίου κ.α. ν. Οικοσυνθέσεις Λτδ
(2010)1(Γ) Α.Α.Δ.
- Στην υπόθεση αυτή οι εφεσίβλητοι εργολήπτες καταχώρησαν αγωγή εναντίον των εφεσειόντων, ιδιοκτητών ανεγερθείσας κατοικίας, αξιώνοντας, υπόλοιπο αμοιβής και/ή αποζημιώσεις στη βάση της μεταξύ τους σύμβασης ημερομηνίας 27.12.1999 για την ανέγερση της εν λόγω κατοικίας. Κατά την ημερομηνία υπογραφής της σύμβασης, οι εφεσίβλητοι δεν ήσαν εγγεγραμμένοι εργολήπτες δυνάμει του σχετικού Νόμου. Άρχισαν και συνέχισαν τη διεκπεραίωση του αναληφθέντος από αυτούς έργου μέχρι την 13.11.2000, οπότε και η σύμβαση τερματίστηκε από τους εφεσείοντες. Νόμιμη εγγραφή ως εργολήπτες δυνάμει του Νόμου, οι εφεσίβλητοι εξασφάλισαν σε ενδιάμεσο των εργασιών στάδιο, κατά την 8.8.
- Αποφασίσθηκε ότι εφόσον οι εφεσίβλητοι δεν ήσαν ούτε εγγεγραμμένοι εργολήπτες ούτε κατείχαν βέβαια τη σχετική ενιαύσια άδεια κατά τον ουσιώδη χρόνο που υπογράφτηκε η σύμβαση, δεν νομιμοποιούνταν να διεκδικούν αμοιβή για εκτελεσθείσες με βάση τη σύμβαση εργασίες έστω και αν εξασφάλισαν την εγγραφή και την άδεια σε μεταγενέστερο χρόνο. Ο Νόμος ρητά απαγορεύει την «εργοληψία» έργου από μη εγγεγραμμένο εργολήπτη και ο σκοπός του νομοθέτη αποσκοπεί εμφανώς στην εξασφάλιση και στην κατοχύρωση του επαγγέλματος του εργολήπτη. Δεν μπορεί επομένως ένας μη εγγεγραμμένος εργολήπτης παράνομα να συμβάλλεται για εργοληπτική εργασία την οποία δεν είχε δικαίωμα να αναλάβει, αποστερώντας αυτή την εργασία από άλλο νόμιμο εργολήπτη, και αργότερα να απαιτεί αμοιβή σε βάση άλλη από εκείνη για την οποία συνεβλήθη και για μέρος των εργασιών της ενιαίας εργοληψίας την οποία παράνομα είχε αναλάβει. Όσο αφορά και την εδώ εισήγηση για αναδρομική «θεραπεία» των πραγμάτων λόγω της μεταγενέστερης απόκτησης της άδειας εκ μέρους των Εναγόντων ισχύουν αυτά που λέχθηκαν στην πιο πάνω υπόθεση στις σελ. 1938-1940: «Εκείνο το οποίο μπορεί αμέσως να διακριβωθεί, σε συμφωνία με το πρωτόδικο Δικαστήριο, είναι ότι ο ουσιώδης χρόνος εξασφάλισης και κατοχής της εγγραφής και άδειας εργολήπτη είναι ο χρόνος σύναψης της σύμβασης. Εφόσον δε οι εφεσίβλητοι δεν νομιμοποιούνταν να αναλάβουν και να εκτελέσουν την αναληφθείσα από αυτούς εργασία με βάση τη σύμβαση, η ίδια η σύμβαση ήταν παράνομη, σύμφωνα με τη νομολογία. Στην υπόθεση Μουζούρης v. Αχιλλέως κ.ά.
(1994)1 Α.Α.Δ. 758, το Εφετείο είχε επιληφθεί περίπτωσης κατά την οποία ο εφεσείων εργολήπτης ήταν εγγεγραμμένος δυνάμει του Νόμου κατά το χρόνο που ανάλαβε τις επίδικες εργασίες, αλλά δεν ήταν κάτοχος ετήσιας άδειας. Ετήσια άδεια εκδόθηκε στο όνομά του σε μεταγενέστερο στάδιο και μάλιστα με αναδρομική ισχύ, έτσι ώστε να καλύπτει και την περίοδο εκτέλεσης των εργασιών. Το πρωτόδικο Δικαστήριο είχε κρίνει πως άσχετα με το ότι η εκδοθείσα άδεια είχε αναδρο[*1939]μική ισχύ, εν τούτοις, κατ' εφαρμογή του ΄Αρθρου 5
(4)του Νόμου, κατά το χρόνο που αναλήφθηκε η εργασία από τον εφεσείοντα δεν υπήρχε τέτοια άδεια και επομένως η διεκδίκησή του απορρίφθηκε. Το Εφετείο συμφώνησε με την κατάληξη του πρωτόδικου Δικαστηρίου και πρόσθεσε στη σελίδα 762 του τόμου αποφάσεων: "Όσον αφορά το θέμα της αναδρομικής ισχύος των αδειών, συμφωνούμε με το πρωτόδικο Δικαστήριο ότι, ουσιώδης χρόνος ήταν ο χρόνος ανάληψης της εργασίας από τον εφεσείοντα (δέστε και Παναγιώτου & Κωνσταντίνου (πιο πάνω) και σίγουρα κατά το χρόνο αυτό δεν υπήρχε ετήσια άδεια σε ισχύ. Κατά συνέπεια βρίσκουμε ότι υπήρξε παράβαση των προνοιών του ΄Αρθρου 5
(4)όπως ορθά αποφάσισε το πρωτόδικο Δικαστήριο ...." Σημειώνεται ακόμα, η απόφαση του Εφετείου στην υπόθεση Πισιάρας κ.ά. v. Μιχαηλίδη κ.ά.
(2000)1(Β) Α.Α.Δ. 817 στην οποία είχε απασχολήσει παρόμοια νομοθετική πρόνοια όπως η συναντώμενη στο ΄Αρθρο 5
(4)η οποία χρησιμοποιείται στον περί Αρχιτεκτόνων και Πολιτικών Μηχανικών Νόμο αρ. 41/62. Με το Άρθρο 10
(1)(γ) του Νόμου εκείνου, ουδείς δικαιούται σε είσπραξη αμοιβής σε σχέση με παρασχεθείσες υπηρεσίες Αρχιτέκτονα ή Πολιτικού Μηχανικού, εκτός εάν είναι εγγεγραμμένος δυνάμει των διατάξεων του Νόμου. Συμφωνώντας με το πρωτόδικο Δικαστήριο, το Εφετείο αποφάνθηκε ότι η παράβαση των διατάξεων του Άρθρου 10 του Νόμου εκείνου, απολήγει σε παράνομη συμφωνία, η οποία ως εκ τούτου δεν εφαρμόζεται. Προκύπτει επομένως καθαρά το συμπέρασμα ότι και στην παρούσα υπόθεση, εφόσον οι εφεσίβλητοι δεν ήσαν ούτε εγγεγραμμένοι εργολήπτες ούτε κατείχαν βέβαια τη σχετική ενιαύσια άδεια κατά τον ουσιώδη χρόνο που υπογράφηκε η σύμβαση, δεν νομιμοποιούνταν να διεκδικούν αμοιβή για εκτελεσθείσες με βάση τη σύμβαση εργασίες έστω και αν εξασφάλισαν την εγγραφή και την άδεια σε μεταγενέστερο χρόνο. Ορθά δε καθοδηγούμενο από τις ανωτέρω αρχές το πρωτόδικο Δικαστήριο είχε συμπεράνει τα ακόλουθα στη σελίδα 16 της Απόφασής του: "Συνεπώς κατά την υπογραφή της επίδικου συμφωνίας μεταξύ των διαδίκων η Ενάγουσα δεν ήταν εγγεγραμμένος εργολήπτης, η επίδικη συμφωνία καθίσταται παράνομη και εξ υπαρχής άκυ[*1940]ρη και η Ενάγουσα δεν δικαιούται να αξιώνει δικαστικώς την είσπραξη αμοιβής ή δαπανών της με βάση τη συμφωνία των διαδίκων. Δια το λόγο αυτό η αγωγή δεν μπορεί να επιτύχει και θα πρέπει να απορριφθεί (Σκουτέλας v. Αγαπίου
(2003)1(Α) Α.Α.Δ. 338, Μουζούρης v. Αχιλλέως
(1994)1 Α.Α.Δ. 758)." Σχετική επίσης είναι και η υπόθεση Flecha Contracting Ltd v. M.C. Development Ltd
(2003)1 A.A.Δ. 263 επί της οποίας έφεση και αντέφεση αφορούσαν την απόρριψη, αντίστοιχα, της απαίτησης των Εφεσειόντων και της ανταπαίτησης των Εφεσιβλήτων με απόφαση σε αγωγή για παράβαση συμφωνίας. Οι Εφεσείοντες είχαν αναλάβει, δυνάμει τριών συμφωνιών με τους Εφεσίβλητους, την ανέγερση συγκροτήματος τριών πολυκατοικιών για το συνολικό ποσό των £200.000. Η εκτέλεση της συμφωνίας κατέρρευσε πριν συμπληρωθεί το έργο και οι μεν Εφεσείοντες απαίτησαν με αγωγή τους το υπόλοιπο της αξίας της εκτελεσθείσας εργασίας καθώς και άλλες θεραπείες που συναρτώντο προς τις συμφωνίες, οι δε Εφεσίβλητοι ανταπαίτησαν αποζημιώσεις για καθυστερήσεις και κακοτεχνίες. Το πρωτόδικο Δικαστήριο ενώπιον του οποίου ετέθη η υπόθεση απασχόλησε πρωτίστως το θεμελιακό θέμα που ηγέρθη στην υπεράσπιση ότι οι Εφεσείοντες, καθ' όσον δεν ήσαν κάτοχοι της απαιτούμενης από το νόμο άδειας εργολήπτη οικοδομικών έργων για την κατηγορία του συγκεκριμένου έργου, δεν ενομιμοποιούντο στην απαίτησή τους. Τούτο σε σχέση προς το Άρθρο 5 των περί Εγγραφής και Ελέγχου Εργοληπτών Οικοδομικών και Τεχνικών Έργων Νόμων. Το Ανώτατο Δικαστήριο επικύρωσε ως ορθή την πρωτόδικη προσέγγιση να θεωρήσει παράνομη την σύμβαση. Συγκεκριμένα αναφέρθησαν τα εξής στη σελ. 266: «(Το Δικαστήριο ορθά) οδηγήθηκε στην κατάληξη ότι είχε εφαρμογή το Άρθρο 5
(4)ώστε οι Εφεσείοντες να μην νομιμοποιούντο στην απαίτηση τους αλλά και οι Εφεσίβλητοι να μην νομιμοποιούντο στην ανταπαίτηση τους. Τούτο εξ άλλου, όπως υπέδειξε, προέκυπτε και ως θέμα παρανομίας της σύμβασης, εφόσον οι Εφεσείοντες ήσαν οι pari delicto με τους Εφεσίβλητους έχοντας και οι δύο γνώση της παρανομίας και συνάπτοντας τη σύμβαση με πρόθεση καταστρατήγησης των προνοιών του νόμου είτε εσκεμμένα είτε με αδιαφορία ως προς αυτές.» Στην κρινόμενη περίπτωση ο κ. Κωνσταντίνου θεώρησε ότι όλα τα πιο πάνω δεν εφαρμόζονται διότι στο γραμμάτιο δεν ισχύουν τέτοιες Υπερασπίσεις δηλαδή αυτή της παρανομίας. Μα μ' όλο το σεβασμό, η παρανομία δεν είναι θέμα Υπεράσπισης stricto sensu. Είναι θέμα θεμελιακό και άπτεται της έννοιας της δημόσιας τάξεως. Θα ήταν αντίθετο με κάθε αρχή Δικαίου το Δικαστήριο να μην μπορούσε - και μάλιστα - αυτοδίκαια να εξετάσει και να αποφασίσει επί θέματος παρανομίας. Κάτι τέτοιο θα αναιρούσε, το κράτος δικαίου. Άλλωστε εκείνο που προκύπτει από την πρόνοια του άρθρου 80 (ανωτέρω) είναι ότι η αντιπαροχή είναι αδιαμφισβήτητη. (Βλ. Χαραλάμπους κ.α ν. Χρηματοδοτήσεων Πάνθηρα Λτδ (ανωτέρω). Αυτό που συμβαίνει όμως εδώ είναι ότι η αντιπαροχή που αναμφίβολα έχει δοθεί, εξίσου αναμφισβήτητα, έχει προκύψει από παράνομη συμφωνία. Εξ άλλου το άρθρο 80 δεν έχει τη δυναμική μη εφαρμογής του άρθρου 23 του Κεφ.149 για παρανομία στις συναλλαγές. Στην υπόθεση A & C Antoniou Resort Ltd n. Eleonοra Hotel Apr.
(2002)1(B) A.A.Δ. 132 εξετάσθηκε θέμα παρανομίας. Στην κρινόμενη περίπτωση το θέμα παρανομίας εγείρεται ακριβώς από συγκεκριμένη πρόνοια που καθιστά την σύμβαση in concreto και ευθέως παράνομη χωρίς μάλιστα μεταγενέστερη διάσωση της. Στην υπόθεση Ευχρίσω Εργοληπτική Εταιρεία Λτδ ν. Κώστα Θεμιστοκλέους
(2008)1 Α.Α.Δ. 456 το Ανώτατο Δικαστήριο ασχολήθηκε με παραπλήσιο θέμα παρανομίας με βάση τον ίδιο Νόμο και αναφέρεται ότι ούτε διαζευκτική βάση αγωγής δύναται να διασώσει τη συμφωνία. Αναφέρονται τα εξής στη σε. 461-462: «Ρητά ο Νόμος καθιστά άκυρη και μη νομικά εκτελεστή τη σύμβαση. Ενώ, η παράβαση των παραγράφων 2 και 3 που επίσης καθίσταται ποινικό αδίκημα, όπως επίσης ρητά προβλέπεται με την παράγραφο 5, δεν επηρεάζει την εγκυρότητα των συμβάσεων. Εν προκειμένω, λοιπόν, έχουμε και τα δυο. Η προφορική σύμβαση ρητά καθίσταται παράνομη αφού η σύναψή της συνιστά ποινικό αδίκημα και, περαιτέρω, είναι άκυρη και μη νομικά εκτελεστή. Κάτω από αυτά τα δεδομένα, όπως ορθά εισηγούνται οι εφεσίβλητοι, οι [*462]λόγοι έφεσης απολήγουν αβάσιμοι. Δεν μπορούμε να συμφωνήσουμε πως κάτω από αυτό το πλέγμα των νομοθετικών ρυθμίσεων παραμένει άλλη οδός διεκδίκησης την οποία, μάλιστα, οι εφεσείοντες προωθούν με προσδιορισμό ως οφειλόμενου εκείνου που, κατά τη δική τους βάση, προϋποθέτει συμφωνία, η οποία, βεβαίως, κατά το Νόμο, θα έπρεπε να ήταν γραπτή με περιγραφή και του προς εκτέλεση έργου.» Στην υπόθεση Τουμαζίδη ν. Alan,
(1998)1 ΑΑΔ 984 έχει αποφασιστεί ότι εφόσον η συμφωνία βάσει της οποίας εδόθησαν επιταγές ήταν παράνομη και άκυρη κανένα δικαίωμα δεν μπορούσε να αντληθεί από αυτές. Σε συνάρτηση επίσης με τις συνέπειες στην ισχύ σύμβασης από παρανομία, σχετικές είναι οι υποθέσεις Λάζος ν. Νεοφύτου
(1997)1 ΑΑΔ 169 και παλαιότερες όπως την κατευθυντήρια υπόθεση Platritis v. Computer Patent
(1988)1 C.L.R.
- Σ΄αυτή την υπόθεση κρίθηκε παράνομη η προσφορά υπηρεσιών από συνεταιρισμό δικηγόρων στον οποίο ένας των συνεταίρων δεν ήταν εγγεγραμμένος δικηγόρος αλλά ασκούμενος. Άλλωστε ειδικά επί γραμματίου είναι σχετικά τα εξής από τα Halsbury's Laws of England, 3η Έκδ., στον Τόμο 8 bill of exchanges σελ. 180 όπου αναγράφονται τα εξής: "If the consideration is illegal either wholly or in part the instrument cannot be recovered on except by a holder in due course. The illegality may consist either in its being against the general principle of the common law or in its special prohibition or interdiction by statute. Common law illegality obtains wherever the consideration if founded upon a transaction which is against sound morals, public policy, public rights, or public interests." Δεν υπάρχει λοιπόν αμφιβολία από τα πιο πάνω ότι η παρανομία διαπιστωθείσα και υπάρχουσα στην αφετηρία της ανάληψης της εργασίας με βάση το Τεκμ.6 δηλαδή την 1.9.2008 προσδίδει στο υπογραφέν γραμμάτιο (όπως και στην σύναψη της συμφωνίας) ακυρότητα εξ υπαρχής. Η εκ των υστέρων απόκτηση της εγγραφής- άδειας δεν θεραπεύει τα πράγματα, ούτε βέβαια η επίκληση της θέσης ότι οι εργασίες γίνονταν και για λογαριασμό ή με την συναίνεση της πρώτης εταιρείας, ειδικά έχοντας υπόψη το άρθρο 24 (ανωτέρω) αλλά και όλη τη φιλοσοφία που διέπει τον νόμο για την εγγραφή εργοληπτών. Εξάλλου εν προκειμένω δεν επρόκειτο για μεμονωμένες εργασίες. Ήταν εκτεταμένες εργολαβικές εργασίες ύψους 700 και πλέον χιλιάδων ευρώ ως φαίνονται στα «διατακτικά». Για τους λόγους που έχω εξηγήσει, η διατυπωθείσα αξίωση δεν μπορεί παρά να οδηγηθεί σε αποτυχία. Ως εκ τούτου, η αγωγή απορρίπτεται. Αναφορικά με το θέμα των εξόδων έχοντας υπόψη αφενός την αναξιοπιστία του Εναγομένου και αφετέρου το ότι ο Εναγόμενος ήταν μέρος σε μια παράνομη συναλλαγή θεωρώ ορθό να μην εκδοθεί διαταγή για έξοδα. Έχω παρατηρήσει ότι τα τεκμήρια που κατατέθηκαν - ειδικά το επίδικο γραμμάτιο - δεν έχει χαρτοσημανθεί και ο ευπαίδευτος συνήγορος των Εναγόντων δεν έθεσε το θέμα στο Δικαστήριο κατά την κατάθεση του, ως όφειλε. Γι' αυτό κρίνω σκόπιμο να θέσω ως όρο για την σύνταξη της απόφασης ή επίσημου αντιγράφου αυτής από τον Πρωτοκολλητή, την προηγούμενη δέουσα χαρτοσήμανση του Τεκμηρίου
- Το θέμα να τεθεί ενώπιον και του υπεύθυνου Πρωτοκολλητή. (Υπ.) ............... Τ. Ψαρά-Μιλτιάδου, Π.Ε.Δ. Πιστό Αντίγραφο, Πρωτοκολλητής /ΞΠ Subject: Civil / Other Actions/ Final Αναφορά: Γραμμάτιο εις διαταγή / παρανομία cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο