C & S SMART MOVE DEVELOPERS LTD ν. ΜΙΧΑΛΗΣ ΦΙΛΙΠΠΟΥ κ.α., Αρ. Αγωγής: 3725/2011, 10/1/2014

(1991)1 C.L.R. 1036: «Θα θέλαμε να σχολιάσουμε το γεγονός ότι η Ένορκη Δήλωση που υποστηρίζει την Αίτηση έγινε από τον συνήγορο των Αιτητών. Το Ανώτατο Δικαστήριο έχει επανειλημμένα σχολιάσει το ανεπιθύμητο της πρακτικής αυτής και θα αναμέναμε ότι το φαινόμενο αυτό θα έπρεπε να έχει ήδη εκλείψει.» Οι Καθ' ων η Αίτηση φέρουν ένσταση στην έκδοση του αιτούμενου διατάγματος, ισχυριζόμενοι, μεταξύ άλλων, ότι οι Αιτητές καθυστέρησαν αδικαιολόγητα στην υποβολή της Αίτησης, χωρίς να δικαιολογούν επαρκώς αυτή την καθυστέρηση, ότι με την αιτούμενη τροποποίηση θα εισαχθεί νέα βάση ανταπαίτησης και ότι καταστρατηγείται το συνταγματικό τους δικαίωμα για εκδίκαση της διαφοράς εντός ευλόγου χρόνου. Οι δικηγόροι της κάθε πλευράς ανέπτυξαν τις θέσεις τους με πολύ βοηθητικό για το Δικαστήριο τρόπο, με εκτενή αναφορά στα γεγονότα, τη δικογραφία και τη σχετική νομολογία. Νομικές Αρχές Η διακριτική ευχέρεια του Δικαστηρίου να επιτρέψει την τροποποίηση δικογράφου εδράζεται στην Δ.25, Θ. 1 των Διαδικαστικών Κανονισμών Περί Πολιτικής Δικονομίας που προβλέπει τα εξής: «The Court or a Judge may, at any stage of the proceedings, allow either party to alter or amend his indorsement or pleadings, in such manner and on such terms as may be just, and all such amendments shall be made as may be necessary for the purpose of determining the real questions in controversy between the parties.» Η Δ.25 δεν καθορίζει τις προϋποθέσεις που πρέπει να λαμβάνει το Δικαστήριο υπόψη του κατά την άσκηση της διακριτικής του ευχέρειας επομένως η καθοδήγηση πρέπει να αναζητηθεί στη νομολογία. Το θέμα αυτό αναλύθηκε σε σωρεία αποφάσεων τόσο Κυπριακών όσο και Αγγλικών Δικαστηρίων. Θα αναφερθώ ιδιαίτερα στην υπόθεση Στέλιου Φοινιώτη ν Greenmar Navigation Ltd κ.α.

(1989)1 Α.Α.Δ. (Ε) 33 όπου οι αρχές που προκύπτουν από τη νομολογία συνοψίζονται ως εξής: «(α) Η τροποποίηση της δικογραφίας επιτρέπεται σε κάθε στάδιο της διαδικασίας δεδομένου ότι συντρέχουν οι προϋποθέσεις που την καθιστούν απαραίτητη για την αποτελεσματική απονομή της δικαιοσύνης. (β) Στον προσδιορισμό των συμφερόντων της δικαιοσύνης όπως διαγράφονται στη συγκεκριμένη υπόθεση συνεκτιμούνται και οι επιπτώσεις από την τροποποίηση στα δικαιώματα και συμφέροντα του αντίδικου. Η διεξαγωγή της δίκης μέσα σε εύλογο χρόνο καθιερώνεται από το άρθρο 30.2 του Συντάγματος ως θεμελιώδες δικαίωμα του κάθε διαδίκου. (γ) Η τροποποίηση επιτρέπεται κατά κανόνα εφόσον δεν προκαλείται ανεπανόρθωτη ζημιά στον αντίδικο, δηλαδή ζημία άλλη από εκείνη που μπορεί να θεραπευτεί με την έκδοση της κατάλληλης διαταγής ως προς τα έξοδα. Το αποδεικτικό βάρος για την αιτιολόγηση του αιτήματος και της καθυστέρησης στη διατύπωση των θέσεων του Αιτητή ποικίλει ανάλογα με το στάδιο κατά το οποίο υποβάλλεται η αίτηση. Όσο μεγαλύτερη είναι η καθυστέρηση ανάλογα επαυξάνεται και το βάρος το οποίο πρέπει να αποσείσει ο αιτητής για την έκδοση διατάγματος για την τροποποίηση. (δ) Η έναρξη της δίκης δεν δημιουργεί ανυπέρβλητο εμπόδιο στην επιδίωξη της τροποποίησης της υπεράσπισης. Στο στάδιο αυτό όμως η διακριτική ευχέρεια του Δικαστηρίου ασκείται με φειδώ, λαμβάνοντας υπόψη τον εκτροχιασμό της δίκης από την προσδιορισθείσα πορεία και τις αναπόφευκτες επιπτώσεις στα δικαιώματα του αντιδίκου.» Γενικά, η κατεύθυνση που δίνει η νομολογία, τόσο η Κυπριακή όσο και Αγγλική αναφορικά με αιτήσεις αυτής της φύσεως, είναι ότι το Δικαστήριο - με κάποιες εξαιρέσεις στις οποίες γίνεται αναφορά κατωτέρω - θα πρέπει να εξασκεί την διακριτική του ευχέρεια υπέρ του αιτητή, επιτρέποντας την αιτούμενη τροποποίηση[1]. Οι αποφάσεις του Ανωτάτου Δικαστηρίου, καταδεικνύουν ότι η τροποποίηση πρέπει να επιτρέπεται ακόμα και σε περιπτώσεις όπου ο αιτητής προσπαθεί μέσω της τροποποίησης να διορθώσει παραλήψεις ή λάθη στο αρχικό δικόγραφο λόγω αμέλειας ή ακόμα και σε περιπτώσεις όπου υπάρχει μεγάλη καθυστέρηση στην υποβολή του σχετικού αιτήματος. Εξαιρέσεις στην γενική τάση αποτελούν περιπτώσεις όπου, ως αποτέλεσμα της τροποποίησης, θα προκαλείτο αδικία στην άλλη πλευρά η οποία δεν μπορεί να αποζημιωθεί με χρήμα. Χαρακτηριστικά, αναφέρω την υπόθεση Χριστοδούλου ν Χριστοδούλου

(1991)1 Α.Α.Δ. 934. Στην εν λόγω υπόθεση, το Ανώτατο Δικαστήριο υιοθέτησε τον Λόρδο Denning στην Αγγλική Associated Leisure Ltd v Associated Newspapers Ltd

(1970)2 All E.R. 754, που είπε τα ακόλουθα: « I start with the principle well settled that an amendment ought to be allowed even if it comes late, if it is necessary to do justice between the parties, so long as any hardship done thereby can be compensated in money.» Το θέμα της καθυστέρησης στην υποβολή του αιτήματος τροποποίησης σε αντιπαραβολή με το συνταγματικό δικαίωμα σε εκδίκαση μιας διαφοράς εντός ευλόγου χρόνου, εξετάστηκε στην Federal Bank of Lebanon v Νίκου Σιακόλα

(1999)1 Α.Α.Δ.

1. Από την απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου, προκύπτει ότι το κατά πόσο η καθυστέρηση προσκρούει στις πρόνοιες του Συντάγματος είναι θέμα υποκειμενικό που πρέπει να εξετάζεται κάθε φορά από το Δικαστήριο με βάση τα δεδομένα της συγκεκριμένης υπόθεσης. Περιπτώσεις όπου η διακριτική ευχέρεια του Δικαστηρίου πρέπει να ασκείται εναντίον της παραχώρησης άδειας για τροποποίηση περιλαμβάνουν επίσης εκείνες όπου η αιτούμενη τροποποίηση θα επιφέρει τη ριζική μετατροπή της φύσης της αξίωσης ή της υπεράσπισης καθώς και εκείνες όπου ο αιτητής ενεργεί με εμφανή κακοπιστία. Όπου βεβαίως προβάλλεται η κακοπιστία ως λόγος ένσταση τότε το βάρος για την απόδειξη της το φέρει ο διάδικος ο οποίος την επικαλείται[2]. Ανάλυση Με βάση τις πιο πάνω νομικές αρχές καθώς και τις θέσεις της κάθε πλευράς προχωρώ στην ανάλυση των δεδομένων που βρίσκονται ενώπιον μου. Καθυστέρηση: Θα εξετάσω πρώτα κατά πόσο η καθυστέρηση στην υποβολή της Αίτησης είναι τέτοια που θα πρέπει να οδηγήσει στην απόρριψη της. Από το φάκελο του Δικαστηρίου φαίνεται ότι η παρούσα αγωγή καταχωρήθηκε στις 19.12.2012 και η Υπεράσπιση & Ανταπαίτηση στις 5.3.2012, ακολουθούμενη από την Απάντηση στην Υπεράσπιση & Υπεράσπιση στην Ανταπαίτηση στις 19.3.
2. Ακολούθησε αίτηση των Εναγόντων για έκδοση απόφασης υπέρ τους αναφορικά με το αιτητικό Α της απαίτηση τους λόγω παραδοχής στα δικόγραφα των Εναγόμενων και μετά υπήρξε μια καθυστέρηση κάποιων μηνών διότι οι δύο πλευρές είχαν εκφράσει την πρόθεση παραπομπής της διαφοράς τους σε διαιτησία. Αυτό τελικά δεν έγινε και η αγωγή ορίστηκε για ακρόαση στις 12.4.2013 όπου, την ημερομηνία ακρόασης η πλευρά των Εναγομένων ζήτησε αναβολή διότι είχε πρόθεση να αναθέσει σε εμπειρογνώμονα την διενέργεια μελέτης και ετοιμασία σχετικής έκθεσης που πιθανό να δημιουργούσε την ανάγκη τροποποίησης της Υπεράσπισης & Ανταπαίτησης. Η αναβολή δόθηκε και η αγωγή επαναορίστηκε για ακρόαση στις 29.10.2013, ημερομηνία κατά την οποία καταχωρήθηκε η υπό κρίση Αίτηση. Συμφωνώ με την θέση των Καθ' ων η Αίτηση ότι υπάρχει σχετική καθυστέρηση στην υποβολή του αιτήματος τροποποίησης. Θεωρώ ότι η δικαιολογία που προβάλλεται για την καθυστέρηση αυτή από την πλευρά των Αιτητών δεν είναι απόλυτα ικανοποιητική ούτε απόλυτα επαρκής. Το ζήτημα της αιτιολόγησης ή μη της καθυστέρηση στην υποβολή αίτησης τροποποίησης εξετάστηκε και αναλύθηκε σε αριθμό υποθέσεων από το Ανώτατο Δικαστήριο. Στην υπόθεση Federal Bank of Lebanon v. Νίκου Σιακόλα (ανωτέρω) υιοθετήθηκε το πιο κάτω απόσπασμα από την υπόθεση Saba & Co (ανωτέρω): "Μένει το ερώτημα της δικαιολόγησης της καθυστέρησης. Η σημασία του ποικίλει ανάλογα με τα περιστατικά της κάθε υπόθεσης κυρίως σε συσχετισμό προς την γνησιότητα των προθέσεων του αιτητή και την αναγκαιότητα ή τον βαθμό της χρησιμότητας της τροποποίησης. Στην παρούσα υπόθεση δεν έχει γίνει τέτοιος ή ανάλογος συσχετισμός και δεν συμφωνούμε πως καλόπιστη αίτηση για τροποποίηση προς κάλυψη πραγματικής ή σημαντικής ανάγκης θα πρέπει να απορριφθεί επειδή ανεξάρτητα από οτιδήποτε άλλο η καθυστέρηση δικαιολογήθηκε με αναφορά σε αβλεψία ή παραδρομή". Με αυτό υπόψη κρίνω ότι στην παρούσα περίπτωση, η σχετική καθυστέρηση στην υποβολή του αιτήματος, δεν θα πρέπει από μόνη της να οδηγήσει στην απόρριψη του εκτός εάν συνοδεύεται από κακοπιστία. Νέα βάση Ανταπαίτησης: Η θέση των Καθ' ων η Αίτηση είναι ότι με την αιτούμενη τροποποίηση οι Αιτητές επιδιώκουν να προσθέσουν νέα βάση στην ανταπαίτηση τους η οποία δεν περιλαμβανόταν στο αρχικό τους δικόγραφο. Έχω εξετάσει τη δικογραφία και τις εκατέρωθεν θέσεις των μερών όπως προκύπτουν από τα μέχρι σήμερα καταχωρηθέντα δικόγραφα, τις ένορκες δηλώσεις της παρούσας διαδικασίας και τα όσα ανέφεραν στις αγορεύσεις τους οι δικηγόροι των δύο πλευρών και θεωρώ ότι η αιτούμενη τροποποίηση δεν εισάγει νέα βάση ανταπαίτησης ούτε θα έχει ως αποτέλεσμα τη ριζική μετατροπή της Υπεράσπισης στην Ανταπαίτηση των Καθ' ων η Αίτηση. Αυτό που επιδιώκεται στην ουσία, είναι η εισαγωγή λεπτομερειών επεξηγηματικών της θέσης των Αιτητών σε σχέση με τους ισχυρισμούς που προβάλλουν στην αρχικώς καταχωρημένη Υπεράσπιση & Ανταπαίτηση για κακοτεχνίες από την πλευρά των Καθ' ων η Αίτηση κατά την εκτέλεση των επίδικων εργασιών καθώς και συγκεκριμενοποίηση των σχετικών ποσών τα οποία διεκδικούν. Ανεπανόρθωτη ζημιά: Κρίνω ότι, σε περίπτωση έγκρισης του αιτήματος, οι Καθ' ων η αίτηση δεν θα υποστούν ανεπανόρθωτη ζημία. Θεωρώ ότι και οι ίδιοι οι Καθ' ων η Αίτηση συμφωνούν με αυτό καθώς δεν προωθούν αυτό το επιχείρημα ως λόγο ένστασης τους ή στην ένορκη δήλωση που υποστηρίζει την ένσταση τους. Δεν πιστεύω ότι εάν επιτραπεί η τροποποίηση θα επηρεαστούν τα δικαιώματα των Καθ' ων η Αίτηση σε βαθμό ή με τρόπο που δεν θα μπορούσε να αποζημιωθεί με την κατάλληλη διαταγή αναφορικά με τα έξοδα. Για την διαπίστωση μου αυτή λαμβάνω ιδιαίτερα υπόψη ότι η ακρόαση της ουσίας της αγωγής δεν έχει ακόμη ξεκινήσει με αποτέλεσμα να μην τίθεται ζήτημα εκτροχιασμού της Δικαστικής διαδικασίας. Κακοπιστία: Παρά το ότι οι Καθ' ων η Αίτηση προβάλλουν στην ένσταση τους ισχυρισμό για καταχρηστική και εκδικητική καταχώρηση της υπό κρίση Αίτησης, εντούτοις θεωρώ ότι δεν έχω ενώπιον μου στοιχεία που να οδηγούν σε τέτοιο συμπέρασμα. Κατάληξη Συνοψίζοντας όλα τα πιο πάνω, κρίνω ότι η διακριτική εξουσία του Δικαστηρίου θα πρέπει να ασκηθεί υπέρ του αιτήματος για παραχώρηση άδειας τροποποίησης για τους πιο κάτω λόγους: (α) Με την αιτούμενη τροποποίηση, οι Αιτητές δεν εισάγουν νέα βάση ανταπαίτησης. Αντιθέτως με αυτή δίδονται περισσότερες λεπτομέρειες, προς επεξήγηση των θέσεων των Αιτητών όπως παρουσιάζονται στην υφιστάμενη Υπεράσπιση & Ανταπαίτηση. (β) Με την τροποποίηση, δίνεται η δυνατότητα στους διαδίκους να θέσουν υπόψη του Δικαστηρίου τις πραγματικές τους διαφορές. (γ) Η σχετική καθυστέρηση στην υποβολή του αιτήματος, αν και δεν δικαιολογείται με απόλυτα ικανοποιητικό τρόπο από τους Αιτητές, δεν είναι υπέρμετρη και δεν συνοδεύεται από κακοπιστία. Επομένως δεν είναι καταλυτικής σημασίας. (δ) Οι Καθ΄ων η Αίτηση δεν θα υποστούν ζημιά από την τροποποίηση η οποία δεν μπορεί να αποζημιωθεί σε χρήμα. Με αυτά τα δεδομένα, καταλήγω ότι εξυπηρετούνται περισσότερο τα συμφέροντα της Δικαιοσύνης με την έγκριση παρά με την απόρριψη του αιτήματος αφού η τροποποίηση θα δώσει τη δυνατότητα στο Δικαστήριο να επιληφθεί των ουσιαστικών και πραγματικών διαφορών των διαδίκων. Εκδίδεται διάταγμα για τροποποίηση της Υπεράσπισης και Ανταπαίτησης ως η παράγραφος Α της Αίτησης. Τροποποιημένη Υπεράσπιση και Ανταπαίτηση να καταχωρηθεί και αντίγραφο να παραδοθεί στην άλλη πλευρά εντός 21 ημερών από σήμερα. Στην συνέχεια να ισχύσουν οι σχετικές διατάξεις των Θεσμών Πολιτικής Δικονομίας. Αναφορικά με τα έξοδα, το κύριο κριτήριο στην άσκηση της διακριτικής ευχέρειας του Δικαστηρίου, είναι η υπαιτιότητα των δύο μερών για την δημιουργία τους[3]. Στην παρούσα υπόθεση, βρίσκω ότι οι Καθ' ων η Αίτηση δεν ευθύνονται για τη δημιουργία των εξόδων που χάνονται ως αποτέλεσμα της τροποποίησης. Ως εκ τούτου, κρίνω ότι τα έξοδα της αγωγής που χάνονται από την τροποποίηση θα πρέπει να τα επιβαρυνθούν στο σύνολο τους οι Αιτητές. Αναφορικά με τα έξοδα της παρούσας Αίτησης, παρά το ότι το αποτέλεσμα της διαδικασίας δεν ευνοεί τους Καθ' ων η Αίτηση, εντούτοις θεωρώ ότι δεν πρέπει να επιδικαστούν εναντίον τους τα έξοδα αυτά αφού η καταχώρηση της Αίτησης δεν ήταν αποτέλεσμα της δικής τους δικονομικής συμπεριφοράς. Για τον λόγο αυτό θα αποκλίνω από τον βασικό κανόνα και θα επιδικάσω τα έξοδα της Αίτησης εναντίον των Αιτητών. Συνοψίζοντας, αποφασίζω όπως όλα τα έξοδα της αγωγής που χάνονται από την τροποποίηση και τα έξοδα της παρούσας Αίτησης θα βαρύνουν τους Αιτητές. Τα έξοδα να υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και να εγκριθούν από το Δικαστήριο και είναι πληρωτέα στο τέλος της αγωγής. (Υπ.) ............ Γ. Κυθραιώτου-Θεοδώρου, Ε.Δ. Πιστό Αντίγραφο Πρωτοκολλητής [1] Ενδεικτικά, Easton v Ford Motor Co Ltd

(1993)4 All E.R. 257, Federal Bank of Lebanon v Νίκου Σιακόλα

(1999)1 Α.Α.Δ. 44 [2] Σχετικές οι Astor Manufacturing Ltd κ.ά. v. A & G Leventis κ.ά.

(1993)1 Α.Α.Δ. 726 και Saba & Co (T.M.P.) v. T.M.P. Agents

(1994)1 Α.Α.Δ. 426) [3] Phylactou ν. Michael

(1982)1 C.L.R. 204 cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο