SUZAN ELIZABETH TINKER ν. ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, Αρ. Αγωγής: 2691/2008, 12/9/2014 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEM:2014:A322 ΣΤΟ ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΜΕΣΟΥ ΕΝΩΠΙΟΝ: N. Γεωργιάδη, Ε.Δ. Αρ. Αγωγής: 2691/2008 ΜΕΤΑΞΥ: SUZAN ELIZABETH TINKER Ενάγουσας και ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ Εναγομένου ------------------ Ημερομηνία: 12/9/2014 Για την Ενάγουσα: κ. Α. Κονναρής Για τον Εναγόμενο: κα Μ. Αλεξάνδρου Α Π Ο Φ Α Σ Η Εισαγωγή Με την αγωγή της η Ενάγουσα απαιτεί εναντίον της Δημοκρατίας γενικές και ειδικές αποζημιώσεις για σωματικές βλάβες και ειδικές ζημιές τις οποίες υπέστη συνεπεία τροχαίου δυστυχήματος που συνέβηκε 29/6/2005 στις 13:30 ενώ οδηγούσε το αυτοκίνητο της με αρ. εγγραφής HNM073 στο δρόμο Αυδήμου - Ανώγυρας. Όπως αναφέρει στην Έκθεση Απαίτησης της ενώ οδηγούσε με ανατολική κατεύθυνση προς Αυδήμου σε μία αριστερή στροφή του δρόμου όπου υπάλληλοι και/ή αντιπρόσωποι της Δημοκρατίας εκτελούσαν οδικά έργα στο οδόστρωμα υπήρχαν διασκορπισμένα, χαλίκια, χώματα κ.λ.π. με αποτέλεσμα η Ενάγουσα να απολέσει τον έλεγχο του αυτοκινήτου της το οποίο ξέφυγε της πορείας του και ανατράπηκε σε παρακείμενο αυλάκι. Σύμφωνα με την Ενάγουσα την ευθύνη φέρει η Δημοκρατία η οποία δεν επέδειξε το απαιτούμενο καθήκον επιμέλειας και ενήργησε κατά παράβαση των εκ του νόμου απορρεόντων καθηκόντων της. Προσδιορίζονται οι λεπτομέρειες αμέλειας ως ακολούθως: «(α) Παρέλειψαν να λάβουν οποιονδήποτε και/ή οποιαδήποτε ικανοποιητικά μέτρα, ώστε να καταστήσουν το οδόστρωμα- άσφαλτο, ασφαλές για χρήση τόσο δια την Ενάγουσα, όσο και δι' άλλους που κατά πάντα ουσιώδη χρόνο χρησιμοποιούσαν τον δρόμο. (β) Παρέλειψαν να καθαρίσουν και/ή εάν καθάρισαν δεν καθάρισαν εντελώς και/ή κατά τρόπο ικανοποιητικό το οδόστρωμα - άσφαλτο, από διασκορπισμένα χαλίκια και/ή χώματα και/ή άλλα υλικά που προήλθαν από οδικά έργα που εκτέλεσε ή εκτελούσε η Επαρχιακή Διοίκηση Λεμεσού. (γ) Προκάλεσαν και/ή επέτρεψαν όπως χαλίκια, χώματα και άλλα ολισθηρά υλικά βρίσκονταν και/ή παρέμειναν εις τον δρόμο Ανώγυρας- Αυδήμου. (δ) Προκάλεσαν και/ή επέτρεψαν όπως ο δρόμος Ανώγυρας- Αυδήμου ήταν και/ή παρέμεινε ολισθηρός και σε ανασφαλή και/ή επικίνδυνη κατάσταση και με τον τρόπο αυτό να αποτελεί παγίδα και/ή κρυμμένο και/ή απαρατήρητο κίνδυνο δια την Ενάγουσα και/ή δι' άλλους που κατά πάντα ουσιώδη χρόνο, χρησιμοποιούσαν τον εν λόγω δρόμο. (ε) Παρέλειψαν να λάβουν οποιοδήποτε ή οποιαδήποτε ικανοποιητικά μέτρα, ώστε να πάψει ο δρόμος να είναι ανασφαλής και/ή επικίνδυνος για χρήση. (στ) Παρέλειψαν να δώσουν εις την Ενάγουσα και/ή εις οιονδήποτε άλλο χρησιμοποιούσε τον δρόμο την οποιαδήποτε προειδοποίηση για την κατάσταση και/ή την ολισθηρότητα του δρόμου. (ζ) Γενικώς δεν επέδειξαν την δέουσα προσοχή και φροντίδα με αποτέλεσμα την πρόκληση του δυστυχήματος». Διαζευκτικά η Ενάγουσα ισχυρίζεται ότι εφαρμόζεται η αρχή του res ipsa loquitur. Συνεπεία του δυστυχήματος η Ενάγουσα υπέστη ειδικές ζημιές και σωματικές βλάβες οι οποίες στις 20/2/2012 συμφωνήθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου ως ακολούθως: (α) Γενικές αποζημιώσεις ύψους €2,500 επί πλήρους ευθύνης και (β) Ειδικές αποζημιώσεις ύψους €2,914 επί πλήρους ευθύνης. Παραμένει συνεπώς ως επίδικο θέμα μόνο η ευθύνη. Με την υπεράσπιση του ο Εναγόμενος αρνείται ότι εκτελούνταν στην περιοχή οδικά έργα εκ μέρους του και ότι υπήρχαν διασκορπισμένα χώματα από τα εν λόγω έργα. Ισχυρίζεται ότι η Επαρχιακή Διοίκηση Λεμεσού δεν εκτελούσε οδικά έργα στην εν λόγω περιοχή ούτε ειδοποιήθηκε ποτέ για το εν λόγω δυστύχημα. Για τους λόγους αυτούς αρνείται οποιαδήποτε αμέλεια εκ μέρους του. Ισχυρίζεται περαιτέρω ότι αν όντως επεσυνέβη το εν λόγω ατύχημα αυτό οφείλεται στην αποκλειστική ευθύνη και/ή συντρέχουσα αμέλεια της Ενάγουσας η οποία: «(α) Οδηγούσε με υπερβολική υπό τις περιστάσεις ταχύτητα. (β) Παρέλειψε να χρησιμοποιήσει έγκαιρα τα φρένα και/ή οδηγούσε με ελαττωματικά φρένα. (γ) Οδηγούσε χωρίς να επιδεικνύει την δέουσα προσοχή και επιμέλεια ως όφειλε ως οδηγός. (δ) Γενικά οδηγούσε αμελώς». Εν πάση περιπτώσει δεν εφαρμόζεται η αρχή του res ipsa loquitur. Μαρτυρία υπέρ της Ενάγουσας: Εκ μέρους της Ενάγουσας κατέθεσαν ο Αρχιαστυφύλακας 1843, Ανδρέας Προδρόμου (Μ.Ε.1) και η ίδια (Μ.Ε.2). Μαρτυρία του Μ.Ε.1 Ο Μ.Ε.1 στην κυρίως του εξέταση ανέφερε ότι στις 29/6/2005 υπηρετούσε στην Αστυνομία Αυδήμου. Ήταν ο αστυνομικός που διερεύνησε το επίδικο δυστύχημα. Η εμπειρία του στη διερεύνηση δυστυχημάτων κατά τον επίδικο χρόνο ήταν περίπου δεκαετής, από το
- Μετέβηκε στο χώρο του δυστυχήματος αφού λήφθηκε σχετική πληροφορία. Δεν ήταν αυτόπτης μάρτυρας. Οι καιρικές συνθήκες ήταν καλές, ο καιρός αίθριος και οι δρόμοι στεγνοί. Όταν έφθασε εκεί το πρώτο πράγμα που είδε ήταν το αυτοκίνητο της Ενάγουσας στην άκρη του δρόμου το οποίο είχε ανατραπεί και βρισκόταν στο πλευρό του στο παγκέτο εκτός του δρόμου. Πρώτο μέλημα του ήταν ο εντοπισμός των επιβαινόντων και στην προκειμένη περίπτωση η μόνη επιβαίνουσα του οχήματος ήταν η Ενάγουσα η οποία δεν έφερε σοβαρούς τραυματισμούς. Την τοποθέτησε στο περιπολικό όχημα για να την προφυλάξει από άλλους πιθανούς κινδύνους μέχρι να έλθει το ασθενοφόρο. Δεν υπήρχαν αυτόπτες μάρτυρες. Ετοίμασε πρόχειρο σχέδιο της σκηνής και ακολούθως ετοίμασε επίσημο συμμετρικό σχέδιο βάση αυτού. Η έκθεση και το σχέδιο κατατέθηκαν ως Τεκμήριο
- Αναλύοντας το σχέδιο ανέφερε ότι ο δρόμος Ανώγυρας - Αυδήμου προς την κατεύθυνση που κινείτο η Ενάγουσα έχει κατηφορική κλήση, αποτελείται από αρκετές στροφές και το πλάτος του δεν υπερβαίνει τα 7.5 μέτρα. Επί του σχεδίου σημείωσε (με ένδειξη «5») τα χαλίκια τα οποία βρέθηκαν επί του οδοστρώματος. Η άποψη του είναι ότι το δυστύχημα προκλήθηκε από τα χαλίκια επί του οδοστρώματος. Όπως εξήγησε λόγω της στενότητας του δρόμου τα προερχόμενα εξ αντιθέτου οχήματα αναγκάζονται να χρησιμοποιούν το παγκέτο το οποίο είναι επιστρωμένο με χαλίκια. Σύμφωνα με τον ίδιο τα χαλίκια βρέθηκαν στο οδόστρωμα από την χρήση των παγκέτων. Επιβεβαίωσε ότι σε κοντινή απόσταση από το σημείο του δυστυχήματος 500 έως 1000 μέτρα πιο πάνω από την κατεύθυνση που ερχόταν η Ενάγουσα ότι υπήρχαν πινακίδες για διεξαγωγή οδικών έργων. Στο σημείο στο οποίο προκλήθηκε το ατύχημα είχαν διεκπεραιωθεί έργα επιδιόρθωσης παγκέτων και υπήρχε συνεργείο κατά την συγκεκριμένη ημέρα πιο πάνω από το σημείο του δυστυχήματος. Το γνωρίζει αυτό λόγω της αστυνόμευσης του εν λόγω δρόμου. Δεν υπήρχαν προειδοποιητικές πινακίδες για τη διεξαγωγή έργων στο σημείο του δυστυχήματος. Όσον αφορά τα οδικά έργα θεώρησε ότι ήταν της αρμοδιότητας της Επαρχιακής Διοίκησης Λεμεσού. Εξ όσων πληροφορήθηκε μετά κατά το έτος 2010 και πιο πρόσφατα το 2013 από το Κοινοτικό Συμβούλιο ευθύνη για το δρόμο έχει το Τμήμα Δημοσίων Έργων και όχι η Επαρχιακή Διοίκηση. Δεν ήταν σε θέση να επιβεβαιώσει αν είχαν αποπερατωθεί οι εργασίες του παγκέτου. Στην έκθεση Τεκμήριο 1 που ετοίμασε ο ίδιος αναφέρει τα ακόλουθα στο σημείο 9: «Το αυτοκίνητο ΗΜΝ073 κατευθυνόταν ανατολικά στο δρόμο Ανώγυρας-Αυδήμου. Σε μια αριστερή στροφή του δρόμου, όπου υπήρχαν διασκορπισμένα μικρά χαλίκια στην άσφαλτο, προερχόμενα από οδικά έργα που εκτελούσε η Επαρχιακή Διοίκηση Λ/σού, η οδηγός του αυτοκινήτου απώλεσε τον έλεγχο του οχήματος, με αποτέλεσμα αυτό να ξεφύγει της πορείας του και να ανατραπεί σε παρακείμενο αυλάκι». Κατά την αντεξέταση δέχθηκε ότι δεν υπήρχε οποιοδήποτε συνεργείο στο σημείο του δυστυχήματος. Το συνεργείο είχε μετακινηθεί 1 με 1.5 χλμ από το εν λόγω σημείο. Τόσο στο σημείο του δυστυχήματος όσο και σε κοντινή απόσταση φαινόταν καθαρά πρόσφατη επιδιόρθωση. Δεν είδε πρόσωπα να εργάζονται. Υπέθεσε ότι ήταν εργασίες της Επαρχιακής Διοίκησης. Δεν μπορούσε να γνωρίζει. Δεν εξακρίβωσε του λόγου το αληθές γιατί τα έργα είχαν αποπερατωθεί. Αυτό που γνωρίζει είναι ότι εκτελέστηκαν έργα. Δεν διερεύνησε περαιτέρω αφού δεν διαπίστωσε σοβαρή αμέλεια της οδηγού η οποία και δεν διώχθηκε. Τα χαλίκια μεταφέρθηκαν από τη διέλευση οχημάτων. Ερωτώμενος γιατί δεν ανέφερε το γεγονός στην αστυνομική του έκθεση (σημείο «9» του Τεκμ.1) όπου ανέφερε μόνο ότι τα χαλίκια προήλθαν από οδικά έργα απάντησε ότι και τα δύο είναι σωστά γιατί τα χαλίκια είχαν τοποθετηθεί στο παγκέτο προς επιδιόρθωση από το συνεργείο. Δεν ανέφερε ότι οι εργασίες είχαν αποπερατωθεί γιατί συνεχίζονταν στον ίδιο δρόμο 1 χλμ. πιο πάνω και συνέχιζαν να υπάρχουν προειδοποιητικές πινακίδες. Υπήρχαν τουλάχιστον 2 προσωρινές προειδοποιητικές πινακίδες σε απόσταση 500μ μέχρι 1 χιλ. από το σημείο του δυστυχήματος. Αποδέχθηκε δήλωση σε επιστολή του ημερ. 3/12/2013 ότι υπήρχαν προειδοποιητικές πινακίδες σε απόσταση 500 μ και 1 χλμ από το σημείο του δυστυχήματος. Δεν μπορεί να αποκλείσει το ενδεχόμενο ότι οι εργασίες εκτελούνταν από κάποιον άλλο. Έργα εκτελούνταν δεν γνωρίζει όμως ποιος εκτελούσε τις εργασίες. Απέκλεισε το ενδεχόμενο τα χαλίκια να έπεσαν από διερχόμενο φορτηγό. Η φορά των χαλικιών στο οδόστρωμα καταδεικνύει ότι ήταν από το παγκέτο. Ο τρόπος πλαγιολίσθησης του οχήματος καταδεικνύει ότι τα χαλίκια ήταν εκεί πριν να περάσει η Ενάγουσα και όχι μετά. Εξετάζοντας την ιδιομορφία του δρόμου και της απόστασης μέχρι την τελική θέση του οχήματος δεν θεώρησε ότι οδηγούσε αμελώς ή ότι υπήρχε υπερβολική ταχύτητα. Αρνήθηκε ότι τα χαλίκια βρέθηκαν στο δρόμο λόγω αμελούς οδήγησης της Ενάγουσας η οποία στην προσπάθειά της να στρίψει αριστερά κτύπησε παγκέτο. Κατά την επανεξέταση προσδιόρισε ότι οι προειδοποιητικές πινακίδες απείχαν από το σημείο που διεξάγονταν τα έργα μέχρι το σημείο του ατυχήματος ήταν τουλάχιστον 300μ. Σε ερώτηση του Δικαστηρίου για το όριο ταχύτητας απάντησε ότι το όριο ταχύτητας στον δρόμο εκείνο είναι 50 χ.α.ω. Μαρτυρία της Μ.Ε.2 Η Μ.Ε. 2 ανέφερε ότι κατοικεί στην Ασγάτα. Διαμένει στην Κύπρο 18 έτη και οδηγεί αυτοκίνητο για 47 έτη. Στην Κύπρο οδηγεί 18 έτη. Το δυστύχημα συνέβη στις 29/6/2005 στις 13:
- Οδηγούσε το αυτοκίνητό της στον δρόμο Ανώγυρας - Αυδήμου με κατεύθυνση από Ανώγυρα προς Αυδήμου. Επέστρεφε από επίσκεψη σε κάποια φίλη της. Ακολουθούσε συχνά το δρομολόγιο αφού πάει στην Ανώγυρα για πολιτιστικές εκδηλώσεις και για επισκέψεις σε φίλη της. Ενώ οδηγούσε το αυτοκίνητό της και ερχόμενη στην στροφή το αυτοκίνητο προσέκρουσε στα χαλίκια οπότε και πλαγιολίσθησε. Δεν μπορούσε να ελέγξει το τιμόνι και το αυτοκίνητο κατέληξε σε αυλάκι παραπλεύρως του δρόμου. Το αυτοκίνητο ανατράπηκε και έγειρε στο πλευρό του οδηγού. Οι καιρικές συνθήκες ήταν καλές. Συμφώνησε με το σχέδιο που κατατέθηκε ως Τεκμ.
- Κατά την ώρα του δυστυχήματος οδηγούσε με ταχύτητα 30- 40 χ.α.ω. Στο σημείο που έγινε το δυστύχημα ο δρόμος ήταν ίσιος. Εκτελούνταν οδικά έργα 500μ με 1.5 χλμ πιο πάνω από το σημείο που έγινε το δυστύχημα. Υπήρχαν τοποθετημένοι εκεί κώνοι ασφαλείας. Στο σημείο σύγκρουσης δεν υπήρχε προειδοποιητική σήμανση. Όταν ακινητοποιήθηκε το αυτοκίνητο εγκλωβίστηκε στη θέση του οδηγού. Ήταν προσδεδεμένη με τη ζώνη ασφαλείας της. Την ανέσυρε από το αυτοκίνητο περαστικός. Η αστυνομία έφτασε στο σημείο μόλις ο περαστικός την ανέσυρε. Την τοποθέτησαν ακολούθως στο περιπολικό της αστυνομίας. Ενώ βρισκόταν εντός του περιπολικού πρόσεξε την ύπαρξη μικρού εκσκαφέα (τύπου JCB) σταματημένο το οποίο σημείωσε με Χ στο σχέδιο Τεκμ.
- Στο Σχέδιο σημείωσε με P το σημείο που ήταν σταθμευμένο το περιπολικό. Είδε τον οδηγό του εκσκαφέα έκπληκτο να καταφθάνει στο σημείο. Μίλησε με τον αστυνομικό στα Ελληνικά. Ακολούθως της είπε «sorry, sorry». Ο οδηγός είχε γένια και πιστεύει ότι κατά την ώρα του δυστυχήματος γευμάτιζε σε παραπλήσια ταβέρνα. Το γεγονός αυτό το ανέφερε και στην αστυνομία. Το δυστύχημα προκλήθηκε εξαιτίας των χαλικιών. Το γεγονός ότι τα έργα εκτελούνταν από την Επαρχιακή Διοίκηση της το ανέφερε ο αστυνομικός που διερεύνησε το δυστύχημα. Κατά την αντεξέταση ανέφερε ότι πέρασε τα οδικά έργα πριν να φτάσει στην στροφή. Στην στροφή υπήρχε μόνο σωρός χαλικιού. Δεν υπήρχαν χαλίκια μεταξύ του σημείου που διεξάγονταν οδικά έργα μέχρι και του σημείου που έγινε το δυστύχημα. Υπέθεσε ότι η σωρός από χαλίκια προορίζονταν για τα οδικά έργα πιο πάνω. Ανέφερε το γεγονός με τον οδηγό του εκσκαφέα και στο δικηγόρο της. Αρνήθηκε υποβολή ότι δεν υπήρχε εκσκαφέας εκεί. Απάντησε ότι όταν βιώνεις τέτοια τραυματική εμπειρία η μνήμη σου γίνεται ιδιαίτερα καθαρή. Απέκλεισε το ενδεχόμενο τα χαλίκια προήλθαν από προπορευόμενο φορτηγό. Τέτοια ποσότητα δεν μπορεί να πέσει από φορτηγό. Αρνήθηκε ότι ενώ έστριβε «έπιασε το παγκέτο» και γι' αυτό σκορπίστηκαν χαλίκια. Οδηγούσε εντός των ορίων του οδοστρώματος. Είναι συνηθισμένη στο να οδηγεί σε κυπριακά χωριά. Οδηγούσε προσεκτικά και στη στροφή είχε μειώσει την ταχύτητα της. Δεν γνωρίζει ποιος εκτελούσε τα έργα ή ποιου υπάλληλος ήταν ο οδηγός. Σύμφωνα με την δική της πείρα έκρινε από τη σήμανση ότι δεν ήταν ιδιώτης. Μετά σπό ερώτηση του Δικαστηρίου προσδιόρισε τις διαστάσεις της σωρού χαλικιών στο μέγεθος του «τραπεζιού της στενογράφου» και ύψους ενός ποδιού. Μαρτυρία υπέρ του Εναγομένου Εκ μέρους του Εναγομένου κατέθεσαν δύο μάρτυρες ο κ. Κωστάκης Ιακώβου (Μ.Υ.1) από την Επαρχιακή Διοίκηση Λεμεσού και ο κ. Γιαννάκης Πιερή (Μ.Υ.2) από το Τμήμα Δημοσίων Έργων. Μαρτυρία του Μ.Υ.1 Ο Μ.Υ.1 κ. Κωστάκης Ιακώβου ανέφερε ότι είναι Ανώτερος Τεχνικός στην Επαρχιακή Διοίκηση Λεμεσού του Υπουργείου Εσωτερικών. Το 2005 εργαζόταν στις Τεχνικές Υπηρεσίες της Επαρχιακής Διοίκησης. Στην κυρίως εξέταση αλλά και αντεξέταση επιβεβαίωσε ότι ο δρόμος Αυδήμου - Ανώγυρας εμπίπτει στην αρμοδιότητα του Τμήματος Δημοσίων Έργων και όχι της Επαρχιακής Διοίκησης Λεμεσού. Καμία εργασία δεν εκτελούσαν στις 29/6/2005 στον αναφερόμενο δρόμο. Μαρτυρία του Μ.Υ.2 Ο Μ.Υ.
- κ. Γιαννάκης Πιερή ανέφερε ότι εργάζεται στο Τμήμα Δημοσίων Έργων από το 1982 και από το 2007 κατέχει τη θέση του Βοηθού Αρχιεπιστάτη. Μέρος των καθηκόντων του είναι η επιθεώρηση και ο συντονισμός των συνεργείων του τμήματος, η επιθεώρηση και η επίβλεψη ιδιωτών εργολάβων που εκτελούν έργα για το τμήμα και η εξέταση αιτημάτων ιδιωτών ή κοινοτικών συμβουλίων. Το 2005 εργαζόταν στο κλάδο συντήρησης με τα ίδια καθήκοντα. Ο δρόμος Αυδήμου μέχρι την συμβολή της διασταύρωσης προς Ανώγυρα υπάγεται στην αρμοδιότητα της Επαρχιακής Διοίκησης και από την συμβολή του δρόμου Αυδήμου - Ανώγυρας εμπίπτει στην αρμοδιότητα του Τμήματος Δημοσίων Έργων. Μετά από επιτόπια εξέταση που έκανε με τον αστυνομικό εξεταστή της υπόθεσης το 2009 διαπίστωσε ότι το σημείο του δρόμου όπου έγινε το δυστύχημα ενέπιπτε στην αρμοδιότητα του Τμήματος Δημοσίων Έργων. Μετά από έρευνα που έκανε στα ημερολόγια έργων των επιστατών του τμήματος διαπίστωσε ότι κανένα συνεργείο του τμήματος και κανένας ιδιώτης εργολάβος εκ μέρους του τμήματος εκτελούσε οποιαδήποτε έργα στον πιο πάνω δρόμο στις 29/6/
- Κατέθεσε δέσμη φωτοαντιγράφων ημερολογίων των επιστατών για την 29/5/2005 ως Τεκμ. 2.1 εώς 2.
- Εξήγησε ότι η κάθε σελίδα είναι φωτοαντίγραφο από ημερολόγιο του κάθε επιστάτη. Η δέσμη Τεκμ. 2 αφορά όλες τις εργασίες που εκτελέστηκαν εκείνη την ημέρα. Δεν έγινε οποιαδήποτε καταγγελία ούτε ενημερώθηκε από την αστυνομία για το δυστύχημα. Ανέφερε επίσης ότι κατά την δική του άποψη τα χαλίκια θα βρέθηκαν στο οδόστρωμα είτε λόγω αυτοκινήτων που είχαν κινηθεί εκτός του οδοστρώματος οπότε και παρέσυραν χαλίκια ή από όχημα το οποίο μετέφερε χαλίκια. Κατά την αντεξέταση ανέφερε ότι το τμήμα έχει 12 επιστάτες οι οποίοι απασχολούνται στον κλάδο συντήρησης. Οι επιστάτες είναι συνεπείς στην τήρηση των ημερολογίων τους και δεν τίθεται θέμα παράλειψης συμπλήρωσης ημερολογίου ή μετακίνησης τους χωρίς άδεια. Είναι όλοι απόφοιτοι λυκείου και κάποιοι από αυτούς πανεπιστημίου. Αρνήθηκε ότι του υπέδειξε ο αστυνομικός ότι υπήρχε συνεργείο στο σημείο του δυστυχήματος. Ανέφερε ότι επιδιόρθωση παγκέτου μήκους 500 μέτρων περίπου διεκπεραιώνεται σε περίοδο 4 με 5 ημερών. Εξέτασε και επιβεβαίωσε ότι κανένα συνεργείο εργάστηκε στο συγκεκριμένο δρόμο ολόκληρο το μήνα Ιούνιο. Αρνήθηκε ότι τα χαλίκια αφέθηκαν από το Τμήμα των Δημοσίων Έργων τα οποία εκτελούν πολύ καλά την δουλειά τους. Στην προκειμένη περίπτωση, δεν έκαμαν οποιαδήποτε έργα στο δρόμο εκείνο οπότε δεν μπορεί να ευθύνονται. Αρνήθηκε ότι ψεύδεται με σκοπό να βοηθήσει την Κυπριακή Δημοκρατία και επέμεινε ότι με τον αστυνομικό εξεταστή επισκέφθηκε το σημείο του δυστυχήματος το
- Επέμεινε επίσης ότι δεν του ανέφερε οτιδήποτε για προειδοποιητικά σήματα ή για κώνους. Ανέφερε επίσης ότι ο αστυνομικός ως προς την αιτία του ατυχήματος του είπε ότι η οδηγός του οχήματος επικαλέστηκε ότι έχασε τον έλεγχο του οχήματος λόγω των χαλικιών. Ο αστυνομικός δεν γνώριζε το πώς βρέθηκαν τα χαλίκια στο δρόμο. Αρνήθηκε ότι τα χαλίκια αφέθηκαν στο δρόμο από συνεργείο του Τμήματος Δημοσίων Έργων και επέμεινε ότι κανένα συνεργείο του Τμήματος Δημοσίων Έργων εργάστηκε στο συγκεκριμένο δρόμο. Αξιολόγηση Ο Μ.Ε. 1 δεν μου έκανε καλή εντύπωση. Αν και δέχομαι ότι είναι μάρτυρας ο οποίος δεν είχε να εξυπηρετήσει δικό του σκοπό είναι φανερό από τη μαρτυρία του ότι δεν προέβηκε σε πλήρη και εξαντλητική διερεύνηση του δυστυχήματος με αποτέλεσμα να υπάρχουν ουσιώδεις αντιφάσεις στη μαρτυρία του. Συγκεκριμένα, ενώ στην αστυνομική έκθεση που ετοίμασε ανέφερε ως αιτία του δυστυχήματος χαλίκια «προερχόμενα από οδικά έργα που εκτελούσε η Επαρχιακή Διοίκηση Λεμεσού» στην μαρτυρία του ανέφερε ότι τα χαλίκια μεταφέρθηκαν στο οδόστρωμα από διερχόμενα αυτοκίνητα. Η εξήγηση που έδωσε για να δικαιολογήσει την αντίφαση ότι ουσιαστικά είναι το ίδιο πράγμα που λέει δεν με βρίσκει σύμφωνο. Επίσης δεν διερεύνησε το ποιος εκτελούσε εργασίες στον εν λόγω δρόμο. Απλά υπέθεσε ότι ήταν η Επαρχιακή Διοίκηση. Το ποιος εκτελούσε έργα στην περιοχή αποτελεί πιθανολόγηση που δεν διερευνήθηκε. Στην έκθεση του το έθεσε ως γεγονός. Η Μ.Ε. 2 μου έκανε γενικά καλή εντύπωση. Όσον αφορά την μαρτυρία της δέχομαι την εκδοχή της όσον αφορά τον τρόπο που προκλήθηκε το δυστύχημα ότι δηλαδή το αυτοκίνητό της πλαγιολίσθησε επί χαλικιών που υπήρχαν στο οδόστρωμα. Αν και δέχομαι ότι εκτελούνταν έργα σε σημείο του δρόμου πριν το σημείο του δυστυχήματος δεν δέχομαι αναφορές της και την γνώμη της ως προς το ποιος εκτελούσε τα έργα. Είναι απλές υποθέσεις. Στην πραγματικότητα έλαβε την πληροφορία ότι εκτελούσε έργα η Επαρχιακή Διοίκηση από τον Μ.Ε.1 ο οποίος όπως επεσήμανα είχε απλά προβεί και ο ίδιος σε υπόθεση και όχι διερεύνηση. Με προβλημάτισαν επίσης ιδιαίτερα οι εξής αναφορές της:
- Η αναφορά για την ύπαρξη μικρού εκσκαφέα κοντά στον χώρο του δυστυχήματος.
- Η ύπαρξη του οδηγού, η συνομιλία του με τον Μ.Ε.
- Η ύπαρξη σωρού χαλικιών στο παγκέτο του δρόμου πλησίον του σημείου που έγινε το δυστύχημα. Σημειώνω ότι ο Μ.Ε. 1 δεν ερωτήθηκε καθόλου για αυτά τα ζητήματα στην κυρίως του εξέταση από τον δικηγόρο της Ενάγουσας. Ούτε έγινε οποιαδήποτε αναφορά από τον ίδιο στη μαρτυρία ή στην έκθεσή του. Δεν σημείωσε τη θέση του εκσκαφέα και της σωρού επί του σχεδίου που ετοίμασε. Το σχέδιο είχε γίνει αποδεκτό από την Ενάγουσα κατά την κυρίως της εξέταση. Παρά τις πιο πάνω επισημάνσεις μου, δέχομαι τις πιο πάνω θέσεις της, την ύπαρξη δηλαδή του εκσκαφέα, του οδηγού του και της σωρού των χαλικιών. Η εντύπωση που μου έδωσε στο εδώλιο του μάρτυρα είναι ότι οι αναφορές της ήταν ειλικρινείς και ότι δεν αποτελούσαν σκέψεις εκ των υστέρων. Επισημαίνω όμως ότι από την μαρτυρία της δεν μπορεί να εξαχθεί ασφαλές συμπέρασμα ως προς τον τρόπο που βρέθηκαν χαλίκια στο δρόμο. Όσον αφορά τον Μ.Υ.1 η μαρτυρία του ήταν τυπική και ουσιαστικά έμεινε αναντίλεκτη. Δέχομαι ότι ο δρόμος Αυδήμου - Ανώγυρας εμπίπτει στην αρμοδιότητα του Τμήματος Δημοσίων Έργων και όχι της Επαρχιακής Διοίκησης Λεμεσού. Η Επαρχιακή Διοίκηση δεν εκτελούσε εργασίες στις 29/6/2005 στον αναφερόμενο δρόμο. Ο Μ.Υ. 2 επίσης μου έκανε καλή εντύπωση. Παρουσίασε με σαφήνεια και ξεκάθαρο τρόπο ότι το Τμήμα Δημοσίων Έργων δεν εκτελούσε οποιαδήποτε εργασία στον εν λόγω δρόμο στην συγκεκριμένη ημερομηνία αλλά και ολόκληρο τον μήνα εκείνο. Η μαρτυρία του είναι αποδεκτή στην ολότητά της. Ευρήματα Στις 29/6/2005 στις 13:30 και ενώ η Ενάγουσα κατευθυνόταν ανατολικά στο δρόμο Αυδήμου - Ανώγυρας με το αυτοκίνητο ΗΜΝ073 σε μια αριστερή στροφή του δρόμου, όπου υπήρχαν διασκορπισμένα μικρά χαλίκια στην άσφαλτο, απώλεσε τον έλεγχο του οχήματος, με αποτέλεσμα αυτό να ξεφύγει της πορείας του και να ανατραπεί σε παρακείμενο αυλάκι. Πριν το σημείο του δυστυχήματος σε απόσταση περίπου 500 μέτρων εκτελούνταν κάποιες εργασίες. Ο δρόμος Αυδήμου - Ανώγυρας εμπίπτει στην αρμοδιότητα του Τμήματος Δημοσίων Έργων. Δεν έχει καταδειχθεί όμως ότι η Επαρχιακή Διοίκηση Λεμεσού ή το Τμήμα Δημοσίων Έργων ή οποιοδήποτε πρόσωπο εκ μέρους τους εκτέλεσαν έργα στο σημείο εκείνο σε προγενέστερο του δυστυχήματος χρόνο ή ότι εκτελούσαν τον χρόνο που έγινε το δυστύχημα κατά μήκος του δρόμου οποιαδήποτε έργα. Δεν καταδείχθηκε δηλαδή πως βρέθηκαν τα χαλίκια στο δρόμο. Απομένει να εξετάσω εάν με βάση τα πιο πάνω ευρήματά μου προκύπτει οποιαδήποτε νομική ευθύνη του Εναγομένου. Η δικηγόρος της Δημοκρατίας με παρέπεμψε στην Γενικός Εισαγγελέας v. Ζιπιτή κ.ά.
(2003)1(Β) ΑΑΔ 749 και στην Χαγκούδης ν. Γενικού Εισαγγελέα
(2009)1Β ΑΑΔ
- Στην υπόθεση Γενικός Εισαγγελέας v. Ζιπιτή ανωτέρω, ο εφεσίβλητος τραυματίστηκε όταν το αυτοκίνητο που οδηγούσε στο δρόμο Λάρνακας-Λευκωσίας ξέφυγε του ελέγχου του, συγκρούστηκε αρχικά με το διαχωριστικό διάζωμα και ανατράπηκε με αποτέλεσμα το όχημα του να καταστραφεί ολοσχερώς και ο ίδιος να τραυματιστεί. Κοντά στο σημείο της σύγκρουσης διαπιστώθηκε κοίλωμα διαμέτρου 3 περίπου μέτρων και βάθους 5 εκ. που κάλυπτε ολόκληρο σχεδόν το πλάτος της δεξιάς λωρίδας. Ο εφεσίβλητος ισχυρίστηκε ότι η απώλεια του ελέγχου του αυτοκινήτου του οφειλόταν στο κοίλωμα, που δεν ήταν ορατό λόγω νερών της βροχής. Η εφεσείουσα υποστήριξε ότι δεν υπήρχε αιτιώδης συνάφεια μεταξύ του κοιλώματος και του δυστυχήματος το οποίο απέδωσε αποκλειστικά στην αμέλεια του εφεσίβλητου και ειδικότερα στην υπερβολική του ταχύτητα. Το πρωτόδικο Δικαστήριο κατέληξε ότι η εφεσείουσα παρέλειψε να συντηρήσει δεόντως το δρόμο. Ειδικότερα ότι παρέλειψε να τον επιδιορθώσει. Στη συνέχεια αποφάσισε ότι η ύπαρξη του κοιλώματος συνδεόταν αιτιωδώς με το ζημιογόνο αποτέλεσμα, ο εφεσίβλητος επέδειξε συντρέχουσα αμέλεια και οι δύο πλευρές ευθύνονταν εξ ίσου. Η εφεσείουσα εφεσίβαλε την απόφαση υποστηρίζοντας, μεταξύ άλλων, ότι το Δικαστήριο λανθασμένα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο δρόμος ήταν επικίνδυνος για την τροχαία και ότι η ύπαρξη του κοιλώματος συνδεόταν αιτιωδώς με το ζημιογόνο αποτέλεσμα. Το Ανώτατο Δικαστήριο επιτρέποντας την έφεση δέχθηκε ότι η Δημοκρατία παρέβη την υποχρέωσή της να διατηρεί τον αυτοκινητόδρομο σε καλή κατάσταση. Όμως ο εφεσίβλητος απέτυχε να συνδέσει την παράλειψη αυτή με τη ζημιά του. Το Ανώτατο Δικαστήριο αφού ανέλυσε την Αγγλική Νομολογία επί του θέματος προέβηκε στις εξής διαπιστώσεις:
- Σε αντίθεση με τα όσα ισχύουν στην Αγγλία η Δημοκρατία δεν έχει θέσμια υποχρέωση για διατήρηση των υπεραστικών δρόμων σε καλή κατάσταση.
- Ισχύουν οι γενικές αρχές των αστικών αδικημάτων και συγκεκριμένα της δημόσιας οχληρίας. Είναι ουσιαστικά αδιάφορο αν η ευθύνη της βασίζεται σε δημόσια οχληρία ή αμέλεια, γιατί τα δύο αυτά αστικά αδικήματα αλληλοκαλύπτονται.
- Στις περιπτώσεις όπου η ευθύνη του εναγομένου προκύπτει όχι γιατί δημιούργησε την οχληρία, αλλά επειδή επέτρεψε να συνεχίζεται, απόδειξη της αμέλειας του είναι τουλάχιστον ουσιώδης.
- Στην Αγγλία, όπου η ευθύνη των αρμόδιων αρχών για τη μη επιδιόρθωση των αυτοκινητοδρόμων καλύπτεται νομοθετικά, τα δικαστήρια ήταν προσεκτικά στο να μη απαιτήσουν από τις αρμόδιες αρχές πολύ ψηλό επίπεδο προσοχής όπου η παράλειψη επιδιόρθωσης προκάλεσε ζημιά σε πεζό. Αν η δημιουργηθείσα κατάσταση είναι τέτοια που είναι εύλογο να αναμένεται από τα πρόσωπα που χρησιμοποιούν τον αυτοκινητόδρομο, ζημιά, τότε έχουμε δημόσια οχληρία.
- Κατά πόσο μια συγκεκριμένη περίπτωση μη επιδιόρθωσης υποκρύπτει κίνδυνο στη συνήθη τροχαία κίνηση του αυτοκινητόδρομου είναι θέμα πραγματικό και βαθμού που εξετάζεται σε κάθε περίπτωση. Το κριτήριο είναι αντικειμενικό. Η εκτίμηση της σχετικής μαρτυρίας θα πρέπει να γίνει με βάση την κοινή λογική. Το κριτήριο είναι πάντα η προβλεψιμότητα του κινδύνου.
- Ο ενάγων θα πρέπει να αποδείξει την αιτιώδη συνάφεια μεταξύ της αμέλειας του αντιδίκου και των ζημιών που έχει υποστεί. Η αιτιώδης συνάφεια είναι θέμα πραγματικό και θα πρέπει να αποφασίζεται, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, κατά τη δίκη. Θέμα πραγματικό είναι και ο λόγος που προκάλεσε το δυστύχημα. Ακόμα και όπου ο εναγόμενος παραδέχεται αμέλεια, ο ενάγων δεν δικαιούται, άνευ άλλου τινός, αποζημίωσης, εκτός αν μπορεί να συνδέσει τη ζημιά του με την αμέλεια αυτή. Στην Χαγκούδης ν. Γενικού Εισαγγελέα ανωτέρω, η Κυπριακή Δημοκρατία κρίθηκε υπεύθυνη κατ' έφεση για πρόκληση διπλού τροχαίου θανατηφόρου ατυχήματος λόγω κακής κατασκευής και/ή μη συντήρησης αυτοκινητόδρομου, ο οποίος, στη συμβολή του με έξοδο δρόμου που προϋπήρχε, δημιουργούσε κοίλωμα επί του οδοστρώματος το οποίο σε περίοδο έντονης βροχόπτωσης συσσώρευε μεγάλη ποσότητα νερού χωρίς την ύπαρξη δυνατότητας διαφυγής του νερού, με αποτέλεσμα τη δημιουργία και ύπαρξη στο δρόμο μιας κατάστασης πραγμάτων που εγκυμονούσε σοβαρούς κινδύνους γι' αυτούς που τον χρησιμοποιούσαν. Το Ανώτατο Δικαστήριο υιοθέτησε τις αρχές που τέθηκαν στην Burnside and another v. Emerson and Others [1968] 3 All E.R.
- Ο Δ. Κληρίδης στις σελ. 1585 - 1586 ανέφερε τα ακόλουθα: «Στην έφεση που ακολούθησε[1], οι ξεκάθαρες αρχές και οι τρεις προϋποθέσεις για καταλογισμό ευθύνης σε δημοτικά συμβούλια, τις οποίες έθεσε ο Lord Denning M.R., αξίζουν ιδιαίτερης προσοχής. Οι προϋποθέσεις είναι:
- Ο ενάγων θα πρέπει να αποδείξει ότι ο δρόμος ήταν σε τέτοια κατάσταση ώστε να ήταν επικίνδυνος για την τροχαία κίνηση.
- Ο ενάγων θα πρέπει να αποδείξει ότι η επικινδυνότητα οφειλόταν σε παράλειψη συντήρησης ή επιδιόρθωσης. Εδώ γίνεται διάκριση μεταξύ ενός μόνιμου κινδύνου που οφείλεται σε έλλειψη επιδιόρθωσης και ενός παροδικού κινδύνου που οφείλεται στα στοιχεία της φύσης. Στο δεύτερο περιλαμβάνεται ο κίνδυνος από χιόνι, παγετό ή έντονη βροχόπτωση και σ' αυτή την περίπτωση ο παροδικός κίνδυνος που προκαλείται για σύντομο χρονικό διάστημα, δεν συνιστά μαρτυρία περί παράλειψης επιδιόρθωσης ή συντήρησης. Ειδικότερα ως προς τη βροχόπτωση, η πρόκληση πλημμύρας στο δρόμο λόγω έντονης βροχής δεν είναι αρκετή μαρτυρία.
- Εάν πράγματι διαπιστώνεται παράλειψη συντήρησης/ επιδιόρθωσης, η αρμόδια αρχή είναι εκ πρώτης όψεως υπεύθυνη για οποιαδήποτε ζημιά προκαλείται λόγω αυτής και μπορεί τότε μόνο να αποφύγει ευθύνη, εάν αποδείξει ότι άσκησε τέτοια επιμέλεια και φροντίδα, όση ήταν εύλογη». Έχοντας κατά νου τις πιο πάνω αρχές κρίνω ότι η αγωγή θα πρέπει να αποτύχει για τους ακόλουθους λόγους:
- Αν και έχει καταδειχθεί από την Ενάγουσα ότι ο δρόμος τη στιγμή του δυστυχήματος ήταν σε τέτοια κατάσταση ώστε να ήταν επικίνδυνος για την τροχαία κίνηση είχε υποχρέωση να αποδείξει ότι η επικινδυνότητα οφειλόταν σε παράλειψη συντήρησης ή κακής κατασκευής. Αν και ο δρόμος ενέπιπτε στην ευθύνη του Τμήματος Δημοσίων Έργων, όπως ανέφερα προηγουμένως, δεν υπάρχει θέσμια υποχρέωση συντήρησης του δρόμου από την αρμοδία αρχή. Δεν έχει καταδειχθεί ότι η επικινδυνότητα προέκυψε συνεπεία αμέλειας τους αφού δεν καταδείχθηκε ότι αυτοί εκτέλεσαν τις εργασίες κατά μήκος του δρόμου. Δεν έχει αποδειχθεί ότι ο Εναγόμενος ευθύνεται για τη δημιουργία του κινδύνου. Η Ενάγουσα δεν έχει αποδείξει επομένως τον συσχετισμό του Εναγόμενου με την γενεσιουργό αιτία του δυστυχήματος.
- Πέραν τούτου δεν έχει καταδειχθεί με μαρτυρία αν ο κίνδυνος ήταν μόνιμος ή παροδικός. Το πρόβλημα προέκυψε δηλαδή από κακή επίστρωση του παγκέτου, κακή οδήγηση διερχόμενου οχήματος ή οχημάτων ή πλημμελή εναπόθεση χαλικιού. Το γεγονός ότι τα χαλίκια βρέθηκαν στον δρόμο δεν συνιστά από μόνο του μαρτυρία που να καταδεικνύει παράλειψη συντήρησης, κακής κατασκευής ή πλημμελούς εναπόθεσης. Ακόμη και αν δεχθώ ότι η παρούσα περίπτωση είναι περίπτωση όπου η ευθύνη του Εναγομένου προκύπτει όχι γιατί δημιούργησε την οχληρία, αλλά επειδή επέτρεψε να συνεχίζεται, η απόδειξη της αμέλειας του επιβαλλόταν. Δεν συνδέεται η ύπαρξη των χαλικιών στο δρόμο τον επίδικο χρόνο με πράξη ή παράλειψη του Τμήματος Δημοσίων Έργων. Δεν συνδέεται επομένως η πρόκληση του δυστυχήματος και της ζημιάς της Ενάγουσας με συγκεκριμένη πράξη ή παράλειψη του Τμήματος Δημοσίων Έργων . Κατάληξη Η αγωγή απορρίπτεται με έξοδα εναντίον της Ενάγουσας και υπέρ του Εναγομένου ως αυτά θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο. (Υπ.) ............... Ν. Γεωργιάδης, Ε.Δ. Πιστόν Αντίγραφον Πρωτοκολλητής Subject: Civil/Other actions/Final/Negligence/Dangerous road Αναφορά: Δυστύχημα/Αμέλεια/Επικίνδυνος δρόμος [1] Αναφέρεται στην Burnside and another v. Emerson and Others [1968] 3 All E.R. 741 cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο