Ανδρέα Ν. Σόλου, ανήλικου, διά των γονέων του, πλησιέστερων φίλων και των προσώπων που ασκούν δι' αυτόν τη γονική μέριμνα, Νίκου και Χαρούλας Σόλου ν.

(1997)2 Α.Α.Δ. 439): «.σε τέτοιες υποθέσεις είναι πολύ ζωτικής σημασίας. Αποτελεί και πραγματική μαρτυρία η οποία συνιστά αξιόπιστο βοήθημα και σταθερό οδηγό για την κρίση της αξιοπιστίας των μαρτύρων». Τα παραδείγματα που ακολουθούν εντάσσονται στους λόγους για τους οποίος δεν μπορώ να δεχθώ τη μαρτυρία του. Ειδικότερα: Η εκδοχή του αναφορικά με τις συνθήκες πρόκλησης του επίδικου ατυχήματος, σύμφωνα με όσα ανάφερε στο στάδιο της κυρίως εξέτασης είναι η εξής: Ήταν περίπου 4:30 μ.μ. και είπε της γιαγιάς του ότι θα πάει κάπου πέντε λεπτά. Πήγε με το ποδήλατο τρεις δρόμους πιο κάτω από το σπίτι του και όπως πήγαινε είχε μια χωράφα στη γειτονιά που παίζανε. Πέρασε απ' εκεί για να πάει στο σπίτι και όπως βγήκε, ένιωσε ένα χτύπημα στο κεφάλι. Έπεσε από το ποδήλατο, γύρισε πάνω να δει που χτύπησε και πρόσεξε ότι ήταν ένα μεγάλο μηχάνημα με κάτι σίδερα μπροστά. Κατάλαβε ότι χτύπησε στα σίδερα. Τα σίδερα ήταν ψηλά, περίπου στο ύψος του. Δεν τις είχε αντιληφθεί προηγουμένως τις περόνες (εννοεί τα σίδερα που χτύπησε πάνω) επειδή δεν είχε δει προηγουμένως στο μέρος το επίδικο μηχάνημα, το οποίο ήταν πίσω από χώματα και δε φαινόταν. Στον ουσιώδη χρόνο οδηγούσε το ποδήλατό του βλέποντας μπροστά του. Αν θυμάται η θέση του ανυψωτικού μηχανήματος όταν χτύπησε είναι όπως φαίνεται στη φωτογραφία (τεκμήριο 2 - Β προς αναγνώριση όταν έδινε μαρτυρία -) και δεν το είδε. Ας δούμε τώρα και τι ανάφερε αντεξεταζόμενος, συναφώς με τα παραπάνω: Όταν του υποδείχθηκε η φωτογραφία (τεκμήριο 2) και του ζητήθηκε να δείξει την κατεύθυνση που ακολουθούσε στον ουσιώδη χρόνο, έδειξε ότι ακολουθούσε νοτιοανατολική κατεύθυνση. Όταν στη συνέχεια ρωτήθηκε εάν τα χώματα, πίσω από τα οποία βρισκόταν το μηχάνημα και δε φαινόταν, όπως ανάφερε στην κυρίως εξέταση είναι αυτά που φαίνονται στο κάτω μέρος αριστερά στη φωτογραφία, δίπλα από το ανυψωτικό μηχάνημα, «Όχι είχε και άλλα μπορεί να ήταν πιο πίσω δε θυμάμαι καλά. Η φωτογραφία δε δείχνει τα χώματα. Εννοώ ότι έτσι όπως είναι η φωτογραφία δε φαίνονται τα χώματα όλα που είχε πίσω και πιο αριστερά. Δεν τα δείχνει όλα.» ήταν περίπου η απάντησή του. Ότι δίδοντας την παραπάνω απάντηση ήρθε σε σύγκρουση με το περιεχόμενο της πραγματικής μαρτυρίας, την οποία μάλιστα παρουσίασε ο ίδιος στο Δικαστήριο καταφαίνεται από τα εξής: Η φωτογραφία (τεκμήριο 2) λήφθηκε αμέσως μετά το επίδικο ατύχημα και μεταξύ άλλων απεικονίζει την πορεία που ακολουθούσε ο ανήλικος προτού συγκρουστεί στις περόνες του τηλεσκοπικού ανυψωτικού μηχανήματος (ακολουθούσε νοτιοανατολική κατεύθυνση), στα αριστερά του όπως πήγαινε, αραιή ξηρή βλάστηση και ακριβώς μπροστά από αυτή και αριστερά σύμφωνα με την πορεία που ακολουθούσε ο ανήλικος, σταθμευμένο σε περίοπτη θέση στη φωτογραφία, το επίδικο τηλεσκοπικό ανυψωτικό μηχάνημα, σε βαθμό που, εάν ο ανήλικος, όπως ανάφερε στην κυρίως εξέταση οδηγούσε το ποδήλατό του κοιτώντας μπροστά είναι φύση αδύνατο να μην είδε το ανυψωτικό μηχάνημα προτού συγκρουστεί στις περόνες του. Σ' αυτό προστίθεται και το αβάσιμο του ισχυρισμού του ότι το επίδικο μηχάνημα βρισκόταν πίσω από χώματα και δε φαινόταν. Δεν απεικονίζει κάτι τέτοιο η φωτογραφία, που για να επαναλάβω παρουσίασε ο ίδιος ο στο Δικαστήριο. Το μέγεθος της αναξιοπιστίας του για το ίδιο θέμα καταφαίνεται και απ' όσα ακολουθούν: Κληθείς από την κα Πετρίδου να πει κατά πόσο συμφωνεί μαζί της ότι κάνοντας τη διαδρομή που ισχυρίστηκε ότι ακολουθούσε στον ουσιώδη χρόνο, σε κάποια φάση φαίνεται το επίδικο μηχάνημα, προφανώς ξεχνώντας την περί αντιθέτου θέση του κατά το στάδιο της κυρίως εξέτασης, απάντησε καταφατικά. Όταν ακολούθως ρωτήθηκε εάν είπε ότι όπως ποδηλατούσε ένιωσε το χτύπημα και έπεσε και δεν είδε το επίδικο μηχάνημα ισχυρίστηκε ότι λογικά πρέπει να είδε το μηχάνημα και δεν είδε τα σίδερα. Δηλαδή, τις περόνες του ανυψωτικού μηχανήματος. Η ευκολία με την οποία ο ανήλικος (ενήλικας όμως όταν έδινε μαρτυρία) μετακινιόταν από τη μια θέση στην άλλη, χωρίς να υπολογίζει το κόστος και τις επιπτώσεις επί της αξιοπιστίας του είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστική. Ο ισχυρισμός του ότι ο λόγος που δεν είδε τις περόνες στις οποίες συγκρούστηκε δεν είναι γιατί δεν πρόλαβε, επειδή ποδηλατούσε πολύ γρήγορα, αλλά, επειδή οι περόνες ήταν στο ύψος της κεφαλής του, οπότε και να ήθελε να τις δει δεν μπορούσε, το φέρνει και πάλιν αντιμέτωπο με το περιεχόμενο της πραγματικής μαρτυρίας. Από τη στιγμή που και στις τρεις, από τις πέντε συνολικά φωτογραφίες που παρουσίασε ο ίδιος στο Δικαστήριο (τεκμήρια 1 μέχρι 5) και συγκεκριμένα στις φωτογραφίες (τεκμήρια 1 μέχρι 3) είναι τόσο εμφανείς οι περόνες του επίδικου μηχανήματος και ιδιαίτερα στην πρώτη, όπως προκύπτει και από κάποια απόσταση, δεν μπορεί να ισχυρίζεται βάσιμα ότι και να ήθελε να δει τις περόνες δεν μπορούσε να τις δει επί τόπου. Αν υποτεθεί ότι όντως μπροστά κοιτούσε όταν ποδηλατούσε, με δεδομένο ότι οι περόνες ήταν πράγματι στο ύψος της κεφαλής του (σ' αυτό συνηγορεί και το σημείο που χτύπησε το κεφάλι του στις περόνες), και ως θέμα καθαρά κοινής λογικής, δεν εξηγείται η σύγκρουσή του με το κεφάλι πάνω σ' αυτές. Όταν του υποβλήθηκε ότι οι περόνες μπορούσαν να φανούν από απόσταση έξι μέτρων, «Υπήρχαν τα χώματα, το fork lift δεν το είδα που μακριά, αλλά όταν έφθασα πιο κοντά, το είδα.» ήταν η απάντησή του. «Πόσο πιο κοντά;» ρωτήθηκε στη συνέχεια. «Περίπου τρία μέτρα. Πιο νωρίς δεν το είδα επειδή ήταν χωσμένο, είχε χώματα.» απάντησε. Η επιμονή του να καταθέτει σε αντίθεση με το περιεχόμενο της πραγματικής μαρτυρίας είναι ολοφάνερη. Φυσικά, όταν λίγο αργότερα τού υποβλήθηκε ότι θα μπορούσε να προσέξει το ανυψωτικό μηχάνημα και από πιο μεγάλη απόσταση, «Μπορεί, αλλά τις περόνες όχι.» απάντησε. Δε νομίζω πως χρειάζεται να επεκταθώ. Η ενάγουσα Χαρούλα Σόλου Οικονομίδου (Μ.Ε.2) καθώς ήδη έχει αναφερθεί είναι μητέρα του ανήλικου. Η μαρτυρία της, κατά βάση αφορά στις επιπτώσεις στη ζωή του ανήλικου, εξαιτίας των τραυματισμών που υπέστη κατά το επίδικο ατύχημα. Θα έλεγα πως η μαρτυρία της για πλείστα όσα έχει αναφέρει παρέμεινε αναντίλεκτη, ενώ, σε σημαντικό βαθμό ενισχύεται ουσιωδώς και/ή επιβεβαιώνεται και από την ιατρική μαρτυρία. Ούτε και μου διαφεύγει ότι σε κάποιο βαθμό επιχειρήθηκε αμφισβήτηση της μαρτυρίας της με υποβολές που παρέμειναν έωλες. Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι η υποβολή ότι ο λόγος που ο ανήλικος μετά το ατύχημα ήταν οξύθυμος, ήταν λόγω της εφηβείας. Σε γενικές γραμμές τη θεωρώ αξιόπιστη μάρτυρα, επομένως, η μαρτυρία της, επί της ουσίας, πάντοτε, γίνεται αποδεκτή. Ο Κωστάκης Χατζηβασίλης (Μ.Ε.3) είναι νευρολόγος - ψυχίατρος. Όπως αναφέρει στο ιατρικό πιστοποιητικό που ετοίμασε για τον ανήλικο (τεκμήριο 6), τον εξέτασε στις 22.5.2008 και στις 5.8.

1. Του αναφέρθηκε ότι ο ανήλικος, λόγω του τραυματισμού του απουσίαζε από το σχολείο για δύο μήνες και ότι για δύο χρόνια λάμβανε αντιεπιληπτική φαρμακευτική αγωγή. Ο ανήλικος, του ανάφερε ότι από το ατύχημα μέχρι και την εξέτασή του από τον ίδιο παρουσίαζε πονοκεφάλους, ζάλη, περιστασιακές διαταραχές ισορροπίας, επεισόδια τάσης λιποθυμίας, διαταραχές συμπεριφοράς, ιδιαίτερα νευρικότητα και ευερεθιστότητα. Του αναφέρθηκε ότι τα συμπτώματα αυτά δεν υπήρχαν προ του ατυχήματος και ότι από το ατύχημα και μετά δε λάμβανε μέρος σε αθλητικές δραστηριότητες. Άρχισε να συμμετέχει και πάλιν μερικώς σε αθλητικές δραστηριότητες, πριν από έξι μήνες. Κατά την εξέτασή του, προστίθεται, ο ασθενής παρουσίαζε μεγάλη ουλή στην παρυφή του τριχωτού της κεφαλής στη μετωπιαία χώρα. Καταλήγοντας ο μάρτυρας αναφέρει ως συμπέρασμα στο πιστοποιητικό του, τα εξής: «Ο πιο πάνω ασθενής υπέστη κατά το ατύχημα επιπλεγμένο εμπιεστικό κάταγμα στην μεσότητα του θόλου του κρανίου, λόγω του οποίου διενεργήθηκε στη συνέχεια κρανιοτομία και ανάταξη του εμπιέσματος. Από τότες εκδηλώνονται τα συμπτώματα που αναφέρονται πιο πάνω, η πρόγνωση των οποίων παραμένει αβέβαιη.» Απαντώντας σε σχετική ερώτηση που του υπόβαλε ο ευπαίδευτος δικηγόρος των εναγόντων ισχυρίστηκε ότι όλα τα παραπάνω συμπτώματα είναι συμβατά με τον τραυματισμό που υπέστη ο ανήλικος και μπορεί να παραμείνουν για χρόνια σε κάποιο ασθενή ή και για ολόκληρη τη ζωή του. Αντεξεταζόμενος ισχυρίστηκε χωρίς να έχει αμφισβητηθεί ότι στη νευρολογική εξέταση υποβάλλονται ερωτήσεις στον ασθενή, που μαζί με τις σχετικές απαντήσεις συνθέτουν το ιστορικό, το οποίο είναι πολύ σημαντικό στοιχείο για την εξαγωγή συμπερασμάτων, συναφώς με τα προβλήματα και τη διάγνωση κάποιου ασθενή. «Είναι ένα μέρος της κλινικής εξέτασης, το οποίο, όπως είπα είναι συμβατό με τη δημιουργία συμπτωμάτων που αναφέρει ο ασθενής.» πρόσθεσε. Τον ανήλικο, εκτός από τις δύο φορές που αναφέρει στο πιστοποιητικό του ότι τον εξέτασε, τον είδε και στις 21.5.
2. Απαντώντας σε διευκρινιστική ερώτηση που του υποβλήθηκε ισχυρίστηκε πως όταν γράφει στο πιστοποιητικό ότι η πρόγνωση των συμπτωμάτων του ανήλικου είναι αβέβαιη εννοεί ότι τα συμπτώματα που παρουσιάζει μπορεί να παραμείνουν τα ίδια ή να βελτιωθούν. Ερωτηθείς κατά πόσο συμφωνεί ότι τα συμπτώματα που αναφέρει ότι έχει ο ανήλικος, δεν τον εμποδίζουν να έχει μια φυσιολογική ζωή έδωσε την ακόλουθη απάντηση: «Αναμένω ότι θα έχει κατά διαστήματα πονοκεφάλους, για παράδειγμα ή ζάλη, που είναι μεν ενοχλητικά, αλλά δε θα τον εμποδίζουν να προχωρά στη ζωή του, δηλαδή να εργάζεται, να έχει φυσιολογικές δραστηριότητες, αλλά θα πρέπει να αποφεύγει τέτοιες δραστηριότητες που θα είναι επικίνδυνες να ξαναχτυπήσει στο κεφάλι.» Στην επόμενη ερώτηση που του υποβλήθηκε («Επίσης δεν θα έχει πρόβλημα στην πρόοδο στα μαθήματα.») απάντησε ως εξής: «Πιστεύω ότι τα συμπτώματα δε θα τον εμποδίσουν σε μια ουσιαστική απόδοση, αλλά θα εκδηλώνονται πιο εύκολα λόγω του ατυχήματος και θα του προκαλούν ενοχλήσεις και μια δυσκολία.» Μολονότι, τελειώνοντας την αντεξέτασή του η κα Πετρίδου, ουσιαστικά του υπόβαλε πως δεν ισχύουν όσα είπε με τις δύο τελευταίες απαντήσεις του, παραμένοντας σταθερός στις θέσεις του, τις επανέλαβε. Δέχομαι τη μαρτυρία του γιατρού Χατζηβασίλη (του οποίου τα προσόντα είναι παραδεκτά και από τον εναγόμενο) στο σύνολό της, αφού, τα όσα ανάφερε, εκτός του ότι τα έχει τεκμηριώσει επιστημονικά πλήρως, στο βαθμό που επιχειρήθηκε αμφισβήτηση μέρους αυτών, η σχετική προσπάθεια υπήρξε ανεπιτυχής, χωρίς να μου διαφεύγει και το γεγονός, ότι, σε σημαντικό βαθμό, η μαρτυρία του συνάδει με τη μαρτυρία του συναδέλφου του Χριστόδουλου Μέση, ο οποίος κατάθεσε για την υπόθεση του εναγόμενου, κυρίως όμως, με τη μαρτυρία του επόμενου μάρτυρα των εναγόντων, τον οποίο, για λόγους που θα αναφέρω στη συνέχεια θεωρώ ως ένα από τους πλέον αξιόπιστους μάρτυρες που κατάθεσαν στην υπόθεση. Ούτε και μου έδωσε την εντύπωση μάρτυρα ο γιατρός Χατζηβασίλης, που παρουσιάστηκε στο Δικαστήριο προκειμένου να ευνοήσει τον ανήλικο. Απεναντίας, από το περιεχόμενο των απαντήσεών του, απέδειξε ότι προσπάθησε με δίκαιο και αντικειμενικό τρόπο να μεταδώσει την πραγματική εικόνα για τις επιπτώσεις στη ζωή του ανήλικου, απότοκο των τραυματισμών που υπέστη κατά το επίδικο ατύχημα, τον οποίο μάλιστα, σε κάποιο βαθμό εκθέτει αφού είναι γεγονός, ότι, ο ανήλικος, αναφερόμενος σε διάφορα προβλήματα που ανέκυψαν στον ίδιο μετά το ατύχημα, απότοκο των τραυματισμών του, υπήρξε κάπως υπερβολικός. Αντιπαραβάλλοντας τη μαρτυρία του νευρολόγου - ψυχίατρου Χατζηβασίλη με τη μαρτυρία του συναδέλφου του Χριστόδουλου Μέση (Μ.Υ.1), ο οποίος κατάθεσε για την υπόθεση του εναγόμενου θεωρώ το δεύτερο εξίσου αξιόπιστο μάρτυρα με τον πρώτο και τούτο, επειδή υπάρχει σύγκληση μεταξύ τους επί της ουσίας όσων ανάφεραν. Όσα ακολουθούν είναι από την ιατρική έκθεση (τεκμήριο 10) που ετοίμασε ο μάρτυρας για τον ανήλικο: Τον εξέτασε στις 29.6.2010 και είχε υπόψη του τις εκθέσεις άλλων γιατρών (οι οποίοι αναφέρονται). Κατά την εξέτασή του που έγινε στην παρουσία του πατέρα του ήταν πολύ συνεργάσιμος και θυμόταν όλες τις λεπτομέρειες γύρω από το ατύχημα. Ανάφερε ότι έμεινε εκτός σχολείου δύο μήνες και λάμβανε προληπτική αντιεπιληπτική αγωγή για δύο χρόνια περίπου. Παραπονιόταν ακόμη για περιοδικούς πονοκεφάλους και ζάλη και ότι περιόρισε τις αθλητικές του δραστηριότητες, όπως την κολύμβηση. Η νευρολογική εξέταση ήταν φυσιολογική και η ουλή της κρανιοτομής ψηλαφιόταν στην αριστερή μετωπιαία χώρα, κάτω από το τριχωτό της κεφαλής. Η αξονική - μαγνητική τομογραφία στις 12.6.2009, πέραν από το παλαιό κάταγμα έδειχνε και δύο μικρά γλοιωτικά σημεία, μάλλον μετατραυματικής φύσεως. Το συμπέρασμα του μάρτυρα ακολουθεί αυτούσιο: «
3. Ο νέος αυτός στο τροχαίο ατύχημα με δίκυκλο υπέστη επιπλεγμένο εμπιεστικό κάταγμα στην αριστερή μετωπιαία περιοχή του κρανίου.
4. Του έγινε η ενδεικνυόμενη αποσυμπίεση με κρανιοτομή με άριστα μετεγχειρητικά αποτελέσματα.
5. Παραμένουν ελάχιστα μεταδιασεισικά ενοχλήματα που δεν τον εμποδίζουν να έχει μια φυσιολογική ζωή και πρόοδο στα μαθήματα του.
6. Η πιθανότητα ανάπτυξης μελλοντικής μετατραυματικής επιληψίας πέντε χρόνια μετά το ατύχημα είναι ελάχιστες (2-3%).» Μολονότι το τρίτο, από τα παραπάνω συμπεράσματα του μάρτυρα φαίνεται να διαφοροποιεί τη μαρτυρία του από την αντίστοιχη του γιατρού Χατζηβασίλη, εντούτοις, όπως θα διαφανεί αμέσως, δεν ισχύει κάτι τέτοιο. Αντεξεταζόμενος ο μάρτυρας, ερωτηθείς εάν ο ανήλικος μετά τον τραυματισμό του θα μπορούσε να ασχολείται με το ποδόσφαιρο, ένα άθλημα για το οποίο χρησιμοποιεί το κεφάλι για να πραγματοποιεί κεφαλιές στο μέρος που τραυματίστηκε απάντησε ως εξής: «Κοιτάξετε να δείτε, άμεσα μετά το δυστύχημα, ασφαλώς για ένα διάστημα, τέτοιου είδους αθλητικές δραστηριότητες αποφεύγονται ή θα έπρεπε να αποφευχθούν, αλλά, μετά από πέντε, οκτώ και δέκα χρόνια δε νομίζω ότι αν θα έκανε κεφαλιά θα είχε οποιοδήποτε δυσμενές επακόλουθο ή αν θα κολυμπήσει παραδείγματος χάριν στη θάλασσα, να είχε οποιεσδήποτε επιπτώσεις.» Όταν λίγο αργότερα ρωτήθηκε από τον κ. Λυσάνδρου, εάν ο ανήλικος μετά από πέντε χρόνια θα μπορούσε να ασχολείται με αθλητικές δραστηριότητες έδωσε την ακόλουθη απάντηση, που θα πρέπει να σημειωθεί, βρήκε σύμφωνο και τον κ. Λυσάνδρου: «Νομίζω. Και όταν λέμε αθλητικές δραστηριότητες δε σημαίνει ότι θα κάμει πρωταθλητισμό. Εννοείται ότι θα πάει να κολυμπήσει, να παίξει ελαφρό ποδόσφαιρο, αλλά όχι πάνω σε επαγγελματική βάση, φαντάζομαι.» Τέλος, άξια αναφοράς είναι και η απάντησή του στην υποβολή ότι ο τραυματισμός που υπέστη ο ανήλικος και τα όσα αυτός επέφερε τον εμποδίζουν από το να έχει μία πλήρη φυσιολογική ζωή, όπως τα άλλα παιδιά τα δεκαεπτάχρονα τότε που τον εξέτασε. Ο μάρτυρας απάντησε ως εξής: «Εντάξει, το φυσιολογική ζωή είναι σχετικό, όπως ξέρετε, ασφαλώς το να έχει κανένας κάθε τόσο ζάλη σε κάποια κίνηση είναι κάτι το οποίο δε θεωρείται φυσιολογική, παρόλο τούτο, δε νομίζω ότι αυτό το πράγμα ή ο πονοκέφαλος που είχε μέσα μέσα, τον εμπόδιζε στην απόδοσή του στο σχολείο ή όπως είπα, το να συμβεί λίγο πολύ μες τα όρια μιας φυσιολογικής ζωής των παιδιών, των νέων της ηλικίας του, παρόλο του ότι σύμφωνα με τον ίδιο είχε περιοδικά κάποια τέτοια ενοχλήματα.» Ακολουθεί ότι η μαρτυρία και αυτού του μάρτυρα γίνεται αποδεκτή. Η εντύπωσή μου για την ποιότητα της μαρτυρίας και την αξιοπιστία του νευροχειρουργού Σπύρου Συμεωνίδη (Μ.Ε.4) είναι εξαιρετική και η μαρτυρία του, καθοριστικής, θα έλεγα, σημασίας, στην κρίση μου για την ποιότητα της μαρτυρίας και την αξιοπιστία άλλων γιατρών μαρτύρων, οι οποίοι, σε αντίθεση με ό, τι ισχύει για τον ίδιο, θεωρώ πως, δυστυχώς απέστηκαν του θεμελιακού καθήκοντός τους που ήταν να με εφοδιάσουν με τα αναγκαία επιστημονικά κριτήρια και δεδομένα, για να μπορέσω να εξαγάγω τα δικά μου συμπεράσματα. Λόγω της σπουδαιότητας της μαρτυρίας του γιατρού Συμεωνίδη, θα αναφερθώ σ' αυτή σε κάποια έκταση. Ειδικότερα: Ο μάρτυρας που αποτελεί παραδεχτό ότι είναι νευροχειρουργός στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, στην κυρίως εξέταση υιοθέτησε ως μέρος της το περιεχόμενο της ιατρικής βεβαίωσης που ετοίμασε αναφορικά με τον ανήλικο (τεκμήριο 7). Σύμφωνα με αυτή, ο ανήλικος νοσηλεύθηκε στη νευροχειρουργική κλινική του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας, από τις 20.9.2005 μέχρι και τις 28.9.
7. Προηγουμένως διακομίστηκε στο Γενικό Νοσοκομείο Λεμεσού όπου έγινε διάγνωση «κάταγμα εμπίεσμα κρανίου» κατόπιν αναφερόμενης πτώσης από δίκυκλο. Στο νοσοκομείο Λεμεσού, ο ανήλικος είχε επίπεδο συνείδησης, ήταν ισοκορικός και δεν εμφάνιζε νευρολογική σημειολογία. Κατά τη διενέργεια επείγουσας αξονικής τομογραφίας εγκεφάλου αναδείχθηκε επιπλεγμένο εμπιεστικό κάταγμα στη μεσότητα του θόλου του κρανίου. Κατόπιν συνεννόησης διακομίσθηκε στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας. Οδηγήθηκε άμεσα στο χειρουργείο όπου διενεργήθηκε κρανιοτομία και ανάταξη του εμπιέσματος. Έγινε επιμελής έλεγχος του άνω οβελιαίου κόλπου για πιθανό τραυματισμό του από το εμπίεσμα. Επανατοποθετήθηκε ο οστικός κρημνός. Η μετεγχειρητική του πορεία ήταν σταθερά ομαλή. Στις 28.9.2005 έλαβε εξιτήριο σε εξαιρετική κατάσταση (η υπογράμμιση είναι δική μου). Απαντώντας σε διάφορες ερωτήσεις που του υποβλήθηκαν από τον ευπαίδευτο δικηγόρο των εναγόντων, μεταξύ άλλων ανάφερε και τα εξής: Εξήγησε τι σημαίνει κρανιοτομία και ανάταξη του εμπιεστκού κατάγματος, ως επίσης και το λόγο που γίνεται η συγκεκριμένη επέμβαση (επειδή αν δεν αναταχθούν προς τα πάνω τα οστά που έρχονται σε επαφή με τον εγκέφαλο, τον τραυματίζουν). Στην περίπτωση του ανήλικου, η επέμβαση διήρκησε μία με μιάμιση ώρα. Έχοντας υπόψη το σημείο που ήταν το εμπιεστικό κάταγμα (βρισκόταν σε επαφή με τον άνω οβελιαίο κόλπο) ο κίνδυνος αιματώματος ή εγκεφαλικής βλάβης ήταν πολύ μεγαλύτερος. Όταν λέει ότι επανατοποθετήθηκε ο οστικός κρημνός εννοεί ότι το κομμάτι του οστού που αφαιρείται για να γίνει η ανάταξη του εμπιέσματος, επανατοποθετείται και σταθεροποιείται. Ερωτηθείς κατά πόσο σε τραυματισμούς σαν κι αυτό που υπέστη ο ανήλικος αφήνονται οποιαδήποτε κατάλοιπα στο μέλλον, απάντησε ως εξής: «Μπορεί να προκληθούν βέβαια και να είναι και μόνιμα, αλλά, όχι λόγω του κατάγματος, αλλά, λόγω της ανάπτυξης διάσχισης νευρώνων κατά την ώρα της κάκωσης.» Τα πιο ήπια κατάλοιπα που θα μπορούσαν να προκληθούν και να παραμείνουν πρόσθεσε είναι εμμένουσες κεφαλαλγίες, αδυναμία αυτοσυγκέντρωσης, αδυναμία παραμονής σε δυνατό φωτισμό και ήχο και ζάλη. Διευκρίνισε ωστόσο, ότι τα πιο πάνω συναρτώνται, κατά περίπτωση, από διάφορους παράγοντες, τους οποίους ανάφερε. Ερωτηθείς εάν συνεστήθη στον ανήλικο να απέχει απ' οτιδήποτε μετά την επέμβαση απάντησε ως ακολούθως: «Για τους πρώτους έξι μήνες σαφέστατα και οι οδηγίες είναι αποφυγή από οποιαδήποτε δραστηριότητα που μπορεί να προκαλέσει ζάλη ή πονοκέφαλο.» Απαντώντας στην επόμενη ερώτηση θεώρησε εξυπακουόμενη τη μη συμμετοχή του ανήλικου από δραστηριότητες που ενέχουν κίνδυνο τραυματισμού. Η τελευταία ερώτηση που του υποβλήθηκε από τον κ. Λυσάνδρου ήταν εάν το τελευταίο που ανάφερε ισχύει για τους πρώτους έξι μήνες ή για ολόκληρη τη ζωή του ανήλικου. Ακολουθεί η απάντηση του μάρτυρα: «Η περιοχή εκεί είναι ευπαθής, οπότε, ένας βαθμός προσοχής καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής, νομίζω ενδείκνυται.» Αντεξεταζόμενος, συμφώνησε με την κα Πετρίδου, ότι, αφότου πήρε εξιτήριο ο ανήλικος από το νοσοκομείο στις 28.9.2005 έκτοτε δεν τον έχει ξαναδεί. Συμφώνησε ακόμη πως δε γνωρίζει κατά πόσο παρουσιάστηκαν οποιαδήποτε κατάλοιπα στον ανήλικο από αυτά που στην κυρίως εξέταση ανάφερε ότι μπορεί να προκληθούν εξαιτίας του τραυματισμού που υπέστη. Τέλος διευκρίνισε πως, όταν λέει στην ιατρική του βεβαίωση ότι ο ανήλικος έλαβε εξιτήριο σε εξαιρετική κατάσταση, εννοεί πάντοτε τη νευρολογική του εικόνα. Ο μάρτυρας, που δεν αμφισβητήθηκε σε σχέση με οτιδήποτε ανάφερε, καθ' όλη τη διάρκεια της μαρτυρίας του, ήταν ιδιαίτερα επεξηγηματικός και απόλυτα τεκμηριωμένος. Τόσο πολύ αξιόπιστο το θεωρώ, σε βαθμό που, πέραν από το αυτονόητο που είναι η αποδοχή της μαρτυρίας του συνολικά, η μαρτυρία του αποτελεί και τη θεμελιακή βάση για την κρίση της αξιοπιστίας και όσων από τους υπόλοιπους μάρτυρες κατάθεσαν για θέματα που κατάθεσε ο ίδιος, είτε πρόκειται για μάρτυρες των εναγόντων αυτοί είτε για μάρτυρες οι οποίοι κατάθεσαν για την υπόθεση του εναγόμενου. Αντιπαραβάλλοντας τη μαρτυρία του πλαστικού χειρουργού Κρίστιαν Πόπα (Μ.Ε.5) με την αντίστοιχη μαρτυρία του επίσης πλαστικού χειρουργού Νίκου Μαντά (Μ.Υ.3), ο οποίος κατάθεσε για την υπόθεση του εναγόμενου, για λόγους που θα παραθέσω αμέσως, εκεί όπου υπάρχει διάσταση μεταξύ τους σε σχέση με οτιδήποτε ανάφεραν προτιμώ τη μαρτυρία του δεύτερου. Ειδικότερα: Ο γιατρός Πόπα, για σκοπούς κυρίως εξέτασης υιοθέτησε το περιεχόμενο του ιατρικού πιστοποιητικού που ετοίμασε για τον ανήλικο (τεκμήριο 8). Σ' αυτό, μεταξύ άλλων αναφέρει τα εξής: Εξέτασε τον ανήλικο στο ιατρείο του στις 31.10.2005, δηλαδή, ένα και πλέον μήνα μετά το επίδικο ατύχημα που είχε, ο οποίος του παραπονέθηκε για ουλή στο μέτωπο. Στη φυσική εξέταση, ο ανήλικος παρουσίαζε μεγάλο κάταγμα του μετωπιαίου οστού και ουλή 8x1cm περίπου στη μετωπιαία χώρα. Κάτω από την ουλή παρατηρείτο επιπέδωση της φυσιολογικής καμπύλης του μετωπιαίου οστού στην περιοχή του κατάγματος. Κάτω από τον τίτλο θεραπεία αναφέρονται τα εξής: «Ο ασθενής χρειάζεται μερικές επεμβάσεις πλαστικής επανορθωτικής χειρουργικής συμπεριλαμβανομένων: 1- διόρθωση ουλών 2- laser 3- δερματοαπόξυση 4- αποκατάσταση της φυσιολογικής καμπύλης του μετωπιαίου οστού στην περιοχή του κατάγματος Παρακαλώ σημειώστε πως, παρότι αναμένεται μεγάλη βελτίωση των ουλών, κάποιες απ' αυτές θα παραμείνουν μόνιμα. Αυτές οι διορθωτικές επεμβάσεις θα έχουν κόστος Λ.Κ 2,000-2,500, περίπου.» Αντεξεταζόμενος ο μάρτυρας ανάφερε ότι για σκοπούς θεραπείας μπορούν να χρησιμοποιηθούν μία ή περισσότερες από τις παραπάνω μεθόδους. Περαιτέρω συμφώνησε πως στο μήνα από το ατύχημα που είχε ο ανήλικος, δεν μπορούμε να έχουμε την τελική κατάσταση μίας ουλής. Στην ερώτηση εάν συμφωνεί ότι ένας γιατρός δεν μπορεί να πει με ακρίβεια την αναγκαία θεραπεία σ' ένα μήνα απάντησε καταφατικά. «Επομένως ότι χρειάζεται μερικές επεμβάσεις δεν είσαστε σίγουρος.» ήταν η επόμενη ερώτηση που του υποβλήθηκε. Και η απάντησή του: «Αν τις χρειάζεται όλες δεν είμαι σίγουρος. Δεν μπορώ να ξέρω σ' ένα μήνα ποιες χρειάζεται.» Φυσικά, το εύλογο ερώτημα που ανακύπτει είναι γιατί τότε στο πιστοποιητικό του προτείνει με απόλυτο, θα έλεγα, τρόπο, τις παραπάνω επεμβάσεις και προφανώς, η σοβαρή αντίφαση στην οποία υπέπεσε αποτελεί και τον πρώτο λόγο για τον οποίο δεν μπορώ να δεχθώ τη μαρτυρία του επί του προκειμένου. Απ' εκεί και πέρα, με μόνο λόγο τον ισχυρισμό του ότι για σκοπούς θεραπείας μπορούν να χρησιμοποιηθούν μία ή περισσότερες από τις τέσσερις μεθόδους θεραπείας ή επεμβάσεις πλαστικής επανορθωτικής χειρουργικής σύμφωνα με το πιστοποιητικό του, εξ αντικειμένου, ο ισχυρισμός του (στο πιστοποιητικό του και πάλιν) ότι οι τέσσερις διορθωτικές επεμβάσεις θα έχουν ένα κόστος £2.000,00 - 2.500,00, εκθεμελιώνεται πλήρως. Ακόμη ένας λόγος, εξίσου σημαντικός με τον προηγούμενο, για τον οποίο προτιμώ τη μαρτυρία του γιατρού Μαντά (Μ.Υ.3) στο βαθμό και την έκταση που συγκρούεται με τη μαρτυρία του γιατρού Πόπα έγκειται στο γεγονός, ότι, εκτός του ότι θεωρώ τον πρώτο πιο θετικό και τεκμηριωμένο μάρτυρα από το δεύτερο, εν τέλει, ακόμη και ο ευπαίδευτος δικηγόρος των εναγόντων, αντεξετάζοντας το μάρτυρα, βασικά υιοθέτησε τη γνώμη του για το σκοπό που κλήθηκε ως μάρτυρας ο γιατρός Πόπα. Ειδικότερα: Ο γιατρός Μαντάς (Μ.Υ.3), σε αντίθεση με το γιατρό Πόπα που εξέτασε τον ανήλικο σαράντα μέρες μετά το επίδικο ατύχημα, τον εξέτασε πέντε περίπου χρόνια μετά. Συγκεκριμένα, στις 9.6.
8. Όπως αναφέρει στη σχετική ιατρική γνωμάτευση που ετοίμασε (τεκμήριο 12) το περιεχόμενο της οποίας υιοθέτησε για σκοπούς κυρίως εξέτασης: «Κατά την εξέταση διαπιστούνται τα εξής:
9. Ουλή στο μέτωπο κατά μήκος της γραμμής της τριχοφυίας, μήκους 11 εκ. και πλάτους μέχρι 2 χιλ. στο κεντρικό μέρος. Η ουλή είναι εμφανής στο κεντρικό μέρος λόγω της απώλειας τριχών στα σημεία εκείνα. ΠΡΟΓΝΩΣΗ: Η ουλή αυτή θα είναι μόνιμη με μικρό περιθώριο περαιτέρω αυτόματης βελτίωσης. Ρόλο στην εμφάνιση της ουλής θα παίξει και η πιθανότητα ανδρογενετικής αλωπεκίας οπότε η ουλή θα είναι πιο εμφανής. Δεν υπάρχει πιθανότητα χειρουργικής βελτίωσης της παρά μόνο με μεταμόσχευση μερικών τριχοθυλακίων στο κεντρικό μέρος. αυτό θα ήταν σωστό να γίνει σε ηλικία μετά τα 25 χρόνια εφ' όσον δεν παρουσιαστεί ανδρογενετική αλωπεκία. Το κόστος της υπολογίζεται σε 2000 Ευρώ». Απαντώντας σε ερώτηση της δικηγόρου του εναγόμενου αναφορικά με τις πιθανότητες βελτίωσης μίας ουλής, όπως αυτής που έφερε ο ανήλικος ισχυρίστηκε ότι τα τέσσερα χρόνια που πέρασαν από τον τραυματισμό του ανήλικου (προφανώς πέντε ήθελε να πει) μέχρι και την εξέτασή του από τον ίδιο θεωρούνται αρκετό χρονικό διάστημα για να ωριμάσει μια ουλή, επομένως, το αποτέλεσμα που είχε τότε μπροστά του μπορεί να θεωρηθεί σαν τελικό. Στη συνέχεια εξήγησε - χωρίς να έχει αμφισβητηθεί - τους λόγους που προτείνει τη θεραπεία που αναφέρει στο πιστοποιητικό του, για σκοπούς βελτίωσης της ουλής του ανήλικου καθώς και γιατί δε δέχεται τη θεραπεία που προτείνει ο γιατρός Πόπα για τον ίδιο σκοπό. Αντεξεταζόμενος, συμφώνησε με τον κ. Λυσάνδρου ότι ήταν και είναι δικαίωμα του ανήλικου να προβεί σε επέμβαση και συγκεκριμένα στην επέμβαση που προτείνει ο ίδιος (μεταμόσχευση μερικών τριχοθυλακίων στο κεντρικό μέρος) για βελτίωση της ουλής, έστω κι αν η βελτίωση δε θα είναι πλήρης, ως επίσης και ότι ο ίδιος θα έκανε τη συγκεκριμένη επέμβαση. Δε νομίζω πως χρειάζεται να προσθέσω οτιδήποτε άλλο, για να αιτιολογήσω την απόφασή μου να δεχθώ τη μαρτυρία του γιατρού Μαντά, στο σύνολό της, η οποία, επί της ουσίας, εκτός από αξιόπιστη παρέμεινε και αναντίλεκτη, σε αντίθεση εκείνης του γιατρού Πόπα, την οποία, για λόγους που ήδη έχουν αναφερθεί, στο βαθμό που είναι αντίθετη και γενικά δε συνάδει με τη μαρτυρία του γιατρού Μαντά απορρίπτω. Η ουσία της μαρτυρίας του Σωκράτη Σωκράτους (Μ.Ε.6), την οποία και αποδέχομαι, αφού, εκτός από αξιόπιστη, επίσης παρέμεινε και αναντίλεκτη, έγκειται στα εξής: Ο μάρτυρας είναι επιθεωρητής εργασίας στο τμήμα επιθεώρησης εργασίας στη Λεμεσό, από το
10. Τα καθήκοντά του είναι να επιθεωρεί χώρους εργασίας γενικά, από υποστατικά, εργοτάξια, εργοστάσια, να διερευνά εργατικά ατυχήματα, να ετοιμάζει εκθέσεις, να παρουσιάζεται στο Δικαστήριο για μαρτυρία και να εκπαιδεύει εργαζόμενους σε θέματα ασφάλειας και υγείας. Ανάμεσα στα καθήκοντά του περιλαμβάνονται και ατυχήματα στα οποία εμπλέκονται και μηχανήματα ή εξοπλισμός εργασίας, πιο σωστά και σ' αυτόν, περιλαμβάνεται και κινητός ή αυτοκινούμενος εξοπλισμός, όπως το επίδικο μηχάνημα (επί του οποίου συγκρούστηκε ο ανήλικος στον ουσιώδη χρόνο). Πρόκειται για περονοφόρο τηλεσκοπικό ανυψωτικό μηχάνημα αυτό, το οποίο προορίζεται για ανύψωση φορτίων σε πολυκατοικίες και μπαλκόνια, χρησιμοποιώντας τις περόνες τους. Ερωτηθείς εάν υπάρχουν οποιεσδήποτε οδηγίες για στάθμευση αυτών των οχημάτων και ποια πρέπει να είναι τα μέτρα ασφαλείας για το ύψος των περόνων και τι πρέπει να γίνεται εκεί που σταματά αυτό το όχημα, μεταξύ άλλων ανάφερε και τα εξής: Υπάρχει σχετική νομοθεσία-κανονισμοί, οι οποίο, ωστόσο διαλαμβάνουν για τη χρήση ανυψωτικών μηχανημάτων κατά την εκτέλεση εργασίας και όχι για τη στάθμευσή τους. Ενδεχομένως να γίνεται αναφορά στο εγχειρίδιο κάθε μηχανήματος για τη στάθμευση και τι πρέπει να λαμβάνεται υπόψη, όμως, ανεξάρτητα από άλλες οδηγίες, ο κάτοχος τέτοιων μηχανημάτων θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τους πιθανούς κινδύνους οι οποίοι μπορεί να προκύπτουν από τη στάθμευση του μηχανήματος. Συγκεκριμένα, θα πρέπει να προβεί σε μία εκτίμηση κινδύνου και να λάβει υπόψη το χώρο στον οποίο θα σταθμεύσει το μηχάνημα, ποιοι μπορεί να εκτεθούν σε κίνδυνο, ποια θα είναι η συνέπεια της έκθεσής τους και με βάση αυτή την εκτίμηση, θα πρέπει να λάβει τα μέτρα ώστε να μην εκτίθενται σε κίνδυνο τραυματισμού οποιαδήποτε πρόσωπα. Ερωτηθείς ποια είναι αυτά τα μέτρα απάντησε περίπου ως εξής: «Ξεκινώντας πάντοτε από την εκτίμηση κινδύνων και εφαρμόζοντας κάποιες αρχές πρόληψης, αν διαπιστώσει ότι από την στάθμευσή του σε συγκεκριμένο χώρο μπορούν να κινδυνεύσουν πρόσωπα, σαν πρώτο βήμα είναι η επιλογή ενός χώρου που να είναι μακριά από την παρουσία προσώπων. Άλλα μέτρα τα οποία βασικά μειώνουν το κίνδυνο, αλλά δεν τον εξαλείφουν είναι να υπάρχει σήμανση στο χώρο του μηχανήματος, θα πρέπει οι περόνες του μηχανήματος όπως φαίνονται στις φωτογραφίες να μην είναι σε ύψος που να μπορεί κάποιος να συγκρουστεί σ' αυτές, εν πάση περιπτώσει, θα πρέπει να δει και άλλους παράγοντες.» Δεδομένου ότι η μαρτυρία του σε σχέση με όλα τα παραπάνω παρέμεινε αναντίλεκτη, συν τοις άλλοις, για κανένα από τους λόγους που αναφέρει στο πλαίσιο της γραπτής αγόρευσής της η ευπαίδευτη δικηγόρος του εναγόμενου συμφωνώ μαζί της, ότι, είτε δεν μπορεί να θεωρηθεί ως εμπειρογνώμονας στην παρούσα υπόθεση ο μάρτυρας είτε ακόμη, ότι η μαρτυρία του είναι άσχετη με τα επίδικα θέματα της υπόθεσης. Ούτε και νομίζω πως θα πρέπει να είναι κανείς εμπειρογνώμονας, για να γνωρίζει ή αντιλαμβάνεται ότι τα μέτρα ασφάλειας που ανάφερε ο μάρτυρας ότι θα πρέπει να λαμβάνονται κατά τη στάθμευση οχημάτων, όπως το επίδικο, συμβάλλουν, αν όχι στην εξάλειψη, τουλάχιστον στη μείωση του κινδύνου πρόκλησης ατυχήματος. Για παράδειγμα, διερωτώμαι τι άλλο, ιδιαίτερο προσόν, εκτός από την κοινή λογική απαιτείται να διαθέτει κάποιος, για να αντιληφθεί ότι στο σημείο όπου βρίσκονταν ανυψωμένες οι περόνες του επίδικου μηχανήματος στον ουσιώδη χρόνο (στο ύψος της κεφαλής του ανήλικου, ενώ ποδηλατούσε και όχι, είτε ψηλότερα είτε εντελώς κάτω ώστε να εφάπτονται του εδάφους) δημιουργούσαν κίνδυνο πρόκλησης ατυχήματος και τραυματισμού για οποιοδήποτε συγκρουόταν σ' αυτές, όπως συνέβηκε και με τον ανήλικο και τούτο, αν ληφθεί υπόψη, πως δεν προκύπτει από τη μαρτυρία ότι υπήρχε οποιαδήποτε απαγόρευση διέλευσης σε άλλα πρόσωπα από το σημείο που ο εναγόμενος είχε σταθμευμένο το επίδικο ανυψωτικό μηχάνημά του στον ουσιώδη χρόνο. Εν πάση περιπτώσει, ο εναγόμενος που ισχυρίζεται ότι ο μάρτυρας δεν είναι εμπειρογνώμονας για ό, τι κατάθεσε δεν παρουσίασε καθόλου μαρτυρία συναφώς γι' αυτά. Ούτε ο ίδιος παρουσιάστηκε ως μάρτυρας για την υπόθεσή του. Για όλους τους παραπάνω λόγους, η μαρτυρία του Μ.Ε.6, επί της ουσίας γίνεται αποδεκτή. Η εντύπωσή μου για την ποιότητα της μαρτυρίας και την αξιοπιστία του ειδικού νευροχειρουργού Νεόφυτου Νεοφύτου (Μ.Ε.7) είναι αρνητική. Για λόγους που θα παραθέσω αμέσως θεωρώ ότι ο μάρτυρας, όχι απλώς απέστη του καθήκοντός του που ήταν να θέσει ενώπιόν μου όλα τα αναγκαία επιστημονικά κριτήρια και δεδομένα που θα με βοηθήσουν να καταλήξω στα δικά μου συμπεράσματα για ό, τι αποτελεί το ζητούμενο, αλλά, δυστυχώς είμαι βέβαιος ότι παρουσιάστηκε στο Δικαστήριο και κατάθεσε και υπό την ιδιότητά του ως νευροχειρουργού επιχείρησε απλώς να με παρασύρει να επιδικάσω στον ανήλικο, μεγαλύτερο ποσό αποζημιώσεων. Ακολουθεί ότι το θεωρώ αναξιόπιστο μάρτυρα, οπότε, η μαρτυρία του, στο βαθμό και την έκταση που δε συνάδει με άλλη - αξιόπιστη μαρτυρία απορρίπτεται ως αναξιόπιστη και ψευδής. Όσα ακολουθούν, αιτιολογούν επαρκώς, πιστεύω την κρίση μου, αναφορικά με την ποιότητα της μαρτυρίας και την αξιοπιστία του υπό αναφορά. Ειδικότερα: Όπως ανάφερε εξέτασε τον ανήλικο στις 11.4.2013 και προέβηκε στην έκδοση ιατρικού πιστοποιητικού. Εν τέλει τέτοιο πιστοποιητικό δεν κατατέθηκε στο Δικαστήριο. Κατατέθηκε όμως κάποιο άλλο πιστοποιητικό που ετοίμασε ο μάρτυρας, ημερομηνίας 7.5.2009 (τεκμήριο 9), στο οποίο αναφέρει τα εξής, με αναφορά στον ανήλικο: «Διάγνωση: Έλλειμμα κρανίου μετά από ατύχημα. Πόρισμα: Συστήνεται Κρανιοπλαστική με εμφύτευμα Cranos - Πρόθεση Πλήρωσης κρανιακού Ελλείμματος - CT Simulation. Έλεγχος: Τα Ιατροφαρμακευτικά έξοδα του ασθενή υπολογίζονται να ανέλθουν γύρω στις €25.000,00 μαζί με τα εμφυτεύματα.» Όπως είπε απαντώντας σε σχετική ερώτηση του ευπαίδευτου δικηγόρου των εναγόντων, για να καταλήξεις στο παραπάνω εύρημα έχεις ένα ιστορικό το οποίο ανέγραψε τότε (το 2009 που προέβη στο συγκεκριμένο εύρημα) το οποίο ωστόσο, δεν αναφέρεται στο πιστοποιητικό (τεκμήριο 9). Είχε κάνει τις κατάλληλες εξετάσεις και είδε και διέγνωσε από αξονικές τομογραφίες που του είχε επισυνάψει ο ανήλικος τον οποίο παρακολουθούσε και παρακολουθεί μέχρι σήμερα. Στη διαδικασία παρακολούθησης ήταν αναγκαίες και άλλες εξετάσεις, όπως για παράδειγμα, ηλεκτροεγκεφαλογράφημα. Κατέληξε στην ένδειξη κρανιοπλαστική, λόγω του ιστορικού της ασθένειας καθώς και των συμπτωμάτων που πάσχει ο ανήλικος που είναι πονοκέφαλοι, αισθητικά επιληπτικά επεισόδια τα οποία πιστοποιήθηκαν με το ηλεκτρομυογράφημα και σαν περεταίρω αιτιολογία ένδειξης ήταν και η εμφανισιακή παραμόρφωση του κρανίου όπου είχε εγχειριστεί. Η χειρουργική επέμβαση που σύστησε το 2009 σήμερα είναι άκρως απαραίτητη, επειδή, από το 2009 που εξέτασε τον ανήλικο δεν έχουν βελτιωθεί τα συμπτώματα, αλλά, απεναντίας, έχει αποκτήσει ψυχολογικά προβλήματα, λόγω της χρόνιας κατάστασης από το
11. Επίσης υπάρχει η επικινδυνότητα το δύσμορφο οστικό σημείο στο κρανίο να δημιουργήσει περαιτέρω ασβέστιο ή οστικό όγκωμα, να αυξηθεί δηλαδή το σημείο αυτό, η διάμετρος στο οστό, πιέζοντας έτσι τον εγκέφαλο, με αποτέλεσμα να προκαλέσει και σοβαρές επιληπτικές κρίσεις και παραλυσίες. Παρατηρώ τα εξής: Με μόνο λόγο ότι η μαρτυρία του γιατρού Νεοφύτου συγκρούεται με τη μαρτυρία του γιατρού Συμεωνίδη, τον οποίο, για λόγους που έχουν αναφερθεί θεωρώ καθ' όλα αξιόπιστο μάρτυρα, δεν μπορώ να δεχθώ τη μαρτυρία του πρώτου. Ούτε και είναι δυνατό οι ενάγοντες να παρουσιάζουν αντιφατική μαρτυρία, συναφώς με το ίδιο θέμα και στη συνέχεια να ζητούν από το Δικαστήριο να λάβει υπόψη εκείνη που τους βολεύει για να πετύχουν το στόχο τους, που στην προκειμένη περίπτωση είναι η εξασφάλιση του ουχί ευκαταφρόνητου ποσού των €25.000,00, ως έξοδα μελλοντικής χειρουργικής επέμβασης και φυσικά, συνεπεία αυτής και ο επιδικασμός μεγαλύτερου ποσού γενικών αποζημιώσεων. Προφανώς, εάν ο γιατρός Συμεωνίδης έλεγε την αλήθεια (και την έλεγε) όταν κατέγραφε στην ιατρική βεβαίωση που ετοίμασε για τον ανήλικο (τεκμήριο 7) ότι στις 28.9.2005, αυτός έλαβε εξιτήριο σε εξαιρετική κατάσταση, δεν μπορεί ο γιατρός Νεοφύτου να ισχυρίζεται ότι τέσσερα σχεδόν χρόνια μετά διέγνωσε έλλειμμα κρανίου στο σημείο όπου χειρουργήθηκε με απόλυτη επιτυχία ο ανήλικος από το γιατρό Συμεωνίδη και οι ενάγοντες να θέλουν να γίνει κι αυτός πιστευτός. Ένα μικρό δείγμα που αποδεικνύει την ευκολία με την οποία ο μάρτυρας δυστυχώς κατέφευγε στο ψεύδος είναι και η απάντησή του στην υποβολή ότι ο ανήλικος δεν είναι ασθενής του και ότι ο ίδιος ήρθε στο Δικαστήριο απλά για να το βοηθήσει στην υπόθεσή του. «Είναι ασθενής μου έχω κάνει χειρουργική ένδειξη, ο ασθενής αναφέρει ότι δεν έχει λεφτά να χειρουργηθεί.» ήταν η απάντησή του. Ούτε ο ανήλικος - «ασθενής του» μα ούτε και η μητέρα του ισχυρίστηκαν κάτι ανάλογο. Ούτε καν τον ανάφεραν ως ένα από τους θεράποντες γιατρούς ή γενικά τους γιατρούς που τον έχουν δει ή εξετάσει στα χρόνια που ακολούθησαν, από το 2005 που τραυματίστηκε μέχρι και την ημέρα που κατάθεσαν στο Δικαστήριο ως μάρτυρες. Και τούτο, παρότι τους δόθηκε η ευκαιρία με την υποβολή σχετικών ερωτήσεων της ευπαίδευτης δικηγόρου του εναγόμενου. Ισχυρίστηκε ο μάρτυρας ότι κατέληξε στην ένδειξη κρανιοπλαστική και λόγω του ιστορικού της ασθένειας καθώς και των συμπτωμάτων που πάσχει ο ανήλικος που είναι πονοκέφαλοι και αισθητικά επιληπτικά επεισόδια τα οποία πιστοποιήθηκαν με το ηλεκτρομυογράφημα. Ουδέποτε, είτε ο ανήλικος είτε η ενάγουσα μητέρα του είτε οποιοσδήποτε άλλος γιατρός ισχυρίστηκαν ότι ο πρώτος υπέστη οποτεδήποτε επιληπτικό επεισόδιο, είτε ακόμη ότι υποβλήθηκε σε ηλεκτρομυογράφημα. Απεναντίας, ο ισχυρισμός του νευρολόγου - ψυχίατρου Χριστόδουλου Μέση, ότι κατά την εξέτασή του ο ανήλικος στην παρουσία του πατέρα του στις 29.6.2010, του ανάφερε ότι ελάμβανε προληπτική αντιεπιληπτική αγωγή για δύο χρόνια καθώς και το συμπέρασμά του ότι η πιθανότητα ανάπτυξης μελλοντικής μετατραυματικής επιληψίας, πέντε χρόνια μετά το ατύχημα είναι ελάχιστες (2-3%) παρέμειναν αναντίλεκτοι. Ούτε και παρουσιάστηκε στο Δικαστήριο οτιδήποτε συναφώς με μια τέτοια εξέταση και αυτό ισχύει και για τον ισχυρισμό του μάρτυρα ότι στη διαδικασία παρακολούθησης του ανήλικου, κατά την οποία διέγνωσε έλλειμμα κρανίου, ανάμεσα στις αναγκαίες εξετάσεις που έλαβε υπόψη ήταν και το ηλεκτροεγκεφαλογράφημα. Εξέτασε τον ανήλικο στις 11.4.2013 ανάφερε ο μάρτυρας και έχει προβεί στην έκδοση ιατρικού πιστοποιητικού το οποίο έχει μπροστά του. Ωστόσο, αυτό - αν υπάρχει - παρέμεινε μέχρι τέλους μπροστά του και ουδέποτε παρουσιάστηκε στο Δικαστήριο. Αντ' αυτού παρουσιάστηκε το τεκμήριο 9, ημερομηνίας 7.5.2009, με περιεχόμενο, ως εκτίθεται αυτούσιο, σε άλλο σημείο (πιο πάνω). Ο ισχυρισμός του στο στάδιο της αντεξέτασης ότι λόγω του παραμορφωμένου οστικού τεμαχίου στο κρανίο του ανήλικου επηρεάζεται ο εγκέφαλος και αυτό δημιουργήθηκε μετά το ατύχημα και τα χειρουργεία, το φέρνει σε ευθεία σύγκρουση με τη μαρτυρία του γιατρού Συμεωνίδη, ο οποίος, (για να επαναλάβω) χειρούργησε τον ανήλικο στον ουσιώδη χρόνο, κατάθεσε για την υπόθεσή του κατά τη δίκη, και όπως αναφέρει στην ιατρική βεβαίωση που ετοίμασε για το ανήλικο, αυτός, στις 28.9.2005 έλαβε εξιτήριο σε εξαιρετική κατάσταση, εννοώντας τη νευρολογική του εικόνα, όπως διευκρίνισε αντεξεταζόμενος. Τέλος, η απάντησή του μάρτυρα στην υποβολή ότι δεν παρακολουθεί τον ανήλικο από το 2009 μέχρι σήμερα, θα έλεγα ότι αποτελεί έμμεση αποδοχή του περιεχομένου της υποβολής. «Απόδειξη ότι τον παρακολουθώ είναι και το εγκεφαλογράφημα που είπα πριν.» ήταν η απάντηση. Το οποίο προσθέτω, χωρίς καμιά εξήγηση ή δικαιολογία, είτε από τον ίδιο είτε από κάποιο άλλο μάρτυρα των εναγόντων, ουδέποτε παρουσιάστηκε στο Δικαστήριο. Δε νομίζω πως χρειάζεται να επεκταθώ. Η μαρτυρία του προηγούμενου μάρτυρα, κατά κύριο λόγο αντιπαραβάλλεται με τη μαρτυρία του νευροχειρουργού Χρίστου Κυριακίδη (Μ.Υ.2) ο οποίος κατάθεσε για την υπόθεση του εναγόμενου. Θεωρώ αξιόπιστο το δεύτερο, αφού, εκτός του ότι ήταν απόλυτα τεκμηριωμένος στις διάφορες θέσεις και ισχυρισμούς του σε σχέση με οτιδήποτε ανάφερε, η μαρτυρία του ενισχύεται ουσιωδώς και από άλλη αξιόπιστη - ιατρική -μαρτυρία και συγκεκριμένα, από τη μαρτυρία του γιατρού Συμεωνίδη που χειρούργησε τον ανήλικο στον ουσιώδη χρόνο. Για να μην επαναλάβω τι ανάφερε ο γιατρός Συμεωνίδης υπενθυμίζω απλώς, ότι κατάθεσε για την υπόθεση των εναγόντων, δηλαδή υπέρ του ανήλικου, επομένως, ούτε και είχε λόγο ή οποιοδήποτε συμφέρον ή κίνητρο να θέλει να αδικηθεί ο ανήλικος. Η ουσία της μαρτυρίας του γιατρού Κυριακίδη έγκειται στους ακόλουθους ισχυρισμούς και θέσεις του, που με απόλυτα πειστικό και επιστημονικά τεκμηριωμένο τρόπο προέβαλε και θα έλεγα χωρίς να υπάρξει και ιδιαίτερα σοβαρή αμφισβήτηση εκ μέρους των εναγόντων. Όπως αναφέρει στο ιατρικό πιστοποιητικό που ετοίμασε για τον ανήλικο (τεκμήριο 11), τον οποίο εξέτασε στις 10.7.2012 (όπως είπε στο στάδιο της κυρίως εξέτασης), αυτός, του ανάφερε ότι νοιώθει ζαλάδες, έχε μειωμένη αυτοσυγκέντρωση, φοβίες με ξένα άτομα και γενικά επηρεάστηκε η ζωή του και νιώθει ανασφάλεια. Κατά την εξέτασή του παρουσίαζε ουλή περίπου 8x1 εκ. στη μετωπιαία χώρα στην παρυφή του τριχωτού της κεφαλής. Παρατηρείτο μείωση της φυσιολογικής καμπύλης του μετωπιαίου οστού στην περιοχή του κατάγματος (2x5 εκ.). Το αναμενόμενο συνολικό κόστος της κρανιοπλαστικής δεν ξεπερνά τις €5.000,00 με Kryptonide και τις €8.000,00 με CT Simulation. Στο στάδιο της κυρίως εξέτασης, μεταξύ άλλων ανάφερε και τα εξής: Η πιο σημαντική εξέταση που χρειάζεται ένας νευροχειρουργός για να κρίνει αν είναι αναγκαία μια κρανιοπλαστική σ' ένα ασθενή είναι η αξονική τομογραφία και μετά η ακτινογραφία. Η δεύτερη θα έδειχνε απλώς τα σύνορα του κατάγματος, ενώ η πρώτη δείχνει και τη συσχέτιση του κατάγματος του κρανίου με το κανονικό κρανίο. Δηλαδή, αν είναι πιεστικό προς τα μέσα - προς τον εγκέφαλο - ή προς τα έξω. Ανάλογα φαίνεται αν έγινε μετατόπιση του κατάγματος. Στην προκειμένη περίπτωση, οι σχετικές ακτινολογικές εξετάσεις που του δόθηκαν είναι ημερομηνίας 12.6.
12. Πρόκειται για μετεγχειρητικές εικόνες μαγνητικού εγκεφάλου και ελλιπείς εικόνες αξονικού τομογράφου. Οπωσδήποτε βλέποντας τις εικόνες δεν υπάρχει πίεση στον εγκέφαλο και ούτε εμφανίζονται κακώσεις σ' αυτό. Κατά τη νευρολογική εξέταση του ανήλικου δε βρέθηκε οποιαδήποτε δυσλειτουργία από τον εγκέφαλο. Το γεγονός ότι ακτινοσκοπικά δεν υπάρχει πίεση στον εγκέφαλο δε βρίσκει αναγκαία από νευρολογικής άποψης μια εγχείριση κρανιοπλαστικής. Τα συμπτώματα πονοκεφάλων και ζαλάδων είναι υποκειμενικά και μπορούν να παρουσιαστούν και μετά από απλή διάσειση εγκεφάλου. Δε σημαίνει όμως ότι υπάρχει δυσλειτουργία εγκεφάλου. Αναφορικά με το κόστος της κρανιοπλαστικής επέμβασης ανάφερε τα εξής: Βάσει της νευροχειρουργικής εταιρείας Κύπρου, η αμοιβή του χειρουργού για μία τέτοια επέμβαση ανέρχεται στα €2.255,
13. Το υλικό της επέμβασης Kryptonide το υπολογίζει σε €1.000,00, που είναι η αξία κόστους, οπότε με δύο νύχτες στην κλινική και αναισθησιολόγο βγαίνει περίπου στα €5.000,
14. Ρωτώντας την εταιρεία που φέρνει το Kryptonide, πρόσθεσε, του ανάφερε ότι για να γίνει η επέμβαση και με CT Simulation, θα κόστιζε ακόμη €3.000,00, οπότε τα ποσά που αναφέρει (στο πιστοποιητικό του) είναι ελεγμένα. Καταλήγοντας εξήγησε τη διαδικασία ετοιμασίας του οστικού τεμαχίου που χρησιμοποιείται για την κρανιοπλστική, το οποίο, όπως είπε γίνεται στο εξωτερικό. Αντεξεταζόμενος απαντώντας σε σχετική ερώτηση ισχυρίστηκε χωρίς θα έλεγα να αμφισβητηθεί ότι μία κρανιοπλαστική επέμβαση, τουλάχιστον από αισθητικής άποψης, θα βελτίωνε την ουλή στο μέτωπο του ανήλικου και τη μείωση της φυσιολογικής καμπύλης του μετωπιαίου οστού στην περιοχή του κατάγματος, προσθέτοντας ωστόσο, ότι η πλήρης αποκατάσταση θα ήταν πολύ δύσκολη, λόγω του ότι ο μαλακός ιστός μπροστά από το κάταγμα δεν έχει - πολύ πιθανόν - το ίδιο πάχος με το γειτονεύοντα ιστό. Στην υποβολή ότι η συγκεκριμένη επέμβαση είναι αναγκαία και χρειάζεται να τοποθετηθεί ένα υγιές μόσχευμα και για σκοπούς της υγείας και ασφάλειας του ανήλικου απάντησε ως εξής: «Βάσει του αξονικού τομογράφου, η περιοχή του κατάγματος δεν έχει κενό σημείο. Είναι συνεχόμενο κόκκαλο, οπότε θα έλεγα ότι έχει σχεδόν τις ίδιες πιθανότητες να πάθει κάταγμα μετά από χτύπημα στο ίδιο σημείο, όπως κάθε άλλο.» Επισημαίνεται ότι μάρτυρας δεν αμφισβητήθηκε ως προς αυτή την απάντηση που έδωσε. Στην υποβολή τέλος, ότι τα συμπτώματα που του ανάφερε ο ανήλικος πως είχε όταν τον εξέτασε ήρθαν ως αποτέλεσμα του τραυματισμού του απάντησε περίπου ως εξής, επίσης χωρίς να έχει αμφισβητηθεί από τον ευπαίδευτο δικηγόρο των εναγόντων: «Θα μπορούσαν, αλλά, όχι λόγω του κατάγματος ή της κατάστασης που υπάρχει τώρα. Θέλω να πω ότι οι πονοκέφαλοι και οι ζαλάδες δεν προέρχονται από πίεση του εγκεφάλου, που ως συνήθως είναι αιτία. Στον αξονικό τομογράφο δεν εμφανίζεται πίεση.» Μολονότι αντεξετάστηκε και σε κάποιο βαθμό αμφισβητήθηκε ο μάρτυρας σε σχέση με μερικές από τις παραπάνω θέσεις και ισχυρισμούς του, εντούτοις κατέστη αδύνατο να κλονιστεί η αξιοπιστία του για οτιδήποτε ανάφερε με απόλυτα απλό και κατανοητό, πειστικό, και επιστημονικά τεκμηριωμένο τρόπο. Η εντύπωσή μου για την ποιότητα της μαρτυρίας και την αξιοπιστία του ως μάρτυρα είναι θετική, οπότε, σε συνδυασμό και με την αρνητική εντύπωση που μου έχει δημιουργήσει ως μάρτυρας ο συνάδελφός του Νεοφύτου, ο οποίος κατάθεσε για την υπόθεση των εναγόντων, δέχομαι τη μαρτυρία του, στο σύνολό της. Κατ' ακολουθία όλων όσων ανάφερα βρίσκω ότι τα πραγματικά γεγονότα που διαδραματίστηκαν στον ουσιώδη χρόνο είναι τα εξής: Ο ανήλικος Ανδρέας Σόλου, στον ουσιώδη χρόνο για την αγωγή ήταν ηλικίας 12 ετών. Κατά τον ίδιο χρόνο, ο εναγόμενος Μιχάλης Νιόκκας ήταν ο ιδιοκτήτης του περονοφόρου ανυψωτικού τηλεσκοπικού μηχανήματος με αριθμό εγγραφής KKW 628 (στο εξής «fork lift»). Στις 20.9.2005 και περί ώρα 16:30, ενώ ο ανήλικος επέβαινε ποδηλάτου και διερχόταν από χωράφι που βρίσκεται στο τέρμα της οδού Διονύσιου Σολωμού, πλησίον του σπιτιού του συγκρούστηκε με το κεφάλι στις μεταλλικές περόνες του fork lift, οι οποίες ήταν ανυψωμένες στο ύψος της κεφαλής του, όπως ποδηλατούσε. Συνεπεία της σύγκρουσης τραυματίστηκε σοβαρά. Μολονότι η φύση, έκταση και σοβαρότητα των τραυματισμών που υπέστη και σε κάποιο βαθμό οι επιπτώσεις στη ζωή του συνεπεία των τραυματισμών του έχουν ήδη αναφερθεί, εντούτοις, θα επανέλθω σ' αυτά αργότερα και συγκεκριμένα όταν θα ασχοληθώ με το ύψος των γενικών αποζημιώσεων και των εξόδων μελλοντικών επεμβάσεων που διεκδικεί ο ανήλικος. Υπεισέρχομαι τώρα στη νομική πτυχή της υπόθεσης: Σύμφωνα με το άρθρο 51

(1)του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ. 148: «Αμέλεια συvίσταται- (α) στηv τέλεση πράξης τηv oπoία υπό τις περιστάσεις δεv θα τελoύσε λoγικό συvετό πρόσωπo ή στηv παράλειψη τέλεσης πράξης τηv oπoία υπό τις περιστάσεις τέτoιo πρόσωπo θα τελoύσε ή (β) στηv παράλειψη καταβoλής τέτoιας δεξιότητας ή επιμέλειας για τηv άσκηση επαγγέλματoς, επιτηδεύματoς ή ασχoλίας όπως έvα λoγικό συvετό πρόσωπo, πoυ έχει τα πρoσόvτα για τηv άσκηση τoυ επαγγέλματoς αυτoύ, επιτηδεύματoς ή ασχoλίας θα κατέβαλλε υπό τις περιστάσεις, και στηv πρόκληση ζημιάς εξαιτίας αυτής: Νoείται ότι για αυτή δύvαται vα τύχει απoζημίωσης μόvo τo πρόσωπo έvαvτι τoυ oπoίoυ o υπαίτιoς της αμέλειας υπείχε υπoχρέωση, υπό τις περιστάσεις, vα μηv επιδείξει αμέλεια.» Όπως αναφέρεται στο σύγγραμμα των Αρτέμη και Ερωτοκρίτου «Κεφάλαιο 148 ΑΣΤΙΚΑ ΑΔΙΚΗΜΑΤΑ Δίκαιο και Αποφάσεις», Τόμος 2, σελ. 8 και 9: «Η αμέλεια ως αυτοτελές αδίκημα, μπορεί να ορισθεί ως η παράβαση υποχρέωσης επιμέλειας, που οφείλεται από τον εναγόμενο στον ενάγοντα, η οποία προκαλεί ζημιά στον ενάγοντα. Εναπόκειται στον ενάγοντα να αποδείξει τα τρία συστατικά στοιχεία του αδικήματος, δηλαδή, ότι ο εναγόμενος υπείχε υποχρέωση επιμέλειας έναντί του, ότι ο εναγόμενος παρέβη την υποχρέωση αυτή και ότι, ως συνέπεια της παράβασης, ο ενάγων υπέστη ζημιά.» Καθ' όλα σχετικά είναι και τα αποσπάσματα που εκτίθενται στη συνέχεια από αριθμό αποφάσεων του Ανωτάτου Δικαστηρίου, στις οποίες με παρέπεμψαν οι ευπαίδευτοι δικηγόροι των διαδίκων. Ειδικότερα: Σύμφωνα με τη Μαυρίδης ν. Dharaghji κ.ά.

(1990)1 Α.Α.Δ. 1013: «Το ουσιαστικό δίκαιο προβλέπεται στα Άρθρα 51, 57 και 64 του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ. 148. Η ορθή προσέγγιση του Δικαστηρίου, όπως αποφασίστηκε στην υπόθεση Fitzgerald v. Lane [1988] 2 All E.R. 25 961, η οποία ανέτρεψε την απόφαση του Lord Pearce στην υπόθεση The Miraflores and The Abadesa [1967] 1 All E.R. 672, 677, είναι: To Δικαστήριο αποφασίζει πρώτα αν έχει αποδειχθεί αμέλεια σε βάρος των εναγομένων. Εάν η από­φαση είναι καταφατική, τότε εξετάζει με βάση το Άρθρο 30 57 αν ο ενάγων έχει συντρέχουσα αμέλεια. Αποφασίζει το ποσοστό της ευθύνης μεταξύ εναγομένων, από τη μια, και ενάγοντα, από την άλλη, και μειώνει το ποσό των αποζημιώσεων ανάλογα με το ποσοστό της συντρέχουσας αμέλειας του ενάγοντα». Συναφώς με τα παραπάνω και όσα ακολουθούν από την απόφαση στην υπόθεση Χριστοδούλου ν. Γρηγορίου

(1989)1(Ε) Α.Α.Δ. 178: «Ο καταμερισμός της ευθύνης είναι πρωτίστως έργο του πρωτόδικου δικαστηρίου. Οι καθοριστικοί παράγοντες για τον καθορισμό της ευθύνης είναι δύο: (α) Η υπαιτιότητα (blameworthiness) που συναρτάται με την εκπλήρωση των καθηκόντων του κάθε οδηγού για την ασφάλεια του άλλου, και (β) Η αιτιώδης συνάφεια (causative potency) μεταξύ της 30 αμέλειας των δύο οδηγών και της ζημιάς που προκλήθηκε και αποτελεί το αντικείμενο της δίκης. Η ευθύνη επιμερίζεται κάτω από το πρίσμα της κοινής λογικής και της καθημερινής εμπειρίας. Οι εκατέρωθεν παραλείψεις συνεκτιμούνται όχι 'μικροσκοπικά αλλά από την πλατιά γωνία του μέσου συνετού πολίτη, όπως επεξηγείται στις υποθέσεις Charalambous ν. Kassapis

(1988)1 C.L.R. 25 και Polykarpou ν. Adamou

(1988)1 C.L.R.727». Καθ' όλα σχετικά και τ' ακόλουθα από την απόφαση στην υπόθεση Φοινικαρίδης & άλλη ν. Γεωργίου & άλλων

(1991)1 Α.Α.Δ. 475: «. η αμέλεια ως πραγματικό γεγονός συνίσταται στην παράλειψη επίδειξης εύλογης προσοχής κάτω από τις συγκεκριμένες περιστάσεις της κάθε υπόθεσης. Συναφώς, θα υπενθυμίζαμε πως, γενικά, εφόσο η πιθανότητα δημιουργίας κινδύνου είναι εύλογα εμφανής, η παράλειψη λήψης μέτρων προφύλαξης συνιστά αμέλεια*». Μολονότι οι παρατηρήσεις του εφετείου που ακολουθούν από την απόφαση στην υπόθεση Αλεξάνδρου κ.ά. ν. Λεβέντη κ.ά.

(1996)1(Α) Α.Α.Δ. 420 είναι σε σχέση με τροχαίο δυστύχημα που έγινε σε δρόμο, εντούτοις, οι αρχές που αναδύονται από αυτές, τηρουμένων των αναλογιών, τυγχάνουν απόλυτης εφαρμογής και στην παρούσα υπόθεση. Ειδικότερα: «Το καθήκον για επιμέλεια γεννάται αφότου η διακίνηση άλλων προσώπων καθιστά εξ αντικειμένου μέριμνα του προσώπου που χρησιμοποιεί το δρόμο τη λήψη προφυλακτικών μέτρων για την προστασία της ασφάλειας τους». Και λίγο παρακάτω: «Η κατανομή της ευθύνης γίνεται κάτω από ευρεία σκοπιά, με γνώμονα τη λογική και την κοινή εμπειρία.» Καθ' όλα σχετικά είναι και τ' ακόλουθα από την απόφαση στην υπόθεση Κυριάκου κ.ά. ν. Κανάρη

(1997)1(Γ) Α.Α.Δ. 1436: «Συμφωνούμε με τη θέση ότι η απόφραξη του δρόμου από οδηγό αυτοκινήτου υποδηλώνει γενικά παράλειψη εκπλήρωσης του καθήκοντος προς άλλα άτομα τα οποία χρησιμοποιούν το δρόμο. Οι οδοί και όλως ιδιαίτερα ο υπεραστικός δρόμος είναι μέσο διάβασης και όχι στάθμευσης. Το ότι η απόφραξη του δρόμου από οδηγό αυτοκινήτου συνιστά πράξη η οποία μπορεί να στοιχειοθετήσει αμέλεια αναγνωρίζεται ευθέως στην Αγγλική απόφαση Rouse v. Squires and Others [1973] 2 All E.R. 903. Η απόφραξη του δρόμου, αλόγιστη όσο και αν είναι, δεν προσδίδει αυτόματα ευθύνη στον οδηγό για οποιοδήποτε επακόλουθο δυστύχημα, ανεξάρτητο από τα αίτια του. Αυτό διευκρινίζεται στην Rouse και όλως ιδιαίτερα στην απόφαση του Δικαστή Buckley, L.J., στην οποία γίνεται ιδιαίτερη αναφορά στην απόφαση του πρωτοδίκου Δικαστηρίου. Το ακόλουθο απόσπασμα από την απόφαση εκείνη είναι χαρακτηριστικό της προσέγγισης του θέματος. ................................. Ελληνική μετάφραση, (ελεύθερη). "Αλλά όταν υπάρχει επαρκής ορατότης και παρέχεται η πρέπου[*1440]σα ευχέρεια στον οδηγό επερχόμενου αυτοκινήτου να προσέξει και να εκτιμήσει τη φύση και έκταση του εμποδίου το οποίο παρεμβάλλεται στο δρόμο και να πάρει μέτρα αποφυγής του, τότε το εμπόδιο δεν δημιουργεί κίνδυνο, και σε τέτοια περίπτωση επέρχεται διακοπή στην άλυση της αιτιώδους σχέσης μεταξύ της προηγούμενης αμελούς πράξης η οποία προκάλεσε την απόφραξη και τις άμεσες συνέπειες της μεταγενέστερης πράξης οδηγού στον υπεραστικό δρόμο ο οποίος προκαλεί το δυστύχημα." Προκύπτει, ότι μόνο όπου η πράξη του οδηγού του σταθμευμένου αυτοκινήτου συνέχεται προς το δυστύχημα και αποτελεί μέρος των γενεσιουργών αιτίων που το προκάλεσαν δικαιολογείται η απόδοση ευθύνης σ' αυτόν. Είναι προς αυτά τα αίτια που συνδέεται η αμέλεια και ο καταμερισμός της. Προϋπόθεση για την απόδοση αμέλειας αποτελεί η επενέργεια αμελούς πράξης στην πρόκληση του δυστυχήματος ως θέμα άμεσης αιτιώδους σχέσης μεταξύ της πράξης και του δυστυχήματος. Το πρωτόδικο Δικαστήριο έχει σαφή αντίληψη των αρχών που διέπουν τον καθορισμό της αμέλειας και η καθοδήγησή του επί του προκειμένου υπήρξε πλήρης. Γίνεται αναφορά στην απόφασή του στις υποθέσεις, Charalambous v. Kassapis

(1988)1 C.L.R. 25. Flourentzou v. Christodoulou

(1988)1 C.L.R. 791. Η αμέλεια είναι ζήτημα πραγματικό και όχι θεωρητικό. Εξετάζεται σε κάθε περίπτωση η γενεσιουργός αιτία και ότι πραγματικά επέδρασε στην πρόκληση του δυστυχήματος. Η απόφραξη μέρους του δρόμου δεν προοιώνιζε σ' αυτή την περίπτωση τη σύγκρουση μεταξύ των δύο οχημάτων. Θα μπορούσε να ήταν διαφορετικό αν η ορατότητα μεταξύ του σημείου που καθίστατο εμφανής η παρουσία του σταθμευμένου αυτοκινήτου και του χώρου στάθμευσης του ήταν μικρότερη και δεν παρεχόταν η ευκαιρία αποφυγής του. Σύμφωνα με το εύρημα του πρωτοδίκου Δικαστηρίου η σύγκρουση οφειλόταν αποκλειστικά στην παράλειψη του εφεσείοντα να σημειώσει έγκαιρα την παρουσία του σταθμευμένου αυτοκινήτου και να λάβει τα πρέποντα μέτρα για την παράκαμψή του, ευχέρεια, που του παρεχόταν ενόψει του ελεύθερου χώρου μεταξύ του σταθμευμένου αυτοκινήτου και της άκρης του δρόμου». Τέλος, στην Πραστίτης ν. Συνδέσμου Αδειούχων Λιμενικών Αχθοφόρων Λιμένος Λεμεσού κ.ά.

(1998)1(Δ) Α.Α.Δ. 2144, στην οποία τα γεγονότα σε σημαντικό βαθμό είναι όμοια με τα γεγονότα της παρούσας υπόθεσης λέχθηκαν τα εξής: «Το τι συνιστά κίνδυνο ως στοιχείο οχληρίας ή αμέλειας δεν συναρτάται προς το είδος του ή την κατασκευή του κατ' αποκλεισμό των στοιχείων που περιβάλλουν την κάθε περίπτωση. Δεν είναι θεωρητικό το εγχείρημα. Το κατά πόσο η ύπαρξη ορισμένου αντικειμένου σε ορισμένο χώρο συνιστά κίνδυνο και το κατά πόσο εξ αυτού προκλήθηκε ζημιά, εξαρτάται από τα περιστατικά. Σε δοσμένες συνθήκες οτιδήποτε μπορεί να συνιστά κίνδυνο από την πιο πάνω άποψη, και το αντίστροφο. Η αντίληψη του εφεσείοντα πως, με βάση τη νομολογία που επικαλέστηκε, η ανύψωση των περόνων αλλά και η στάθμευση του οχήματος στις ράγες συνιστούσαν αφ' εαυτών κίνδυνο αιτιωδώς συναφή προς το ατύχημα, είναι εσφαλμένη. Δεν νομίζουμε πως θα εξυπηρετούσε αν αναφερόμαστε στις υποθέσεις που επικαλέστηκε ξεχωριστά. Στην κάθε μια το σταθμευμένο όχημα ή το όποιο εμπόδιο κρίθηκε πως συνιστούσε ή δεν συνιστούσε κίνδυνο ανάλογα με το κατά πόσο, κυρίως οι συνθήκες ορατότητας, επέτρεπαν έγκαιρη αντίληψη της ύπαρξής του. Οποτεδήποτε δε το σταθμευμένο όχημα ή το όποιο εμπόδιο ήταν ευκρινώς ορατό από απόσταση με συνέπεια την ύπαρξη δυνατότητας πρόβλεψης των επιπτώσεων και ανάλογης αντίδρασης, οι διεκδικήσεις των οδηγών που πρόσκρουσαν σ' αυτά απορρίφθηκαν. Θα προσθέταμε επί του προκειμένου και την πρόσφατη απόφαση στην υπόθεση Α. Κλεάνθους κ.ά. ν. Κυριάκος Ευαγγέλου

(1998)1 A.A.Δ. 1681. Το ίδιο και εδώ. Το περονοφόρο όχημα, με τις περόνες κάπως ανυψωμένες, σταθμευμένο όπως ήταν στις ράγες διακίνησης του γερανού κατά τη διάρκεια της ημέρας, ήταν ευκρινώς ορατό από μεγάλη απόσταση. Μάλιστα σε πλατύ χώρο που επέτρεπε την άνετη διακίνηση άλλων οχημάτων. Ούτε το ίδιο ούτε οι περόνες του ούτε το γεγονός ότι βρισκόταν στις ράγες συνιστούσαν αφ' εαυτών κίνδυνο για τους οδηγούς άλλων οχημάτων. Το ατύχημα επεσυνέβη γιατί ο εφεσείων κοίταζε αλλού και δεν στοιχειοθετείται αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της θέσης του περονοφόρου οχήματος και του ύψους στο οποίο βρίσκονταν οι ορατές περόνες του, και του ατυχήματος». Με υπαγωγή των γεγονότων που περιβάλλουν την παρούσα υπόθεση σ' όλες τις παραπάνω αρχές παρατηρώ τα εξής: Για λόγους που ήδη έχουν αναφερθεί ο ανήλικος που είναι και ο μόνος ο οποίος γνωρίζει τις ακριβείς συνθήκες πρόκλησης του επίδικου ατυχήματος και συγκεκριμένα πώς ακριβώς, ενώ οδηγούσε το ποδήλατό του συγκρούστηκε με το κεφάλι στις περόνες του fork lift έχει κριθεί αναξιόπιστος ως μάρτυρας. Απ' εκεί και πέρα, τα μόνα στοιχεία μαρτυρίας που φωτίζουν κάπως τις συνθήκες πρόκλησης του ατυχήματος απορρέουν από το περιεχόμενο της πραγματικής μαρτυρίας, η οποία, μολονότι τέθηκε ενώπιόν μου από τους ενάγοντες και συγκεκριμένα από τον ανήλικο, το γεγονός ότι αυτός με τη μαρτυρία του ήρθε σε σύγκρουση μαζί της συνέβαλε καθοριστικά στη διαμόρφωση της κρίσης μου επί της αξιοπιστίας του. Τα δεδομένα που ανακύπτουν από το περιεχόμενο της εν λόγω μαρτυρίας συναφώς με τις συνθήκες πρόκλησης του επίδικου ατυχήματος (για να επαναλάβω) είναι τα εξής, τα οποία θα πρέπει να ιδωθούν σε συνάρτηση με τον αναντίλεκτο ισχυρισμό της ενάγουσας και μητέρας του ανήλικου ότι τις φωτογραφίες (τεκμήρια 1 μέχρι 5) τις έχει βγάλει ο θείος της που ήταν στο σπίτι στον ουσιώδη χρόνο και έτρεξε στη σκηνή του ατυχήματος μαζί με τον πατέρα της: Η φωτογραφία (τεκμήριο 2) απεικονίζει πλήρως το μέρος του ατυχήματος. Σ' αυτή φαίνεται η πορεία που ακολουθούσε ποδηλατώντας ο ανήλικος στον ουσιώδη χρόνο. Προκύπτει ότι οδηγούσε το ποδήλατό του με νοτιανατολική κατεύθυνση. Στα αριστερά του και σε κάποια απόσταση, πιο μπροστά από τον ίδιο καθώς κινείτο, φαίνεται σε περίοπτη θέση και σχεδόν ολόκληρο το fork lift του εναγόμενου, με ανυψωμένες τις περόνες του, σε ύψος που δεν μπορώ να προσδιορίσω, το οποίο όμως αποτελεί κοινό έδαφος μεταξύ των δύο πλευρών και εν πάση περιπτώσει έχει αποδειχθεί ότι βρισκόταν στο ύψος της κεφαλής του ανήλικου, καθ' ον χρόνο οδηγούσε το ποδήλατό του και συγκεκριμένα στο σημείο που τραυματίστηκε συνεπεία της επίδικης σύγκρουσης. Απ' εκεί και πέρα, έχοντας υπόψη την πορεία που διέγραψε ο ανήλικος μέχρι και τη σύγκρουσή του πάνω στις περόνες του fork lift καθώς και το σημείο ακριβώς που βρισκόταν το fork lift και ειδικά οι περόνες του μέσα στο χωράφι είναι φανερό, ότι, εάν ο ανήλικος, ο οποίος εξ αντικειμένου είχε τη δυνατότητα να αντιληφθεί από κάποια απόσταση, τόσο το fork lift όσο και τις περόνες του, κινείτο κάπως δεξιότερα από ό, τι κινήθηκε στον ουσιώδη χρόνο, θα μπορούσε άνετα να αποφύγει τη σύγκρουση. Ήταν ηλικίας 12 ετών, δηλαδή αρκετά ώριμος γι' αυτό που έκανε (ποδηλατούσε απλώς) και όφειλε να έχει γνώση και αντίληψη των εγγενών κινδύνων που ενείχε αυτό που έκανε, επομένως είχε και την υποχρέωση, αν χρειαζόταν, να προέβαινε και στη λήψη των αναγκαίων μέτρων για σκοπούς αυτοπροστασίας έναντι πιθανών κινδύνων που θα προέκυπταν. Για να το πω τελείως ξεκάθαρα, εάν στον ουσιώδη χρόνο οδηγούσε ως συνετός και λογικός άνθρωπος, με τα δεδομένα που υπήρχαν στον τόπο του ατυχήματος, δε θα έπρεπε λογικά να συμβεί αυτό. Στη θέα του fork lift και των περόνων του, χωρίς να χρειάζεται να εξετάσω και τυχόν άλλες επιλογές που ενδεχομένως είχε, θα μπορούσε άνετα να κινηθεί κάπως δεξιότερα, αντί όπως κινήθηκε οπότε και δε θα συγκρουόταν με τις περόνες. Εάν χρησιμοποιούσε το σημείο που βρίσκονται οι δύο αστυνομικοί μαζί με δύο άλλα πρόσωπα στη φωτογραφία (τεκμήριο 2) είναι βέβαιο ότι θα απόφευγε την επίδικη σύγκρουση. Η κρίση μου επί της αξιοπιστίας του σε συνδυασμό και με το γεγονός ότι (για να επαναλάβω δεν υπάρχει άλλη μαρτυρία κάποιου αυτόπτη μάρτυρα κατά το επίδικο ατύχημα, δε μου επιτρέπουν να προβώ στην εξαγωγή συμπεράσματος για το λόγο ή λόγους για τους οποίους, ενώ μπορούσε να αποφύγει την επίδικη σύγκρουση, δεν την απέφυγε. Το γεγονός αυτό καθιστά χωρίς νόημα την αναζήτηση τυχόν ευθύνης του εναγόμενου για αμέλεια, ένεκα της αλόγιστης και απερίσκεπτης πράξης του να αφήσει τις περόνες του fork lift στο ύψος που της άφησε, τις οποίες όφειλε, είτε να ανεβάσει σε τέτοιο ύψος που δε θα ήταν πηγή κινδύνου για οποιοδήποτε πρόσωπο χρησιμοποιούσε το μέρος, περιλαμβανομένου του ανήλικου, είτε ακόμη να τις κατεβάσει τελείως κάτω στο έδαφος, κάτι που αν έκανε και πάλιν θα αποφευγόταν η επίδικη σύγκρουση. Επειδή όμως οι όποιες δικές του πράξεις ή παραλείψεις θα πρέπει να ιδωθούν σε συνάρτηση με την όλη συμπεριφορά που εκδήλωσε ο ανήλικος στον ουσιώδη χρόνο και όχι αποσπασματικά, η αδυναμία εξαγωγής συμπεράσματος αναφορικά με τις ακριβείς συνθήκες υπό τις οποίες αυτός συγκρούστηκε στις περόνες του fork lift, σε συνδυασμό και με το συμπέρασμά μου ότι θα μπορούσε να αποφύγει τη σύγκρουση καθιστούν στοιχείο αδιάφορο τις όποιες πράξεις ή παραλείψεις του εναγόμενου συναφώς με το ύψος που είχε αφήσει ή τοποθετήσει τις περόνες του fork lift. Το ατύχημα που είχε ο ανήλικος συνέβη για τους λόγους που μόνο ο ίδιος ξέρει ο οποίος, εν πάση περιπτώσει, για λόγους που έχουν αναφερθεί θα μπορούσε να το είχε αποφύγει. Επομένως, η ενέργεια του εναγόμενου να αφήσει ή τοποθετήσει τις περόνες του fork lift στο ύψος που βρίσκονταν κατά την επίδικη σύγκρουση, όσο αλόγιστη και επικίνδυνη και να θεωρηθεί δεν μπορεί να συνδεθεί αιτιωδώς άμεσα με το επίδικο ατύχημα. Η παραπάνω κατάληξή μου διαγράφει και την τύχη της αγωγής η οποία θα πρέπει να απορριφθεί. Παρόλα αυτά, χάριν πληρότητας της απόφασής μου και για το ενδεχόμενο που η παραπάνω κατάληξή μου ήθελε κριθεί εσφαλμένη σε ανώτερο επίπεδο δικαστικής κρίσης, θα προχωρήσω στην εξέταση και επίλυση και των υπόλοιπων επίδικων θεμάτων της υπόθεσης. Ειδικότερα: Οι ενάγοντες αξιώνουν εναντίον του εναγόμενου υπό μορφή ειδικών αποζημιώσεων τ' ακόλουθα ποσά: (α) ιατρικό πιστοποιητικό Γ. Ν. Λευκωσίας €47,84 (β) ιατρικό πιστοποιητικό Δρ. Κρίστιαν Πόπα €170,00 (γ) ιατρικό πιστοποιητικό Δρ. Κ. Χατζηβασίλη €350,00 (δ) έξοδα Ιατρικού Κέντρου Μορφές €205,00 (ε) έξοδα μελλοντικών χειρουργικών επεμβάσεων από το Δρ. Κρίστιαν Πόπα €4.271,50 (στ)έξοδα μελλοντικής χειρουργικής επέμβασης από το Δρ. Ν. Νεοφύτου €25.000,00 Έχοντας κατά νου τις αρχές που διέπουν το θέμα της απόδειξης των ειδικών αποζημιώσεων, οι μόνες από τις παραπάνω αξιώσεις που έχουν αποδειχθεί είναι η πρώτη και τρίτη, που εν πάση περιπτώσει είναι και παραδεκτές. Κατά τα λοιπά, για τη δεύτερη καθώς και την τέταρτη, ίχνος μαρτυρίας υπάρχει ότι οι ενάγοντες ή ο ανήλικος κατέβαλαν είτε θα καταβάλουν τα σχετικά ποσά, ενώ σε σχέση με τα έξοδα των μελλοντικών χειρουργικών επεμβάσεων, στο πλαίσιο αξιολόγησης της μαρτυρίας των γιατρών Πόπα και Νεοφύτου αναφέρονται οι λόγοι για τους οποίους δε δέχομαι τη μαρτυρία τους σε σχέση και με το κόστος των επεμβάσεων που εισηγούνται ότι θα πρέπει να υποβληθεί ο ανήλικος. Περαιτέρω, στο πλαίσιο αξιολόγησης της μαρτυρίας των γιατρών Μαντά και Κυριακίδη γίνεται αναφορά τόσο στις επεμβάσεις που ενδείκνυται να υποβληθεί ο ανήλικος όσο και στο πιθανό κόστος τους. Υπενθυμίζω στο σημείο αυτό, ότι, συναφώς με το θέμα έχω δεχθεί τη μαρτυρία των δύο τελευταίων μαρτύρων. Εν πάση περιπτώσει, επειδή η σχετική δαπάνη για κάθε επέμβαση δεν είναι αποκρυσταλλωμένη, αλλά, στο περίπου, σύμφωνα με την αποδεκτή μαρτυρία, όταν στη συνέχεια θα ασχοληθώ με το ύψος των γενικών αποζημιώσεων που θα επιδίκαζα προς όφελος του ανήλικου για τις σωματικές βλάβες πόνο και ταλαιπωρία που υπέστη συνεπεία του επίδικου ατυχήματος, για σκοπούς καθορισμού του ύψους τους, θα λάβω υπόψη τόσο τις μελλοντικές επεμβάσεις στις οποίες ενδείκνυται να υποβληθεί αυτός όσο και το κόστος τους. Για να καταλήξω, εάν η απόφασή μου για το θέμα της ευθύνης ήταν διαφορετική, θα επιδίκαζα υπέρ του ανήλικου το ποσό το €397,84, υπό μορφή ειδικών αποζημιώσεων, επί πλήρους ευθύνης. Προχωρώ τώρα στον καθορισμό του ύψους του ποσού των γενικών αποζημιώσεων που δικαιούται ο ανήλικος για τις σωματικές βλάβες που υπέστη απότοκο του επίδικου ατυχήματος και γενικά τις επιπτώσεις στη ζωή του που είχε αυτό έχοντας υπόψη και πάλιν τις αρχές που διέπουν το θέμα, υπό το φως όσων αναφέρονται μεταξύ άλλων και στις υποθέσεις Μαυροπετρή ν. Λουκά

(1995)1 Α.Α.Δ. 66 και Ταμπούρας ν. Κολάνη

(2008)1(Α) Α.Α.Δ. 384, από την οποία και το απόσπασμα που ακολουθεί: «Όσον αφορά ευρύτερα την επάρκεια των γενικών αποζημιώσεων που δόθηκαν είναι δεδομένη και αποδεκτή από τη νομολογία η αυξητική τάση στις αποζημιώσεις για τον ανθρώπινο πόνο και την ταλαιπωρία, έχοντας υπόψη και τη σημασία των αποζημιώσεων. (A. Panayides Contracting Ltd v. Χαραλάμπους

(2004)1 Α.Α.Δ. 416). Η απόδοση αποζημιώσεων πρέπει επίσης να αντανακλά και να αντικατοπτρίζει την αγοραστική αξία του χρήματος σε δεδομένη στιγμή, ώστε με εύλογο τρόπο να προσεγγίζεται τουλάχιστο χρηματικά η αποκατάσταση της ζημιάς. (Lankuttis v. Νικόλα

(2002)1 Α.Α.Δ. 1128). Βεβαίως, ορθή είναι και η άλλη διαπίστωση στη νομολογία ότι προηγούμενες αποφάσεις στα θέματα των αποζημιώσεων δεν αποτελούν κατ' ανάγκη δεσμευτικό προηγούμενο (G & L Calibers Ltd v. Λεμεσιανού

(2003)1 Α.Α.Δ. 948), ενώ η αυξητική τάση στις αποζημιώσεις δεν αποτελεί και οδικό χάρτη για αιτιολόγηση παροχής αυξανόμενων ποσών σε κάθε περίπτωση (Σπύρος Μελάς και Ελένη Λτδ ν. Πολίτη

(2003)1 Α.Α.Δ. 590)». Παρατηρώ τα εξής (σε σημαντικό βαθμό υπό μορφή επανάληψης) από τα οποία θα διαφανεί και σε ποια έκταση δέχομαι τη μαρτυρία τόσο του ανήλικου όσο και της ενάγουσας μητέρας του, ιδιαίτερα σε σχέση με τις επιπτώσεις στη ζωή του πρώτου, παρούσες και μελλοντικές, εξαιτίας των τραυματισμών που υπέστη κατά το επίδικο ατύχημα : Ο ανήλικος, ηλικίας 12 ετών, τότε, αμέσως μετά το ατύχημα μεταφέρθηκε από τον πατέρα του στο Γενικό Νοσοκομείο Λεμεσού. Κατά τη διάρκεια επείγουσας αξονικής τομογραφίας εγκεφάλου αναδείχθηκε επιπλεγμένο εμπιεστικό κάταγμα στη μεσότητα του θόλου του κρανίου. Συνεπεία αυτού διακομίστηκε στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας. Οδηγήθηκε αμέσως στο χειρουργείο, όπου του έγινε κρανιοτομία και ανάταξη του εμπιέσματος. Περαιτέρω έγινε επιμελής έλεγχος του άνω οβελιαίου κόλπου για πιθανό τραυματισμό του από το εμπίεσμα και επανατοποθετήθηκε ο οστικός κρημνός. Ο ανήλικος πήρε εξιτήριο από το νοσοκομείο στο οποίο παρέμεινε οκτώ μέρες, στις 28.9.2005, σε εξαιρετική κατάσταση, σε ό, τι αφορά τη νευρολογική του εικόνα. Του συνεστήθη όπως για τους επόμενους έξι μήνες αποφεύγει οποιαδήποτε δραστηριότητα που μπορούσε να του προκαλέσει ζάλη ή πονοκέφαλο είτε ακόμη που ενείχε κίνδυνο τραυματισμού στο ίδιο σημείο. Το τελευταίο, για όλη του ζωή, επειδή, σύμφωνα με το γιατρό Συμεωνίδη που το χειρούργησε, η περιοχή στο σημείο όπου τραυματίστηκε είναι ευπαθής και ένας βαθμός προσοχής καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής του, ενδείκνυται. Συνεπεία του σοβαρού τραυματισμού που υπέστη ο ανήλικος, η ζωή του επηρεάστηκε σε σημαντικό βαθμό. Καταρχήν απουσίασε από το σχολείο για περίοδο δύο μηνών και λάμβανε προληπτική αντιεπιληπτική φαρμακευτική αγωγή για περίοδο δύο περίπου ετών. Για τρία τουλάχιστον χρόνια μετά το ατύχημα παρουσίαζε πονοκεφάλους, ζάλη, περιστασιακές διαταραχές ισορροπίας, επεισόδια τάσης λιποθυμίας και διαταραχές συμπεριφοράς, ιδιαίτερα νευρικότητα και ευερεθιστότητα, συμπτώματα που δεν είχε πριν το ατύχημα. Μολονότι ο ίδιος με τη μαρτυρία του δεν ανάφερε όλα τα παραπάνω συμπτώματα, αλλά μερικά μόνο, εντούτοις δέχομαι ότι τα παρουσίασε και ότι ενδεχομένως θα συνεχίσει να τα παρουσιάζει και στο μέλλον, επειδή, σε ανύποπτο χρόνο, τα ανάφερε στον ψυχίατρο Χατζηβασίλη, στον οποίο δεν είχε λόγο να πει ψέματα, ο οποίος τα κατέγραψε στο πιστοποιητικό που εξέδωσε για αυτόν και που όπως είπε κατά τη δίκη, τα εν λόγω συμπτώματα είναι συμβατά με τον τραυματισμό που υπέστη ο ανήλικος και δεν αποκλείεται να παραμείνουν για χρόνια, ακόμη και για το υπόλοιπο της ζωής του. Εξάλλου είναι γιατί παρουσίαζε μερικά από αυτά τα συμπτώματα που οι ενάγοντες γονείς του αναγκάστηκαν να προσφύγουν για βοήθεια στις υπηρεσίες του ψυχίατρου Χατζηβασίλη. Ότι υπόφερε από περιοδικούς πονοκεφάλους και ζάλη ο ανήλικος, το ανάφερε και στον ψυχίατρο Μέση κατά την εξέτασή του στις 29.6.

1. Μάλιστα, στη σχετική ιατρική έκθεση που ετοίμασε ο γιατρός Μέσης, ανάμεσα στα συμπεράσματά του καταγράφεται και το εξής: «Παραμένουν ελάχιστα μεταδιασεισικά ενοχλήματα που δεν τον εμποδίζουν να έχει μια φυσιολογική ζωή και πρόοδο στα μαθήματά του.» Συνεπεία πάντοτε του σοβαρού τραυματισμού που υπέστη ο ανήλικος αναγκαζόταν να φορά καπέλο στο σχολείο, αλλά και να εξιστορεί το τραγικό περιστατικό που του συνέβη στους συμμαθητές του, οι οποίοι το ρωτούσαν για το λόγο που φορούσε το καπέλο. Στο μάθημα της γυμναστικής περιοριζόταν στο να κάνει ελαφριές ασκήσεις και λίγο περπάτημα και αυτό, τρία περίπου χρόνια μετά το ατύχημα. Δεν μπορούσε να παίζει ποδόσφαιρο και μπάσκετ με τους συμμαθητές του καθώς τους φίλους του, τους οποίους παρακολουθούσε απλώς, όταν έπαιζαν. Ακόμη και σήμερα, όντας ενήλικας, μολονότι σε γενικές γραμμές διάγει φυσιολογική ζωή, εντούτοις είναι μερικά πράγματα που δεν μπορεί να κάνει. Για παράδειγμα, παρότι φοιτά σε κολλέγιο, όταν βγαίνει έξω με τους φίλους του, δεν μπορεί να εκτεθεί σε έντονη μουσική, ενώ τον έχει κυριεύσει και ο δικαιολογημένος φόβος ότι μπορεί να χτυπήσει ξανά στο ίδιο σημείο που είχε χτυπήσει κατά το επίδικο ατύχημα, εξαιτίας του οποίου πήρε απαλλαγή και από την Εθνική Φρουρά. Κατά την εξέτασή του από τον πλαστικό χειρουργό Νίκο Μαντά, στις 9.6.2010 διαπιστώθηκε ουλή στο μέτωπό του, κατά μήκος της τρυχοφυίας (προφανώς απότοκο και αυτή του σοβαρού τραυματισμού που υπέστη κατά το επίδικο ατύχημα) μήκους 11 εκατοστών και πλάτους μέχρι και δύο χιλιοστά, στο κεντρικό μέρος, η οποία ήταν εμφανής, λόγω απώλειας τριχών σε εκείνα τα σημεία. Η ουλή θα είναι μόνιμη, με μικρό περιθώριο περαιτέρω αυτόματης βελτίωσης. Μπορεί να βελτιωθεί μόνο με μεταμόσχευση μερικών τριχοθυλακίων στο κεντρικό μέρος, κάτι που ενδείκνυται να γίνει όταν ο ανήλικος θα είναι 25 ετών και εφόσον δεν παρουσιαστεί ανδρογενετική αλωπεκία (φαλάκρα). Το κόστος της εν λόγω επέμβασης υπολογίζεται σε €2.000,
2. Και λόγω ηλικίας, αναγνωρίζω στον ανήλικο το δικαίωμα να προβεί στην εν λόγω επέμβαση. Για τον ίδιο λόγο, δηλαδή του νεαρού της ηλικίας του ανήλικου στον ουσιώδη χρόνο (ενήλικα σήμερα, 21ος ετών) και για τον ίδιο σκοπό, δηλαδή για τη βελτίωση της εμφάνισής του στο σημείο της ουλής, του αναγνωρίζω το δικαίωμα να θέλει να υποβληθεί και σε κρανιοπλαστική επέμβαση στο σημείο της ουλής, που σύμφωνα με το γιατρό Κυριακίδη, ο οποίος τον εξέτασε στις 10.7.2012 παρατηρείται μείωση της φυσιολογικής καμπύλης του μετωπιαίου οστού στην περιοχή του κατάγματος, μήκους 2x5 εκατοστών. Το κόστος της εν λόγω επέμβασης, για λόγους που ήδη έχουν αναφερθεί ανάλογα με το υλικό που θα χρησιμοποιηθεί θα κυμανθεί μεταξύ €5.000,00 και €8.000,
3. Στην υπόθεση Ευαγγέλου ν. Δημητρίου

(2008)1(Α) Α.Α.Δ. 248, στην οποία με παρέπεμψε η ευπαίδευτη δικηγόρος του εναγόμενου, για σκοπούς καθοδήγησής μου ως προς το ύψος του ποσού των γενικών αποζημιώσεων που δικαιούται ο ανήλικος είναι γεγονός, ότι, γενικά, οι τραυματισμοί που υπέστη ο εφεσείοντας (ανάμεσά τους και κρανιοεγκεφαλική κάκωση) σε κάποιο βαθμό ομοιάζουν με τον τραυματισμό που υπέστη ο ανήλικος στην παρούσα υπόθεση και θα έλεγα ότι του πρώτου είναι πιο σοβαροί από του δεύτερου. Στον εφεσείοντα επιδικάστηκε κατ' έφεση το ποσό των €40.000,00 υπό μορφή γενικών αποζημιώσεων. Ωστόσο, στην περίπτωση του ανήλικου, κατά τη γνώμη μου υπάρχει ένα στοιχείο που τη διαφοροποιεί ουσιωδώς από την περίπτωση του εφεσείοντα, το οποίο, δεν μπορεί παρά να έχει ουσιαστική επίδραση στο ύψος του ποσού των αποζημιώσεων που θα πρέπει να του επιδικαστεί. Σε αντίθεση με τον εφεσείοντα που ήταν ηλικίας 21 ετών στον ουσιώδη χρόνο, ο ανήλικος, ηλικίας μόλις 12 ετών στον ουσιώδη χρόνο, τραυματίστηκε σοβαρά σωματικά, κυρίως όμως πληγώθηκε βαθιά ψυχικά, γεγονός που ανάγκασε τους γονείς του να αναζητήσουν τη βοήθεια ψυχίατρου προς αντιμετώπιση της κατάστασής του. Το γεγονός αυτό θεωρώ ότι εξομοιώνει την περίπτωσή του από άποψη σοβαρότητας με την περίπτωση του εφεσείοντα, οπότε, σε περίπτωση επιτυχίας της αγωγής του, θα ήμουν διατεθειμένος να του επιδικάσω ένα ποσό της τάξεως των €40.000,00, υπό μορφή γενικών αποζημιώσεων, εννοείται επί πλήρους ευθύνης, στο οποίο θα λάμβανα υπόψη και το κόστος των δύο μελλοντικών επεμβάσεων, στις οποίες, για λόγους που έχουν αναφερθεί έκρινα ότι δικαιολογημένα θέλει να υποβληθεί. Αναφορικά με τον τόκο που θα έφεραν τα παραπάνω ποσά, επί της ουσίας δεν υπάρχει θέμα. Η ευπαίδευτη δικηγόρος του εναγόμενου θεωρώντας ότι συνιστά αδικαιολόγητη καθυστέρηση το διάστημα που μεσολάβησε από τις 20.9.2005 (γένεση αγώγιμου δικαιώματος) μέχρι και τις 13.9.2007 που καταχωρήθηκε η έκθεση απαίτησης (κατ' ακρίβεια είναι το γενικά οπισθογραφημένο κλητήριο ένταλμα που καταχωρήθηκε την ημερομηνία αυτή), με την αγόρευσή της εισηγείται γενικά και αόριστα ότι θα πρέπει να λάβω υπόψη τη στάση των εναγόντων επί του προκειμένου όταν θα επιδικάσω τόκο, τόσο επί των ειδικών όσο και επί των γενικών αποζημιώσεων. Με τη σειρά του, ο ευπαίδευτος δικηγόρος των εναγόντων, με την αγόρευσή του κι αυτός, καταληχτικά ζητά την έκδοση απόφασης, ως οι παράγραφος 9 Α, Β, Γ και Δ της έκθεσης απαίτησης. Δεδομένου ότι με την παράγραφο 9 Γ. της έκθεσης απαίτησης ζητείται νόμιμος τόκος, σε περίπτωση επιτυχίας της αγωγής, αυτός θα ήταν ο τόκος που θα έφεραν τα ποσά των γενικών και ειδικών αποζημιώσεων∙ νόμιμος τόκος και συγκεκριμένα από την ημερομηνία καταχώρησης της αγωγής. Κατ' ακολουθία όλων των παραπάνω διαπιστώσεων και συμπερασμάτων μου, η αγωγή απορρίπτεται με έξοδα υπέρ του εναγόμενου και σε βάρος των εναγόντων, όπως θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο. (Υπ.) . ........... Κ. Κωνσταντίνου, Ε.Δ. Πιστό Αντίγραφο Πρωτοκολλητής /ΚΚ-TA Subject: Civil/Other Actions /Final Αναφορά: Πολιτική - ατύχημα - αμέλεια (γενικές και ειδικές αποζημιώσεις και έξοδα μελλοντικής επέμβασης. cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο