Belimario Properties Limited ν. Κυπριακής Δημοκρατίας δια του Γενικού Εισαγγελέα κ.α., Παραπομπή Αρ: 12/08, 8/7/2014

(1989)1 ΑΑΔ 289. Σε αυτήν αναφέρονται μεταξύ άλλων τα ακόλουθα: «Με την πρόοδο της επιστήμης τα Δικαστήρια δέχονται μαρτυρία εμπειρογνωμόνων και χρησιμοποιούν την εξειδικευμένη γνώση τους για να καταλήξουν σε ορθές αποφάσεις. Το καθήκον των μαρτύρων αυτών είναι να δώσουν στον δικαστή τα αναγκαία επιστημονικά κριτήρια για να μπορέσει να σχηματίσει γνώμη για την ανεξαρτησία της κρίσης τους και να καταλήξει ορθά στα ευρήματα των γεγονότων από την ενώπιον του μαρτυρία. Κατά κανόνα η ιατρική μαρτυρία, όπως και άλλη μαρτυρία εμπειρογνώμονα, θεωρείται ότι είναι μαρτυρία ανεξάρτητου μάρτυρα (R. V. Lantear

(1968)1 All E.R. 683, Andreas Anastasiades v. The Republic

(1977)2 CLR 97, Kyriakos Nicole Kouppis v. The Republic

(1977)2 CLR 361)». Αυτός κατάθεσε ως Τεκμήριο 1 την εκτίμηση την οποία ετοίμασε σε σχέση με το ακίνητο και υιοθέτησε το περιεχόμενο της. Όπως αναφέρεται σε αυτήν, η ζώνη του κτήματος είναι γεωργική και η μέθοδος εκτίμησης που χρησιμοποιήθηκε είναι η συγκριτική, σε συνδυασμό με έρευνα και μελέτη της κτηματαγοράς στην περιοχή. Με την απαλλοτρίωση προκλήθηκε επιζήμια επίδραση 30% στο υπόλοιπο μέρος του ακινήτου η οποία ανέρχεται στο ποσό των Λ.Κ.10.347=. Την υπολόγισε με βάση την έκταση γης που επηρεάζεται από τα όμβρια ύδατα αφού μέρος της αξίας της γης μειώθηκε λόγω της μη δυνατότητας χρήσης της για οποιοδήποτε σκοπό. Εξήγησε δε τη διαφορά που υπάρχει μεταξύ της επιζήμιας επίδρασης και του κόστους επιδιόρθωσης ή αποκατάστασης της ζημιάς, λέγοντας ότι πρόκειται για δύο διαφορετικά πράγματα που στη συγκεκριμένη περίπτωση δεν αποκλίνουν κατά πολύ. Όπως εξήγησε επιζήμια επίδραση ονομάζουμε το ποσό που αποτελεί την μείωση της αξίας του ακινήτου συνεπεία της απαλλοτρίωσης. Το δε κόστος αποκατάστασης είναι ακριβώς το κόστος επιδιόρθωσης της ζημιάς. Μεσούσης της ακροαματικής διαδικασίας ο μάρτυρας προχώρησε σε επαναξιολόγηση της ζημιάς αφού όπως είπε αυτό ήταν απαραίτητο μετά την κατασκευή τοίχου αντιστήριξης από τα δημόσια έργα. Ο τοίχος αυτός κατασκευάσθηκε μετά την ετοιμασία του Τεκμηρίου 1 χωρίς να διευκρινισθεί στο Δικαστήριο η ακριβής ημερομηνία της ανέγερσης του. Ο μάρτυρας προχώρησε στην επαναξιολόγηση αφού συνομίλησε με τους ιδιοκτήτες και τους αντιπροσώπους τους και αφού εξέτασε το περιεχόμενο νέου φωτογραφικού υλικού (Τεκμήριο 3) και ενός video (Τεκμήριο 4) καταλήγοντας και πάλι στο ίδιο αποτέλεσμα. Ο Μ.Α.1 υποστήριξε και προφορικά ότι προκλήθηκε επιζήμια επίδραση στο ακίνητο και υποστήριξε ότι με την κατασκευή του έργου άλλαξε η φυσική ροή των ομβρίων υδάτων με αποτέλεσμα αυτά να καταλήγουν στο ακίνητο, μέρος αυτού να πλημμυρίζει και να έχει υποστεί διάβρωση. Η αλλαγή της φυσικής ροής των ομβρίων υδάτων οφείλεται σε αλλαγή της κλίσης του δρόμου και των φυσικών γραμμών του εδάφους καθώς και σε μικρή υψομετρική διαφορά που δημιουργήθηκε όταν στο δρόμο που προϋπήρχε έγιναν βελτιωτικά έργα. Η μη ύπαρξη κατάλληλων έργων αποστράγγισης του νερού στη βόρεια του πλευρά οφείλεται σε κακό σχεδιασμό και ίσως κακοτεχνίες στο έργο για το οποίο έγινε η απαλλοτρίωση. Ήταν η θέση του ότι με τις πιο πάνω αλλαγές τα νερά της βροχής που υπάρχουν μέσα στο δρόμο και μαζεύονται από την όλη περιοχή, ακολουθούν την νέα κλίση του δρόμου και καταλήγουν εντός των ακινήτων που βρίσκονται στο βόρειο μέρος του δρόμου συμπεριλαμβανομένου και του ακινήτου της αιτήτριας του οποίου μέρος πλημμυρίζει, έχει υποστεί διάβρωση και δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ούτε για γεωργικούς ούτε και για άλλους σκοπούς. Προέβαλε ότι ένα αυλάκι που κατασκευάσθηκε από μπετόν για να μαζεύει τα όμβρια ύδατα, δεν εξυπηρετεί τον σκοπό του γιατί τα νερά της βροχής λόγω της κλίσης του δρόμου, καταλήγουν σχεδόν όλα στη βόρεια πλευρά του δρόμου ενώ για να εξυπηρετεί θα έπρεπε να κτισθεί στο νότιο του τμήμα. Διευκρίνησε ο μάρτυρας ότι με την κατασκευή του τοίχου αντιστήριξης ο οποίος καλύπτει το ήμισυ περίπου του μήκους του συνόρου του ακινήτου που εφάπτεται με το δρόμο, δεν επιλύθηκε το πρόβλημα αλλά απλώς μετατοπίστηκε στο σημείο των δύο εισόδων αντί σε ολόκληρο το μέτωπο αυτού. Και αυτό γιατί η ροή νερών εντός του ακινήτου από το όλο μέτωπο του ακινήτου έχει μεν σταματήσει, αλλά τα νερά ακολουθώντας τις κλίσεις του εδάφους που έχουν δημιουργηθεί, εξακολουθούσαν να καταλήγουν και πάλι εντός του ακινήτου, αλλά πλέον από τις πύλες εισόδου όπου υπήρχαν ανοίγματα και όπου δεν είχε κατασκευασθεί τοίχος αντιστήριξης. Τούτο έχει ως αποτέλεσμα να προκληθεί διάβρωση στο έδαφος. Η αιτήτρια σε μία προσπάθεια να λύσει ή τουλάχιστον να απαμβλύνει το πρόβλημα που εξακολουθούσε να παρατηρείται κατασκεύασε μπροστά από τη μία από τις δύο εισόδους οχετό για να απομακρύνονται τα νερά. Ούτε όμως και η ενέργεια αυτή δεν επέλυσε το πρόβλημα αλλά το περιόρισε στην εναπομείνασα χωρίς οχετό είσοδο, αφού πλέον όλα τα νερά εισέρχονται από τη δεύτερη αυτή είσοδο στην οποία δεν έχει κατασκευασθεί οχετός. Η εισροή νερού ενέτεινε το πρόβλημα διάβρωσης του εδάφους στο συγκεκριμένο σημείο της πύλης εισόδου, λόγω του ότι κάθε φορά που βρέχει τα νερά καταλήγουν εκεί ερμητικά και πλημμυρίζει το μέρος. Κατά την άποψη του το πρόβλημα θα επιλυθεί μόνο όταν κατασκευασθεί και άλλος οχετός στη δεύτερη είσοδο του ακινήτου και έτσι με τον τρόπο αυτό τα νερά θα μεταφέρονται εκτός του ακινήτου. Ο Μ.Α.1 υπολόγισε ότι το κόστος των εξόδων που θα πρέπει να καταβληθούν για την κατασκευή οχετού στη δεύτερη είσοδο θα ανέλθει σε €7.000= περίπου, ενώ για τον καθαρισμό του ακινήτου από τις πέτρες και τα χώματα θα απαιτηθεί επί πλέον ποσό «της τάξης των €2000=». Αναφέρθηκε δε στο συνολικό ύψος του κόστους επιδιόρθωσης της ζημιάς συμπεριλαμβανομένου και του ποσού που ήδη δαπανήθηκε από τους ιδιοκτήτες και το προσδιόρισε στο ποσό των €14.828=, λέγοντας περαιτέρω ότι αυτό υπολογίσθηκε με βάση τις αποδείξεις των εξόδων της αιτήτριας εταιρείας (Τεκμήριο 5). Ο μάρτυρας υποστήριξε τις θέσεις του με αναφορά στις δύο ταινίες του video (Τεκμήριο 4) από τις οποίες όπως είπε, προκύπτει καθαρά ότι το πρόβλημα εντοπίζεται στην κλίση του δρόμου και στην μη ύπαρξη κατάλληλων έργων για αποστράγγιση των νερών στη βόρεια πλευρά του δρόμου. Υπέδειξε ότι το αποτέλεσμα της εισροής νερού στο ακίνητο φαίνεται πολύ καθαρά στη 1η φωτογραφία της 3ης σελίδας του Τεκμηρίου 3 όπου φαίνεται μία λίμνη σε ένα πολύ μεγάλο μέρος του ακινήτου μέχρι και 20 μέτρα απόσταση από το σύνορο του. Υπέδειξε ακόμα τη φωτογραφία που βρίσκεται στο πάνω μέρος στη σελίδα 12 του Τεκμηρίου 3 όπου φαίνονται τα νερά να εισέρχονται εντός του ακινήτου από τη δυτική είσοδο. Στην ίδια σελίδα του ίδιου Τεκμηρίου στην κάτω φωτογραφία εμφαίνεται η λίμνη από τα νερά που δημιουργούνται. Εξήγησε επίσης το περιεχόμενο και άλλων φωτογραφιών από τις οποίες ήταν η θέση του επιβεβαιώνονται τα όσα ισχυρίσθηκε. Ο μάρτυρας είπε ακόμα ότι πριν την κατασκευή του δρόμου τα προβλήματα που σήμερα παρουσιάζονται δεν υπήρχαν. Το συμπέρασμα του αυτό, το βάσισε σε πληροφορίες που έλαβε από τους ιδιοκτήτες και αποδεικνύεται σύμφωνα με τη θέση του από το γεγονός ότι το συγκεκριμένο τμήμα του ακινήτου το οποίο πλημμυρίζει ήταν περβόλι και υπήρχαν μηλιές. Σήμερα όμως και λόγω του μεγάλου όγκου νερών που πλημμυρίζουν το ακίνητο η χρήση του συγκεκριμένου μέρους για γεωργικούς σκοπούς είναι σχεδόν αδύνατη και παρατηρείται διάβρωση του εδάφους. Αδύνατη είναι επίσης η αξιοποίηση του με την ανέγερση κτισμάτων χωρίς να γίνουν προηγουμένως αντιπλημμυρικά έργα. Ο Μ.Α.2 είναι διευθυντής της αιτήτριας εταιρείας η οποία είναι ιδιοκτήτρια του ακινήτου από το 2006 και το χρησιμοποιεί για γεωργικούς σκοπούς. Αυτός ανάφερε ότι το ακίνητο ήταν πάντα κατηφορικό και βρισκόταν χαμηλότερα από το δρόμο. Πριν την κατασκευή του έργου ο δρόμος έκλινε προς την αντίθετη πλευρά από αυτήν που βρίσκεται το ακίνητο. Με τα έργα όμως που έγιναν μπροστά από το ακίνητο περί το 2007, η κλίση του δρόμου έχει αλλάξει και τώρα κλίνει προς το ακίνητο, κάτι που αποτελεί σύμφωνα με τη θέση του ένα απλό γεωμετρικό γεγονός που γίνεται πολύ εύκολα αντιληπτό με το μάτι. Δημιουργήθηκε ακόμα υψομετρική διαφορά του δρόμου με το ακίνητο, 1½ μέτρα περίπου μεγαλύτερη από αυτή που υπήρχε προηγουμένως. Τα πιο πάνω είχαν ως αποτέλεσμα τα νερά της βροχής να καταλήγουν στο ακίνητο σε βαθμό που οι ίδιοι να μην μπορούν να εισέλθουν σε αυτό από τις εισόδους, μέρος της γης να πλημμυρίζει και να μην μπορεί να καλιεργηθεί, ενώ προηγουμένως και πριν την κατασκευή του έργου τέτοια προβλήματα δεν παρουσιάζονταν αφού τα νερά έρρεαν ακολουθώντας τη φυσική κλίση του εδάφους χωρίς να πλημμυρίζει. Είπε ακόμα ότι κατά την κατασκευή του δρόμου τοποθετήθηκαν μέσα στο ακίνητο ακαθαρσίες και μία πηγή που υπάρχει εντός αυτού και την οποία πριν τη διεξαγωγή του έργου μπορούσαν και χρησιμοποιούσαν, τώρα πλέον δεν μπορούν να το πράξουν γιατί γέμισε χώματα και πέτρες και χρειάζεται καθαρισμό. Προς επιβεβαίωση των ισχυρισμών του και ο μάρτυρας αυτός έκαμε αναφορά στο video (Τεκμήριο 4) το οποίο έλαβε ο ίδιος, αλλά και στις φωτογραφίες του Τεκμηρίου 3 τις οποίες επίσης έλαβε ο ίδιος. Είπε ότι στο video απεικονίζεται η κατάσταση που επικρατεί στο χώρο μια συνηθισμένη χειμερινή ημέρα, ότι σε αυτό φαίνονται η αλλαγή της κλίσης του δρόμου και ότι τα νερά ρέουν από την αντίθετη πλευρά προς το ακίνητο στο οποίο και συσσωρεύονται. Αναφέρθηκε και αυτός όπως και ο Μ.Α.1 στον τοίχο αντιστήριξης ο οποίος κατασκευάσθηκε από τα δημόσια έργα μετά την κατασκευή του έργου. Όπως είπε η κατασκευή του βοήθησε να μην εισέρχονται μέσα στην πηγή πέτρες και χώματα, αλλά δεν έλυσε το πρόβλημα με τις πλημμύρες το οποίο συνεχίζει να υφίσταται. Σε μια προσπάθεια επίλυσης του προβλήματος η αιτήτρια κατασκεύασε στη μία από τις δύο εισόδους που διαθέτει το ακίνητο οχετό για να μην καταστραφεί ο δρόμος εντός του ακινήτου, κάτι που με την κατασκευή του οχετού το έχει πετύχει. Το κόστος των εργασιών αυτών ανήλθε στις €5.000= με €6.000= περίπου. Χρειάζεται όμως να προβούν σε πρόσθετα διορθωτικά έργα και στη δεύτερη είσοδο που βρίσκεται δυτικά του ακινήτου, όπου επίσης θα πρέπει να κατασκευάσουν οχετό ενώ πρόσθετα θα πρέπει να προχωρήσουν σε καθαρισμό των ακαθαρσιών που συσσωρεύθηκαν εκεί μετά την κατασκευή του δρόμου, κάτι για το οποίο ήδη έχουν ζητήσει προσφορές και για τα οποία υπολογίζουν ότι το κόστος θα ανέλθει στο ποσό των €7.000=. Παρόλα όσα έγιναν για διόρθωση του προβλήματος, τα νερά της βροχής εξακολουθούν να καταλήγουν στο ακίνητο με αποτέλεσμα μέρος αυτού να πλημμυρίζει και να μην μπορεί να καλιεργηθεί. Πριν την κατασκευή του δρόμου στο μέρος του ακινήτου που σήμερα πλημμυρίζει υπήρχαν μηλιές που είχε φυτεύσει ο προηγούμενος ιδιοκτήτης του ακινήτου, ενώ οι ίδιοι τον πρώτο χρόνο που το αγόρασαν είχαν φυτέψει εκεί λαχανικά τα οποία μαζί με τις μηλιές είχαν ευδοκιμήσει. Τώρα οι μηλιές που ήταν φυτεμένες έχουν ξηρανθεί και το μέρος δεν μπορεί να καλιεργηθεί αφού οι σπόροι που φύτεψαν κατά καιρούς παρασύρονται από τα νερά της βροχής. Και οι δύο μάρτυρες της αιτήτριας μου έκαμαν πολύ καλή εντύπωση ως μάρτυρες της αλήθειας. Και οι δύο κατέθεσαν με σταθερότητα, αμεσότητα και σαφήνεια χωρίς σε καμία στιγμή να διακρίνω οτιδήποτε που να κλονίζει τη θετική εντύπωση που σχημάτισα γι' αυτούς. Κάποιες μικροαντιφάσεις που εντοπίζονται στη μαρτυρία τους δεν κρίνονται ικανές να αλλοιώσουν την εντύπωση μου αυτή. Και αυτό γιατί δεν σχετίζονται με ουσιαστικά σημεία της υπόθεσης, αλλά και γιατί σε καμία στιγμή δεν διέκρινα να οφείλονται σε ηθελημένη παραποίηση της αλήθειας. Και οι δύο παρέμειναν σταθεροί ότι από την κατασκευή του έργου προκλήθηκαν τα προβλήματα που πιο πάνω αναφέρονται. Γι' αυτό και η μαρτυρία τους γίνεται πλήρως αποδεκτή εκτός μόνο του μέρους εκείνου στο οποίο ανάφεραν για το κόστος των εξόδων που καταβλήθηκαν από την αιτήτρια και στα έξοδα που θα χρειασθούν να καταβληθούν για την κατασκευή οχετού στη δεύτερη είσοδο και στο κόστος για καθαρισμό του κτήματος και της πηγής από τις ακαθαρσίες και τα χώματα που μεταφέρθηκαν μέσα σε αυτό. Και αυτό γιατί τέτοια ποσά δεν αξιώνονται από την αιτήτρια, ούτε και συμπεριλαμβάνονται στην Έκθεση Απαίτησης και συνεπώς τα όσα αναφέρθηκαν επί του θέματος θα πρέπει να αγνοηθούν. Η αιτήτρια με την απαίτηση της αξιώνει μόνο ποσό των €8.430.23= ως την αξία της απαλλοτριωθείσας έκτασης, ποσό €13.668.81= για την κατασκευή του τοίχου αντιστήριξης, ποσά που τελικά έχουν συμφωνηθεί καθώς και ποσό €17.725.03 ως επιζήμια επίδραση επί του υπολοίπου μέρους του ακινήτου το οποίο παρέμεινε ως μοναδικό επίδικο ζήτημα. Ο Μ.Α.1 για να προβεί στην εκτίμηση του αλλά και στην επαναξιολόγηση της ζημιάς, βασίσθηκε σε στοιχεία που περισυνέλλεξε ο ίδιος αλλά και σε στοιχεία που του δόθηκαν από την αιτήτρια και για τα οποία ο ίδιος δεν είχε προσωπική γνώση. Ο ίδιος μετέβη στο ακίνητο και μάλιστα σε βροχερή μέρα για να διαπιστώσει την επί τόπου κατάσταση κάτω από αυτές τις καιρικές συνθήκες που δημιουργείται το πρόβλημα, λαμβάνοντας και ο ίδιος κάποιες φωτογραφίες (Τεκμήριο 2). Βασίσθηκε όμως και σε στοιχεία που του δόθηκαν από τους ιδιοκτήτες της γης και τα οποία κυρίως αφορούσαν την προηγούμενη κατάσταση του δρόμου αλλά και του ακινήτου όπως πληροφορίες, φωτογραφίες (Τεκμήριο 3) αλλά και το video (Τεκμήριο 4) στο οποίο περιέχονται δύο μικρές ταινίες. Θα πρέπει στο σημείο αυτό να λεχθεί ότι όλα τα πιο πάνω στα οποία ο Μ.Α.1 έκαμε αναφορά για να επιβεβαιώσει τις θέσεις του κατατέθηκαν χωρίς ένσταση και χωρίς να αμφισβητηθεί η γνησιότητα τους ή ότι αυτά απεικονίζουν το ακίνητο της αιτήτριας ή οτιδήποτε άλλο σχετικό. Το γεγονός αυτό δεν μειώνει όμως κατά την κρίση μου την αξία της εκτίμησης του. Και αυτό γατί τα στοιχεία αυτά επιβεβαιώθηκαν από τον Μ.Α.2 ο οποίος μου έκαμε πολύ θετική εντύπωση ως μάρτυρας της αλήθειας και ο οποίος περιέγραψε με ειλικρίνεια την κατάσταση που επικρατούσε στο μέρος και πριν την κατασκευή του έργου και διαπιστώθηκε έτσι με πρωτογενή μαρτυρία η ορθότητα των στοιχείων αυτών. Ο Μ.Υ.1 Μίλτος Σοφοκλέους, είναι απόφοιτος της Τεχνικής Σχολής για δομικά έργα και εδώ και 35 χρόνια εργάζεται στα δημόσια έργα ως τεχνικός οδοποιϊας για εκτέλεση έργων. Στο συγκεκριμένο έργο ήταν ο επιβλέπων τεχνικός. Η μαρτυρία του στόχευε να καταδείξει ότι με την κατασκευή του έργου δεν διαφοροποιήθηκε η υψομετρική διαφορά του δρόμου από το ακίνητο, ούτε και άλλαξε η κλίση του δρόμου, ούτε και οτιδήποτε άλλο. Αυτός δεν αμφισβήτησε ότι το ακίνητο της αιτήτριας πλημμυρίζει από την εισροή μεγάλου όγκου ομβρίων υδάτων αλλά υποστήριξε ότι αυτό συνέβαινε και πριν την κατασκευή του έργου. Είπε ότι το πρόβλημα οφείλεται στο κλείσιμο κάποιου αργακιού, του οποίου μέρος βρισκόταν εντός του επίδικου ακινήτου και μέρος του στο απέναντι τεμάχιο. Όπως είπε πάντοτε τα νερά της βροχής και ακολουθώντας τη μορφολογία του εδάφους περνούσαν από το ακίνητο διά μέσου του αργακιού και κατέληγαν στον ποταμό. Όμως οι προηγούμενοι ιδιοκτήτες του ακινήτου όπως και οι ιδιοκτήτες του απέναντι τεμαχίου έκλεισαν το αργάκι με αποτέλεσμα από τότε να δημιουργείται το πρόβλημα. Είπε ότι ο μόνος τρόπος για επίλυση του προβλήματος είναι να ανοιχθεί το αργάκι τόσο στο επίδικο όσο και στο απέναντι τεμάχιο. Απέρριψε τη θέση της αιτήτριας ότι δημιουργήθηκε υψομετρική διαφορά και ότι άλλαξαν οι κλίσεις του δρόμου και υποστήριξε ότι τα έργα που έγιναν αφορούσαν μόνο βελτίωση του υφιστάμενου δρόμου. Όμως και παρά το ότι επέμενε για τα πιο πάνω δεν με έπεισε ότι αυτή είναι η αλήθεια. Και αυτό γιατί η μαρτυρία του δεν ήταν σταθερή αλλά διαφοροποιήθηκε σε αρκετές περιπτώσεις και για σημαντικά σημεία, μερικά από τα οποία είναι τα ακόλουθα. Σε αρχικό στάδιο της κύριας εξέτασης είπε ότι στο δρόμο έγινε απλή βελτίωση και όχι νέα κατασκευή και ότι τίποτε δεν άλλαξε. Είπε κατά λέξη ότι «Τα γεωμετρικά σχήματα έμειναν ακριβώς τα ίδια όπως ήταν ο παλιός δρόμος, δηλαδή ο άξονας του δρόμου, η πορεία, οι στροφές και οι κλίσεις έμειναν ακριβώς τα ίδια». Σε άλλο όμως σημείο και πάλι κατά τη διάρκεια της κύριας του εξέτασης ερωτώμενος εάν κατά την εκτέλεση του έργου οποιεσδήποτε ακαθαρσίες ρίχθηκαν εντός της πηγής που βρίσκεται στο ακίνητο απάντησε κατά λέξη «Όχι. Στη συγκεκριμένη περίπτωση επειδή η πηγή επηρεάζετουν από την κατασκευή του δρόμου για τη διαπλάτυνση είχαμε αποταθεί στην επιτροπή Αλλαγών Απαιτήσεων και ζητήσαμε και μετακινήθηκε ο άξονας γύρω στα 2 μέτρα προς την αντίθετη πλευρά για να μην επηρεαστεί καθόλου η υφιστάμενη πηγή. ...». Ενώ δηλαδή αρχικά αρνήθηκε ότι μεταβλήθηκαν τα γεωμετρικά σχήματα του δρόμου συμπεριλαμβανομένου και του άξονα, στη συνέχεια μετέβαλε παντελώς τη θέση του αυτή, ισχυριζόμενος μάλιστα ότι αποτάθηκαν και σε αρμόδια επιτροπή για την μετακίνηση την οποία μάλιστα και προσδιόρισε στα 2 μέτρα προς την αντίθετη πλευρά. Ότι μετακινήθηκε τελικά ο άξονας του δρόμου το επανέλαβε και στη συνέχεια σε πολλές άλλες περιπτώσεις κατά το στάδιο της αντεξέτασης. Είπε σε κάποιο σημείο αντεξεταζόμενος επί της ποσότητας της ασφάλτου που τοποθετήθηκε στο δρόμο ότι «...στη συγκεκριμένη περίπτωση επειδή έχουμε μετακινήσει τον άξονα του δρόμου κατά 2 μέτρα για να μην ενοχλήσουμε την υφιστάμενη πηγή δεν επηρεάστηκε καθόλου το κτήμα». Σε άλλη ερώτηση που του υποβλήθηκε κατά την αντεξέταση εάν τελικά μετακίνησαν το δρόμο είπε «Βεβαίως τον μετακινήσαμε γιατί υπήρχε πρόβλημα. Υπήρχε η πηγή, δεν θέλαμε να κλείσουμε την πηγή». Πρέπει πάντως να επισημανθεί ότι δεν έχει διευκρινιστεί μέσα από την προσκομισθείσα μαρτυρία ποια είναι και εάν βεβαίως υπάρχει οποιαδήποτε σχέση μεταξύ του άξονα του δρόμου και της κλίσης του. Όταν κατά το στάδιο της κύριας εξέτασης, του επιδείχθηκαν οι φωτογραφίες του Τεκμηρίου 3 και του ζητήθηκε να απαντήσει εάν σε αυτές φαίνεται να υπάρχει διάβρωση του εδάφους, απάντησε αρνητικά. Στην αμέσως επόμενη ερώτηση που ακολούθησε, του ζητήθηκε από τον ευπαίδευτο συνήγορο της αποζημιούσας αρχής να ξαναδεί όλες τις φωτογραφίες πιο προσεκτικά, οπόταν και άρχισε να υποδεικνύει κάποιες στις οποίες φαινόταν όπως είπε διάβρωση. Έδωσε μάλιστα λόγο γιατί να υπάρχει διάβρωση λέγοντας ότι αυτό συνέβαινε γιατί εκεί προηγουμένως βρισκόταν ένα αργάκι, το οποίο όμως καταργήθηκε για να γίνει δρόμος. Ενώ δηλαδή αρχικά αρνήθηκε ότι φαινόταν να υπάρχει διάβρωση, στη συνέχεια προχώρησε και εξέφρασε και άποψη που αυτή οφειλόταν. Σε άλλο δε σημείο της αντεξέτασης όταν του έγινε υποβολή ότι μετά την κατασκευή του δρόμου το έδαφος του ακινήτου έχει διαβρωθεί, απάντησε αρνητικά. Παρά το ότι δήλωσε ότι γνωρίζει πολύ καλά να διαβάζει τοπογραφικά σχέδια, υπέδειξε και σημείωσε στο Τεκμήριο 9 κάποιο ποταμό που υπάρχει πλησίον του ακινήτου κατά τρόπο λανθασμένο. Το λάθος του, το αναγνώρισε αντεξεταζόμενος, συμφώνησε μάλιστα ότι επρόκειτο για πολύ σοβαρό λάθος και υπέδειξε άλλο σημείο όπου σύμφωνα με τους ισχυρισμούς του βρίσκεται ο ποταμός. Ενώ στην κυρίως εξέταση είπε ότι με την βελτίωση του δρόμου προστέθηκε νέος άσφαλτος ύψους 7-10 εκατοστών, στην αντεξέταση σε υποβολή που του έγινε ότι αυτό ακριβώς είχε αναφέρει, απάντησε κατά λέξη «όχι είπα απλώς ότι έφυγε από τα υψόμετρα γύρω στα 7-10 εκατοστά. Απλώς το υποθεμέλιο, θεμέλιο ήλθε στο ίδιο υψόμετρο. Απλώς έχει προστεθεί μόνο γύρω στους 10-12 πόντους ασφαλτικά περισσότερο από το προηγούμενο υψόμετρο». Σε υποβολή δε που ακολούθησε ότι δεν ήταν αυτή η απάντηση του είπε «Έτσι είναι. Γύρω στα 7-12 εκατοστά περίπου». Και αυτό παρά το ότι σε υποβολή που του έγινε κατά το στάδιο της αντεξέτασης ότι δεν είναι ειδικός για να γνωρίζει μεταξύ άλλων τα υψόμετρα του δρόμου, απάντησε «Όχι, εγώ δεν ασχολούμαι με τη μελέτη ενός έργου για να ετοιμάσω σχέδια. Αυτά αφορούν τη μελέτη, είναι το στάδιο της μελέτης». Συμφώνησε δε αμέσως στη συνέχεια σε ερώτηση που του έγινε ότι είναι στο στάδιο της μελέτης που μπορεί να διαπιστώσει κάποιος το ύψος κάποιου δρόμου. Σε κάποιες περιπτώσεις απαντούσε με γενικότητες και ασάφεια. Μια τέτοια περίπτωση ήταν όταν ρωτήθηκε να απαντήσει για ποιο λόγο κατασκεύασαν αυλάκι για τη διαφυγή των ομβρίων υδάτων στο δρόμο, απέναντι από το ακίνητο. Ασαφής επίσης υπήρξε ως προς την αναγκαιότητα κατασκευής του τοίχου αντιστήριξης. Αρχικά και ερωτώμενος εάν κατασκευάσθηκε τοίχος αντιστήριξης απάντησε αρνητικά λέγοντας «Όχι δεν χρειαζόταν τοίχος αντιστήριξης. Με την μετακίνηση του άξονα δεν επηρεάσαμε καθόλου το τεμάχιο». Στη συνέχεια όμως δέχθηκε ότι κατασκευάσθηκε ένας τοίχος, ένα «τοιχαράκι» όπως το χαρακτήρισε. Αρχικά είπε ότι αυτό κατασκευάσθηκε μετά από παράπονα των ιδιοκτητών. Στη συνέχεια όμως πρόσθεσε ότι αυτό έγινε «.για τη διάβρωση». Στην αμέσως επόμενη ερώτηση που ακολούθησε ότι αυτό δεικνύει ότι το ακίνητο επηρεάστηκε από τα έργα, απάντησε κατά λέξη «όχι, δεν έχουμε...επηρεάζετουν από παλιά, εμείς δεν έχουμε...απλώς έχουμε βελτιώσει το πρόβλημα» λέγοντας και πάλι ότι αυτό έγινε λόγω των παραπόνων των ιδιοκτητών. Αξίζει τέλος να σχολιασθεί η οξύμωρη θέση που προέβαλε ότι τελικά δεν έχει γίνει απαλλοτρίωση του ακινήτου και κανένα μέρος του δεν έχει χρησιμοποιηθεί για το έργο. Η θέση αυτή που έχει προβάλει και η οποία βέβαια έρχεται σε αντίθεση με το παραδεκτό γεγονός ότι μέρος του ακινήτου έχει απαλλοτριωθεί αλλά και με το όλο πνεύμα της παρούσας υπόθεσης η οποία βεβαίως δεν θα είχε λόγο ύπαρξης αν δεν είχε γίνει απαλλοτρίωση, αποκαλύπτει τον τρόπο που ο μάρτυρας έδωσε τη μαρτυρία του και ότι δεν είχε κανένα απολύτως ενδοιασμό να ισχυριστεί οτιδήποτε ασχέτως του εάν αυτό ανταποκρίνεται ή όχι στην πραγματικότητα. Για όλους τους πιο πάνω λόγους δεν αποδέχομαι τη μαρτυρία του την οποία και απορρίπτω εκτός μόνο από τα ακόλουθα σημεία. Ότι μετακινήθηκε ο άξονας του δρόμου προς την αντίθετη πλευρά, ότι αυξήθηκε το υψόμετρο του δρόμου, ότι τα νερά της βροχής διασταυρώνουν το δρόμο και καταλήγουν στο επίδικο τεμάχιο, ότι μέρος αυτού πλημμυρίζει και ότι η αρμόδια αρχή κατασκεύασε τον τοίχο αντιστήριξης μετά από παράπονα ιδιοκτητών ακινήτων της περιοχής. Σημαντικό είναι και θα πρέπει να λεχθεί ότι ακόμα και στην περίπτωση που ο μάρτυρας αυτός δημιουργούσε θετική εντύπωση στο Δικαστήριο, τα όσα ανάφερε ως λόγο που πλημμυρίζει μέρος του ακινήτου, ότι δηλαδή το πρόβλημα δημιουργείται λόγω του κλεισίματος ενός αργακιού, το Δικαστήριο ασκώντας τη διακριτική του ευχέρεια θα μπορούσε να τα αγνοήσει. Και αυτό γιατί η θέση αυτή δεν υποβλήθηκε στον Μ.Α.1 έτσι ώστε αυτός να δώσει τη δική του άποψη επί του θέματος. Ούτε και στον Μ.Α.2 στον οποίο απλώς υποβλήθηκαν κάποιες ερωτήσεις εάν διερχόταν αργάκι από το ακίνητο και εάν στο σημείο που σήμερα πλημμυρίζει υπήρχε αργάκι. Όταν ο Μ.Α.2 απάντησε ότι κατά το μήκος της βόρειας πλευράς του ακινήτου υπάρχει αργάκι το οποίο μάλιστα αποτελεί και το φυσικό όριο του ακινήτου δεν του υποβλήθηκε καμία άλλη ερώτηση ούτε και του τέθηκε οποιαδήποτε υποβολή (βλ. Ευσταθίου v. Alpha Bank Ltd, Πολιτ. Εφ. 241/2008/19.7.2012 ). Το άρθρο 23

(4)(γ) του Συντάγματος καθορίζει ρητά ότι σε περίπτωση αναγκαστικής απαλλοτρίωσης η απαλλοτριούσα αρχή, έχει υποχρέωση να καταβάλει «δίκαιη και εύλογη αποζημίωση», την οποία σε περίπτωση διαφωνίας καθορίζει το Δικαστήριο. Οι κανόνες και τα κριτήρια που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά τον καθορισμό της αποζημίωσης, παρατίθενται στο άρθρο 10 του περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμου (Ν. 25/1983)το οποίο και έχει τύχει ερμηνείας από το Ανώτατο Δικαστήριο. Στην υπόθεση Γενικός Εισαγγελέας ν. Κολοκοτρώνη κ.ά.

(1999)1(Α) Α.Α.Δ. 674, με αναφορά στην υπόθεση Σεργίδης ν. Δημοκρατίας

(1991)1 Α.Α.Δ. 119 και σε άλλες, αναφέρονται τα ακόλουθα: «Θα πραγματευθούμε πρώτα την ερμηνεία του άρθρου 10 (στ) υπό το φως της τροποποίησης που επέφερε το άρθρο 6(γ) του Ν. 25/83. Η νομολογία ρίπτει φως στο θέμα. Κατ' αρχή μπορεί να γίνει αναφορά στη Σεργίδης ν. Δημοκρατίας

(1991)1 Α.Α.Δ. 119, όπου η Ολομέλεια του Ανωτάτου Δικαστηρίου έκρινε την παράγραφο (στ) ως προσαρμοσμένη στην αρχή της ισότητας που καθιερώνει το Άρθρο 28 του Συντάγματος. Διαπιστώνεται στην ίδια απόφαση ότι οι πρόνοιες του άρθρου 10: «είναι αλληλένδετες και συνιστούν ενιαίο κώδικα αποζημίωσης.», (βλ. σελ. 131). Οι κανόνες αποζημίωσης που τίθενται στο άρθρο 10 έχουν, όπως υποδεικνύεται, στη (σελ. 131) «άξονα την απαλλοτρίωση και θέμα την αποζημίωση του κάθε ιδιοκτήτη ανάλογα με τη ζημιά την οποία υπέστη.» Επίσης αναφέρεται ότι: «Το άρθρο 10 του Ν. 15/62, περιλαμβανομένης και της παραγράφου (στ), είναι αποκλειστικά προσαρμοσμένο στη διασφάλιση των συνταγματικών στόχων που προβλέπονται στο άρθρο 23.4(γ), αντανακλά τις πραγματικότητες της κατηγορίας ιδιοκτητών που αποστερούνται τη γη τους ως αποτέλεσμα της απαλλοτρίωσης και έχει ως επίμετρο για την αποζημίωση την απόδοση σ' αυτούς των ίσων με την αποτίμηση σε χρήμα της ζημιάς την οποία ουσιαστικά υπέστησαν.», (βλ. σελ. 133). Όπως λέχθηκε στην Παναρέτου κ.α. ν. Κυπριακής Δημοκρατίας

(2002)1(Γ) Α.Α.Δ. 1552, το Δικαστήριο συνεκτιμά τα νομοθετικά κριτήρια χωρίς περιορισμούς ώστε να επιτευχθεί η επιταγή του Συντάγματος προς εξίσωση της αποζημίωσης με την απώλεια του ιδιοκτήτη η οποία αποτιμάται σε χρήμα. Όπως προνοείται στην παράγραφο (α) του άρθρου 10 του προαναφερθέντος Νόμου, η πληρωτέα αποζημίωση αποτελεί το ποσό που η απαλλοτριωθείσα περιουσία θα απέφερε στην περίπτωση που η πώληση της γινόταν εκούσια στην ελεύθερη αγορά κατά τον χρόνο της δημοσίευσης της γνωστοποίησης απαλλοτρίωσης (βλ. Νικολάου κ.α. ν. Κυπριακής Δημοκρατίας

(2002)1(Β) Α.Α.Δ. 1305 και Παναρέτου κ.α. ν. Κυπριακής Δημοκρατίας (πιο πάνω)). Τι λαμβάνεται υπόψη σε σχέση με ενδεχόμενη επαύξηση ή μείωση της αξίας του εναπομείναντος μέρους του ακινήτου, σχετικά είναι τα όσα αναφέρονται στην υπόθεση Γενικός Εισαγγελέας ν. Ιακωβίδη

(1998)1 (Γ) Α.Α.Δ. 1819: «Κατά τον υπολογισμό της επαύξησης ή μείωσης της αξίας περιουσίας που κατέχεται από τον ιδιοκτήτη μαζί με το απαλλοτριωθέν μέρος λαμβάνονται υπόψη τα κατά το χρόνο της δημοσίευσης της γνωστοποίησης απαλλοτρίωσης υφιστάμενα δεδομένα (Βλέπε άρθρο 10 του Νόμου 15/62 όπως τροποποιήθηκε). Η διαπίστωση της επαύξησης ή της μείωσης της αξίας της υπόλοιπης περιουσίας είναι θέμα πραγματικό. Τα δεδομένα που λαμβάνονται υπόψη για το σκοπό αυτό είναι τα φυσικά και νομικά χαρακτηριστικά του κτήματος που υφίστανται κατά το χρόνο της γνωστοποίησης και τα, κατά τον ίδιο χρόνο, ευλόγως προβλεπτά (Βλέπε άρθρο 10 του Νόμου αρ. 15/62 όπως τροποποιήθηκε από το Νόμο αρ. 25/83. Βίας Δημητρίου και Άλλοι ν. Δημοκρατίας

(1985)1 Α.Α.Δ. σ217,Μεσαρίτης ν. Δημοκρατίας

(1988)1 Α.Α.Δ. 534, Δημοκρατία ν. Χριστοφή Κυριάκου Ττοφή και Άλλοι

(1997)1(Γ) Α.Α.Δ. 1735 και Σάββας Α. Νικολαΐδης και Άλλοι ν. Δημοκρατίας

(1998)1 Α.Α.Δ. 1362).». (βλ. επίσης Βασιλείου ν. Δημοκρατίας

(2001)1(Β) Α.Α.Δ.1414). Όπως λέχθηκε στη σελ. 1368 της απόφασης Νικολαϊδης, πιο πάνω, «Η διαπίστωση επαύξησης ή μείωσης της αξίας της υπόλοιπης περιουσίας είναι θέμα πραγματικό. Τα δεδομένα που λαμβάνονται υπ' όψιν για το σκοπό αυτό είναι όχι μόνο τα φυσικά και νομικά χαρακτηριστικά του κτήματος που υφίστανται κατά το χρόνο της γνωστοποίησης, αλλά και τα κατά τον ίδιο χρόνο ευλόγως προβλεπτά.» Με βάση τα πιο πάνω, το Δικαστήριο καλείται να αποφασίσει το μοναδικό θέμα που έχει παραμείνει επίδικο και αφορά την πρόκληση επιζήμιας επίδρασης στο υπόλοιπο του ακινήτου και εάν αυτή υπάρχει, το ύψος της. Και τούτο έχοντας πάντα ως γνώμονα ότι η ουσία σε αυτής της φύσης τις υποθέσεις είναι η προστασία του θεμελειώδους δικαιώματος της ιδιοκτησίας που κατοχυρώνεται από το Άρθρο 23

(4)του Συντάγματος δυνάμει του οποίου είναι επιτρεπτός ο περιορισμός του δικαιώματος αυτού για επίτευξη σκοπών κοινής ωφελείας, με την απαραίτητη όμως προϋπόθεση της καταβολής εύλογης και δίκαιης αποζημίωσης (βλ. Δήμος Στροβόλου ν. Δώρος Ανδρέου κ.α., Πολ. Έφ. Αρ. 121/2007, ημερομηνίας 6.7.2012). Με βάση τα γεγονότα που έχουν γίνει παραδεκτά και άλλα που δεν αμφισβητήθηκαν προκύπτει ότι: Η αιτήτρια εταιρεία η οποία είναι δεόντως εγγεγραμμένη ήταν κατά το χρόνο της δημοσίευσης της γνωστοποίησης της απαλλοτρίωσης και εξακολουθεί να είναι η εγγεγραμμένη ιδιοκτήτρια του ακινήτου με αριθμό εγγραφής 7871, φυλ/σχ. 47/30, τεμάχιο 739, που βρίσκεται στην τοποθεσία Καρμάης, στο χωριό Άγιος Μάμας στην επαρχία Λεμεσού, συνολικής έκτασης 6 δεκαρίων και 65 τετραγωνικών μέτρων και του οποίου 759 τ.μ. έχουν απαλλοτριωθεί. Το ακίνητο χρησιμοποιείτο και στο παρελθόν και εξακολουθεί να χρησιμοποιείται για γεωργικούς σκοπούς. Η γνωστοποίηση απαλλοτρίωσης δημοσιεύθηκε με την Δ.Π.1263 στις 30.12.2005 και το διάταγμα απαλλοτρίωσης με την Δ.Π.1053 στις 3.11.2006. Σκοπός της απαλλοτρίωσης όπως δημοσιεύθηκε, είναι η κατασκευή, βελτίωση, ευθυγράμμιση και ασφαλτόστρωση του υφιστάμενου δρόμου Λιμνάτι - Αγίου Μάμα - Τριμίκλινης. Η αγοραία αξία της απαλλοτριωθείσας έκτασης κατά το χρόνο της απαλλοτρίωσης, δηλαδή κατά τις 30/12/2005, ήταν Λ.Κ.6.50 το τ. μ., δηλαδή €11.11 το τ. μ. και το συνολικό ποσό της αποζημίωσης για την απαλλοτριωθείσα έκταση ανέρχεται σε €8.431.95=. Η αποζημιούσα αρχή με ειδοποίηση της ημερομηνίας 22/2/2007, προσέφερε στην αιτήτρια το ποσό αυτό αλλά αυτή δεν το αποδέχθηκε και δεν το εισέπραξε. Όπως λέχθηκε στην υπόθεση Δημοκρατία ν. Χριστοφή Κυριάκου Ττοφή και Άλλων,

(1997)1(Γ) Α.Α.Δ. 1735: «.. η διαπίστωση επαύξησης ή επιζήμιας επίδρασης στην αξία της υπόλοιπης περιουσίας που παραμένει στον απαιτητή είναι θέμα πραγματικό που κρίνεται ελεύθερα από το Δικαστή υπό το πρίσμα της προσαγόμενης σε κάθε περίπτωση μαρτυρίας». Θα προχωρήσω λοιπόν να εξετάσω κατά πόσον έχει αποδειχθεί τέτοια επιζήμια επίδραση. Σημαντικό είναι και θα πρέπει να λεχθεί ότι στην εξεταζόμενη περίπτωση μόνο η πλευρά της αιτήτριας προσκόμισε μαρτυρία ειδικού εκτιμητή ακινήτων προς την κατεύθυνση αυτή. Αντίθετα η αποζημιούσα αρχή δεν προσκόμισε μαρτυρία εκτιμητή ακινήτων, αλλά περιορίστηκε να καλέσει ένα μόνο μάρτυρα ο οποίος είναι τεχνικός και ήταν ο επιβλέπων μηχανικός του έργου και ο οποίος όπως και ο ίδιος δήλωσε ρητά περί το τέλος της αντεξέτασης δεν έχει σχέση με εκτιμήσεις ακινήτων. Υπάρχει λοιπόν στην εξεταζόμενη περίπτωση μία μόνο μαρτυρία εμπειρογνώμονα επί του θέματος, αυτή που παρουσιάσθηκε από την πλευρά της αιτήτριας. Όπως επαναλήφθηκε στην Πελεκάνος κ.α. v. Πελεκάνου κ.α.

(2010)1(Γ) ΑΑΔ 1746 δεν έχει αναγνωρισθεί ως αρχή ότι στην περίπτωση που σε μια υπόθεση δεν έχει προσκομισθεί αντίθετη μαρτυρία, το Δικαστήριο θα πρέπει χωρίς άλλο να αποδεχθεί τη θέση που έθεσε ο μοναδικός εμπειρογνώμονας. Λέχθηκαν συγκεκριμένα τα ακόλουθα. «Αδυνατούμε να συμμεριστούμε τη συμπερασματική κατάληξη της προσέγγισης του πρωτόδικου Δικαστηρίου αναφορικά με την αξιολόγηση της μαρτυρίας του Μ.Ε. 2. Υπό το φως των παρατηρήσεων στις οποίες έχουμε προβεί προηγουμένως και των διαπιστώσεων που έχουμε παραθέσει, η αποδοχή της μαρτυρίας του μάρτυρα τούτου δεν προβάλλει ως επιλογή. Τόσο ο σκοπός της διενεργηθείσας έκθεσης εκτίμησης, όσο και η μεθοδολογία που ακολουθήθηκε για να καταδείξει το ζητούμενο με την αξίωση, δεν παρέσχαν στέρεο έδαφος το οποίο θα μπορούσε να λάβει υπόψη του το Δικαστήριο για να εξαγάγει αναγκαία ευρήματα και, εν πάση περιπτώσει, οι εγγενείς αδυναμίες και τα παρατηρηθέντα κενά που έχουμε επισημάνει, έπλητταν τη σοβαρότητα, ποιότητα και χρησιμότητα της μαρτυρίας εκείνης ανεπανόρθωτα. Καταλήγοντας σ' αυτό το αποτέλεσμα δεν επιχειρούμε να καταστήσουμε εαυτούς εμπειρογνώμονες, ούτε και θεωρήσαμε την επιχειρηματολογία του συνηγόρου των εφεσειόντων η οποία καθάπτεται της αξιοπιστίας της μαρτυρίας του Μ.Ε. 2 ως υποκατάστατο μαρτυρίας εμπειρογνώμονα. Όμως, όπως ορθά έχει παρατηρήσει και το πρωτόδικο Δικαστήριο στην απόφασή του, δεν υπάρχει καμιά αναγνωρισμένη αρχή σύμφωνα με την οποία, επειδή σε μια υπόθεση δεν υπάρχει αντίθετη μαρτυρία, το Δικαστήριο οφείλει χωρίς άλλο να αποδεχθεί τη θέση που έχει προσφέρει ο ένας και μοναδικός εμπειρογνώμονας. Και αν ακόμα υπήρχε διαφορετική άποψη και μαρτυρία, το Δικαστήριο θα μπορούσε να προτιμήσει τη μια ή να αγνοήσει και τις δύο και να προβεί στη δική του ανάλυση. (Παπαχριστοφόρου v. Δημοκρατίας

(2000)1 Α.Α.Δ. 488). Στην απόφαση του Εφετείου στην υπόθεση Πιττάλης κ.ά. v. Ianera EnterprisesLtd κ.ά.

(1997)1(Β) Α.Α.Δ. 814, το πρωτόδικο Δικαστήριο είχε απορρίψει τη μαρτυρία πραγματογνώμονα ως προς το ύψος της απαιτούμενης δαπάνης για συμπλήρωση οικοδομής, επειδή η μαρτυρία του πραγματογνώμονα ήταν γενική και αόριστη, παρόλον ότι η μαρτυρία του παρέμεινε αναντίλεκτη και ο μάρτυρας δεν αντεξετάστηκε στα ουσιώδη σημεία της μαρτυρίας του. Το Εφετείο επικύρωσε την απόφαση επί του θέματος τούτου, τονίζοντας ότι η αιτιολόγηση της μαρτυρίας εμπειρογνώμονα δεν διαφέρει από την αντιμετώπιση άλλων μαρτύρων και το Δικαστήριο μπορεί να δεχθεί μόνο μέρος της μαρτυρίας του ή και καθόλου. Όπως επιβεβαιώθηκε από το Εφετείο και στην απόφασή του στην υπόθεση Αυγουστή κ.ά. v. Ιωάννου

(2005)1(Β) Α.Α.Δ. 1498, η γνώμη του πραγματογνώμονα θα πρέπει να αιτιολογείται και να τεκμηριώνεται με απόλυτη επάρκεια και πειστικότητα. Διαφορετικά το Δικαστήριο δεν μπορεί να αποδεχτεί και να στηριχτεί στη μαρτυρία του, έστω και αν είναι ο μόνος πραγματογνώμονας που κατάθεσε στο Δικαστήριο. Στην ίδια την υπόθεση Αυγουστή v. Ιωάννου, η μαρτυρία του μόνου πραγματογνώμονα για οικοδομικές εργασίες, ενός αρχιτέκτονα, κρίθηκε πρωτόδικα ως ανεπαρκής. Η μαρτυρία του ως προς διάφορες παραμέτρους αμφισβητήθηκε από την άλλη πλευρά σε ζωτικά της σημεία και σύμφωνα με το πρωτόδικο Δικαστήριο, ο μάρτυρας δεν κατάφερε να αντικρούσει τις αμφισβητήσεις κατά τρόπο τεκμηριωμένο. Ενόψει της παρατηρηθείσας ανεπάρκειας, το Δικαστήριο έκρινε ότι ήταν αδύνατο, στηριζόμενο στη μαρτυρία εκείνου του πραγματογνώμονα, να εξήγαγε ασφαλή συμπεράσματα, οπότε και απέρριψε τη μαρτυρία του και την Απαίτηση. Το Εφετείο επικύρωσε αυτή την προσέγγιση και την πρωτόδικη απόφαση». Όπως έχει διαφανεί από τα γεγονότα που έγιναν αποδεκτά το ακίνητο βρισκόταν πάντα χαμηλότερα από το δρόμο. Το γεγονός όμως αυτό δεν δημιουργούσε οποιαδήποτε προβλήματα στο ακίνητο του οποίου η χρήση ήταν γεωργική. Τα νερά της βροχής έρρεαν ακολουθώντας τη φυσική κλίση του εδάφους και απορροφούνταν φυσιολογικά από τη γη χωρίς κανένα μέρος του ακινήτου να πλημμυρίζει. Όμως μετά την κατασκευή του έργου ο άξονας του δρόμου μετακινήθηκε προς την αντίθετη πλευρά, άλλαξε η κλίση του και αυξήθηκε η υψομετρική διαφορά του δρόμου με το ακίνητο. Τούτο είχε ως συνέπεια τα όμβρια ύδατα να μαζεύονται στην απέναντι πλευρά του δρόμου, να ρέουν διασταυρώνοντας το δρόμο και να καταλήγουν μέσα σε μέρος του ακινήτου το οποίο πλημμυρίζει και στο οποίο έχει δημιουργηθεί διάβρωση. Το μέρος δεν μπορεί πλέον να καλλιεργηθεί παρά τις προσπάθειες των ιδιοκτητών, ενώ μηλιές που ήταν εκεί φυτεμένες έχουν ξηρανθεί. Περί το τέλος του 2006 και μετά την ολοκλήρωση του έργου και μετά από παράπονα ιδιοκτητών ακινήτων στην περιοχή, τα δημόσια έργα κατασκεύασαν τοίχο αντιστήριξης ο οποίος καλύπτει περίπου το μισό μέτωπο του ακινήτου. Η κατασκευή του τοίχου αυτού δεν επέλυσε το πρόβλημα και έτσι η αιτήτρια σε μια προσπάθεια αντιμετώπισης του, κατασκεύασε μπροστά από τη μία από τις δύο εισόδους του ακινήτου οχετό, για να καταλήγουν τα όμβρια ύδατα. Η κατασκευή του οχετού από την αιτήτρια περιόρισε το πρόβλημα στη μία από τις εισόδους, σε αυτή στην οποία ακόμα δεν έχει κατασκευασθεί οχετός. Όμως μέχρι σήμερα τα όμβρια ύδατα εξακολουθούν να ρέουν ερμητικά μέσα στο ακίνητο, μέρος αυτού πλημμυρίζει και δεν μπορεί να καλλιεργηθεί, ενώ οι μηλιές που ήταν φυτεμένες στο συγκεκριμένο τμήμα του ακινήτου έχουν ξηρανθεί και τίποτε δεν μπορεί να ευδοκιμήσει παρά τις προσπάθειες της αιτήτριας. Κρίνεται ότι με βάση την προσκομισθείσα εκ μέρους της αιτήτριας μαρτυρία, αυτή πέτυχε να αποδείξει ότι με την κατασκευή του έργου με την οποία έγιναν βελτιωτικά έργα στον υφιστάμενο δρόμο άλλαξε η φυσική ροή των ομβρίων υδάτων, αυτά μαζεύονται από την όλη περιοχή και καταλήγουν με ορμή μέσα στο ακίνητο, μέρος του οποίου πλημμυρίζει, έχει υποστεί διάβρωση και δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ούτε για γεωργικούς σκοπούς ούτε και για οποιουσδήποτε άλλους. Πριν την απαλλοτρίωση τέτοια προβλήματα δεν παρουσιάζονταν. Υποστήριξε ο ευπαίδευτος συνήγορος της αποζημιούσας αρχής με τη γραπτή του αγόρευση ότι από τη στιγμή που υπάρχει ισχυρισμός ότι άλλαξαν οι κλίσεις του δρόμου θα έπρεπε η αιτήτρια να προσκομίσει μαρτυρία που να συσχετίζει τις κλίσεις του δρόμου και να καταδεικνύει τη διαφορά που υπήρξε πριν και μετά τη διεξαγωγή των έργων και ότι από τη στιγμή που δεν το έπραξε η αξίωση της για επιζήμια επίδραση θα πρέπει να απορριφθεί. Και αυτό γιατί τα όσα ο Μ.Α. 1 προέβαλε βασίζονται ουσιαστικά στα όσα ο Μ.Α.2 του ανάφερε, ενώ ο τελευταίος δεν μπορεί να θεωρηθεί ειδικός να μαρτυρήσει για την υψομετρική διαφορά και την αλλαγή στην κλίση του δρόμου σε αντίθεση με τον Μ.Υ.1 ο οποίος έχει μακροχρόνια εμπειρία και μπορεί να θεωρηθεί ειδικός για τις κλίσεις του δρόμου. Υποστήριξε ακόμα ο κ. Μελάς ότι ο Μ.Α.1 θα έπρεπε να λάβει τις κλίσεις του δρόμου πριν και μετά την κατασκευή του έργου. Δεν θα συμφωνήσω με την εισήγηση αυτή του κ. Μελά. Γιατί το σημαντικό στην υπό εξέταση περίπτωση είναι εάν με την κατασκευή του έργου προκλήθηκε ή όχι στο ακίνητο επιζήμια επίδραση και όχι ποια ήταν η αιτία αυτής και τι την προκάλεσε. Το ζητούμενο δηλαδή είναι εάν με την κατασκευή του έργου επήλθαν αλλαγές οι οποίες επηρέασαν δυσμενώς το ακίνητο χωρίς να ενδιαφέρει ποια συγκεκριμένα ήταν η αιτία που τις προκάλεσε και πιο συγκεκριμένα εάν με την κατασκευή του έργου άλλαξε η φυσική ροή των ομβρίων υδάτων με αποτέλεσμα πλέον να καταλήγουν στο ακίνητο, αυτό να πλημμυρίζει και να υποστεί διάβρωση. Εάν η διαφοροποίηση αυτή προκλήθηκε λόγω της αλλαγής στην υψομετρική διαφορά, λόγω της αλλαγής στην κλίση του δρόμου ή λόγω οποιουδήποτε άλλου ζητήματος δεν είναι το ουσιαστικό. Πρόσθετα πρέπει να λεχθεί ότι όπως ανάφεραν και ο Μ.Α.1 αλλά και ο Μ.Α.2 η κλίση του δρόμου και κατά συνέπεια και η διαφοροποίηση της όπως την διαπίστωσε προσωπικά ο τελευταίος είναι κάτι «εξώφθαλμο» και αποτελεί «απλό γεωμετρικό γεγονός». Και πράγματι εάν ένας δρόμος κλίνει προς τη μία ή την άλλη μεριά είναι κάτι το οποίο ένας μέσος άνθρωπος χωρίς εμπειρογνωμοσύνη μπορεί να διαπιστώσει. Σημαντικό είναι και πρέπει να λεχθεί ότι όπως προέκυψε από το μέρος της μαρτυρίας του Μ.Υ.1 που έγινε αποδεκτή, μετακινήθηκε ο άξονας του δρόμου προς την αντίθετη πλευρά και αυξήθηκε το υψόμετρο του δρόμου. Παρόλο που και όπως πιο πάνω αναφέρεται δεν έχει διευκρινισθεί αν ο άξονας και η κλίση του δρόμου είναι ένα και το αυτό, αυτά ενισχύουν κατά την κρίση μου τα όσα προέβαλαν οι Μ.Α.1 και 2. Θα προχωρήσω τώρα να εξετάσω εάν έχει αποδειχθεί το ύψος της προκληθείσας επιζήμιας επίδρασης. Όπως προαναφέρεται η μοναδική επί του θέματος μαρτυρία ήταν αυτή του Μ.Α.1. Αυτός χρησιμοποιώντας τη συγκριτική μέθοδο κατέληξε ότι η αγοραία αξία ανά τ. μ. ανέρχεται στο ποσό των Λ.Κ.6.50= και η συνολική αξία του απαλλοτριωθέντος εμβαδού στο ποσό των Λ.Κ.4.934=, ποσά τα οποία πριν την έναρξη της ακροαματικής διαδικασίας δηλώθηκαν ως παραδεκτά. Υπολόγισε δε επιπλέον επιζήμια επίδραση 30% στο υπόλοιπο μέρος, κάνοντας τη μαθηματική πράξη 5.306 τ.μ. Χ 30% Χ Λ.Κ.6,5 τ.μ. και κατέληξε έτσι στο ποσό που διεκδικείται ως επιζήμια επίδραση. Όπως είπε, κατέληξε στο ποσό αυτό με βάση την έκταση γης που επηρεάζεται από τα όμβρια ύδατα αφού ένα μεγάλο μέρος της αξίας της γης μειώθηκε λόγω της μη δυνατότητας χρήσης της για οποιοδήποτε σκοπό. Η αποζημιούσα αρχή δεν προσκόμισε μαρτυρία πραγματογνώμονα ως προς την ύπαρξη επιζήμιας επίδρασης και το ύψος της, αφού όπως και πιο πάνω αναφέρεται ο μοναδικός μάρτυρας που κάλεσε δεν έχει όπως και ο ίδιος δέχθηκε καμία σχέση με την εκτίμηση ακινήτων. Γι' αυτό και θα πρέπει να εξετασθεί εάν η μαρτυρία του Μ.Α.1 είναι ικανοποιητική και ικανή να αποδείξει το ύψος της επιζήμιας επίδρασης. Είναι γεγονός ότι ο Μ.Α.1 δεν εξήγησε με λεπτομέρεια πως κατέληξε στο ποσοστό του 30% το οποίο όπως υποστήριξε αποτελεί το ποσοστό της επιζήμιας επίδρασης επί του υπολοίπου μέρους του ακινήτου. Αποτελεί επίσης γεγονός ότι ο μάρτυρας αυτός καθόλου δεν αντεξετάσθηκε επί αυτού, ούτε καν του υποβλήθηκε ότι το ύψος της επιζήμιας επίδρασης όπως το υπολόγισε είναι λανθασμένο. Η αντεξέταση του περιορίσθηκε ουσιαστικά στο εάν προκλήθηκε επιζήμια επίδραση στο ακίνητο και όχι ως προς το ύψος της. Το μόνο σχετικό είναι η υποβολή που του έγινε στο τέλος της αντεξέτασης ότι «οι ισχυρισμοί σας για επιζήμια επίδραση είναι ανυπόστατοι και δεν στηρίζονται σε σοβαρή μελέτη αλλά σε μαρτυρίες τρίτων» και τίποτε περισσότερο. Παρά τις αδυναμίες που όντως παρουσιάζονται κρίνεται ότι το ύψος της επιζήμιας επίδρασης όπως το καθόρισε ο μάρτυρας θα πρέπει να γίνει αποδεκτό. Και αυτό για τους ακόλουθους λόγους. Γιατί δεν προσήχθη αντίθετη μαρτυρία η οποία πιθανό να αποκάλυπτε άλλα στοιχεία που δυνατό να καταδείκνυαν λάθος στην εκτίμηση ως προς το ύψος της επιζήμιας επίδρασης. Έτσι το Δικαστήριο στερήθηκε την αντίθετη άποψη και τα όσα ο Μ.Α.1 προέβαλε επί του ζητήματος παρέμειναν αναντίλεκτα. Ο Μ.Α.1 καθόλου δεν αντεξετάσθηκε ως προς τη μέθοδο που χρησιμοποίησε και το ποσοστό που υιοθέτησε για να καταλήξει στο ύψος της επιζήμιας επίδρασης, ούτε καν του έγινε υποβολή για λανθασμένο ποσοστό που χρησιμοποίησε ή για οτιδήποτε άλλο σχετικό με το ύψος της ζημιάς . Όπως λέχθηκε στην υπόθεση Ντέρεκ Ντάγκλας v. Νότας Ντάγκλας

(2010)1 (Α) ΑΑΔ 128 λέχθηκαν τα ακόλουθα. «Παράλειψη αντεξέτασης σε ουσιώδες μέρος της μαρτυρίας, ισοδυναμεί, κατά κανόνα, με παραδοχή εφόσον από την αντεξέταση αναμένεται να προκύψουν στοιχεία βοηθητικά προς έλεγχο της αντίθετης μαρτυρίας. (Κούρρης v. Παπαδοπούλου

(1998)1 Α.Α.Δ. 1147, σελ. 1154). Παρέχεται βέβαια δυνατότητα στο Δικαστήριο, για καλό λόγο, να μην αποδεχθεί κατά απόλυτο τρόπο μαρτυρία που δεν τέθηκε στη βάσανο της αντεξέτασης, εφόσον κρίνει στην ολότητα των γεγονότων ότι κάτι τέτοιο ενδείκνυται υπό το φως άλλης αντίθετης και αποδεκτής μαρτυρίας». Ένας άλλος επιπρόσθετος παράγοντας που λαμβάνεται υπόψη είναι ότι η εκτίμηση του Μ.Α.1 στο υπόλοιπο της μέρος έχει επιβεβαιωθεί αφού το ύφος της αγοραίας αξίας ανά τ.μ. που καθόρισε με την εκτίμηση του και κατ' επέκταση και το ύψος της αποζημίωσης που θα πρέπει να καταβληθεί για την απαλλοτριωθείσα έκταση συμφωνεί και με την εκτίμηση της αποζημιούσας αρχής. Διαφάνηκε ακόμα ότι ο Μ.Α.1 επιβεβαιώθηκε και ως προς την ανάγκη για κατασκευή τοίχου αντιστήριξης αφού όπως προέκυψε κατά την ακροαματική διαδικασία μετά την ετοιμασία της εκτίμησης του Μ.Α.1, κατασκευάσθηκε από τα δημόσια έργα αυτός ο τοίχος μετά από παράπονα όπως είπε ο Μ.Υ.1 των ιδιοκτητών, στοιχείο που δεικνύει ότι όντως η κατασκευή του ήταν αναγκαία. Με βάση όλα όσα πιο πάνω αναφέρονται, αποτελεί κατάληξη του Δικαστηρίου ότι με την επίδικη απαλλοτρίωση έχει προκληθεί ουσιώδης μείωση της αξίας του εναπομείναντος μέρος του ακινήτου ύψους €17.725.03=. Σε σχέση με το εάν ορθά η παρούσα παραπομπή έχει καταχωρηθεί εναντίον των Δημοσίων Έργων ότι και αν αυτά αντιπροσωπεύουν, ούτε έχει εγερθεί, ούτε και έχει αποτελέσει ζήτημα προς εξέταση. Για το λόγο αυτό η παραπομπή εναντίον των Δημοσίων Έργων, απορρίπτεται χωρίς καμία διαταγή για έξοδα. Υπέρ της αιτήτριας και εναντίον της Κυπριακής Δημοκρατίας εκδίδεται απόφαση για το ποσό των €8.431.95= για την αξία της απαλλοτριωθείσας έκτασης με τόκο προς 9% ετήσια από τις 30/12/2005 μέχρι 15/5/2014 και τόκο προς 3% από 16/5/2014 μέχρι εξόφλησης, πλέον ποσό €17.725.03= ως επιζήμια επίδραση επί του υπολοίπου μέρους με τόκο προς 9% ετήσια από τις 30/12/2005 μέχρι 15/5/2014 και τόκο προς 3% από 16/5/2014 μέχρι εξόφλησης. Επιδικάζονται, επίσης, υπέρ της αιτήτριας και εναντίον της Κυπριακής Δημοκρατίας τα δικηγορικά έξοδα όπως θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο στην κλίμακα του ποσού της απόφασης και εκτιμητικά έξοδα ποσού €1.750=, πλέον ΦΠΑ, με νόμιμο τόκο από σήμερα. Άμα τη πληρωμή των πιο πάνω ποσών, η απαλλοτριωθείσα έκταση να εγγραφεί στο όνομα της Κυπριακής Δημοκρατίας. (Υπ). .......... Μ. Λάρμου Παπαδήμα, Ε.Δ. Πιστόν Αντίγραφο, Πρωτοκολλητής civil/final apallotriosi: epizimia epidrasi cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο