← Κύπρος

ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ν. AΔΕΛΦΟΙ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΛΤΔ κ.α., Αρ. Αγωγής: 1800/2008, 30/9/2014

ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ν. AΔΕΛΦΟΙ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΛΤΔ κ.α., Αρ. Αγωγής: 1800/2008, 30/9/2014 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLAR:2014:A253 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ Ενώπιον: Χ. Μαλαχτού, Π.Ε.Δ. Αρ. Αγωγής: 1800/2008 Μεταξύ: ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ Ενάγοντα και

  1. AΔΕΛΦΟΙ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΛΤΔ
  2. ΓΙΩΡΓΟΥ ΧΑΪΛΗ Εναγομένων Ημερομηνία: 30.9.2014 Εμφανίσεις: Για τον Ενάγοντα: κ.Ν.Δαμιανού Για την Εναγόμενη 1: Καμιά εμφάνιση Για τον Εναγόμενο 2: κ.Ε.Φλουρέντζου με κα Θεοφάνους Α Π Ο Φ Α Σ Η (Α) Εισαγωγή - Επίδικο ζήτημα Η Εναγόμενη 1 εταιρεία ασχολείτο με την πώληση υλικών οικοδομής και προς τούτο διατηρούσε υποστατικό, κατάστημα και αποθήκη, στο Αλεθρικό. Τόσο ο Ενάγοντας όσο και ο Εναγόμενος 2 ήταν υπάλληλοι της εταιρείας. Ανάμεσα στα καθήκοντα τους ήταν και η εκτέλεση παραγγελιών πελατών, τους οποίους εξυπηρετούσαν μεταφέροντας τα υλικά που παράγγελλαν στους χώρους που οι πελάτες επιθυμούσαν. Την 12.5.2008 ο Ενάγοντας και ο Εναγόμενος 2 μετέφεραν με φορτηγό της εταιρείας πέντε παλέτα κεραμίδια στην οικία του Χριστόδουλου Χριστοδούλου στην οδό Καντάρας αρ. 47 Δ στο συνοικισμό Καλού Χωριού. Κατά την εκφόρτωση του τελευταίου παλέτου και περί ώρα 15:30 επεσυνέβηκε ατύχημα με συνεπακόλουθο σοβαρό τραυματισμό του Ενάγοντα, για το οποίο ο τελευταίος επιρρίπτει ευθύνες τόσο στην εργοδότρια του εταιρεία όσο και στο συνάδελφό του Εναγόμενο
  3. Οι αποζημιώσεις του Ενάγοντα επί ποσοστού πλήρους ευθύνης συμφωνήθηκαν στις €700.000 με τόκο 5½% ετησίως από 20.4.
  4. Παρέμεινε ως μόνο επίδικο ζήτημα αυτό της ευθύνης. Έναντι της αξίωσης του Ενάγοντα καταβλήθηκε προς αυτόν την 5.3.2014 από την ασφαλιστική εταιρεία της Εναγόμενης 1 το ποσό των €85.
  5. Την ίδια ημέρα και πριν την έναρξη της ακροαματικής διαδικασίας οι δικηγόροι της Εναγόμενης 1 αποχώρησαν κατόπιν αδείας του Δικαστηρίου. Η εργοδότρια εταιρεία παρέμεινε χωρίς εκπροσώπηση, όπως ήταν η επιθυμία της. Η δοθείσα μαρτυρία ήταν, παρά τον περιορισμό των επιδίκων θεμάτων, μακρά. Πολλοί μάρτυρες εξετάστηκαν και αντεξετάστηκαν λεπτομερώς και επίμονα παρά το ότι το πώς επεσυνέβηκε το ατύχημα και ο συνεπακόλουθος τραυματισμός του Ενάγοντα αποτέλεσε κατά μεγάλο μέρος κοινό έδαφος. Θα περιγράψω τις περιστάσεις του ατυχήματος περιορίζοντας τις αναφορές σε επί μέρους μαρτυρίες εκεί μόνο όπου εκφράστηκαν ουσιωδώς διαφορετικές εκδοχές ή γνώμες εμπειρογνωμόνων. Υποβοηθητικές στην καλύτερη αντίληψη του χώρου και των περιστάσεων του ατυχήματος ήταν οι φωτογραφίες της σκηνής που λήφθηκαν από την Αστυνομία (Τεκμ.4) και το Γραφείο Εργασίας (Τεκμ.11). Δεν υπήρξε αμφισβήτηση ότι παρουσιάζουν τη σκηνή όπως διαμορφώθηκε από το ατύχημα, με επουσιώδεις παρεμβάσεις που έγιναν ώστε να απεγκλωβιστεί ο Ενάγοντας από το παλέτο που τον είχε καταπλακώσει. (Β) Γενικές Πληροφορίες 1.Τα παλέτα Στο εμπόριο τα κεραμίδια είναι συσκευασμένα πάνω σε παλέτα. Το παλέτο είναι μια ξύλινη βάση πλάτους 80 εκατ. και μήκους 105 εκατ.. Στο κάτω μέρος του παλέτου, στις δύο απέναντι πλευρές στο μήκος των 105 εκατ. σχηματίζονται δύο ορθογώνιες υποδοχές που χρησιμεύουν ώστε να εισέρχεται η περόνη των περονοφόρων ανυψωτικών οχημάτων που συνήθως χρησιμοποιούνται για την ανύψωση και μεταφορά των παλέτων. Η κάτω επιφάνεια του παλέτου δεν είναι επίπεδη όπως η πάνω επιφάνεια, αλλά υπάρχουν τρεις επιφάνειες στις δύο άκρες και στο μέσο, πλάτους 7 εκατ. περίπου η καθεμιά και που εκτείνονται σε όλο το μήκος του παλέτου στις άκρες και στο μέσο. Δηλαδή, κατά το πλάτος του παλέτου φαίνονται τρία «πόδια» πλάτους 7 εκατ. περίπου το καθένα. Τα κεραμίδια συσκευάζονται στην πάνω επιφάνεια κάθετα, στην προκειμένη περίπτωση σε δύο σειρές και τέσσερεις στιβάδες και φτάνουν σε ύψος 108 εκατ. μαζί με το παλέτο. Τα κεραμίδια δένονται με μεταλλικές λωρίδες και περιτυλίγονται με χοντρό τεντωμένο νάϋλον που, πέραν από προστασία, υποβοηθεί και στη συγκράτηση τους ως ένας μεγάλος κύβος. Τα συγκεκριμένα παλέτα είχαν το καθένα μεικτό βάρος γύρω στα 800 κιλά.
  6. Το φορτηγό και ο γερανός Η μεταφορά των πέντε παλέτων κεραμιδιών στην οικία του Χριστοδούλου έγινε με το φορτηγό της εταιρείας με αρ. εγγραφής ΗΖΡ169, μάρκας Iveco. Πρόκειται για μεγάλο φορτηγό με επίπεδη κάσα χωρίς κάγκελο. Μεταξύ της κάσας και του κουβούκλιου του οδηγού υπάρχει εγκατεστημένος γερανός. Η βάση του γερανού βρίσκεται στη δεξιά πλευρά του φορτηγού ενώ στην αριστερή πλευρά δίπλα από τη βάση υπάρχει θέση για το χειριστή του γερανού, δηλαδή μικρή πλατφόρμα περιτριγυρισμένη από προστατευτικό κάγκελο. Οι μοχλοί χειρισμού του γερανού βρίσκονται στην πλευρά προς την κάσα. Ο χειριστής στέκεται πάνω στη μικρή πλατφόρμα έχοντας πίσω του το κουβούκλιο, αριστερά του τη βάση του γερανού και μπροστά του τους μοχλούς χειρισμού. Σε αυτή τη θέση ο χειριστής έχει θέαση προς την κάσα και τα μεταφερόμενα εμπορεύματα, τα οποία με τον γερανό μπορεί να εκφορτώσει στην αριστερή ή στη δεξιά πλευρά του φορτηγού. Το προστατευτικό κάγκελο της πλατφόρμας του χειριστή, στην αριστερή πλευρά του φορτηγού, είναι πτυσσόμενο. Κατεβαίνει προς τα κάτω και εξυπηρετεί ως σκάλα για να ανέβει ο χειριστής στην θέση χειριστή. Αφότου ανεβεί ο χειριστής, το πτυσσόμενο κάγκελο κλείνει. Ο γερανός μπορούσε να υπερίπταται της κάσας και να προεκτείνεται κατά μήκος της και αριστερά και δεξιά του φορτηγού, έφερε στην άκρη της πήγας του μεταλλικό γάντζο.
  7. Ο τρόπος εκφόρτωσης Ο τρόπος εκφόρτωσης των παλέτων των κεραμιδιών από το φορτηγό ήταν συγκεκριμένος. Από μεταλλικούς κοχλίες που επικρέμονταν στο γάντζο του γερανού κρέμονταν τέσσερα περιλάβια, κοινώς σαμπάνια, που κατέληγαν το καθένα σε θηλιά. Τα σαμπάνια είναι πλατιές υφασμάτινες λωρίδες μεγάλης αντοχής. Για να ανυψωθεί, μετακινηθεί και εκφορτωθεί ένα παλέτο χρησιμοποιούνταν δύο μεταλλικές δοκίδες μήκους 120 εκατ.. Αυτές τοποθετούνταν στο παλέτο μια σε κάθε υποδοχή, όπως δηλαδή θα εισέρχετο η περόνη περονοφόρου ανυψωτικού οχήματος εάν χρησιμοποιείτο τέτοιο. Εφόσον το πλάτος του παλέτου ήταν 80 εκατ. οι δοκίδες τοποθετούνταν κατά τέτοιο τρόπο ώστε να προεξέχουν 20 εκατ. περίπου σε κάθε πλευρά. Στις τέσσερεις προεξοχές των δοκίδων περνιόνταν οι τέσσερεις θηλιές. Με την ανύψωση της πήγας του γερανού και του γάντζου τα σαμπάνια τεντώνονταν και σήκωναν το παλέτο από την κάσια. Με τους κατάλληλους χειρισμούς η πήγα κινείτο προς την πλευρά του φορτηγού όπου θα εκφορτωνόταν το παλέτο μέχρι το επιθυμητό σημείο και χαμήλωνε μέχρι που το παλέτο να επικαθήσει στο έδαφος. Με περαιτέρω χαμήλωμα της πήγας τα σαμπάνια χαλάρωναν, καθιστώντας ευχερή την αφαίρεση και απομάκρυνση των δοκίδων. Έτσι, οι θηλιές των σαμπανιών απελευθερώνονταν και με την ανύψωση και μετακίνηση της πήγας του γερανού οδηγούνταν πίσω στην κάσα του φορτηγού ώστε με την ίδια διαδικασία να εκφορτωθεί το επόμενο παλέτο. Η εργασία διεκπεραιωνόταν από ένα ή δύο πρόσωπα. Όταν ήταν δύο, ο ένας χειριζόταν το γερανό και ο άλλος κατέβαινε στο χώρο εναπόθεσης των παλέτων. Ο Εναγόμενος 2 μαρτύρησε πως όταν εμπλέκονταν δύο πρόσωπα στην εκφόρτωση τότε αυτός που χειριζόταν τον γερανό τοποθετούσε τις θηλιές των σαπανιών στις προεξοχές των δοκίδων στα παλέτα στην κάσα του φορτηγού. Τουλάχιστον από τη μεριά που δεν θα έφτανε για να τα τοποθετήσει εκείνος που είχε κατέβει στο δρόμο ώστε να μην χρειάζεται ο τελευταίος να ανεβοκατεβαίνει στην κάσα του φορτηγού. Ανάφερε ο Εναγόμενος 2 ότι όταν κατέβαινε αυτός στο χώρο εκφόρτωσης, έλεγχε ότι το έδαφος ήταν εντάξει και έδινε διαταγές στον χειριστή του γερανού για να κατευθύνει το παλέτο στο συγκεκριμένο σημείο που ήθελε να τοποθετηθεί. Μετά την επικάθηση του παλέτου έλεγχε ότι ήταν εντάξει, αφαιρούσε τα σαπάνια από τις δοκίδες, αφαιρούσε τις δοκίδες από το παλέτο και φώναζε στο χειριστή του γερανού «έλα», για να αποσύρει το γερανό. Η καθοδήγηση προς τον χειριστή για την εναπόθεση των παλέτων δεν φαίνεται να ήταν, στις πλείστες των περιπτώσεων, αναγκαία. Μαρτυρήθηκε πως στις περισσότερες περιπτώσεις η μεταφορά παλέτων κεραμιδιών με το επίδικο φορτηγό πραγματοποιείτο από ένα μόνο πρόσωπο που διεκπεραίωνε όλες τις απαραίτητες ενέργειες. Η εκφόρτωση κατευθυνόταν από το χειριστή του γερανού που δεν βρισκόταν στο χώρο εναπόθεσης. Εκφορτώσεις συνήθως σε υπαίθριους χώρους εργοταξίων δεν απαιτούν ακρίβεια κατά την τοποθέτηση. Επομένως η εκφόρτωση γινόταν χωρίς την παρουσία άλλου προσώπου στο χώρο εναπόθεσης. Είναι πρόδηλο ότι η χρησιμότητα του προσώπου που βρισκόταν στο χώρο εναπόθεσης ήταν για να απαγκιστρώνει τα σαμπάνια ώστε να μην απαιτείται να ανεβοκατεβαίνει ο χειριστής του γερανού από τη θέση χειριστή στον χώρο εναπόθεσης και η εκφόρτωση να διεκπεραιώνεται πιο γρήγορα. (Γ) Τα γεγονότα του ατυχήματος
  8. Ποιος οδηγούσε το φορτηγό Την επίδικη παραγγελία δέχτηκε ο Εναγόμενος 2 καθ΄ όν χρόνο ο Ενάγοντας βρισκόταν εκτός καταστήματος. Ο ίδιος φόρτωσε τα πέντε παλέτα με ανυψωτικό περονοφόρο όχημα και μόλις επέστρεψε ο Ενάγοντας, ξεκίνησαν μαζί για να τα παραδώσουν. Είναι η θέση του Εναγόμενου 2 πως το φορτηγό οδηγούσε ο Ενάγοντας που στάθμευσε έξω από την κατοικία του Χριστοδούλου και εισήλθε σε αυτή με το σχετικό τιμολόγιο. Τέτοια επιμέρους αναφορά δεν έκαμε ο Εναγόμενος 2 στις καταθέσεις του. Επειδή, αναφέρει, το φορτηγό δεν ήταν καλά σταθμευμένο και θα εμπόδιζε τη διέλευση άλλων οχημάτων στο δρόμο, ο ίδιος το μετακίνησε πιο κοντά στο πεζοδρόμιο. Ο Ενάγοντας ισχυρίστηκε ότι το φορτηγό οδηγούσε ο Εναγόμενος 2 σε όλη τη διαδρομή. Ο Χριστοδούλου, ο ιδιοκτήτης της κατοικίας, δεν κλήθηκε ως μάρτυρας, ούτε και ζητήθηκε η αντεξέταση του μετά που παρουσιάστηκαν οι δύο καταθέσεις που αυτός έδωσε στην Αστυνομία στις 14.5.2008 (Τεκμ. 16) και στο Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας στις 3.6.2008 (Τεκμ. 9). Ο Χριστοδούλου είχε καταθέσει ότι ο οδηγός του φορτηγού ήταν ο Εναγόμενος
  9. Κατά την άφιξη του φορτηγού ο ίδιος καθόταν στη βεράντα της κατοικίας του, και επομένως μπορούσε να διαπιστώσει ποιος το οδηγούσε. Δεν έχει καμιά σημασία ποιος ήταν οδηγός. Ούτε το γεγονός σχετίζεται με το ποιος θα χειριζόταν ή χειρίστηκε το γερανό στη συνέχεια, ούτε και καταδεικνύει ποιος ήταν ο υπεύθυνος για την αποστολή της παράδοσης, ο επικεφαλής ή αυτός που θα έδιδε τις οδηγίες ή ο πιο έμπειρος στην εκφόρτωση παλέτων κεραμιδιών. Προκύπτει εντούτοις και είναι η κατάληξή μου πως αυτός που οδήγησε το φορτηγό από το υποστατικό της εργοδότριας εταιρείας μέχρι και την κατοικία του Χριστοδούλου ήταν ο Εναγόμενος
  11. Ο χειρισμός του γερανού από τον Εναγόμενο 2 από την κάσα του φορτηγού Ο Εναγόμενος 2 ανέλαβε το χειρισμό του γερανού γιατί συνήθως όταν εργαζόταν μαζί με τον Ενάγοντα, έτσι γινόταν. Κατά τη θέση του Εναγόμενου 2, έτσι προτιμούσε ο Ενάγοντας. Άλλη εξήγηση δεν προσφέρθηκε. Για την εκφόρτωση του πρώτου παλέτου τις δοκίδες σε αυτό τοποθέτησε ο Εναγόμενος 2 και πέρασε τις θηλιές των σαμπανιών. Προχώρησε στη συνέχεια προς τους μοχλούς χειρισμού του γερανού και χειρίστηκε τον γερανό από όρθια θέση, βρισκόμενος στην κάσα του φορτηγού. Ο Ενάγοντας, αναφέρει ο Εναγόμενος 2, ήταν ήδη στο δρόμο για να κατευθύνει την εναπόθεση των παλέτων. Από την ίδια θέση, δηλαδή στεκόμενος στην κάσα διεκπεραίωσε ο Εναγόμενος 2 την εκφόρτωση όλων των παλέτων. Για την επιλογή του να μην εισέλθει στην προβλεπόμενη θέση χειριστή του γερανού, έδωσε τη δικαιολογία ότι ο χώρος είναι πολύ περιορισμένος και δεν παρέχει δυνατότητα διαφυγής σε περίπτωση κινδύνου. Προέβαλε ο Εναγόμενος 2 πως ετίθετο ζήτημα ασφάλειας του όταν η πήγα του γερανού θα υπερίπτατο του χώρου. Ανέφερε ότι το ύψος της πήγας του γερανού θα ήταν περίπου στο 1,70 μ. από το ύψος της πλατφόρμας, δηλαδή περίπου στο ύψος του κεφαλιού του. Υποστήριξε ακόμα ότι όταν οι πατούσες σταθεροποίησης του φορτηγού (outriggers) είναι ανοικτές, όπως συμβαίνει κατά τη λειτουργία του γερανού για την εκφόρτωση εμπορευμάτων, το πτυσσόμενο προστατευτικό κάγκελο δεν μπορεί να ανοίξει με αποτέλεσμα ο χειριστής να παραμένει εγκλωβισμένος στο χώρο χωρίς δίοδο διαφυγής σε περίπτωση κινδύνου. Την επιμέρους θέση επιβεβαίωσε εν μέρει και ο Ενάγοντας. Το πτυσσόμενο προστατευτικό κάγκελο δεν κατεβαίνει ώστε να χρησιμοποιηθεί ως σκάλα, μπορεί ωστόσο να οριζοντιωθεί ώστε ο χειριστής να εξέλθει του χώρου όχι όμως και να κατεβεί από το φορτηγό. Η δικαιολογία είναι εντελώς αβάσιμη. Για να υπερίπταται η πήγα του γερανού της θέσης του χειριστή, θα έπρεπε ο γερανός να κινηθεί δεξιά κατά 90 μοίρες περίπου. Αυτό θα συνέβαινε στην περίπτωση που επιχειρείτο να εκφορτωθεί παλέτο στην αριστερή πλευρά του φορτηγού στο ύψος της θέσης του χειριστή. Αυτό μπορούσε να συμβεί στην περίπτωση που επιχειρείτο να τοποθετηθεί το πέμπτο παλέτο στο χώρο μεταξύ των δύο εισόδων της κατοικίας. Όμως, όπως εκτελέστηκε η εργασία εκφόρτωσης των παλέτων, δεν υπήρχε περίπτωση η πήγα να κινηθεί σε αυτή τη θέση. Η πήγα κινείτο πάνω από την κάσα του φορτηγού λοξώς δεξιά και κατ΄ αυτή τη διαδικασία δεν υπερίπτατο της θέσης του χειριστή αλλά του χώρου όπου στην πραγματικότητα στεκόταν ο Εναγόμενος
  12. Το αποτέλεσμα της επιλογής της θέσης χειρισμού από την κάσα του φορτηγού ήταν ότι ο χειριστής είχε πλάτη αντί πρόσωπο προς την κάσα και ο χώρος εκφόρτωσης ήταν αριστερά πίσω του αντί δεξιά και μπροστά του. Περαιτέρω, ο χειρισμός των μοχλών γινόταν κατά τρόπο αντίστροφο. Δηλαδή εάν ένας μοχλός θα έπρεπε να σπρωχθεί προς τα εμπρός εάν ο χειριστής βρισκόταν στη θέση χειρισμού, στεκόμενος στην κάσα ο Εναγόμενος 2 θα έπρεπε να τον τραβήξει προς το μέρος του. Αποδέχομαι την προβληθείσα θέση ότι όταν ο χειριστής του γερανού δεν χειρίζεται το γερανό από τη θέση χειριστή, η οπτική του επαφή με το φορτίο είναι δύσκολη ακόμα και μειωμένη γιατί πρέπει να στρίψει το σώμα του και να βλέπει το φορτίο λοξά. Αποδέχομαι πως τούτο δυνατόν να συμβάλει στην πρόκληση ατυχήματος. Ακόμα, η θέση αυτή μπορεί να δυσκολέψει το χειριστή στο χειρισμό των μοχλών αφού τους χειρίζεται ανάποδα, δυσκολία που δυνατόν να προκαλέσει βεβιασμένη ή λανθασμένη ενεργοποίηση κάποιου μοχλού.
  13. Εκφόρτωση - Επιλογή τοποθέτησης του πέμπτου παλέτου πάνω στα άλλα Ο Ενάγοντας κατεύθυνε τον Εναγόμενο 2 ώστε να εναποθέσει το πρώτο παλέτο στο πεζοδρόμιο. Στη συνέχεια ο Ενάγοντας αφαίρεσε τις δύο δοκίδες και τις κρατούσε. Ο Εναγόμενος 2 επανέφερε το γερανό στην κάσα του φορτηγού και ο Ενάγοντας τοποθέτησε τις δύο δοκίδες στο δεύτερο παλέτο αγκιστρώνοντας τα δύο σαμπάνια στις προεξοχές που ήταν προς την πλευρά του. Τα άλλα δύο σαμπάνια στην εσωτερική πλευρά της κάσας αγκίστρωσε ο Εναγόμενος
  14. Με αυτό τον τρόπο ξεφορτώθηκαν όλα τα παλέτα. Ενδεχομένως η συμμετοχή του Εναγόμενου 2 στην αγκίστρωση των σαμπανιών στις προεξοχές των δοκίδων στα παλέτα στην κάσα του φορτηγού να ήταν και ο πραγματικός λόγος που ο Εναγόμενος 2 επέλεξε να μην εισέρχεται στη θέση του χειριστή. Κατά τη συγκεκριμένη εργασία τα παλέτα τοποθετούνταν στο πεζοδρόμιο στην πρόσοψη της κατοικίας του Χριστοδούλου. Είχαν τοποθετηθεί τέσσερα παλέτα κατά μήκος του πεζοδρομίου από περίπου την προέκταση του συνόρου της κατοικίας μέχρι και την κεντρική είσοδο σε αυτή. Εάν το πέμπτο παλέτο τοποθετείτο δίπλα στο τέταρτο θα απέκοπτε την πρόσβαση στην κεντρική είσοδο. Όμως, υπήρχε διαθέσιμος χώρος στο πεζοδρόμιο για να τοποθετηθεί το πέμπτο παλέτο χωρίς να δημιουργεί πρόβλημα είτε στην πρόσβαση στην κύρια είσοδο είτε στην παρακείμενη είσοδο αυτοκινήτου. Δεν υπήρχε οιαδήποτε αντικειμενική δυσκολία στο να τοποθετηθεί το πέμπτο παλέτο στο πεζοδρόμιο μεταξύ των δύο εισόδων. Ενδεχομένως να απαιτείτο να μετακινηθεί το φορτηγό λίγα μέτρα πιο μπροστά, κάτι που ούτε δύσκολο, ούτε χρονοβόρο μαρτυρήθηκε να ήταν. Υπήρχαν ακόμη και άλλοι χώροι για να τοποθετηθεί το πέμπτο παλέτο στο έδαφος. Εντούτοις, το πέμπτο παλέτο τοποθετήθηκε πάνω στο τρίτο και τέταρτο παλέτο, δηλαδή περίπου το μισό πάνω στο τρίτο και το μισό πάνω στο τέταρτο. Στην κατάθεση που έδωσε στην Αστυνομία ο Ενάγοντας στις 12.8.2008 (Τεκμ.14), δεν αναφέρθηκε ποιού απόφαση ήταν να τοποθετηθεί κατ΄ αυτό τον τρόπο. Απλά περίγραψε ότι ο Εναγόμενος 2 τοποθέτησε με το γερανό το πέμπτο παλέτο πάνω από τα άλλα τέσσερα, αφήνοντας να νοηθεί ότι η τοποθέτηση του πέμπτου παλέτου κατ΄ αυτό τον τρόπο ήταν επιλογή του Εναγόμενου
  15. Στην κατάθεση του στο Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας που έδωσε στις 14.8.2008 (Τεκμ. 15), ανέφερε πως λόγω του ότι δεν υπήρχε αρκετός χώρος για να εκφορτώσει, εννοώντας τον Εναγόμενο 2, το πέμπτο παλέτο, το τοποθέτησε στο ενδιάμεσο των δύο παλέτων. Στη γραπτή του δήλωση (Τεκμ. 17) ο Ενάγοντας ρητά αναφέρει ότι δεν ήταν δική του απόφαση αλλά του Εναγόμενου 2 να τοποθετήσει το πέμπτο παλέτο πάνω στα άλλα. Κατά την αντεξέταση πρόσθεσε πως η απόφαση ήταν του Εναγόμενου 2 μαζί με τον Χριστοδούλου. Συζήτησαν το ζήτημα ο Εναγόμενος 2 και ο Χριστοδούλου μεταξύ τους και είπαν και οι δύο να τοποθετηθεί το πέμπτο παλέττο πάνω από τα άλλα. Ο Ενάγοντας αρχικά μαρτύρησε πως είπε «εντάξει». Αναίρεσε όμως, σχεδόν αμέσως, την εκδοχή του υποστηρίζοντας πως δεν είπε τίποτε, απλά στεκόταν εκεί και άκουε. Αρνήθηκε ότι είναι ο ίδιος που αποφάσισε για τον τρόπο τοποθέτησης του πέμπτου παλέτου, όπως του υποβλήθηκε, ότι δηλαδή αυτός εισηγήθηκε την τοποθέτηση του πάνω στα άλλα δύο και ότι επέμενε. Ο Εναγόμενος 2 μαρτύρησε πως ο ίδιος εισηγήθηκε στο Χριστοδούλου όπως το τελευταίο παλέτο τοποθετηθεί δίπλα από την κεντρική είσοδο πάνω στο πεζοδρόμιο. Ο Χριστοδούλου είπε πως θα ήταν καλύτερα να τοποθετηθεί στο χώρο στάθμευσης γιατί εκεί επρόκειτο να στήσει ικριώματα. Σημειώνεται ότι η τοποθέτηση του πέμπτου παλέτου στο χώρο στάθμευσης αναμφίβολα επέβαλλε τη μετακίνηση του φορτηγού. Στη συνέχεια το λόγο έλαβε ο Ενάγοντας, που είπε πως θα ήταν καλύτερα να τοποθετηθεί ενδιάμεσα πάνω στο τρίτο και τέταρτο παλέτο, αναφέροντας στον Χριστοδούλου πως τούτο θα διευκόλυνε κατά την τοποθέτηση των κεραμιδιών στην πέργολα. Ο Χριστοδούλου εξέφρασε επιφυλάξεις ότι κάτι τέτοιο θα ήταν επικίνδυνο για τα παιδιά και ο Ενάγοντας τον καθησύχασε λέγοντας του να μη φοβάται και θα το στερέωναν καλά. Αναφέρει ο Εναγόμενος 2 πως από τη στιγμή που πήρε την απόφαση ο Ενάγοντας μαζί με τον Χριστοδούλου, ο ίδιος δεν μπορούσε να επηρεάσει σε κάτι. Στην κατάθεση που έδωσε στην Αστυνομία την ημέρα του ατυχήματος (Τεκμ.5) ο Εναγόμενος 2 είχε απλά αναφέρει ότι το τελευταίο παλέτο του είπε ο Ενάγοντας να το βάλει πάνω από τα άλλα «για να μεν κόψουμε τους δρόμους». Στην κατάθεση που έδωσε στο Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας στις 17.6.2008 (Τεκμ.10), περιγράφει την ίδια συζήτηση που περιέγραψε και διά ζώσης ότι είχε με τον Χριστοδούλου, καταλήγοντας ότι ο Ενάγοντας είπε να το τοποθετήσουν πάνω από τα δύο παλέτα. Στην κατάθεση που ο Χριστοδούλου έδωσε στην Αστυνομία στις 14.5.2008 (Τεκμ. 16) αναφέρει ότι ο Εναγόμενος 2 που χειριζόταν το γερανό τοποθέτησε το πέμπτο παλέτο πάνω από τα άλλα, χωρίς να αναφερθεί στο κατά πόσο προηγήθηκε οιαδήποτε συζήτηση ή συνεννόηση. Στην κατάθεση που έδωσε στο Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας στις 3.6.2008 (Τεκμ. 9) αναφέρει ότι ο ίδιος εισηγήθηκε όπως, εάν δεν υπήρχε άλλος χώρος, να το τοποθετήσουν στο χώρο στάθμευσης και πως ο Ενάγοντας είπε να το τοποθετήσουν πάνω σε δύο άλλα παλέτα ώστε να είναι και εύκολο να ανεβάσουν τα κεραμίδια στην πέργολα. Συνεχίζει ο Χριστοδούλου αναφέροντας ότι ζήτησε από τον Ενάγοντα να βεβαιωθεί ότι τα παλέτα ήταν στερεά γιατί είχε παιδιά και ο Ενάγοντας απάντησε ότι θα το τοποθετούσε ενδιάμεσα των δύο παλέτων και δεν θα υπήρχε πρόβλημα. Όπως προειπώθηκε ο Χριστοδούλου δεν κλήθηκε ως μάρτυρας ούτε ζητήθηκε η αντεξέτασή του ώστε να αμφισβητηθεί η όποια πτυχή των καταθέσεων του. Αποδέχομαι ότι η επιλογή για το χώρο εναπόθεσης του πέμπτου παλέτου λήφθηκε κάτω από τις περιστάσεις που ο Εναγόμενος 2 μαρτύρησε και ο Χριστοδούλου ανέφερε στην τελευταία του κατάθεση. Η επιλογή της τοποθέτησης του πέμπτου παλέτου πάνω από άλλα δύο παλέτα ήταν εισήγηση του Ενάγοντα ο οποίος διαβεβαίωσε τον Χριστοδούλου, που είχε εκφράσει ανησυχία, ότι θα ήταν στερεό. Ο Εναγόμενος 2 παθητικά αποδέχθηκε την κατάληξη. Μετά την τοποθέτηση του πέμπτου παλέτου ο Ενάγοντας το έσπρωξε για να επιβεβαιώσει ότι ήταν σταθερό. Ανέφερε πως χρησιμοποίησε όλη του τη δύναμη. Επιβεβαιώνει και ο Εναγόμενος 2 ότι ο Ενάγοντας έλεγξε τη σταθερότητα του πέμπτου παλέτου. Ανέφερε ότι «Ο Λευτέρης έσουσε το, είδε ότι ήταν στερεό».
  16. Η απόσυρση του γερανού - Το ατύχημα Μετά την εναπόθεση του πέμπτου παλέτου πάνω στα άλλα, ο γερανός θα έπρεπε, όπως σε κάθε περίπτωση, να αποχωρήσει. Ο Ενάγοντας αφαίρεσε την μια δοκίδα. Στη συνέχεια άρχισε να αφαιρεί και τη δεύτερη. Προκύπτει πως προτού την αφαιρέσει εντελώς και πριν η θηλιά του σαμπανιού απεγκλωβιστεί από την προέκταση της στο πίσω μέρος του παλέτου, έδωσε εντολή στον Εναγόμενο 2 να ανυψώσει το γερανό. Με την ανύψωση του γερανού και εφόσον η θηλιά του σαμπανιού ήταν ακόμα αγκιστρωμένη στην προέκταση της μιας δοκίδας, το παλέτο ανασηκώθηκε μονόπλευρα, από την πλευρά της κατοικίας, και έγειρε προς την πλευρά του δρόμου καταπλακώνοντας τον Ενάγοντα που στεκόταν στο χώρο μεταξύ των παλέτων και της κάσας του φορτηγού. Ότι έτσι συνέβηκε επιβεβαιώνεται από την κατάθεση του Χριστοδούλου ο οποίος από τη θέση που βρισκόταν είχε θέαση του πέμπτου παλέτου από την αντίθετη πλευρά που μπορούσαν να δουν ο Ενάγοντας και ο Εναγόμενος 2, δηλαδή την πλευρά προς την κατοικία του και μπορούσε να δει ότι η θηλιά του σαμπανιού δεν είχε απαγκιστρωθεί από τη δοκίδα.
  17. Επιμέρους μαρτυρίες του Ενάγοντα και του Εναγόμενου 2 Ο Ενάγοντας μαρτύρησε ότι αφαίρεσε τη δεξιά δοκίδα και την ακούμπησε στο έδαφος που ήταν το άλλο παλέτο. Κατά την αντεξέταση του παραδέχθηκε ότι παρέλειψε να αφαιρέσει εντελώς την αριστερή δοκίδα από το πέμπτο παλέτο και πως το σαμπάνι παρέμεινε αγκιστρωμένο σε αυτή. Εννοούσε τη δοκίδα αριστερά, όπως ο ίδιος έβλεπε το παλέτο, δηλαδή την απόμακρη σε σχέση με τη θέση του Εναγομένου
  18. Παραδέχθηκε ότι έδωσε εντολή στον Εναγόμενο 2 να αποσύρει το γερανό αναφωνώντας «έλα». Παραδέχθηκε, ακόμα, ότι παρέλειψε να κάμει δεύτερο έλεγχο. Σε αμφότερες τις καταθέσεις του, στην Αστυνομία και στο Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας, ο Ενάγοντας είχε ισχυριστεί ότι είχε αφαιρέσει και τις δύο δοκίδες από το πέμπτο παλέτο και τις τοποθέτησε στην κάσα του φορτηγού. Κατ΄ ακολουθία η εκδοχή του για το πώς ανατράπηκε το πέμπτο παλέτο ήταν, στην κατάθεση του στην Αστυνομία, ότι θα πρέπει ο Εναγόμενος 2 να χρησιμοποίησε λανθασμένο μοχλό με αποτέλεσμα ο γερανός να χτυπήσει το παλέτο και να το ανατρέψει. Στην κατάθεσή του στο Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας ανέφερε ρητά ότι ο Εναγόμενος 2 χρησιμοποίησε λάθος μοχλό. Κατά την παρουσία του στο εδώλιο του μάρτυρα ο Ενάγοντας δεν επέμενε στην πιο πάνω διατυπωθείσα θέση του. Επικαλέστηκε την κατάσταση της υγείας του στο χρόνο που έδωσε τις δύο καταθέσεις αναφέροντας ότι όταν το 2010 είδε τις φωτογραφίες της σκηνής οι περιστάσεις του ατυχήματος ήρθαν στο μυαλό του και τα γεγονότα είχαν εξελιχθεί όπως τα αναφέρει στη μαρτυρία του. Ο τραυματισμός του Ενάγοντα ήταν πολύ σοβαρός και δεν αποκλείεται να του είχαν δημιουργηθεί λανθασμένες εντυπώσεις αναφορικά με τον τρόπο που επεσυνέβηκε το επίδικο ατύχημα. Σημασία έχουν οι θέσεις τις οποίες διατύπωσε στη μαρτυρία του αποδεχόμενος τις δικές του ευθύνες, πέραν της επιλογής για τον τόπο τοποθέτησης του πέμπτου παλέτου, ζήτημα για το οποίο έχω ήδη αποφανθεί. Ο Εναγόμενος 2 μαρτύρησε ότι ο Ενάγοντας αφαίρεσε τα δύο σαμπάνια από τις δοκίδες από την πλευρά του φορτηγού που ήταν μπροστά του και ακολούθως αφαίρεσε τη δεξιά δοκίδα και την έριξε πάνω στην κάσα του φορτηγού. Στη συνέχεια αντιλήφθηκε την κίνηση του για να αφαιρέσει και την αριστερή. Είδε την κίνηση του χεριού του, τον αγκώνα του, αλλά δεν μπορούσε να δει κατά πόσο την είχε αφαιρέσει γιατί ο Ενάγοντας είχε γυρίσει προς το μέρος του και το σώμα του τον εμπόδιζε να διαπιστώσει κατά πόσο είχε αφαιρεθεί και η δεύτερη δοκίδα. Αφότου ο Ενάγοντας γύρισε προς το μέρος του και του φώναξε «έλα», ο Εναγόμενος 2 ήταν βέβαιος ότι ήταν όλα εντάξει γιατί είχαν πολλές φορές εργαστεί μαζί. Αποδέχομαι την επί του προκειμένου αναντίλεκτη θέση του Εναγόμενου 2 πως από τη θέση στην οποία στεκόταν έχοντας γυρισμένο τον κορμό και το κεφάλι προς τα αριστερά ήταν σε θέση να παρατηρεί τόσο τα παλέτα και τον γερανό όσο και τον Ενάγοντα. Εάν βρισκόταν στη θέση του χειριστή δεν θα είχε καλύτερη θέα προς τους ουσιαστικούς χώρους. Στην πλευρά των παλέτων προς την κατοικία δεν θα μπορούσε να δει ακόμα κι αν στεκόταν στην θέση του χειριστή. Προκύπτει πως στην προκειμένη περίπτωση η θέση του Εναγόμενου 2 δεν συνέβαλε στην πρόκληση του επίδικου ατυχήματος. Εξήγησε ο Εναγόμενος 2 πως οι αναφορές στις καταθέσεις του ότι ο Ενάγοντας «...εν ετράβησε το πασαμάνο έξω καλά, έμεινε το σαπάνι πάνω στο πασαμάνο ...» δεν ήταν από δική του παρατήρηση αλλά γιατί αυτό είχε πει ο Χριστοδούλου. Αποδέχομαι την εξήγηση του Εναγόμενου
  19. Είναι δεδομένο ότι ο ίδιος δεν μπορούσε να δει πίσω από το παλέτο κατά πόσο το σαμπάνι είχε απαγκιστρωθεί από τη δοκίδα. Είναι πρόδηλο ότι κατάθεσε ότι πίστευε ότι έγινε, έχοντας υπόψη το τι είπε ο Χριστοδούλου που έβλεπε τα παλέτα από την πλευρά της κατοικίας και ως εκ του αποτελέσματος. Ευθαρσώς αποδέχτηκε ο Εναγόμενος 2 πως τη στιγμή που ενεργοποιούσε το μοχλό ανύψωσης δεν είχε διαπιστώσει με δική του παρατήρηση ότι και η δεύτερη δοκίδα είχε αφαιρεθεί. Όταν ο Ενάγοντας του είπε «έλα», ο Εναγόμενος 2 ανύψωσε το γερανό. Για να το πράξει τράβηξε προς το μέρος του το μοχλό ανύψωσης χρησιμοποιώντας ένα χέρι. Είναι η θέση του πως μόλις άγγιξε το μοχλό είδε και το παλέτο να γέρνει. Την ώρα που έγερνε το παλέτο ο μοχλός ανύψωσης ήταν τραβηγμένος προς το μέρος του και αμέσως τον άφησε φωνάζοντας «Λευτέρη πρόσεχε, Λευτέρη πρόσεχε». Ο Ενάγοντας γύρισε προς το παλέτο και προέταξε τα χέρια του, προφανώς σε μια ενστικτώδη αντίδραση για να το συγκρατήσει. Το παλέτο ήταν βέβαια πολύ βαρύ και τον καταπλάκωσε. Την ώρα που του φώναξε για να προσέχει ο Ενάγοντας έβλεπε προς αυτόν, είχε δηλαδή το παλέτο στην αριστερή του πλευρά. Είναι η θέση του Ενάγοντα ότι την ώρα που του φώναξε ο Εναγόμενος 2 είχε πλάτη προς τα κεραμίδια και ακούγοντας τον Εναγόμενο 2 έστριψε προς τα αριστερά τον κορμό και το λαιμό του. Αποδέχομαι και εδώ τη θέση του Εναγόμενου
  20. Εφόσον ο Ενάγοντας βρισκόταν, όπως αποδείχθηκε, στην προσπάθεια απόσυρσης της αριστερής δοκίδας με το αριστερό χέρι, δεν θα μπορούσε να έχει πλάτη προς τα παλέτα. Δοκίδα δεν παρουσιάζεται πάνω στην κάσα του φορτηγού στις φωτογραφίες της σκηνής. Ο Εναγόμενος 2 μαρτύρησε ότι από εκεί την πήρε και τη χρησιμοποίησε ως μοχλό ενδιάμεσα στην κάσα και στο παλέτο, σπρώχνοντας την στην προσπάθεια να απεγκλωβίσει τον Ενάγοντα. Στη συνέχεια την άφησε στο δρόμο. Ο Αστ. 2517 Μάριος Κώστα (Μ.Ε.2), ο ανακριτής της υπόθεσης, ήταν μεταξύ των πρώτων αστυνομικών που έφτασαν στη σκηνή. Μαρτύρησε πως ο Ενάγοντας ήταν ακόμα εκεί, είχε όμως ήδη απεγκλωβιστεί από άλλα πρόσωπα. Ο Ενάγοντας παραδέχεται ότι ήταν λάθος του να δώσει την εντολή για απόσυρση του γερανού καθ΄ όν χρόνο βρισκόταν κοντά στο παλέτο. Ο Εναγόμενος 2 θεώρησε ότι ο Ενάγοντας έπρεπε από μόνος του να απομακρυνθεί, αν χρειαζόταν, και απόρησε στη θέση πως θα μπορούσε να ζητήσει ο ίδιος από τον Ενάγοντα να απομακρυνθεί. Απάντησε: «Αν δεν ήταν από μόνος του να απομακρυνθεί ήταν να ζητήσω εγώ από το Λευτέρη να απομακρυνθεί;» Ανέφερε, ακόμα, ο Εναγόμενος 2 ότι «Δεν πήγε καμιά φορά ο νους μου ότι ήταν να γίνει ατύχημα.». Έγινε αναφορά από το δικηγόρο του Εναγόμενου 2 στις πρόνοιες του Κανονισμού 4

(3)των περί Ελαχίστων Προδιαγραφών Ασφάλειας και Υγείας (Χρησιμοποίηση κατά την Εργασία Εξοπλισμού Εργασίας) Κανονισμών του 2001 που αφορά στις περιπτώσεις που ο χειριστής του γερανού δεν μπορεί να παρακολουθεί ολόκληρη την πορεία του φορτίου οπόταν και θα πρέπει να αναθέτει σε κάποιο άλλο άτομο να τον καθοδηγεί. Σκοπός ήταν να αναδειχτεί η σπουδαιότητα του φωνητικού σήματος του Ενάγοντα για την απόσυρση του γερανού. Ο Κανονισμός δεν τυγχάνει εφαρμογής στα περιστατικά της υπόθεσης. Ο Εναγόμενος 2 μπορούσε να έχει θέαση του παλέτου καθόλη τη διαδικασία εκφόρτωσής του. Το γεγονός ότι ο Ενάγοντας έδωσε φωνητικό σήμα στον Εναγόμενο 2 για να αποσύρει το γερανό, έχει τη σημασία του, όχι όμως εκεί που θα είχε εάν οι περιστάσεις ήταν τέτοιες ώστε να τύγχανε εφαρμογής ο Κανονισμός. (Δ) Θέσεις των εμπειρογνωμώνων
  1. Άλλες μεθόδοι εκφόρτωσης Ο Κυριάκος Πατέρας (Μ.Ε.3) είναι Επιθεωρητής στο Γραφείο Εργασίας, όπου υπηρετεί για 15 χρόνια και ανάμεσα στα καθήκοντα του είναι και η διερεύνηση εργατικών ατυχημάτων. Διερεύνησε τις συνθήκες πρόκλησης του επίδικου ατυχήματος και συνέταξε σχετική έκθεση (Τεκμ.7). Ο Γιάννης Κακουλλής (Μ.Ε.4), πτυχιούχος μηχανολόγος, που ειδικεύεται σε θέματα ασφάλειας και υγείας στην εργασία, έχει 20ετή πείρα και είναι εγκεκριμένος σύμβουλος ασφάλειας και υγείας από το Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων. Συνέταξε Εκθεση Διερεύνησης Ατυχήματος ημερ. 14.3.2014 (Τεκμ.13). Ο Σολωμός Πέτσας (Μ.Υ.2), σύμβουλος ασφάλειας και υγείας, εγκεκριμένος από το Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας, συνέταξε Έκθεση Αξιολόγησης και Ερμηνείας Εργατικής Έκθεσης / Πραγματογνωμοσύνης και Διερεύνησης του επίδικου ατυχήματος (Τεκμ. 18). Όπως ανέφερε ο Πατέρας, ο πιο ασφαλής τρόπος εκφόρτωσης παλέτων είναι με ανυψωτικό περονοφόρο όχημα που μπορεί να ακολουθήσει το φορτηγό στο χώρο εκφόρτωσης ή να μεταφερθεί με το ίδιο το φορτηγό στο χώρο. Ο Κακουλλής επιβεβαιώνει τη θέση επισημαίνοντας πως το ανυψωτικό περονοφόρο όχημα μπορεί να διεκπεραιώσει την εργασία με ελάχιστη ή καθόλου ανθρώπινη επαφή με το φορτίο. Σημειώνεται ότι στο υποστατικό της Εναγόμενης 1 στο Αλεθρικό, τα παλέτα φορτώνονται με ανυψωτικό περονοφόρο όχημα όπως συνέβηκε και στην προκειμένη περίπτωση όταν τα πέντε παλέτα φορτώθηκαν για να μεταφερθούν στην οικία Χριστοδούλου. Όπως ανέφερε ο Εναγόμενος 2 ένα ανυψωτικό περονοφόρο όχημα δεν μπορεί να ακολουθήσει το φορτηγό που μεταφέρει τα παλέτα σε μεγάλη απόσταση. Ούτε φαίνεται να είναι πρακτικό ένα συνηθισμένο ανυψωτικό να φορτωθεί σε φορτηγό. Τα ανυψωτικά που μεταφέρονται στα φορτηγά είναι συγκεκριμένου τύπου. Προέκυψε από τη μαρτυρία του Ενάγοντα πως τέτοιο ανυψωτικό μεταφερόταν στο αρθρωτό όχημα της εταιρείας που διέθετε δύο τέτοια ανυψωτικά, ένα μάρκας Manitou και ένα μάρκας Bobcat. Aυτό που συνέβαινε ήταν να χρησιμοποιείται το αρθρωτό όχημα και να γίνεται η εκφόρτωση των παλέτων με ανυψωτικό περονοφόρο όχημα όταν η παραγγελία ήταν μεγάλη, και το φορτηγό Iveco με τον γερανό για μικρότερες παραγγελίες. Ένας άλλος τρόπος εκφόρτωσης με γερανό είναι να χρησιμοποιούνται δύο μεγαλύτερα σαμπάνια που έχουν θηλιές και στις δύο άκρες. Εξήγησε ο Πατέρας ότι τα σαμπάνια περνούν κάτω από το παλέτο όπως οι δοκίδες και οι θηλιές στις άκρες τους κρεμάζονται στο γάντζο του γερανού. Όταν εκφορτωθεί το παλέτο και τα σαμπάνια χαλαρώσουν οι τέσσερεις θηλιές αφαιρούνται από το γάντζο και ο γερανός είναι πλήρως ελεύθερος, χωρίς να επικρέμονται σε αυτό σαμπάνια, για να απομακρυνθεί. Τα σαμπάνια δεν μεταφέρονται πίσω με τον γερανό αλλά χειρονακτικά. Με αυτή τη μέθοδο, ανάφερε, η εργασία μπορεί να διεκπεραιωθεί από ένα μόνο άτομο, δηλαδή ο χειριστής αναλαμβάνει και τα σαμπάνια. Σημειώνεται πως και με τη μέθοδο των δοκίδων μπορεί και πάλιν η εργασία να διεκπεραιωθεί από ένα μόνο άτομο, το οποίο μετά την εκφόρτωση του παλέτου θα εγκαταλείπει το χώρο χειριστή του γερανού, θα αποσυνδέει τα σαμπάνια από το παλέτο αφαιρώντας τις δοκίδες, θα επιστρέφει στο χώρο χειριστή και θα οδηγεί το γερανό για να αναλάβει το επόμενο παλέτο. Η διεκπεραίωση της εργασίας, είτε με τη μέθοδο των δοκίδων είτε χωρίς δοκίδες με δύο μεγαλύτερα σαμπάνια, από ένα άτομο εξασφαλίζει ότι κατά το χρόνο που ο γερανός κινείται, και που είναι ο χρόνος που εγκυμονούν οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι, ο μόνος εργαζόμενος ευρίσκεται στη θέση χειριστή και κανένας εργαζόμενος δεν βρίσκεται κοντά στο μετακινούμενο παλέτο. Όταν χρησιμοποιείται ένα άτομο αποφεύγεται το ενδεχόμενο πρόκλησης ατυχήματος από έλλειψη συντονισμού. Η εκφόρτωση με το γερανό μπορεί να γίνει και χωρίς τη χρήση σαμπανιών. Στη σελ. 24 της έκθεσης Πέτσα υπάρχει η φωτογραφία ενός εξαρτήματος το οποίο μπορεί να κρεμαστεί από το γάντζο του γερανού και να εκτελέσει την εργασία. Με αυτό το εξάρτημα η εργασία μπορεί να διεκπεραιωθεί από ένα άτομο και μάλιστα χωρίς ο χειριστής του γερανού να αναγκάζεται να εγκαταλείπει το χώρο χειρισμού για να αγκιστρώσει το εξάρτημα στο παλέτο. Ο Ενάγοντας αναφέρθηκε σε τέτοιου είδους εξάρτημα κατά τη μαρτυρία του. Ο ίδιος δεν το είχε ποτέ χρησιμοποιήσει. Το είχε δει σε άλλες επιχειρήσεις. Ισχυρίστηκε πως δεν το είχαν στην εργοδότρια εταιρεία. Ο Εναγόμενος 2 μαρτύρησε ότι στα αρχικά στάδια της εργοδότησης του η εκφόρτωση των παλέτων γινόταν με το συγκεκριμένο εξάρτημα, όμως, δεν ήταν βολική για το χειριστή γιατί «δεν έμπαινε ακριβώς», όπως εκφράστηκε, ενώ στο κατέβασμα ήταν γυρτό το παλέτο προς τα κάτω. Η επίδικη μέθοδος υιοθετήθηκε περί το ενάμιση έτος μετά. Κατά το χρόνο πρόσληψης του Ενάγοντα η μέθοδος εκφόρτωσης με τη χρήση του συγκεκριμένου εξαρτήματος είχε ήδη εγκαταλειφθεί, οπόταν είναι πιθανό πράγματι ο Ενάγοντας να μην το είχε δει ποτέ στους χώρους της Εναγόμενης
  2. Είναι η θέση του Ενάγοντα ότι έθεσε υπόψη του ιδιοκτήτη της εταιρείας ότι ο τρόπος εκφόρτωσης των παλέτων δεν ήταν ορθός. Η απάντηση που πήρε ήταν ότι ήταν ο πιο εύκολος τρόπος που υπήρχε. Στις δύο καταθέσεις που έδωσε για το επίδικο ατύχημα δεν το ανάφερε γιατί κανένας δεν τον ρώτησε. Στις καταθέσεις του αναφέρει ότι έθεσε το ζήτημα στον Εναγόμενο 2, που ήταν και ο υπεύθυνος του καταστήματος. Βρίσκω ότι η μέθοδος εκφόρτωσης παλέτων από το επίδικο φορτηγό ήταν επιλογή της Εναγόμενης 1 και ούτε ο Ενάγοντας αλλά ούτε και ο Εναγόμενος 2 είχαν επιλογή ή δυνατότητα να χρησιμοποιήσουν κάποιο άλλο τρόπο. Αποδέχομαι την μαρτυρία του Ενάγοντα ότι έθεσε το ζήτημα της ασφάλειας της μεθόδου υπόψη της εργοδότριας λαμβάνοντας την απάντηση ότι ήταν ο πιο εύκολος τρόπος. Έχω ικανοποιηθεί ότι ο Κακουλλής έχει τις γνώσεις και την εμπειρία ώστε να θεωρηθεί εμπειρογνώμονας στο ζήτημα της ασφάλειας και υγείας στο χώρο εργασίας. Αποδέχομαι ως ορθές και υιοθετώ τις αντικειμενικές του επισημάνσεις και παρατηρήσεις. Η έκθεση του επεκτείνεται και σε παραμέτρους, που είναι μεν ορθές πλην όμως δεν άπτονται των γεγονότων της υπόθεσης. Για παράδειγμα, η ελλειπής συντήρηση του φορτηγού, όπως διαπιστώνεται με τις απώλειες λαδιού από τα έμβολα αντιστήριξης για τις πατούσες (outriggers), δεν συνδέεται με το επίδικο ατύχημα κάτω από τις περιστάσεις που αυτό διαδραματίστηκε. Επομένως, η παράλειψη, όπως και άλλες που ο Κακουλλής διαπιστώνει στην έκθεση του, δεν έχουν αιτιώδη συνάφεια προς το ατύχημα και δεν θα πρέπει να απασχολήσουν προκαλώντας σύγχυση και αποπροσανατολισμό από τις ουσιαστικές παραμέτρους.
  3. Η δυνατότητα του γερανού για λεπτό χειρισμό O Aλκης Λογγίνος (Μ.Ε.6) είναι πτυχιούχος μηχανολόγος. Μεταξύ άλλων, παρέχει συμβουλές για αγορές μηχανημάτων περιλαμβανομένων γερανών. Τον επίδικο γερανό επιθεώρησε στις 15.4.2014 σε κάποιο συνεργείο όπου βρισκόταν το επίδικο φορτηγό. Επρόκειτο για γερανό μάρκας «Atlas», παλιό μοντέλο, που εργάζεται με υδραυλική πίεση. Για κάθε κίνηση του γερανού υπάρχει και ένας μοχλός. Με την έλξη ή ώθηση του μοχλού και με υδραυλική πίεση που διοχετεύεται, επιτυγχάνεται η κίνηση του γερανού που επιδιώκει ο χειριστής. Οσο μεγαλύτερη είναι η κίνηση του μοχλού τόσο πιο μεγάλη είναι η υδραυλική πίεση που θα διοχετευτεί και η κίνηση του γερανού θα είναι πιο γρήγορη. Όταν ο μοχλός σταθεροποιηθεί τότε συνεχίζει να διοχετεύεται η ίδια η υδραυλική πίεση και ο γερανός συνεχίζει να κινείται με την ίδια ταχύτητα. Κινώντας το μοχλό με αντίθετη φορά επιτυγχάνεται η αντίστροφη κίνηση. Όταν ο γερανός μεταφέρει φορτίο χρειάζεται μεγαλύτερη υδραυλική πίεση για να κινηθεί, συνεπώς, μεγαλύτερη κίνηση του μοχλού. Αν δεν μεταφέρει βάρος θα κινηθεί πιο εύκολα. Ο γερανός έχει τη δυνατότητα να κινηθεί αρκετά γρήγορα. Αυτή ήταν η περιγραφή του μάρτυρα που δεν ήταν σε θέση να δώσει συγκεκριμένη ταχύτητα. Η ουσία της μαρτυρίας του Λογγίνου είναι ότι ο χειριστής έχει την ευχέρεια να προκαλέσει μικρή ανύψωση του γερανού με το να κινήσει ελάχιστα το μοχλό ανύψωσης. Αποδέχεται και ο Πέτσας ότι μπορεί να γίνει λεπτός χειρισμός του γερανού και με τέτοια κίνηση να διαπιστώσει ο χειριστής ότι τεντώνει κάποιο σαμπάνι. Η θέση αυτή συνιστά και εύρημα του Δικαστηρίου.
  4. Ο τύπος των κεραμιδιών Ο Πέτσας υποστήριξε ότι τα κεραμίδια που παραδόθηκαν στον Χριστοδούλου ήταν του ιδίου τύπου με αυτά που ο ίδιος φωτογράφισε σε χρόνο μεταγενέστερο στην αποθήκη της Εναγόμενης
  5. Αυτά τα κεραμίδια στην μια τους γωνιά έχουν ένα κόψιμο 45 μοιρών, ελλείπει δηλαδή από το ορθογώνιο τους σχήμα ένα μικρό τριγωνάκι. Έτσι, στις συσκευασίες τους σε παλέτα παρατηρείται ότι στην πάνω επιφάνεια της συσκευασίας, από τη μια πλευρά στην κατά μήκος αιχμή υπάρχει κλίση, απότοκο του σχήματος των κεραμιδιών. Αυτό φαίνεται στη φωτογραφία στη σελίδα 6 της έκθεσης του. Όπως έχει ήδη περιγραφεί, στην κάτω πλευρά του παλέτου υπάρχουν τρεις επιφάνειες, δύο στις άκρες και μια στο μέσο πλάτους 7 εκατ. περίπου η καθεμιά, που εκτείνονται σε όλο το μήκος του παλέτου. Υποστηρίζει ο Πέτσας πως, όπως είχε τοποθετηθεί το πέμπτο παλέτο πάνω στα άλλα δύο και παράλληλα με αυτά, η μια από τις τρεις επιφάνειες, αυτή που ήταν από την πλευρά του φορτηγού, δεν επικάθησε σε επίπεδη επιφάνεια αλλά πάνω από το σημείο που η συσκευασία είχε κλήση. Δηλαδή από τα 7 εκατ. του πλάτους του «ποδιού» μικρό μόνο μέρος ακουμπούσε στα κάτω παλέτα με το υπόλοιπο, ουσιαστικά, να αιωρείται. Γι΄ αυτό, υποστηρίζει ο Πέτσας, η ελάχιστη ανύψωση του παλέτου από την αντίθετη πλευρά, όπως παραδεκτά συνέβηκε, ήταν αρκετή ώστε το παλέτο να ολισθήσει προς την πλευρά του δρόμου, το «πόδι» να πέσει εκτός της βάσης στήριξης και με ευκολία να ανατραπεί προς το φορτηγό. Επικαλέστηκε, ακόμα, ο Πέτσας ότι η πάνω επιφάνεια των κεραμιδιών ήταν λόγω του νάϋλον λεία με χαμηλό συντελεστή τριβής που υποβοήθησε στο να ολισθήσει το παλέτο. Ουσιαστικά ο Πέτσας ηθέλησε να υποστηρίξει ότι και η παραμικρή ανύψωση του παλέτου ήταν αρκετή για να προκαλέσει την ανατροπή του. Αντεξεταζόμενος ο Πέτσας εξέφρασε βεβαιότητα ότι τα κεραμίδια που παρουσιάζονται στις φωτογραφίες του ατυχήματος είναι του ιδίου τύπου με αυτά που φωτογράφισε στην αποθήκη της Εναγόμενης
  6. Παρέπεμψε στη νάϋλον συσκευασία για επιβεβαίωση. Στο νάϋλον, που φαίνεται να είναι το ίδιο (βλ. Φωτογραφία 1 του Τεκμηρίου 11 και Φωτογραφία 2 του Τεκμηρίου 12 που παρουσιάζει κεραμίδια ιδίου τύπου με αυτά της φωτογραφίας στη σελίδα 6 της Έκθεσης Πέτσα), δεν υπάρχει κάποια σήμανση ως προς τον τύπο των κεραμιδιών και ενδεχομένως πρόκειται για συσκευασία που χρησιμοποιείται από τους κατασκευαστές για διάφορα προϊόντα. Ανέφερε, ακόμα, ο Πέτσας πως έχει δει τα κεραμίδια στην πέργολα της οικίας του Χριστοδούλου και πράγματι στη μια τους γωνιά έχουν το ίδιο κόψιμο. Οι φωτογραφίες του Τεκμηρίου 12 λήφθηκαν από τον Πατέρα σε μεταγενέστερο χρόνο για να υποδείξει τον τρόπο εκφόρτωσης τους. Ανέφερε πως τα παλέτα που φωτογράφισε είναι τα ίδια με τα παλέτα που αφορούσαν το επίδικο ατύχημα. Δεν επιστήθηκε η προσοχή του Πατέρα στο κατά πόσο τα κεραμίδια ήταν τα ίδια με αυτά που παραδόθηκαν στην οικία του Χριστοδούλου. Η μαρτυρία του Πέτσα, όπου ηγέρθηκε το ζήτημα του σχήματος των κεραμιδιών δόθηκε σε μεταγενέστερο χρόνο. Δεν αποδέχομαι τη θέση του Πέτσα ότι τα κεραμίδια που ξεφορτώθηκαν κατά το επίδικο ατύχημα, ήταν του ιδίου τύπου με αυτά που φωτογράφισε στην αποθήκη της Εναγόμενης
  7. Όπως του υποδείχθηκε κατά την αντεξέταση, τα επίδικα κεραμίδια είχαν δύο ελαφρές αυλακώσεις σε ίδια θέση δηλαδή συμμετρικά στην επιφάνεια του κεραμιδιού, ενώ αυτά που φωτογράφισε είχαν ένα μεγάλο κοίλωμα μονόπλευρα. Παρατήρηση των κεραμιδιών που επικρέμονται από το επίδικο παλέτο στις Φωτογραφίες 1 και 6 του Τεκμηρίου 11, και αντιπαραβολή τους με τα κεραμίδια της φωτογραφίας στη σελίδα 6 της Έκθεσης Πέτσα, επιβεβαιώνει την ορθότητα της υποβολής. Η επιμονή και η επίκληση επιτόπιας παρατήρησης στην πέργολα του Χριστοδούλου από το μάρτυρα, ο οποίος για την αρχική του θέση θα μπορούσε να πιστωθεί με καλόπιστο σφάλμα, καταδεικνύει την έλλειψη αμεροληψίας εκ μέρους του και τον καθιστά αναξιόπιστο μάρτυρα. Περαιτέρω, με προσεκτική παρατήρηση των παλέτων της σκηνής του ατυχήματος διαπιστώνεται, χωρίς καμιά αμφιβολία, πως τα παλέτα στην άνω επιφάνεια τους, στην πλευρά που ενδιαφέρει, δηλαδή κατά μήκος του παλέτου σχημάτιζαν ορθή γωνία με την πλάγια επιφάνεια. Ανάφερε ο Κακουλλής ότι η τοποθέτηση του πέμπτου παλέτου πάνω από τα άλλα δύο δεν ήταν ορθή γιατί η υποστηρίζουσα επιφάνεια δεν ήταν αρκετά στερεή λόγω του ότι αποτελείτο από κεραμίδια τα οποία είναι εύθραυστα. Επιπλέον το πέμπτο παλέτο ήταν ασταθές λόγω του ύψους στο οποίο τοποθετήθηκε. Το ατύχημα δεν επεσυνέβηκε γιατί υποχώρησε η υποστηρίζουσα επιφάνεια. Αναμφίβολα, όμως, η υποστηρίζουσα επιφάνεια δεν ήταν απόλυτα σταθερή, όπως θα ήταν ο χώρος του πεζοδρομίου και όπως ανέφερε ο Κακουλλής απαιτείτο λιγότερη δύναμη για να ανατραπεί, και το κυριότερο, το πέμπτο παλέτο βρισκόταν σε ύψος έτσι που σε περίπτωση ανατροπής του οι κίνδυνοι για πρόκληση τραυματισμών και ζημιών να ήταν μεγαλύτεροι.
  8. Το εύρος της κίνησης του γερανού Προσπάθησε, ακόμα, ο Πέτσας ερμηνεύοντας τη θέση των σαμπανιών στις φωτογραφίες της σκηνής, να πείσει ότι η ανύψωση του γερανού δεν ήταν βίαιη. Η θέση των σαμπανιών απέχει, αναφέρει, 30 με 40 εκατ. από τη θέση που ήταν αγκιστρωμένα και στις φωτογραφίες είναι χαλαρά και δημιουργούν καμπύλη. Συμπερασματικά εάν ήταν τεντωμένα και στην ευθεία η απόσταση θα ήταν μικρότερη. Απορρίπτω και αυτή τη θέση του Πέτσα. Η θεώρηση του αγνοεί ότι το παλέτο είχε ύψος 108 εκατ. και οι υπολογισμοί του γίνονται ως εάν το παλέτο να μην είχε τον όγκο των κεραμιδιών. Τούτο γιατί όταν το παλέτο με τα κεραμίδια αιωρείται ή όταν επικαθήσει αλλά τα σαμπάνια παραμένουν τεντωμένα, αυτά δεν είναι σε ευθεία. Τα σαμπάνια από το σημείο που είναι αγκιστρωμένα στις δοκίδες ακολουθούν κάθετη ανοδική πορεία 108 εκατ. περίπου και στη συνέχεια συγκλίνουν προς το γάντζο του γερανού. Και είναι λανθασμένη η θέση του Πέτσα ότι τα σαμπάνια είχαν μήκος 4 μ. Παρατηρώντας τις διάφορες φωτογραφίες και αντιπαραβάλλοντας το μήκος του σαμπανιού με το ύψος των παλέτων που μαρτυρήθηκε ότι ήταν 108 εκατ., προκύπτει ότι κάθε σαπάνι είχε μήκος 2 μ. περίπου. Είναι η κατάληξη μου ότι η τελική θέση του γερανού, όπως φαίνεται στις φωτογραφίες της σκηνής του ατυχήματος, επιβεβαιώνει το αντίθετο, ότι δηλαδή υπήρξε μεγάλη μετατόπιση. Σύμφωνα με την αναντίλεκτη μαρτυρία, που συνιστά και εύρημα του Δικαστηρίου, το πέμπτο παλέτο επικάθησε μεταξύ του τρίτου και τέταρτου. Επομένως, κατά το χρόνο εκείνο ο γάντζος του γερανού που υπερίπτατο του κέντρου του πέμπτου παλέτου, βρισκόταν περίπου μεταξύ του τρίτου και τέταρτου παλέτου και στο μέσο τους. Στην τελική του θέση ο γάντζος του γερανού βρίσκεται κοντά στο ύψος της πλευράς της κάσας του φορτηγού περί τα 20 με 30 εκατ. από αυτή, όπως προκύπτει από το σαπάνι που επικρέμεται κάθετο προς το δρόμο. (βλ. Φωτ. 3 - 5 του Τεκμηρίου 4), κάτι λιγότερο από 1 μ. μακριά από το σημείο που βρισκόταν κατά το χρόνο εναπόθεσης του πέμπτου παλέτου (βλ. Σχέδιο Α στην Έκθεση Πέτσα). Με την ανύψωση αλλάζει όχι μόνο το ύψος του γάντζου αλλά και το σημείο του οποίου υπερίπταται. Με την ανύψωση ο γάντζος παίρνει ύψος και πλησιάζει προς τη βάση του γερανού. Είτε η διαπιστωθείσα μετατόπιση οφειλόταν μόνο στην ανύψωση του γερανού, είτε η ανύψωση συνδυάστηκε με κίνηση του γερανού προς το φορτηγό, δηλαδή αριστερά και τούτο δεν αποκαλύφθηκε, αναπόδραστο είναι το συμπέρασμα ότι υπήρξε μεγάλη μετατόπιση του γερανού που προκάλεσε την ανατροπή του πέμπτου παλέτου. Το συμπέρασμα επιβεβαιώνεται και από συγκεκριμένες αναφορές του Εναγόμενου
  9. Ερωτήθηκε ο Εναγόμενος 2 στην αντεξέταση: «Ε: Δηλαδή έφτασε τζιαμέ που έφτασε με την κίνηση του μοχλού που κάμετε. Δεν κάμετε μια κίνηση και μετά ξανακάμετε άλλη. Ήταν μια κίνηση ενιαία; Α: Μάλιστα. Δεν κάμνεις λίγο τζιαι λίγο. Κάμνεις μια κίνηση και έρχεται προς τα πάνω.» Ακόμα, σε υποβολή πως θα μπορούσε με μικρή κίνηση του μοχλού ανύψωσης να διαπιστώσει κατά πόσο κάποιο σαμπάνι ήταν αγκυλωμένο, απάντησε «είναι κάτι που δεν συνηθίζετουν να κάμνεις λίγο - λίγο.» Φαίνεται πως ο Εναγόμενος 2 δεν εκτίμησε τους κινδύνους από το γεγονός πως το πέμπτο παλέτο τοποθετήθηκε πάνω σε άλλα και όχι στο έδαφος. Ανέφερε: «Από τη στιγμή που το έβαλε και το έσουσε και είπε είναι εντάξει για εμένα ήταν εντάξει.» Ε. Η εργοδότηση και τα καθήκοντα του Ενάγοντα και του Εναγόμενου 2 Ο Ενάγοντας είχε την περίοδο 1992-1998 εργαστεί στη ΣΠΕ Κιτίου ως οδηγός φορτηγού και τηλεσκοπικού ανυψωτικού περονοφόρου οχήματος για τα οποία είχε άδεια. Όπως ανέφερε, είχε όλες τις άδειες εκτός από άδεια για αρθρωτό όχημα, την οποία απέκτησε το 2004 μετά που προσλήφθηκε στην Εναγόμενη
  10. Στην Εναγόμενη 1 προσλήφθηκε ως γενικός μηχανοδηγός για όλα τα οχήματα και μηχανήματα για τα οποία είχε άδεια. Μαρτύρησε ότι η εργασία του ήταν να εκτελεί παραγγελίες μαζί με κάποιο Κλείτο Μοδέστου. Ο Μοδέστου οδηγούσε το αρθρωτό φορτηγό της εταιρείας που είχε περονοφόρο ανυψωτικό όχημα φορτωμένο στο πίσω μέρος. Η εκφόρτωση στους χώρους παράδοσης γινόταν με το ανυψωτικό. Με το φορτηγό Iveco, δηλαδή το επίδικο, εκτελούσε παραγγελίες μαζί με τον Εναγόμενο 2 και κάποτε μόνος του. Μαζί με τον Εναγόμενο 2 είχε εκτελέσει γύρω στις δέκα παραγγελίες. Σύμφωνα με τον Ενάγοντα την ετοιμασία των παραγγελιών στο υποστατικό της εργοδότριας εταιρείας έκανε ο ίδιος μαζί με τον Εναγόμενο
  11. Αποδέχεται ο Ενάγοντας ότι υπεύθυνος του υποστατικού ήταν ο Εναγόμενος 2, ο οποίος χειριζόταν τις παραγγελίες στον ηλεκτρονικό υπολογιστή, εντούτοις πολλές φορές προθυμοποιείτο να εκτελεί και παραγγελίες χρησιμοποιώντας το φορτηγό Iveco. Ο Ενάγοντας δεν ήταν βέβαιος ότι κατά την έναρξη της εργοδότησης του ο μισθός του ήταν ψηλότερος από το μισθό του Εναγόμενου 2, δέχεται ωστόσο ότι ο μισθός του είχε στη συνέχεια αυξηθεί και ήταν μεγαλύτερος του Εναγόμενου 2 γιατί ο ίδιος εργαζόταν περισσότερες ώρες από τον Εναγόμενο
  12. Ο Εναγόμενος 2 μαρτύρησε ότι εργοδοτήθηκε στην Εναγομένη 1 τέλος του 2001 ως υπεύθυνος καταστήματος και βοηθός οδηγός. Οδηγούσε το επίδικο φορτηγό, το αρθρωτό και τα ανυψωτικά οχήματα. Την περίοδο του επίδικου ατυχήματος η εταιρεία είχε τέσσερεις υπαλλήλους. Δύο κοπέλες για γραφειακή εργασία, τον ίδιο και τον Ενάγοντα. Κατά το χρόνο πρόσληψης του ήταν οι δύο κοπέλες και κάποιος Γιάννης Ιωάννου, ο οποίος ήταν οδηγός χειριστής. Ο Γιάννης Ιωάννου αντικαταστάθηκε μετά από δύο χρόνια από κάποιο Ιωάννη από την Κοφίνου, που ήταν και εκείνος οδηγός και χειριστής. Τον Ιωάννη αντικατέστησε ο προαναφερθείς Κλείτος Μοδέστου που έμεινε στην εταιρεία για ένα - δύο μήνες. Περί το 2003 προσλήφθηκε ο Ενάγοντας επίσης ως οδηγός και χειριστής των μηχανημάτων και ο Μοδέστου αποχώρησε μετά από ένα μήνα. Ο Εναγόμενος 2 άνοιγε το κατάστημα, χρησιμοποιούσε τον ηλεκτρονικό υπολογιστή, καταχωρούσε τις παραγγελίες και φρόντιζε να αποστέλλονται στους πελάτες. Εάν χρειαζόταν και δεν είχε άλλη εργασία, συνόδευε τον οδηγό και τον βοηθούσε. Ο Εναγόμενος 2 μαρτύρησε πως δεν έτυχε ουσιαστικής εκπαίδευσης για τη μέθοδο εκφόρτωσης με τη χρήση των δοκίδων και των σαπανιών. Παρακολουθούσε τον προηγούμενο χειριστή, τον Ιωάννου, όταν τον συνόδευε στις παραδόσεις και μάθαινε. Ο Ιωάννου του υπέδειξε τη χρήση των μοχλών του γερανού μια μόνο φορά. Στους μοχλούς υπάρχουν σχετικές σημάνσεις για τη χρήση τους. Ο Ενάγοντας έμαθε τον επίδικο τρόπο εκφόρτωσης συνοδεύοντας τον στις παραδόσεις. Πήγε μαζί του δυο - τρεις φορές και στη συνέχεια ξεκίνησε να εκτελεί παραδόσεις μόνος του. Δεν αποδέχεται ο Εναγόμενος 2 πως υπέδειξε στον Ενάγοντα τη χρήση των μοχλών. Ο Κωστάκης Δημητρίου είναι ένας από τους διευθυντές της Εναγόμενης
  13. Αναφορικά με την υπόθεση έδωσε δύο καταθέσεις στην Αστυνομία και στο Γραφείο Επιθεώρησης Εργασίας που παρουσιάστηκαν (Τεκμ.6 και Τεκμ.8 αντίστοιχα). Ο Δημητρίου δεν κλήθηκε ως μάρτυρας, ούτε ζητήθηκε η αντεξέταση του. Ο Δημητρίου δεν διαχωρίζει καθήκοντα μεταξύ του Ενάγοντα και του Εναγόμενου
  14. Αναφέρει πως η εργασία αμφοτέρων ήταν να φορτώνουν και να ξεφορτώνουν πράγματα είτε με το περονοφόρο ανυψωτικό όχημα είτε από το φορτηγό που είχε γερανό. Ο Εναγόμενος 2 είχε προσληφθεί το 2001 ή το 2002 ενώ ο Ενάγοντας την 1.4.2004 ως επαγγελματίας οδηγός βαρέων οχημάτων. Για τη διαδικασία φόρτωσης - εκφόρτωσης των παλέτων με κεραμίδια τον Ενάγοντα εκπαίδευσε ο Εναγόμενος
  15. Ο Ενάγοντας επιβεβαίωσε ότι το συγκεκριμένο τρόπο εκφόρτωσης με τη χρήση των δοκίδων του υπέδειξε ο Εναγόμενος
  16. Του εξήγησε τα διάφορα στάδια της εργασίας και ειδικά για την απόσυρση του γερανού μετά την αφαίρεση των δοκίδων ότι θα πρέπει να ψηλώνει πάνω το μοχλό σιγά - σιγά. Δεν του ειπώθηκε από τον Εναγόμενο 2 ότι αυτός που εργάζεται στο χώρο εναπόθεσης των παλέτων έχει το καθήκον να δίδει τις εντολές στο χειριστή του γερανού για τις κινήσεις του γερανού. Στη ΣΠΕ Κιτίου δεν είχαν φορτηγό με γερανό και ο Ενάγοντας δεν ξαναεργάστηκε σε φορτηγό με γερανό πριν την εργοδότηση του στην Εναγόμενη
  17. Προκύπτει πως ούτε ο Ενάγοντας αλλά ούτε και ο Εναγόμενος 2 έτυχαν μεθοδευμένης εκπαίδευσης από την εργοδότρια εταιρεία. Η εκπαίδευση τους ήταν υποτυπώδης και εμπειρική. Η εργοδότρια εταιρεία σε καμία ενέργεια δεν προέβηκε για να συμπληρώσει τυχόν ελλείψεις ή να διορθώσει τυχόν λάθη ή παραλείψεις κατά την εκτέλεση της εργασίας, ούτε μαρτυρήθηκε να είχε προβεί σε οποιοδήποτε έλεγχο των γνώσεων ή δυνατοτήτων του Ενάγοντα ή του Εναγόμενου
  18. Ο Εναγόμενος 2 είχε και γραφειακά καθήκοντα στην εργοδότρια εταιρεία που δεν είχε ο Ενάγοντας. Αυτό δεν οδηγεί σε συμπέρασμα ότι ο Ενάγοντας που είχε εργοδοτηθεί ως οδηγός και μηχανοδηγός είχε μεγαλύτερη πείρα στην εκφόρτωση παλέτων με τη χρήση του επίδικου συστήματος. Από την άλλη, το γεγονός πως ο Εναγόμενος βρισκόταν στην υπηρεσία της εργοδότριας εταιρείας για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα δεν τον καθιστά, υπό τας περιστάσεις αφού ασχολείτο και με άλλα καθήκοντα, πιο έμπειρο. Προκύπτει πως τόσο ο Ενάγοντας όσο και ο Εναγόμενος είχαν από την ενασχόλησή τους αποκτήσει περίπου την ίδια εμπειρία, το δε αναπόδραστο συμπέρασμα είναι πως κανένας δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί ως ο επικεφαλής ή υπεύθυνος των παραδόσεων, αφού είναι κοινό έδαφος πως και ο καθένας μόνος του εκτελούσε παραδόσεις με το συγκεκριμένο φορτηγό χωρίς καθοδήγηση ή επιτήρηση από άλλο. Στην έκταση που ο Κακουλλής επιχειρεί να επιρρίψει ευθύνη ή μεγαλύτερη ευθύνη στον Εναγόμενο 2, στη βάση της αντίληψης του ότι ήταν παλαιότερος και πιο πεπειραμένος υπάλληλος από τον Ενάγοντα, αυτός εκφεύγει των ζητημάτων επί των οποίων η εμπειρογνωματοσύνη του, του επιτρέπει να μαρτυρεί και η θέση του δεν γίνεται αποδεκτή. Ούτε το γεγονός πως ο Ενάγοντας έμαθε το συγκεκριμένο τρόπο εκφόρτωσης παρακολουθώντας τον Εναγόμενο 2 καθιστά τον τελευταίο εκπαιδευτή στο αντικείμενο ή γνώστη όλων των περιστάσεων που θα έπρεπε κάποιος να γνωρίζει. Καταλήγω πως ο Ενάγοντας και ο Εναγόμενος 2 ήταν κατά τους χρόνους που εκτελούσαν μαζί παραγγελίες, και στην προκειμένη περίπτωση, ισότιμοι υπάλληλοι και τα καθήκοντα και οι υποχρεώσεις εκάστου εκπήγαζαν από το ρόλο που στη συγκεκριμένη περίπτωση ο καθένας αναλάμβανε, δηλαδή του χειριστή του γερανού ή του εργαζόμενου στον χώρο εναπόθεσης των παλέτων, ανάλογα με την περίπτωση. Το γεγονός πως η εκφόρτωση μπορούσε να γίνει χωρίς τη συνδρομή εργαζόμενου στο χώρο εναπόθεσης, ενώ ο χειριστής του γερανού ήταν απαραίτητος, καταδεικνύει πως ο ρόλος του χειριστή του γερανού ήταν κύριος ενώ του εργαζόμενου στο χώρο εναπόθεσης βοηθητικός. Ο χειριστής του γερανού είχε τον έλεγχο. Ότι και να έλεγε ο Ενάγοντας και όσο και αν επέμενε σε κάτι, αν δεν ενεργούσε ο Εναγόμενος 2, καμιά κίνηση του γερανού δεν εκτελείτο. Το γεγονός της ύπαρξης κύριου ρόλου και βοηθητικού δεν εξυπακούει απαρέγκλιτα ότι σε ένα ατύχημα αυτός που είχε τον κύριο ρόλο θα είχε περισσότερη ευθύνη. Η ευθύνη είναι ζήτημα πραγματικών γεγονότων. Αυτός που έχει τον κύριο ρόλο μπορεί να έχει υποπέσει σε ήσσονος σημασίας σφάλμα ενώ αυτός που έχει το βοηθητικό ρόλο μπορεί να επέδειξε μεγάλη και αποφασιστικής σημασίας αμέλεια. ΣΤ. Η Ευθύνη Η αξίωση κατά της Εναγομένης 1 έχει διπλή βάση (βλ. Τιτώνη v. Χαρ. Πηλακούτας Λτδ
(2001)1 (Α) Α.Α.Δ. 479, σελ. 484-485). Είναι η ισχυριζόμενη παράβαση συμβατικού ή και εκ του νόμου απορρέοντος καθήκοντος που η Εναγομένη 1 όφειλε στον Ενάγοντα ως η εργοδότρια του. Είναι, περαιτέρω, η εκ προστήσεως ευθύνη της Εναγομένης 1 για τις αμελείς ή κατά παράβαση νομικού καθήκοντος πράξεις ή παραλείψεις του υπαλλήλου της, Εναγόμενου 2 (βλ. άρθρο 13
(1)(β) του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ.148 και Kezou v. Comarine Ltd
(1978)1 C.L.R. 334). Σύμφωνα με το κοινό δίκαιο κάθε εργοδότης οφείλει στους εργοδοτούμενους του καθήκον να λαμβάνει κάθε εύλογη φροντίδα για την ασφάλεια τους. Το καθήκον του εργοδότη περιλαμβάνει μεταξύ άλλων την εξασφάλιση ασφαλούς εξοπλισμού και ασφαλούς συστήματος εργασίας. Αναφέρεται στην L. P. Transbeton Ltd v. Σταύρου κ.α.
(2009)1(Α) Α.Α.Δ. 304, 313, ότι: «Η υποχρέωση επιμέλειας ενός εργοδότη προς τους εργοδοτουμένους του πηγάζει από το Αρθρο 51 του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ. 148, το οποίο βασίζεται στις αρχές του κοινού δικαίου. Ο Εργοδότης έχει βασική υποχρέωση να μην εκθέτει τους εργοδοτούμενους του σε περιττούς ή μη αναγκαίους κινδύνους, να εργοδοτεί ικανό προσωπικό, να παρέχει ασφαλή εξοπλισμό, ασφαλές σύστημα εργασίας και ασφαλή χώρο εργασίας. ........................................................................ Το καθήκον του εργοδότη να παρέχει ασφαλές σύστημα εργασίας στους εργοδοτούμενους του εξυπακούει ότι η οργάνωση της εργασίας, η διαδικασία που ακολουθείται κατά την εκτέλεση της εργασίας, τα μέτρα ασφάλειας που λαμβάνονται, ο αριθμός των υπαλλήλων που εργοδοτούνται αλλά και η επίβλεψη που γίνεται, είναι τέτοια που παρέχουν εύλογη προστασία στους εργοδοτούμενους. Η υποχρέωση του εργοδότη επιβάλλει τη λήψη εύλογων μέτρων παροχής συστήματος εργασίας, το οποίο να είναι εύλογα ασφαλές, λαμβανομένων υπ΄όψη των κινδύνων που είναι κατ΄ ανάγκη εγγενείς στο όλο εκχείρημα.» Η Εναγόμενη 1 απέτυχε να εξασφαλίσει προς τον Ενάγοντα, εργοδοτούμενο της, ασφαλή εξοπλισμό για την εκφόρτωση των παλέτων των κεραμιδιών. Ο πιο ασφαλής εξοπλισμός ήταν το περονοφόρο ανυψωτικό όχημα που δεν ήταν διαθέσιμο στον Ενάγοντα κατά την επίδικη εκφόρτωση. Ούτε υπήρχαν διαθέσιμα για χρήση μεγαλύτερα σαμπάνια με θηλιές και στις δύο άκρες ώστε να ακολουθείται, με δεδομένο ότι χρησιμοποιείτο γερανός, η υπαλλακτική μέθοδος που έχει περιγραφεί. Η Εναγόμενη 1 επέλεξε την επίδικη μέθοδο εκφόρτωσης των παλέτων των κεραμιδιών που δεν ήταν ασφαλής. Εμπεριείχε περιστάσεις δημιουργίας κινδύνων. Ενδιαφέρουν οι κίνδυνοι που εκδηλώθηκαν κάτω από τα γεγονότα όπως διαδραματίστηκαν. Υπήρχε ο κίνδυνος κατά την αποχώρηση του γερανού μετά την εκφόρτωση του παλέτου με τα κεραμίδια, ένα ή περισσότερα σαμπάνια να μην απελευθερωθούν από το φορτίο με αποτέλεσμα κατά την ανύψωση της πήγας του γερανού να ανυψωθεί το παλέτο με τα κεραμίδια μονόπλευρα και να ανατραπεί. Ο κίνδυνος αυτός θα μπορούσε, κατά κύριο λόγο, να προέλθει από τη μη απελευθέρωση κάποιας θηλιάς από την προεξοχή μιας δοκίδας. Γι΄ αυτό και θα έπρεπε να ασκείται η δέουσα επιμέλεια ώστε οι δοκίδες να αφαιρούνται εντελώς από το παλέτο προτού να επιχειρείται η απομάκρυνση του γερανού. Ακόμα και μετά την αφαίρεση των δοκίδων παρέμενε κίνδυνος, προδήλως μικρότερος, κάποια θηλιά ή άλλο μέρος του σαμπανιού να είχε αγκιστρωθεί ή κατά την ανύψωση των σαμπανιών να αγκιστρωθεί σε κάποιο σημείο του παλέτου. Ο κίνδυνος δεν ήταν ούτε απομακρυσμένος ούτε και λογικά απρόβλεπτος. Συνεπώς, η ορθή πρακτική ήταν να γίνεται αυτό που εισηγήθηκε ο Κακουλλής, δηλαδή η αρχική ανύψωση του γερανού να γίνεται αργά και προσεκτικά μέχρι να φανούν τα σαμπάνια να αιωρούνται στον αέρα ελεύθερα και έτσι να επιβεβαιώνεται η πλήρης απαγκίστρωση του γερανού από το παλέτο. Ο κίνδυνος ανατροπής του παλέτου καθιστούσε επιβεβλημένο όπως ουδείς να βρίσκεται κοντά στο παλέτο ή σε χώρο που θα μπορούσε να επηρεαστεί από τυχόν ανατροπή του όταν ο γερανός κινείτο ή επρόκειτο να κινηθεί. Σύμφωνα με το άρθρο 13
(2)(γ) των περί Ασφάλειας και Υγείας στην Εργασία Νόμους του 1996 έως 2003, ο εργοδότης έχει υποχρέωση να παρέχει επαρκή κατάρτιση στους εργοδοτουμένους του. Εφόσον επιλέγηκε από την Εναγόμενη 1 η υιοθέτηση ανασφαλούς εξοπλισμού και κατ΄ ακολουθία ανασφαλούς συστήματος εργασίας, η υποχρέωση της για εκπαίδευση των εργαζομένων ώστε να λαμβάνουν τα απαραίτητα μέτρα για να μην εκδηλωθούν οι εγγενείς κίνδυνοι του συστήματος ήταν επαυξημένη. Αναφορικά με το επίδικο ατύχημα η Εναγόμενη 1 διώχθηκε ποινικά (Τεκμ.1), αντιμετωπίζοντας την κατηγορία της παράλειψης διάθεσης γραπτής εκτίμησης των υφιστάμενων κινδύνων κατά την εργασία εκφόρτωσης παλέτων με αποτέλεσμα την έκθεση προσώπων σε κίνδυνο τραυματισμού λόγω του μη έγκαιρου εντοπισμού και εκτίμησης των κινδύνων. Κατηγορήθηκε, ακόμα, πως παρέλειψε να εφαρμόσει ασφαλή μέθοδο εργασίας κατά τη διαδικασία εκφόρτωσης των παλέτων με αποτέλεσμα τον τραυματισμό του Ενάγοντα. Ο διευθυντής της Εναγόμενης 1 Κωστάκης Δημητρίου δεν γνώριζε καν περί της υποχρέωσης διάθεσης γραπτής εκτίμησης κινδύνου όταν ρωτήθηκε σχετικά από τον Πατέρα. Οι περί Διαχείρισης Θεμάτων Ασφάλειας και Υγείας στην Εργασία Κανονισμούς του 2002, άρθρο 5
(1)(α) απαιτούν από τον κάθε εργοδότη όπως εφαρμόζει κατάλληλο σύστημα διαχείρισης των κινδύνων της επιχείρησης του. Στην προκειμένη περίπτωση, εφόσον δεν έγινε εκτίμηση των κινδύνων, ήταν ανύπαρκτο και όποιο σύστημα διαχείρισης τους. Η εκτίμηση κινδύνων αποτελεί ένα από τα βασικά εργαλεία για την καταπολέμηση των κινδύνων στην εργασία. Είναι μια συστηματική εξέταση και καταγραφή όλων των κινδύνων που προκαλούνται από τις δραστηριότητες μιας επιχείρησης, όπως το περιβάλλον εργασίας, τον εξοπλισμό εργασίας, τις μεθόδους εργασίας κλπ. και περιλαμβάνει τον καθορισμό των πηγών κινδύνου και των εργοδοτουμένων και οποιωνδήποτε τρίτων προσώπων που τυχόν επηρεάζονται από ένα κίνδυνο. Γίνεται αξιολόγηση του κινδύνου λαμβάνοντας υπόψη την υφιστάμενη κατάσταση, την νομοθεσία και όποια μέτρα λαμβάνονται. Περαιτέρω, η έκθεση εμπεριέχει προτάσεις για μέτρα ή δράσεις για την εξάλειψη ή μείωση των κινδύνων. Ο βασικός σκοπός της γραπτής εκτίμησης των κινδύνων είναι η αποφυγή τραυματισμών κατά την εργασία. Η Εναγόμενη 1 απέτυχε να καταρτίσει τέτοια εκτίμηση και ουσιαστικά να εκτιμήσει τους κινδύνους του συστήματος. Τέτοια εκτίμηση θα εμπεριείχε τους πιο πάνω κινδύνους και θα αναφερόταν στο τι θα έπρεπε οι εργαζόμενοι να κάνουν για να μην εκδηλωθούν. Με τη σωστή εκπαίδευση οι σωστές, υπό τις περιστάσεις του εν γένει ανασφαλούς συστήματος, ενέργειες θα εμπεδώνονταν στους εργοδοτούμενους. Η Εναγόμενη 1 απέτυχε να εκτιμήσει τον κίνδυνο που προέκυπτε λόγω της παρουσίας δύο εργαζομένων στη διαδικασία εκφόρτωσης που επέλεξε, ή τον εκτίμησε αλλά τον παραγνώρισε για οποιουσδήποτε λόγους. Το αποτέλεσμα είναι το ίδιο, ότι λανθασμένα επέτρεψε να διεξάγεται η διαδικασία εκφόρτωσης από δύο εργαζόμενους Τόσο ο Ενάγοντας όσο και ο Εναγόμενος 2 έτυχαν υποτυπώδους εκπαίδευσης, που ήταν εντελώς ανεπαρκής για την εργασία που τους ανατίθετο. Η Εναγόμενη 1 βαρύνεται με την αποτυχία της κατάλληλης εκπαίδευσης τόσο του Ενάγοντα όσο και του Εναγόμενου 2. Και ο Ενάγοντας δικαιούται να παραπονείται όχι μόνο γιατί ο ίδιος δεν εκπαιδεύτηκε δεόντως αλλά και γιατί ο συνάδελφος του δεν έτυχε της δέουσας εκπαίδευσης, με αποτέλεσμα οι δικές του, του Εναγομένου 2, πράξεις και παραλείψεις επίσης να τον επηρεάσουν. Συνοψίζοντας, η Εναγόμενη 1 υπέχει ευθύνης για τον τραυματισμό του Ενάγοντα γιατί: - Απέτυχε να του εξασφαλίσει ασφαλή εξοπλισμό. - Απέτυχε να του εξασφαλίσει ασφαλές σύστημα εργασίας. - Επέτρεψε την εφαρμογή του ανασφαλούς συστήματος εργασίας από δύο εργαζόμενους επιτείνοντας τους κινδύνους. - Απέτυχε να εκπαιδεύσει δεόντως τον Ενάγοντα, ιδιαίτερα σε σχέση με τους κινδύνους του συστήματος εργασίας. - Απέτυχε να εκπαιδεύσει δεόντως τον Εναγόμενο 2, ιδιαίτερα σε σχέση με τους κινδύνους του συστήματος εργασίας. Περαιτέρω η Εναγόμενη 1 είναι εκ προστήσεως υπεύθυνη για τις πράξεις και παραλείψεις του Εναγόμενου 2. Αυτές έγιναν μέσα στα πλαίσια της εργοδότησης του Εναγόμενου 2 και προς το σκοπό της διεκπεραίωσης της εργασίας της Εναγόμενης 1. Οι πράξεις και παραλείψεις του Εναγόμενου 2 κατά το χειρισμό του γερανού δεν εκφεύγουν αλλά συνιστούν μέρος του ανασφαλούς και επικίνδυνου συστήματος εργασίας που εφαρμόζετο. Σύμφωνα με το άρθρο 15
(1)(α) του Νόμου, κάθε εργοδοτούμενο πρόσωπο εφόσον ευρίσκεται στην εργασία πρέπει να λαμβάνει εύλογη φροντίδα για την ασφάλεια και υγεία του καθώς και των άλλων προσώπων που μπορεί να επηρεάζονται από πράξεις ή παραλείψεις του όταν βρίσκεται στην εργασία. Ο Εναγόμενος 2 υπήρξε παθητικός και σιωπηρά συναίνεσε στην τοποθέτηση του πέμπτου παλέτου σε ανασφαλές μέρος. Οφειλε να εναντιωθεί και να αρνηθεί να χειριστεί το γερανό για να τοποθετήσει το πέμπτο παλέτο πάνω στα άλλα. Ακόμα, ο Εναγόμενος 2 υπήρξε αμελής γιατί, παρά το ξεκάθαρο φωνητικό σήμα του Ενάγοντα για να ανυψώσει το γερανό, δεν βεβαιώθηκε με δική του παρατήρηση ότι ήταν ασφαλές να το πράξει. Το καθήκον του ήταν επαυξημένο λόγω της θέσης του πέμπτου παλέτου. Οφειλε, ως χειριστής του γερανού και υπεύθυνος για την ασφαλή λειτουργία του, να βεβαιωθεί ότι ήταν ασφαλές να προχωρήσει στην ανύψωσή του. Όφειλε να βεβαιωθεί ότι οι δοκίδες είχαν αφαιρεθεί από το παλέτο έτσι που να αποκλεισθεί ο κίνδυνος κάποια θηλιά να μην είχε απελευθερωθεί από τη δοκίδα. Ακόμα και μετά που θα βεβαιωνόταν περί τούτου, όφειλε να είναι επιφυλακτικός και να ανυψώσει δοκιμαστικά και για μικρό διάστημα το γερανό για να βεβαιωθεί ότι κανένα σαμπάνι δεν πιάστηκε σε κάποια προεξοχή του φορτίου ή άλλως πως, κάτι που επίσης θα μπορούσε να προκαλέσει με την ανύψωση την ανατροπή του παλέτου. Ιδιαίτερα αφού δεν είχε θέαση των δύο σαμπανιών που βρίσκονταν στην πίσω πλευρά του παλέτου σε σχέση με το σημείο που ο ίδιος βρισκόταν. Εάν ανύψωνε δοκιμαστικά και μερικώς την πήγα του γερανού, θα αντιλαμβανόταν ότι το συγκεκριμένο σαμπάνι έτεινε να τεντώσει, προκαλώντας ενδεχομένως και ελαφριά δόνηση του παλέτου, οπόταν θα αντιλαμβανόταν ότι κάπου ήταν πιασμένο. Περαιτέρω, δεν θα έπρεπε να επιχειρήσει την απομάκρυνση του γερανού προτού βεβαιωθεί ότι κανένα πρόσωπο δεν βρισκόταν κοντά στο παλέτο ή σε χώρο όπου θα μπορούσε να υποστεί βλάβη σε περίπτωση ανατροπής του παλέτου. Όφειλε να αναμένει την απομάκρυνση του Ενάγοντα και εάν ο Ενάγοντας δεν απομακρύνετο να ζητήσει την απομάκρυνση του και να επιμένει προς τούτο, αρνούμενος να αποσύρει το γερανό εάν ο Ενάγοντας δεν απομακρύνετο πρώτα. Ο Εναγόμενος 2 αμελώς απομάκρυνε το γερανό χωρίς να έχει με δική του παρατήρηση διαπιστώσει την απαγκίστρωση των σαμπανιών. Μπορεί να επικαλείται το γεγονός ότι προς τούτο έλαβε φωνητικό σήμα από τον Ενάγοντα. Όμως, το φωνητικό σήμα δεν συνιστά ελαφρυντικό στοιχείο στην ενέργεια απομάκρυνσης του γερανού καθ΄ ον χρόνο ο Ενάγοντας βρισκόταν κοντά σε αυτό. Συνοψίζοντας, ο Εναγόμενος 2 υπέχει ευθύνης για τον τραυματισμό του Ενάγοντα γιατί ως χειριστής του γερανού: - Αποδέχθηκε την επιλογή του Ενάγοντα να τοποθετηθεί το πέμπτο παλέτο σε ασφαλές μέρος. - Παρέλειψε να διαπιστώσει κατά πόσο η δεύτερη δοκίδα είχε πλήρως αφαιρεθεί και απομακρυνθεί από το πέμπτο παλέτο. - Παρέλειψε να διαπιστώσει ότι κανένα σαμπάνι δεν ήταν αγκιστρωμένο στο παλέτο. - Παρέλειψε να προβεί σε λεπτό χειρισμό του γερανού για να διαπιστώσει έμμεσα ότι όλα τα σαμπάνια είχαν απαγκιστρωθεί. Ουσιαστικά προέβηκε στην απόσυρση του γερανού. - Απέσυρε το γερανό καθ΄ όν χρόνο ο Ενάγοντας βρισκόταν σε χώρο που θα τραυματιζόταν εάν το πέμπτο παλέτο ανατρέπετο. Παραμένει το ζήτημα της ευθύνης του ιδίου του Ενάγοντα. Στην Χαριλάου v. Νικολάου
(2003)1 (Γ) Α.Α.Δ. 1460, 1471 αναφέρεται πως: «Ένας ευθύνεται για συντρέχουσα αμέλεια εάν όφειλε εύλογα να είχε προβλέψει ότι θα μπορούσε να ζημιωθεί αν δεν ενεργούσε όπως ένας λογικός άνθρωπος. Ένας ενάγοντας δεν είναι συνήθως υπόχρεος να προβλέψει ότι ένα άλλο πρόσωπο μπορεί να είναι αμελές εκτός αν η πείρα δείχνει μια συγκεκριμένη αμέλεια να είναι συνηθισμένη κάτω από τις περιστάσεις (βλ. Βλάσιος v. Αντωνίου
(1990)1 Α.Α.Δ. 815, 818 (απόφαση Α. Λοϊζου Π.) και Panayiotou v. Mavrou
(1970)1 C.L.R. 214, 219).» Στη Fysco v. Γεωργίου
(1991)1 Α.Α.Δ. 1014, 1025, αναφέρεται πως: «Γνώση αναφορικά με το δυνητικά επικίνδυνο του τρόπου εκτέλεσης της εργασίας δεν είναι στοιχείο που, από μόνο του, μπορεί να στοιχειοθετήσει συντρέχουσα αμέλεια όταν το ζημιογόνο αποτέλεσμα επέρχεται επειδή ο εργοδοτούμενος απλώς εκτέλεσε την εργασία του, όπως όφειλε να κάμει, αν ήθελε να τη διατηρήσει. Δεν επεκτεινόμαστε στα όσα εξηγήθηκαν από τη νομολογία ως προς το ανεφάρμοστο κάτω από παρόμοιες συνθήκες της αρχής volenti non fit injuria, γιατί η εισήγηση των εφεσειόντων περιοριζόταν στην άποψη πως αποδείχτηκε συντρέχουσα αμέλεια και δεν επεκτεινόταν μέχρι του σημείου αυτού. Σημειώνουμε μόνο πως για να απαλλαγεί από την ευθύνη ο εργοδότης για τέτοιο λόγο χρειάζεται να αποδειχθεί πως ο εργοδοτούμενος, όχι απλώς γνώριζε την ύπαρξη του κινδύνου αλλά και τον αποδέχτηκε ρητά ή έστω με τη συμπεριφορά του με την έννοια ότι συμφώνησε να τον υποστεί παραιτούμενος του δικαιώματος του να αξιώσει αποζημιώσεις. Σε κάθε περίπτωση η αποδοχή του κινδύνου πρέπει να αποδεικνύεται πως ήταν το προϊόν της ελεύθερης θέλησης του εργοδοτουμένου. Αυτό, εξυπακούει δυνατότητα εκλογής. Τέτοια δυνατότητα δεν θεωρείται ότι υπάρχει στις περιπτώσεις εργοδοτουμένων που απλώς ανταποκρίνονται στην υποχρέωση τους για εκτέλεση της εργασίας τους, χωρίς οτιδήποτε άλλο.» Στην Mιχαήλ v. Ιωάννου & Παρασκευαϊδη Λτδ κ.α.
(1998)1(Γ) Α.Α.Δ. 1494, 1502 αναφέρεται πως: «Το βάρος απόδειξης συντρέχουσας αμέλειας του ενάγοντα φέρει ο εναγόμενος. (Βλ. μεταξύ άλλων Owen v. Brimmell
(1977)1 Q.B. 859.) Το Δικαστήριο μπορεί βέβαια να συμπεράνει την ύπαρξη συντρέχουσας αμέλειας από τη μαρτυρία του ίδιου του ενάγοντα ή από τα γεγονότα που στοιχειοθετούν το συμβάν, όπως διαπιστώνονται από το Δικαστήριο. (Βλ. Elliot v. Bax Ironside
(1925)2 K.B. 301, Sharpe v. Southern Railway
(1952)2 K.B. 311, Βaker v. Longhurst & Sons Ltd
(1933)2 K.B. 461 βλ. επίσης Clerk and Lindsell on Torts 16th Ed. Par. 1-156.) Δεν μας διαφεύγει, ότι το καθήκον επιμέλειας για την ασφάλεια του ενάγοντα επιβάλλει τη λήψη προστατευτικών μέτρων και έναντι της αμέλειας άλλων, όταν η πείρα καταδεικνύει ότι τέτοια αμέλεια αποτελεί κοινό φαινόμενο. (Βλ. μεταξύ άλλων Grant v. Sun Shipping Co., Ltd.
(1948)A.C. 549).» Ο Ενάγοντας υπήρξε αμελής γιατί προτού αφαιρέσει εντελώς και τη δεύτερη δοκίδα, βεβιασμένα έδωσε σήμα στον Εναγόμενο 2 να απομακρύνει το γερανό. Εχοντας ενεργήσει έτσι, δεν αναμενόταν, και ούτε έλεγξε κατά πόσο κάποιο σαμπάνι είχε παραμείνει αγκιστρωμένο στο παλέτο. Περαιτέρω όφειλε ο Ενάγοντας, για τη δική του ασφάλεια, να είχε απομακρυνθεί από το σημείο που στεκόταν και από οποιοδήποτε χώρο κοντά στο παλέτο, προτού δώσει σήμα στον Εναγόμενο 2 να ανυψώσει το γερανό. Ιδιαίτερα λαμβάνοντας υπόψη ότι το πέμπτο παλέτο δεν είχε εναποτεθεί στο πεζοδρόμιο αλλά σε ψηλό σημείο έτσι που, σε περίπτωση ανατροπής του, ο κίνδυνος πρόκλησης τραυματισμού σε κάποιο πρόσωπο που θα βρισκόταν κοντά να ήταν ακόμα μεγαλύτερος. Οι συνθήκες της εργασίας δεν επέβαλλαν την παραμονή του στο χώρο. Άλλωστε, η εκφόρτωση των παλέτων είχε ουσιαστικά ολοκληρωθεί. Βέβαια, η αφαίρεση των δοκίδων προϋπόθετε ότι ο εργαζόμενος θα ήταν κοντά στο παλέτο. Η ουσία είναι ότι θα έπρεπε να τις αφαιρέσει και να απομακρυνθεί πριν αρχίσει η διαδικασία απόσυρσης του γερανού. Συνοψίζοντας, ο Ενάγοντας υπέχει ευθύνης για τον τραυματισμό του γιατί: - Είχε επιλέξει την εναπόθεση του πέμπτου παλέτου σε ανασφαλές μέρος. - Εδωσε σήμα για απόσυρση του γερανού προτού αφαιρέσει εντελώς τη δεύτερη δοκίδα και προτού βεβαιωθεί ότι όλα τα σαμπάνια είχαν απαγκιστρωθεί από το πέμπτο παλέτο. - Παρέλειψε να απομακρυνθεί από το χώρο κοντά στα παλέτα. Η κατανομή της ευθύνης γίνεται κάτω από ευρεία σκοπιά, με γνώμονα τη λογική και την κοινή εμπειρία (βλ. Charalambous v. Kasapis
(1988)1 C.L.R. 25). To σύστημα εργασίας εμπεριείχε πολλούς κινδύνους. Για να εκδηλωθεί ο συγκεκριμένος απαιτείτο η συνδρομή των εργαζομένων που ήταν και ουσιαστικής σημασίας. Καταλήγω πως το ήμισυ της ευθύνης θα πρέπει να αποδοθεί στην Εναγόμενη 1 και το υπόλοιπο να καταμεριστεί στους εργαζόμενους. Η ευθύνη του Ενάγοντα θα πρέπει να είναι μεγαλύτερη από αυτή του Εναγόμενου
  1. Καθορίζω την ευθύνη του Εναγόμενου 2 στο 20% και του Ενάγοντα στο 30%. Η Εναγόμενη 1 επωμίζεται και το μέρος της ευθύνης του Εναγόμενου
  2. Επομένως η συνολική ευθύνη της Εναγόμενης 1 ανέρχεται σε ποσοστό 70%. Ως εκ των ανωτέρω εκδίδεται απόφαση υπέρ του Ενάγοντα και εναντίον των Εναγομένων 1 και 2 αλληλέγγυα και κεχωρισμένα για το ποσό των €140.000 με τόκο 5½% ετησίως από 20.4.2011 μέχρι εξοφλήσεως. Περαιτέρω εκδίδεται απόφαση υπέρ του Ενάγοντα και εναντίον των Εναγομένων 1 για το επιπλέον ποσό των €404.570 (€490.000 μείον €85.430 που πληρώθηκαν για λογαριασμό της Εναγόμενης 1 από την Ασφαλιστική της Εταιρεία) με τόκο 5½% ετησίως από 20.4.2011 μέχρι εξοφλήσεως. Επιδικάζονται έξοδα υπέρ του Ενάγοντα και εναντίον των Εναγομένων 1 και 2, όπως τούτα θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο. (Υπ.)..................... Χ.Μαλαχτός Π.Ε.Δ. /ΚΣ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο

🔗 Στην επίσημη πηγή

Επεξήγηση AI βάσει του επίσημου κειμένου του νόμου. Ενδεικτική, δεν υποκαθιστά νομική συμβουλή.