Γεώργιου Νικολαΐδη ν. Γενικού Εισαγγελέως, Αρ. Αγωγής: 856/2006, 31/3/2015

Γεώργιου Νικολαΐδη ν. Γενικού Εισαγγελέως, Αρ. Αγωγής: 856/2006, 31/3/2015 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEF:2015:A135 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΕΝΩΠΙΟΝ: T. Καρακάννα, Π.Ε.Δ. Αρ. Αγωγής: 856/2006 Μεταξύ: Γεώργιου Νικολαΐδη Ενάγοντα και Γενικού Εισαγγελέως Εναγομένου ----------------- 31 Μαρτίου,

1. Για τον ενάγοντα: κ. Χρ. Τριανταφυλλίδης Για τον εναγόμενο: κα Δ. Παπαστεφάνου Α Π Ο Φ Α Σ Η Με την υπό κρίση αγωγή ο ενάγοντας αξιώνει από τον εναγόμενο γενικές και ειδικές αποζημιώσεις λόγω ιατρικής αμέλειας. Ο εναγόμενος ενάγεται υπό την ιδιότητά του ως εκπρόσωπος της Κυπριακής Δημοκρατίας και των τμημάτων αυτής, συμπεριλαμβανομένων των Υπηρεσιών Δημόσιας Υγείας και του Υπουργείου Υγείας. Με βάση τα γεγονότα που έχουν τεθεί ενώπιον του Δικαστηρίου και είναι παραδεκτά και από τα δύο μέρη, την 30.1.2004 ο ενάγοντας ενεπλάκη σε δυστύχημα. Συγκεκριμένα, κατά τις πρωινές ώρες το όχημα που οδηγούσε ο ενάγοντας ανετράπη πλησίον των φώτων τροχαίας, γνωστά ως Fairways, εισήλθε στο αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας, συγκρούστηκε με δένδρο, πάσσαλο και άλλα σταθμευμένα οχήματα και ακινητοποιήθηκε. Η σύγκρουση ήταν σφοδρή, το όχημα καταστράφηκε ολοσχερώς, ενώ ο ενάγοντας, που δεν έφερε ζώνη ασφαλείας, τραυματίστηκε στο κεφάλι, συγκεκριμένα στα μάτια και στο μέτωπο. Μεταφέρθηκε στο Τμήμα Πρώτων Βοηθειών του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας και κρατήθηκε για νοσηλεία στο Νευροχειρουργικό Τμήμα. Έλαβε εξιτήριο τη 10.2.
2. Τον Αύγουστο του 2004 επισκέφθηκε εκ νέου το νοσοκομείο, και συγκεκριμένα το Δρ. Παντέλα. Την 26.8.2004 ο Δρ. Παντέλας, υπεύθυνος του Τμήματος της Γναθοπροσωποχειρουργικής του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας, με γραπτό σημείωμά του σύστησε όπως ο ενάγοντας μεταβεί στο εξωτερικό για δεύτερη γνώμη και θεραπεία. Το Υπουργείο Υγείας, μετά από σχετική εισήγηση του Ιατροσυμβουλίου, κάλυψε τα έξοδα θεραπείας του ενάγοντα στο εξωτερικό, ύψους Λ.Κ.13.134, ως επίσης και CHF
3. Κατά το χρόνο του ατυχήματος ο ενάγοντας ήταν 22 ετών και εργαζόταν, ήταν συνιδιοκτήτης της επιχείρησης καφέ-μπαρ με την επωνυμία «ΕΡΜΟΥ 261» στη Λευκωσία. Είναι απόφοιτος της Τεχνικής Σχολής, στον κλάδο του μηχανικού αυτοκινήτου. Δεν υπηρέτησε στην Εθνική Φρουρά, του δόθηκε απαλλαγή μετά από τη διάγνωση του Ιατρικού Συμβουλίου ότι αυτός έπασχε από «βαριά διαταραχή της προσωπικότητάς του». Είναι η θέση του ενάγοντα, ως αυτή καταγράφεται στην Έκθεση Απαίτησής του, ότι κατά την παραμονή του στο Γενικό Νοσοκομείο, οι γιατροί και το νοσηλευτικό προσωπικό δεν επέδειξαν την αναμενομένη υπό τις περιστάσεις επιμέλεια, με αποτέλεσμα αυτός να υποστεί σωματικές βλάβες. Παραπονείτο για βλάβες και στους δύο οφθαλμούς, οι οποίες προκλήθηκαν από τις ενέργειες και ή παραλείψεις των γιατρών του Γενικού Νοσοκομείου, στο στάδιο όμως των αγορεύσεων η απαίτησή του περιορίστηκε στις βλάβες του δεξιού ματιού. Σύμφωνα με τις δικογραφημένες θέσεις του ενάγοντα, ο εναγόμενος παρέλειψε να πράξει τα πιο κάτω: Ι. Απέτυχε και ή αμέλησε να προχωρήσει εγκαίρως σε χειρουργική επέμβαση και/ή επέμβαση αναδιάταξης και/ή αποκατάστασης των τοιχωμάτων του οφθαλμικού κόγχου του δεξιού οφθαλμού με αποτέλεσμα να προκληθεί καθίζηση του οφθαλμού και/ή πρόκληση ενόφθαλμου στον ενάγοντα. ΙΙ. Δεν ακολούθησε την κατάλληλη θεραπεία και/ή τη θεραπευτική αγωγή. ΙΙΙ. Δεν προχώρησε στον έγκαιρο και/ή επιμελή καθαρισμό και/ή αποκατάσταση των τοιχωμάτων του οφθαλμικού κόγχου του δεξιού οφθαλμού προς το σκοπό της άμεσης επέμβασης και/ή αναδιάταξης και/ή αποκατάστασης της περιοχής. ΙV. Δεν συγκατατέθηκε εις και/ή ούτε ανεζήτησε εγκαίρως εξειδικευμένη ιατρική φροντίδα και περίθαλψη του ενάγοντος στην Κύπρο και/ή στο εξωτερικό και τούτο παρά τις επανειλημμένες εκκλήσεις και/ή προτροπές του ενάγοντος. V. Καθυστέρησε υπέρμετρα στην παροχή εξειδικευμένης ιατρικής φροντίδας και/ή εξέτασης και/ή περίθαλψης από ειδικό χειρούργο οφθαλμίατρο και/ή ειδικό γιατρό. Ο εναγόμενος απορρίπτει τον ισχυρισμό ότι οι γιατροί και το νοσηλευτικό προσωπικό του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας ήταν αμελείς. Είναι η θέση του ότι στον ενάγοντα είχε εφαρμοστεί αμέσως η ιατρικά παραδεκτή, πρακτικά εφαρμόσιμη, επιστημονικά ορθή και επιβεβλημένη, κάτω από τις δοσμένες περιστάσεις, θεραπευτική αγωγή. Η θεραπεία στην οποία ο ενάγοντας υποβλήθηκε ήταν στα πλαίσια «των επιστημονικών δυνατοτήτων των ιατρικών δεδομένων της Κυπριακής Δημοκρατίας κατά τον επίδικο χρόνο». Ο ενάγοντας φέρει την αποκλειστική και ή συντρέχουσα ευθύνη για την κατάστασή του, καθότι δεν αποδέχθηκε να υποβληθεί εγκαίρως και ή καθόλου στην ενδεδειγμένη θεραπεία που παρεχόταν επιτυχώς στην Κύπρο και δεν προσήλθε εγκαίρως στο νοσοκομείο για περαιτέρω εξετάσεις, ενώ αυτό του είχε συστηθεί και «. άφησε να παρέλθει άπρακτο ένα εξάμηνο». Τόσο ο ενάγοντας, όσο και το οικογενειακό του περιβάλλον, ήταν έντονα αρνητικά τοποθετημένοι για οποιαδήποτε θεραπεία στην Κύπρο. Ενώπιον του Δικαστηρίου κατέθεσαν έξι συνολικά μάρτυρες, ο ενάγοντας, ο πατέρας του Σωκράτης Νικολαΐδης και οι γιατροί Σταύρος Ελευθερίου, Γεώργιος Παντέλας και Ανδρέας Διέτης. Ο Σταύρος Ελευθερίου κατέθεσε εκ μέρους του ενάγοντα, ενώ οι Γεώργιος Παντέλας και Ανδρέας Διέτης εκ μέρους της υπεράσπισης. Ενώπιον του Δικαστηρίου κλήθηκε να καταθέσει και ο ταγματάρχης της Εθνικής Φρουράς, Σάββας Τιμοθέου. Η μαρτυρία του τελευταίου ήταν ολιγόλεπτη, του ζητήθηκε να παρουσιάσει το φύλλο μητρώου του ενάγοντα, υπήρξε ένσταση, στη συνέχεια κρίθηκε από την ευπαίδευτη συνήγορο υπεράσπισης ότι η μαρτυρία του δεν ήταν απαραίτητη. Ενόψει τούτου, δεν θα ασχοληθώ περαιτέρω με τη μαρτυρία του προσώπου αυτού. Συνοψίζω τη μαρτυρία των υπολοίπων μαρτύρων. Ο ενάγοντας υιοθέτησε το περιεχόμενο γραπτής δήλωσης, η οποία, σε μεγάλη έκταση, είναι αντιγραφή της Έκθεσης Απαίτησης. Κατά την αντεξέτασή του παραδέχθηκε ότι η γραπτή δήλωση δεν ετοιμάστηκε από τον ίδιο αλλά από το δικηγόρο του. Στη γραπτή του δήλωση αναφέρει ότι λόγω της παράλειψης των γιατρών του νοσοκομείου να καθαρίσουν και αποκαταστήσουν έγκαιρα τα τοιχώματα του οφθαλμικού κόγχου του δεξιού ματιού «προς το σκοπό της άμεσης επέμβασης και/ή αναδιάταξης και/ή αποκατάστασης της περιοχής, ως επίσης και λόγω της μη συγκατάθεσης των ιατρών του νοσοκομείου να εξασφαλιστεί και/ή μη αναζήτηση εγκαίρως, εξειδικευμένης ιατρικής γνώσης και περίθαλψής του στην Κύπρο ή στο εξωτερικό». Λόγω της πιο πάνω αμέλειας, υπέστη ενόφθαλμο και ή καθίζηση του δεξιού οφθαλμού και παραμόρφωση του προσώπου του. Αναγκάστηκε να ζητήσει θεραπεία στην Αγγλία και στην Ελβετία. Υποβλήθηκε σε τρεις συνολικά επεμβάσεις, η τελευταία ήταν το Μάιο του 2007 για καθαρισμό των πόρων του δεξιού οφθαλμού. Για ένα και πλέον έτος, ήτοι από το Μάρτιο του 2004 μέχρι τον Αύγουστο του 2005, δεν ήταν σε θέση να εργαστεί. Οι βλάβες που υπέστη τον ταλαιπωρούν «σωματικά και ψυχικά» μέχρι σήμερα. Στις παραγράφους 14 και 15 της γραπτής του δήλωσης αναφέρει τα πιο κάτω, τα οποία θεωρώ σκόπιμο όπως παραθέσω αυτούσια: «
4. Έχω απωλέσει την αισθητικότητα και κινητικότητα του αριστερού ημιμορίου του προσώπου μου, γεγονός το οποίο μου προκαλεί, όπως θα προκαλούσε σε κάθε μέσο άνθρωπο, αισθήματα μειονεξίας που ουδέποτε μπόρεσα, παρά της στήριξη της οικογένειας και των φίλων μου, να αποβάλω. Η δυστυχία και/ή η δυσφορία με κατακλύζουν συχνά και έντονα και δεν μπόρεσα μέχρι σήμερα ούτε να ελέγξω ούτε να «διαγράψω» τα αισθήματα αυτά. Καθημερινά αναρωτιέμαι γιατί να πρέπει να επωμιστώ για μια ζωή, την αμέλεια και ανικανότητα των ιατρών αυτών; Από πλευράς μου, ουδέν έπραξα που να μεγεθύνει ή να οξύνει το πρόβλημα μου. Πάντοτε υπάκουα στις οδηγίες των ιατρών και τις εφάρμοζα. Βλέποντας όμως το αποτέλεσμα των «διαγνώσεων» και/ή της δοθείσας από τους ιατρούς του Νοσοκομείου, θεραπείας, ειλικρινά πλέον δεν έχω καμία αμφιβολία ότι έναντι μου δεν υπήρξε προσοχή, επιμέλεια και φροντίδα από τους αρμόδιους κρατικούς φορείς στις Υπηρεσίες Δημόσιας Υγείας, αφού το μόνο που πέτυχαν τελικά είναι να με καταδικάσουν, μόνιμα σε αναπηρία, αποκρουστική για τρίτους ή/και μη αποδεκτή, ψυχικά, από εμένα.
5. Σαν αποτέλεσμα των πιο πάνω ενεργειών και/ή παραλείψεων, έχω υποστεί σοβαρή ζημιά και βλάβη στην ιδιωτική ή/και κοινωνική ή/και επαγγελματική ή/και δημόσια ζωή και υπόσταση μου και τη ψυχική μου υγεία, αφού δεν μπορώ να ζήσω ως ένας απόλυτα φυσιολογικός και υγιής νέος. Μάλιστα δεν μπορώ ακόμη και μέχρι σήμερα, να εξοικειωθώ και να αποδεκτώ την αναπηρία μου.» Καταθέτοντας προφορικά ενώπιον του Δικαστηρίου είπε, μεταξύ άλλων, ότι από την παραμονή του στο Νοσοκομείο, τις πρώτες 4-5 μέρες, δεν θυμόταν «πολλά πράγματα». Θυμόταν ότι τον επισκεπτόταν ο Δρ. Παντέλας, γναθοπροσωποχειρούργος, μαζί με 5-6 άλλα πρόσωπα. Ο Δρ. Παντέλας δεν του έλεγε ο,τιδήποτε, τον αγνοούσε παντελώς και αρνείτο να απαντήσει στις ερωτήσεις που του υπέβαλλε αναφορικά με την κατάστασή του. Η ανησυχία των γιατρών ήταν σε σχέση με την αριστερή πλευρά του προσώπου του, η οποία είχε παραλύσει. Ισχυρίστηκε ότι ο ίδιος εντόπισε το πρόβλημα που είχε στο δεξί μάτι ένα μήνα μετά το εξιτήριο. Συνειδητοποίησε ότι το δεξί του μάτι είχε πάθει καθίζηση. Πήγε στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, είδε «το γιατρό του θαλάμου», τον οποίο αργότερα κατονόμασε, επρόκειτο για το Δρ. Διέτη, του ανάφερε το πρόβλημα, ο γιατρός όμως του είπε ότι ήταν «η ιδέα του». Το πρόβλημά του, σύμφωνα με το γιατρό Διέτη, ήταν στο άλλο μάτι, το οποίο «έβγαινε έξω». Αντεξεταζόμενος παραδέχθηκε ότι δεν ήταν σε θέση να τοποθετήσει χρονικά την πιο πάνω επίσκεψη στο νοσοκομείο, δεν απέκλεισε τη θέση της υπεράσπισης αυτή να έλαβε χώρα τη 13.2.
6. Δεν απέκλεισε επίσης το ενδεχόμενο να είχε ξεχάσει ότι ο γιατρός, κατά τη συγκεκριμένη επίσκεψη να του είχε ζητήσει να υποβληθεί σε περαιτέρω εξετάσεις και αυτός να αρνήθηκε. Υποβλήθηκε τελικά σε επέμβαση μετά από αρκετό χρόνο. Ο λόγος που μεσολάβησε μεγάλο διάστημα ήταν γιατί προσπαθούσε να βρει γιατρό «κατάλληλο και οικονομικό». Σε κάποιο άλλο στάδιο της μαρτυρίας του ανάφερε ότι τον Αύγουστο του 2004 πήγε μαζί με τον πατέρα του να επισκεφθούν το Δρ. Παντέλα για να του ζητήσουν «να τον στείλει στο εξωτερικό». Ο γιατρός εισηγήθηκε τότε να διενεργήσει ο ίδιος την επέμβαση, ο ενάγοντας αρνήθηκε, και του είπε χαρακτηριστικά τα πιο κάτω: «. δεν δέχομαι, δεν είδες τις τρύπες που είχα; Δεν ξανάκανες τέτοια επέμβαση και θέλεις να με κάνεις;» Ο γιατρός του είπε τότε «να πάει στο καλό». Ερωτηθείς γιατί δεν αναζήτησε ιατρική βοήθεια στην Κύπρο από άλλο γιατρό, δεν έδωσε οποιαδήποτε σαφή απάντηση και περιορίστηκε να επαναλάβει ότι ο Δρ. Παντέλας δεν είχε εμπειρία σε τέτοιου είδους εγχειρίσεις. Ο επόμενος μάρτυρας ήταν ο πατέρας του ενάγοντα, Σωκράτης Νικολαΐδης. Ο ΜΕ2 είναι νοσηλευτής. Ως αναφέρει χαρακτηριστικά στη γραπτή του δήλωση, «υπηρέτησε σε όλα τα επίπεδα της νοσηλευτικής πυραμίδας» και αφυπηρέτησε το 2005 από τη θέση του Πρώτου Νοσηλευτικού Λειτουργού που είναι η ανώτατη βαθμίδα του νοσηλευτή. Εργάστηκε ως νοσηλευτής για σαράντα έτη, υπηρέτησε μεταξύ άλλων στις Πρώτες Βοήθειες και διετέλεσε προϊστάμενος του Ωτορινολαρυγγολογικού Τμήματος. Ο μάρτυρας στη γραπτή του δήλωση κάνει εκτενή μνεία στη βλάβη που υπέστη ο ενάγοντας στον αριστερό οφθαλμό. Ως αναφέρω όμως στην αρχή της απόφασής μου, η απαίτηση, στο στάδιο των αγορεύσεων, έχει περιοριστεί στο δεξί οφθαλμό και ως εκ τούτου δεν κρίνω σκόπιμο να αναφερθώ στο συγκεκριμένο σκέλος της μαρτυρίας του. Μερικές μέρες μετά την απόλυση του ενάγοντα από το νοσοκομείο, αυτός παραπονέθηκε στο μάρτυρα ότι το δεξί του μάτι είχε πάθει «καθίζηση» και «βούλιαζε», πράγμα το οποίο διαπίστωσε και ο ίδιος ο μάρτυρας, καθότι ήταν «οφθαλμοφανές». Συνόδευσε τότε το γιο του στο Νοσοκομείο, χωρίς να έχουν προγραμματισμένο ραντεβού, και είδαν το Δρ. Διέτη και άλλους γιατρούς του Νευροχειρουργικού Τμήματος. Ως εκ της εργασίας του και της πολυετούς εμπειρίας του ήταν σε θέση να διακρίνει ότι το μάτι είχε πάθει ενόφθαλμο. Το επεσήμανε στο Δρ. Διέτη, αυτός όμως τον κοίταξε ειρωνικά και υποτιμητικά και του απάντησε ότι δεν υπήρχε ενόφθαλμο στο δεξί μάτι, αλλά υπήρχε εξόφθαλμο στο αριστερό. Στη συνέχεια τους παρέπεμψε στο Δρ. Παντέλα. Ο μάρτυρας ανησύχησε πολύ για την κατάσταση του γιου του και αφού συζήτησε το θέμα με πολλούς γιατρούς, αποφάσισε να συμβουλευτεί το Δρ. Καλλή, ειδικό στη στοματογναθοπροσωπική χειρουργική και χειρουργική κεφαλής. Τον συνάντησε αρχικά πολλές φορές μόνος του για να ενημερωθεί, και την 28.3.2004 τον επισκέφθηκε μαζί με τον ενάγοντα. Ο Δρ. Καλλής, αφού εξέτασε τον ενάγοντα και είδε τα αποτελέσματα των εξετάσεων στις οποίες είχε υποβληθεί, τους πληροφόρησε ότι η παραμόρφωση θα επιδεινωνόταν και το μάτι με την πάροδο του χρόνου θα πάθαινε πλήρη καθίζηση. Παράλληλα, υπήρχε κίνδυνος μόλυνσης και απώλειας του δεξιού του ματιού. Ο Δρ. Καλλής αρνήθηκε να διενεργήσει ο ίδιος την επέμβαση. Ανάφερε στο μάρτυρα, μεταξύ άλλων, ότι «λόγω της κρισιμότητας και της πολυπλοκότητας ενός τέτοιου εγχειρήματος, μετά το πέρας τόσων ημερών από το ατύχημα και επειδή στο άλλο μάτι (αριστερό) είχε χαθεί εντελώς η όραση πλέον, υπήρχε ο κίνδυνος, αν πήγαινε κάτι λάθος, ο Γιώργος να παρέμενε εντελώς τυφλός». Ο ίδιος δεν μπορούσε να εγγυηθεί το ποσοστό επιτυχίας στο θέμα της διόρθωσης της παραμόρφωσης, η επέμβαση θα έπρεπε να γίνει από πιο «έμπειρα χέρια» και με καλή ομάδα βοηθών. Ο γιατρός, σύμφωνα πάντα με τα ό,σα ανάφερε ο Δρ. Καλλής στο μάρτυρα, θα έπρεπε να ήταν πολύ έμπειρος στα θέματα τραυματισμών και καταγμάτων του οφθαλμικού κόγχου. Οι γιατροί στην Κύπρο, σύμφωνα με το Δρ. Καλλή, δεν αντιμετώπισαν περιστατικό «παρόμοιο και τόσο περίπλοκο» όπως η περίπτωση του ενάγοντα. Υπήρχε εξαιρετικά μεγάλος κίνδυνος να χαθεί η όρασή του λόγω της απώλειας λιπώδους μάζας στο πίσω μέρος του ματιού του. Ο μάρτυρας και ο ενάγοντας επισκέφθηκαν στη συνέχεια το Δρ. Παντέλα και του ζήτησαν όπως αποστείλει τον ενάγοντα στο εξωτερικό για θεραπεία. Αυτός τους πρότεινε να εγχειρίσει ο ίδιος τον ενάγοντα, πρόταση που απορρίφθηκε από τον ενάγοντα πάραυτα. Από εκείνη τη στιγμή ο μάρτυρας επιδόθηκε σε ένα «μαραθώνιο αγώνα», ως ανάφερε χαρακτηριστικά, και ζήτησε βοήθεια από όσους γνώριζε για να πειστεί ο Δρ. Παντέλας να παραπέμψει τον ενάγοντα στο εξωτερικό για δεύτερη γνώμη και/ή εγχείριση. Στην προσπάθειά του αυτή είδε δύο φορές τον Υπουργό Υγείας, από τον οποίο εισέπραξε μόνο υποσχέσεις, ενώ του ανάφερε ότι θα έπρεπε ο ενάγοντας να περνούσε πρώτα από Ιατροσυμβούλιο για να εγκριθεί η αποστολή του στο εξωτερικό. Για το σκοπό αυτό ήταν αναγκαίο να εξασφαλίσουν τη συγκατάθεση του Δρ. Παντέλα στο Ιατροσυμβούλιο ο οποίος παρέμενε, μέχρι εκείνη τη στιγμή, ανένδοτος. Μέσα Σεπτεμβρίου του 2004 ο μάρτυρας ενημερώθηκε από το Υπουργείο Υγείας ότι ο ενάγοντας θα παραπέμπετο στο Moorfield Eye Hospital στο Λονδίνο για να εξεταστεί από τον οφθαλμίατρο Dr. J. M. Uddin. Την 22.11.2004 ο μάρτυρας και ο ενάγοντας επισκέφθηκαν τον Professor Hammer στην Ελβετία, ήταν ο πιο έμπειρος, και «ίσως ο καλύτερος γιατρός» για τέτοιες περιπτώσεις. Μετά την Ελβετία, πήγαν στην Αγγλία και επισκέφθηκαν το Dr. J. M. Uddin στο Λονδίνο. Τελικά αποφάσισαν όπως ο ενάγοντας υποβληθεί σε εγχείριση στην Ελβετία από το Dr. Beat Hammer. Η επέμβαση πραγματοποιήθηκε κατά ή περί την 22.4.2005, ακολούθησαν δύο άλλες επεμβάσεις, το 2006 και το
7. Ο ενάγοντας χρειάζεται, σύμφωνα με το μάρτυρα, να υποβληθεί σε τέταρτη επέμβαση, πλαστικής φύσης, για αισθητικούς λόγους, για διόρθωση της πτώσης βλεφάρου. Ήταν η θέση του μάρτυρα ότι οι θεράποντες γιατροί στο Γενικό Νοσοκομείο δεν επέδειξαν τη δέουσα επιμέλεια. Συγκεκριμένα, ενώ γνώριζαν ή θα έπρεπε να γνωρίζουν με βάση τα αποτελέσματα της αξονικής τομογραφίας και των ακτινογραφιών ότι ο ενάγοντας είχε υποστεί κάταγμα στα τοιχώματα του οφθαλμικού κόγχου, παρέλειψαν να διενεργήσουν έγκαιρα χειρουργική επέμβαση του κατάγματος, παρόλο που «. αποτελεί στοιχειώδη γνώση γιατρού, ότι το κάταγμα αποκαθίσταται με επέμβαση (εκτός σε ελάχιστες περιπτώσεις) και ότι η πάροδος άπρακτου χρόνου το μόνο που κάνει είναι να μειώνει δραματικά την όποια πιθανότητα επανόρθωσης των τραυμάτων». Ο ίδιος προσωπικά γνώριζε τα πιο πάνω, λόγω της μακροχρόνιας υπηρεσίας τους στις Πρώτες Βοήθειες και της θέσης του ως προϊσταμένου του Ωτορινολαρυγγολογικού Τμήματος. Στο πιο πάνω τμήμα περιθάλπτονταν για έτη «περιστατικά γναθοχειρουργικής» καθότι δεν υπήρχε ειδικός θάλαμος για τέτοιες περιπτώσεις. Αναφερόμενος στους λόγους που ο ενάγοντας δεν υπηρέτησε τη στρατιωτική του θητεία, ανάφερε ότι επιθυμία του τελευταίου ήταν όπως υπηρετήσει στην Ομάδα Υποβρυχίων Καταδρομών (Ο.Υ.Κ.), όπως και τα αδέλφια του. Είχε δηλώσει στο μάρτυρα ότι αν δεν πήγαινε στη συγκεκριμένη ομάδα δεν θα πήγαινε καθόλου στρατό. Όταν τελικά δεν τον επέλεξαν, αρνήθηκε να υπηρετήσει και «έπαιξε», ως ανάφερε χαρακτηριστικά, στο Ιατροσυμβούλιο «τον άρρωστο». Σήμερα το πρόσωπο του ενάγοντα είναι παραμορφωμένο, γεγονός που τον ενοχλεί και τον οδήγησε, σε κάποιο βαθμό, σε κοινωνική απομόνωση. Συγκεκριμένα, αποφεύγει να συναντηθεί με πρόσωπα που τον γνώριζαν προηγουμένως, πριν το ατύχημα. Εκ μέρους της υπεράσπισης κατέθεσε και ο γιατρός Σταύρος Ελευθερίου. Ο μάρτυρας αυτός κατέχει πτυχίο οδοντιατρικής από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και εκπαιδεύτηκε για τρία έτη στη στοματική γναθοπροσωποχειρουργική χειρουργική στο νοσοκομείο Rambam στο Ισραήλ. Κατά την αντεξέτασή του διαφάνηκε ότι δεν είχε αποκτήσει ειδικότητα του γναθοπροσωποχειρούργου. Το Οδοντιατρικό Συμβούλιο Κύπρου του έχει δώσει τον τίτλο της στοματικής και γναθοπροσωπικής χειρουργικής, το Ιατρικό Συμβούλιο όμως αρνήθηκε να του δώσει τον τίτλο αυτό. Ο μάρτυρας εξέτασε τον ενάγοντα για πρώτη φορά πολύ πρόσφατα, δύο περίπου μήνες πριν την ημερομηνία που κλήθηκε να καταθέσει ενώπιον του Δικαστηρίου. Ο μάρτυρας τόνισε, μεταξύ άλλων, τη σημασία της έγκαιρης χειρουργικής επέμβασης όταν διαπιστώνεται κάταγμα του οφθαλμικού κόγχου. Η χειρουργική επέμβαση δύναται να διενεργηθεί, νοουμένου ότι η κατάσταση του ασθενή το επιτρέπει. Στη συγκεκριμένη περίπτωση που ο ασθενής είχε χάσει την όραση από το ένα μάτι, ο γιατρός που θα προέβαινε στην επέμβαση θα έπρεπε να είχε τεράστια πείρα, καθότι πρόκειται για πολύ εξειδικευμένη επέμβαση και υπάρχει ο κίνδυνος να χαθεί η όραση εντελώς. Παραθέτω αυτούσια τη σχετική απάντηση: «. Από τη στιγμή που έχει χαθεί η όραση στο ένα μάτι σίγουρα είναι πολύ πιο μεγάλη η ευθύνη που αναλαμβάνει ένας γιατρός να χειρουργήσει σε περιοχή που είναι σε άμεση σχέση με το άλλο μάτι, γιατί πάντα εμπερικλείεται ο κίνδυνος να τραυματιστεί και να χάσουμε την όραση». Ο ίδιος δεν θα αναλάμβανε ποτέ τέτοια επέμβαση γιατί δεν είχε την απαραίτητη πείρα. Δεν έχει διενεργήσει ούτε μια επέμβαση τέτοιας φύσης, όσες περιπτώσεις είχε τις παρέπεμψε για θεραπεία στο εξωτερικό. Ο μάρτυρας, περιγράφοντας τον οφθαλμικό κόγχο, τον παρομοίασε με ένα χωνί. Μέσα στο χωνί αυτό βρίσκεται το μάτι. Όταν ο κόγχος υποστεί κάταγμα, τότε ο όγκος του μεγαλώνει και το μάτι πηγαίνει προς τα πίσω, δημιουργείται ενόφθαλμο, καθότι λόγω της αύξησης του όγκου το μάτι δεν στηρίζεται στην ίδια θέση όπως πριν. Αν η επέμβαση γίνει αμέσως μετά τον τραυματισμό, τότε, ως ανάφερε χαρακτηριστικά ο μάρτυρας, «.. είναι πιο απλά τα πράγματα κατά τη διάρκεια της επέμβασης». Είναι πιο εύκολο για το χειρουργό «να αναγνωρίσει την ανατομία, να τη διορθώσει και να τα βάλει όλα στη θέση τους». Δεν υπάρχει «παραγωγή ουλώδους συνδετικού ιστού», ούτε παρουσιάζεται «παρεκτόπιση των ανατομικών μορφωμάτων», όπως γίνεται όταν παρέλθει κάποιο χρονικό διάστημα. Ο μάρτυρας ρωτήθηκε και σε σχέση με το «ρίσκο ολικής τύφλωσης» σε περίπτωση που ο ασθενής εγχειριζόταν έγκαιρα. Παραθέτω αυτούσιο το σχετικό απόσπασμα από τη μαρτυρία του: «Ε: Και το ρίσκο της ολικής τύφλωσης ολιγότερο γιατρέ εάν εγχειριστεί πιο γρήγορα; Α: Αυτό δεν μπορώ να σας απαντήσω διότι δεν έχω κάποιο στατιστικό στοιχείο στα χέρια μου, όμως από την στιγμή που έχουμε να κάνουμε με μια αρχική επέμβαση η οποία είναι πιο εύκολη, πιο βατή και με μια μετέπειτα επέμβαση η οποία είναι πολύ πιο δύσκολη σίγουρα ο βαθμός πιθανότητας το να τραυματίσουμε κάτι στη δεύτερη επέμβαση όπου είναι πιο απαιτητική και δύσκολη είναι πιο μεγάλος.» Κατά την αντεξέτασή του ο μάρτυρας παραδέχθηκε ότι εφόσον δεν είχε εξετάσει τον ενάγοντα δεν ήταν σε θέση να γνωρίζει ποια ήταν η κατάστασή του και κατά πόσο αυτή τού επέτρεπε να υποβληθεί σε επέμβαση αμέσως μετά το ατύχημα. Σε ερώτηση που του υποβλήθηκε κατά πόσο ασθενής που παρουσίασε ενόφθαλμο θα έπρεπε να χειρουργηθεί εντός έξι εβδομάδων, αυτός παραδέχθηκε ότι δεν γνώριζε και ανάφερε χαρακτηριστικά: «. εγώ δεν είμαι νευροχειρούργος για να ξέρω για τις έξι εβδομάδες». Ο μάρτυρας δεν ήταν επίσης σε θέση να διαφωτίσει το Δικαστήριο πώς ανιμετωπιζόταν το ενόφθαλμο στα Γενικά Νοσοκομεία της Κύπρου ή στην Κύπρο γενικά, κατά τον επίδικο χρόνο, ήτοι το
8. Ο γιατρός Γεώργιος Παντέλας, ΜΥ1, κατέχει πτυχίο ιατρικής και οδοντιατρικής, έχει ειδικότητα στη στοματογναθοπροσωπο- χειρουργική, την οποία απέκτησε στην Ελλάδα και είναι κάτοχος σχετικής διδακτορικής διατριβής. Έχει κάνει μεταπτυχιακές σπουδές στην Αγγλία και στη Γερμανία. Είναι εγγεγραμμένος γιατρός στο μητρώο ιατρών Κύπρου, εγγεγραμμένος οδοντίατρος στο μητρώο οδοντιάτρων Κύπρου και έχει αναγνωρισμένη ειδικότητα στη στοματική και γναθοπροσωπική χειρουργική, τόσο από το Ιατρικό Συμβούλιο Κύπρου όσο και από το Οδοντιατρικό Συμβούλιο Κύπρου. Από το 1993 μέχρι σήμερα είναι διευθυντής στη Στοματικής και Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής Κλινικής του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας. Λόγω της θέσης του απέκτησε μεγάλη εμπειρία στο συγκεκριμένο τομέα, χειρουργεί ετησίως εννιακόσια περίπου άτομα, εκ των οποίων τριάντα με σαράντα περιπτώσεις αφορούν ασθενείς με κατάγματα οστών που προκαλούν διαταραχή της οστικής δομής του οφθαλμικού κόγχου. Ο μάρτυρας κατέθεσε ότι το κάταγμα που υπέστη ο ενάγοντας στο δεξιό οφθαλμικό κόγχο, είχε διαγνωστεί αμέσως, όταν αυτός υποβλήθηκε σε αξονική τομογραφία, και επιβεβαιώθηκε από την εξέταση που έγινε στα εξωτερικά ιατρεία την 13.2.
9. Τέτοιας φύσης τραύματα, με βάση τη συνήθη διαδικασία που ακολουθείτο στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, αντιμετωπίζονταν προτού ο ασθενής πάρει εξιτήριο. Στη συγκεκριμένη περίπτωση εκτιμήθηκε από τους θεράποντες γιατρούς ότι δεν θα ήταν ορθό όπως ο ενάγοντας υποβληθεί αμέσως σε χειρουργική επέμβαση για αποκατάσταση του κατάγματος, καθότι, με βάση το πόρισμα της αξονικής τομογραφίας, αυτός είχε υποστεί κρανιοεγκεφαλική κάκωση. Διευκρίνισε ότι αν υπήρχε κάποιο σοβαρό πρόβλημα που έχρηζε άμεσης χειρουργικής επέμβασης, ο ενάγοντας θα μπορούσε να χειρουργηθεί, αφού όμως έγινε αξιολόγηση του προβλήματός του και της κρανιοεγκεφαλικής κάκωσης που είχε υποστεί, η οποία του προκάλεσε ενδοεγκεφαλική αιμορραγία, «ζυγίζοντας τα συν και τα πλην», ως ανάφερε χαρακτηριστικά, κρίθηκε ότι η επέμβαση δεν θα έπρεπε να γίνει «σε εκείνη τη φάση», ήτοι τις πρώτες μέρες μετά το ατύχημα. Ο ενάγοντας ουδέποτε χειρουργήθηκε στο Γενικό Νοσοκομείο γιατί τόσο ο ίδιος όσο και οι οικείοι του επέμεναν έντονα για θεραπεία στο εξωτερικό. Ο μάρτυρας γνώριζε τον πατέρα του ενάγοντα, ΜΕ2, καθότι αυτός εργαζόταν ως νοσηλευτής στο Γενικό Νοσοκομείο. Είχε προσωπική γνώση, με βάση τα ό,σα του είχε αναφέρει ο ΜΕ2 ότι έντονη επιθυμία τόσο του ενάγοντα όσο και του ιδίου ήταν όπως αυτός υποβληθεί σε εγχείριση στο εξωτερικό. Ο μάρτυρας αναγνώρισε ότι τα στοιχεία στο φάκελο του ασθενή δεν ήταν πλήρη, παραδέχθηκε επίσης ότι λόγω παρέλευσης μεγάλου χρονικού διαστήματος δεν ήταν σε θέση να θυμηθεί με λεπτομέρεια, από μνήμης, τα γεγονότα που διαδραματίστηκαν. Ήταν όμως απόλυτος ότι, με βάση την πρακτική που ακολουθείτο στο Νοσοκομείο κατά τον επίδικο χρόνο, είχε προσφερθεί στον ασθενή θεραπεία του κατάγματος και αυτός την απέρριψε. Παραθέτω αυτούσιο το σχετικό απόσπασμα από τη μαρτυρία του: «. ήταν αδύνατο να είναι εις γνώση μας ασθενής με κάταγμα οφθαλμολογικού κόγχου, να νοσηλεύεται στο νοσοκομείο, να υπάρχει τεκμήριο ο αξονικός τομογράφος ότι έχει κάταγμα και να αφέθηκε χωρίς θεραπεία, σημαίνει ότι δεν ακολουθήθηκε η συνήθης διαδικασία που ακολουθείται σε όλους του αρρώστους για κάποιο λόγο. Και ο λόγος που δεν ακολουθήθηκε είναι πρώτον δεν υπάρχει η συγκατάθεσή του και δεν ήθελε θεραπεία από εμάς». Το Ιατροσυμβούλιο, στο οποίο συμμετείχε και ο ίδιος, αποφάσισε τελικά την παραπομπή του ενάγοντα σε ιατρικό κέντρο του εξωτερικού, όπου του παρασχέθηκε η θεραπεία και έγινε διόρθωση του μετατραυματικού ενόφθαλμου με έξοδα του Υπουργείου. Με την επέμβαση επήλθε πλήρης αποκατάσταση του ενόφθαλμου. Ο γιατρός Ανδρέας Διέτης είναι ειδικός νευροχειρούργος. Είναι απόφοιτος της Ιατρικής Σχολής Αθηνών και έχει πολυετή πείρα στο συγκεκριμένο τομέα, τόσο στην Κύπρο όσο και στο εξωτερικό. Από το 1990 μέχρι την αφυπηρέτησή του το 2010, διετέλεσε διευθυντής του Νευροχειρουργικού Τμήματος του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας. Η μαρτυρία του βασίστηκε κυρίως στον ιατρικό φάκελο του ενάγοντα, Τεκμήριο
10. Σύμφωνα με τα στοιχεία του φακέλου αυτού, ο ενάγοντας εισήχθηκε από τις Πρώτες Βοήθειες του Γενικού Νοσοκομείου στο Νευροχειρουργικό Τμήμα από το Δρ. Χριστόπουλο, με τη διάγνωση της κρανιοεγκεφαλικής κάκωσης. Από την κλινική εξέταση την οποία κατέγραψε ο Δρ. Χριστόπουλος, το επίπεδο συνειδήσεως του ενάγοντα ήταν πλήρες, ενώ η κινητικότητα και μυϊκή ισχύς των άκρων του φυσιολογική. Παρουσίαζε οίδημα και αιμάτωμα του δεξιού οφθαλμού, πρόπτωση του αριστερού βλεφάρου με διασταλμένη κόρη χωρίς αντίδραση στο φως. Ο αριστερός οφθαλμός ήταν τυφλός. Ο μάρτυρας κατέθεσε επίσης ότι σύμφωνα με την αξονική τομογραφία, Τεκμήριο 1, ο ενάγοντας παρουσίαζε υπαραχνοειδή αιμορραγία και ύπαρξη αέρα στον εγκέφαλο λόγω καταγμάτων του σφηνοειδούς ιστού στην περιοχή του σφηνοειδούς κόλπου, όπως και του ισθμοειδούς πετάλου. Παρουσίαζε επίσης οίδημα των μαλακών μορίων στο δεξιό οφθαλμικό κόγχο και κατάγματα προσωπικού κρανίου. Αυτό καθιστούσε την κατάστασή του κρίσιμη, και υπήρχε κίνδυνος να επιδεινωθεί. Ένας που σπάζει το κρανίο του και υπάρχει αέρας στον κρανιακό χώρο διατρέχει τον κίνδυνο μόλυνσης και απώλειας εγκεφαλονωτιαίου υγρού από τη μύτη και χρειάζεται «κλειστή παρακολούθηση» για μερικές ημέρες μέχρι να σταθεροποιηθεί η κατάστασή του. Αυτή ήταν συνοπτικά η μαρτυρία που έχει τεθεί ενώπιον του Δικαστηρίου. Είχα την ευκαιρία να παρακολουθήσω τους μάρτυρες ενώ κατέθεταν και να εξετάσω τη μαρτυρία τους. Το πρώτο σημείο που θα ήθελα να τονίσω είναι τη σημασία της μαρτυρίας εμπειρογνωμόνων σε τέτοιας φύσης υπόθεση, η οποία αφορά ιατρικά θέματα. Το καθήκον του πραγματογνώμονα έγκειται στην αντικειμενική και εμπεριστατωμένη παρουσίαση των αναγκαίων επιστημονικών στοιχείων που θα βοηθήσουν το Δικαστήριο να κρίνει ευχερώς την ακρίβεια των θέσεών του και να διαμορφώσει τη δική του ανεξάρτητη άποψη. Ξεχωριστή σπουδαιότητα έχει και η βάση επί της οποίας στηρίζει τη γνώμη του[1] Επισημαίνω ότι στην υπό κρίση περίπτωση ο ενάγοντας δεν κάλεσε το Δρ. Καλλή που τον εξέτασε λίγες εβδομάδες μετά τον τραυματισμό του, ούτε το Δρ. Hammer που διενήργησε την επέμβαση, ούτε οποιοδήποτε εμπειρογνώμονα επί του θέματος. Ο μόνος που κλήθηκε να καταθέσει ήταν ο οδοντίατρος Σταύρος Ελευθερίου. Ο μάρτυρας εξέτασε τον ενάγοντα για πρώτη φορά πολύ πρόσφατα, αφού παρήλθαν δέκα περίπου χρόνια μετά τον τραυματισμό και αρκετά χρόνια μετά την επέμβαση για αποκατάσταση του ενόφθαλμου. Δεν γνώριζε ποια ήταν η κατάσταση του ενάγοντα αμέσως μετά το ατύχημα, ενώ οι γνώσεις και η πείρα του σε σχέση με τη συγκεκριμένη πάθηση ήταν πολύ περιορισμένες. Ο ίδιος παραδέχθηκε ότι ουδέποτε διενήργησε τέτοιας φύσης επέμβαση. Από τη μαρτυρία του δέχομαι την περιγραφή του ενόφθαλμου, ως επίσης και το χρόνο εντός του οποίου θα πρέπει να αποκαθίσταται το κάταγμα του οφθαλμικού κόγχου. Πρόκειται για μαρτυρία η οποία δεν αμφισβητήθηκε και συνάδει με τη μαρτυρία της υπεράσπισης. Το βασικό παράπονο του ενάγοντα και του πατέρα του, ΜΕ2, ήταν ότι ο γιατρός Παντέλας δεν τον παράπεμψε για θεραπεία του κατάγματος στο δεξιό οφθαλμό στο εξωτερικό. Τόσο ο ενάγοντας, όσο και ο πατέρας του, προσπάθησαν να παρουσιάσουν τους γιατρούς του Γενικού Νοσοκομείου εντελώς άσχετους, ότι στερούνταν βασικών γνώσεων και συνεπώς η απαίτησή τους όπως ο ενάγοντας υποβληθεί σε επέμβαση στο εξωτερικό ήταν δικαιολογημένη. Ισχυρίστηκαν, μεταξύ άλλων, ότι οι γιατροί έδωσαν εξιτήριο στον ενάγοντα, άτομο που είχε κάταγμα στο δεξιό οφθαλμικό κόγχο, ενώ θα έπρεπε να γνωρίζουν, πρόκειται για στοιχειώδη γνώση, την οποία γνώριζε ακόμη και ο ΜΕ2 που ήταν νοσηλευτής και όχι γιατρός, ότι το κάταγμα θα δημιουργούσε ενόφθαλμο. Όταν δημιουργήθηκε το ενόφθαλμο ο γιατρός Διέτης δεν ήταν σε θέση να το αναγνωρίσει και επέμενε ότι δημιουργήθηκε εξώφθαλμο στο αριστερό μάτι. Η μαρτυρία τους δεν με πείθει. Η εικόνα που αποκόμισα ήταν ότι επιθυμία και των δύο ήταν, από την πρώτη κιόλας στιγμή, όπως ο ενάγοντας μεταβεί στο εξωτερικό για αποκατάσταση του κατάγματος στον οφθαλμικό κόγχο. Προφανώς, ο ΜΕ2 ήθελε όπως παρασχεθεί στο γιο του η καλύτερη δυνατή θεραπεία. Ο ΜΕ2 μερίμνησε αμέσως να ενημερωθεί για το θέμα, ήτοι για το κάταγμα του οφθαλμικού κόγχου, έλαβε διάφορες πληροφορίες μέσω διαδικτύου, συζήτησε το θέμα με πολλούς γιατρούς και επισκέφθηκε επανειλημμένα τον ιδιώτη γιατρό Δρ. Καλλή, με τον οποίο είχε συνεργαστεί στο παρελθόν και τον οποίο θεωρούσε καλό γνώστη του θέματος. Ο ΜΕ2 επανειλημμένα τόνισε ότι ο ίδιος γνώριζε, λόγω των προσόντων και της πείρας του, ότι το κάταγμα θα έπρεπε να «αποκατασταθεί με επέμβαση» και ότι η πάροδος χρόνου «μειώνει την πιθανότητα επανόρθωσης των τραυμάτων». Η κρίση του ότι ο ενάγοντας θα έπρεπε να εγχειριστεί στο εξωτερικό δεν στηρίχθηκε στην κατ΄ ισχυρισμό παράλειψη των γιατρών του νοσοκομείου να παράσχουν στον ενάγοντα θεραπεία ή στην αδυναμία τους να διαγνώσουν τη βλάβη του ενάγοντα, αλλά στη σοβαρότητα της κατάστασης του τελευταίου ο οποίος είχε ήδη χάσει την όραση του αριστερού ματιού του και στους κινδύνους που περίκλειε τέτοιας φύσης επέμβαση. Ως παραθέτω αναλυτικά πιο πάνω, με βάση τη μαρτυρία του ιδίου του ΜΕ2, ο Δρ. Καλλής τον είχε συμβουλεύσει ευθύς εξαρχής ότι ο ενάγοντας θα έπρεπε να υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση στο εξωτερικό και όχι στην Κύπρο. Ο ενάγοντας παραπονέθηκε επίσης ότι οι γιατροί και το νοσηλευτικό προσωπικό, κατά την παραμονή του στο Γενικό Νοσοκομείο, δεν τον ενημέρωναν για την κατάστασή του και αρνούνταν να απαντήσουν στις ερωτήσεις του. Πρόκειται για δηλώσεις που αποκλειστικό σκοπό είχαν τη δημιουργία εντυπώσεων. Από τη μαρτυρία του ιδίου προκύπτει ότι τις πρώτες μέρες δεν είχε άμεση επαφή με το περιβάλλον του, δεν ήταν καν σε θέση να θυμηθεί τι έλαβε χώρα τις πρώτες 4-5 μέρες της νοσηλείας του. Η ενημέρωση γινόταν στον πατέρα του, ΜΕ2, ο οποίος είχε λάβει ηγετικό ρόλο σε σχέση με την πορεία της νοσηλείας του. Τόσο ο ενάγοντας όσο και πατέρας του έδωσαν ιδιαίτερη έμφαση στο γεγονός ότι ο Δρ. Διέτης δεν ήταν σε θέση να αντιληφθεί ότι είχε δημιουργηθεί ενόφθαλμο. Εν πρώτοις, θα ήθελα να παρατηρήσω ότι παρά το γεγονός ότι το θέμα αυτό αποτέλεσε ουσιαστικό μέρος της μαρτυρίας του ενάγοντα και του πατέρα του ΜΕ2, ο γιατρός Διέτης δεν αντεξετάστηκε επί τούτου. Πέραν τούτου, μου κάνει εντύπωση το γεγονός ότι τόσο ο ενάγοντας όσο και ο ΜΕ2 επανέλαβαν τα ό,σα είχαν διαμειφθεί κατά την ισχυριζομένη συνάντηση με τον ίδιο ακριβώς τρόπο, δέκα χρόνια μετά το συμβάν, ενώ δεν ήταν σε θέση να θυμηθούν άλλα σοβαρά θέματα που αφορούσαν την υπόθεση. Δεν έχω ικανοποιηθεί, με βάση την προσκομισθείσα μαρτυρία, ότι το εν λόγω συμβάν έλαβε χώρα κάτω από τις περιστάσεις που έχουν περιγράψει. Και αν ακόμη δεχόμουνα τη μαρτυρία τους, θα ήθελα να παρατηρήσω τα πιο κάτω: Η συνάντηση των δύο με το γιατρό Διέτη δεν έγινε μετά από κάποιο προκαθορισμένο ραντεβού. Ο ενάγοντας και ο πατέρας του, ΜΕ2, πήγαν στο νοσοκομείο και συνάντησαν τυχαία το Δρ. Διέτη, ο οποίος δεν ήταν καν ειδικός επί του θέματος. Υπενθυμίζω ότι ο Δρ. Διέτης ήταν νευρολόγος χειρούργος και καμία εμπειρία είχε με την περίθαλψη κατάγματος οφθαλμικού κόγχου, γεγονός που γνώριζε πολύ καλά ο ΜΕ
11. Πιστεύω ότι η εξιστόρηση και αυτού του συμβάντος έγινε για να δημιουργηθεί αρνητική εικόνα στο Δικαστήριο σε σχέση με τους γιατρούς του Νοσοκομείου και να ενισχυθεί η θέση αμφοτέρων ότι οι γιατροί του Νοσοκομείου στερούνταν βασικών γνώσεων. Επισημαίνω ότι το ό,σα, κατ΄ ισχυρισμό, ανάφερε ο Δρ. Διέτης ουδόλως θα μπορούσαν να επηρεάσουν τους δύο άνδρες, καθότι αμφότεροι γνώριζαν ότι το κάταγμα στον οφθαλμικό κόγχο θα έπρεπε να τύχει χειρουργικής επέμβασης. Το γεγονός ότι ο νευρολόγος χειρούργος Δρ. Διέτης - στην ολιγόλεπτη τυχαία συνάντηση που είχαν - δεν διαπίστωσε, σύμφωνα με τους ισχυρισμούς τους, ότι το μάτι είχε πάθει καθίζηση, δεν μπορούσε να επηρεάσει την απόφασή τους σε σχέση με θεραπεία που θα έπρεπε να τύχει ο ενάγοντας. Πέραν των πιο πάνω, παρατηρώ ότι αμφότεροι προσπάθησαν να παρουσιάσουν ότι όλα τα προβλήματα που αντιμετωπίζει σήμερα ο ενάγοντας, σωματικά και ψυχικά, οφείλονται στους γιατρούς του Γενικού Νοσοκομείου. Προφανώς παραγνωρίζουν ότι ο ενάγοντας είχε εμπλακεί σε βίαιη σύγκρουση από την οποία τραυματίστηκε πολύ σοβαρά. Εντύπωση μου έκανε και το γεγονός ότι προσπάθησαν να επιρρίψουν στους γιατρούς και την απώλεια της όρασης στον αριστερό οφθαλμό, ενώ δεν κατείχαν οποιαδήποτε στοιχεία που θα μπορούσαν να υποστηρίξουν τη θέση αυτή. Έκπληξη επίσης μου προκάλεσε και η δήλωση του ενάγοντα ότι είχε κοροϊδεύσει το Ιατρικό Συμβούλιο ότι είχε ψυχολογικά προβλήματα για να αποφύγει να υπηρετήσει τη στρατιωτική του θητεία. Πρόκειται για άτομο που χωρίς κανένα ενδοιασμό καταφεύγει στο ψεύδος για να εξυπηρετήσει τα δικά του συμφέροντα. Επισημαίνω επίσης ότι υπάρχει ένα πέπλος σκότους σε σχέση με τις ενέργειες του ενάγοντα μετά που έλαβε εξιτήριο από το νοσοκομείο. Περίγραψε με έμφαση την τυχαία συνάντηση με το Δρ. Διέτη, την οποία δεν ήταν σε θέση να τοποθετήσει χρονικά, δεν ανάφερε όμως ο,τιδήποτε άλλο σχετικό με την πορεία της υγείας του. Άξιον απορίας είναι και το γεγονός ότι ο πατέρας του, ΜΕ2, επισκεπτόταν μόνος του το Δρ. Καλλή, τον επισκέφθηκε επανειλημμένα, και ο ενάγοντας, που ήταν ο άμεσα ενδιαφερόμενος, ο ασθενής, δεν τον ακολουθούσε. Η εικόνα που σχημάτισα από τη μαρτυρία αμφοτέρων ήταν ότι δεν επιθυμούσαν όπως ο ενάγοντας υποβληθεί σε επέμβαση στο Γενικό Νοσοκομείο για αποκατάσταση του κατάγματος στο δεξιό οφθαλμικό κόγχο. Επιθυμία, ή μάλλον απαίτησή τους, ήταν όπως αυτός αποσταλεί για θεραπεία στο εξωτερικό με έξοδα της Κυπριακής Δημοκρατίας. Στην ουσία το παράπονό τους δεν ήταν ότι ο Δρ. Παντέλας δεν τον χειρούργησε, αλλά ότι ο τελευταίος δεν σύστησε αμέσως την παραπομπή του στο εξωτερικό και το έπραξε αρκετούς μήνες αργότερα. Εν κατακλείδι, αμφότεροι μου έδωσαν την εντύπωση ατόμων που δεν είχαν κανένα ενδοιασμό να υπερβάλουν ως προς τα γεγονότα, ακόμη και να αποκρύψουν την αλήθεια για να υποστηρίξουν την αξίωση του ενάγοντα. Ο Δρ. Παντέλας μου έκανε πολύ καλή εντύπωση. Η μαρτυρία του ήταν θετική, χωρίς περιστροφές και υπερβολές. Ήταν γνώστης του θέματος και είχε πολυετή εμπειρία στο θέμα αυτό. Η μαρτυρία του επί των επιστημονικών θεμάτων, η οποία δεν αμφισβητήθηκε κατά την αντεξέταση, γίνεται αποδεκτή. Η αντεξέταση του μάρτυρα αυτού περιορίστηκε ουσιαστικά σε ένα θέμα, ήτοι κατά πόσο ο ενάγοντας είχε εκδηλώσει την επιθυμία του να μεταβεί στο εξωτερικό για θεραπεία πριν τη 17.8.
12. Προβλήθηκε η θέση ότι η πρώτη φορά που ο ενάγοντας εξέφρασε την επιθυμία αυτή ήταν κατά την πιο πάνω ημερομηνία, ήτοι την 17.8.
13. Ο μάρτυρας απέρριψε την πιο πάνω θέση και τόνισε επανειλημμένα ότι ο λόγος που δεν παρασχέθηκε θεραπεία στον ενάγοντα σε σχέση με το κάταγμα στο δεξιό οφθαλμικό κόγχο, ήταν γιατί ο ίδιος δεν επιθυμούσε να υποβληθεί σε επέμβαση στην Κύπρο, αίτημά του ήταν όπως παραπεμφθεί για θεραπεία στο εξωτερικό. Η μαρτυρία του ΜΕ2 επί του συγκεκριμένου σημείου ενισχύεται, κατά την άποψή μου, και από τη μαρτυρία του ενάγοντα και του πατέρα του, ΜΕ
14. Υπενθυμίζω ότι με βάση τη δική τους μαρτυρία θεωρούσαν ότι η συγκεκριμένη εγχείριση θα έπρεπε να διενεργηθεί από πεπειραμένο γιατρό, καθότι σε περίπτωση αποτυχίας, ο ενάγοντας, που είχε ήδη χάσει την όρασή του από τον αριστερό οφθαλμό, θα έμενε εντελώς τυφλός. Ο ίδιος ο ενάγοντας ανάφερε χαρακτηριστικά ότι προσπαθούσε να βρει γιατρό «κατάλληλο και οικονομικό». Τέλος, θα ήθελα να παρατηρήσω ότι η πιο πάνω θέση που προωθήθηκε για πρώτη φορά κατά την αντεξέταση του ΜΥ1 δεν συνάδει με τις λεπτομέρειες της Έκθεσης Απαίτησης. Θετική και σταθερή ήταν, κατά την κρίση μου, και η μαρτυρία του Δρ. Διέτη. Η μαρτυρία του, η οποία δεν έχει στην ουσία αμφισβητηθεί, γίνεται δεκτή στο σύνολό της. Το βάρος είναι στους ώμους του ενάγοντα να αποδείξει ότι οι γιατροί στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας παραβίασαν το καθήκον επιμέλειας που είχαν προς αυτόν. Το επίπεδο δεξιότητας που αναμένεται από επαγγελματία γιατρό, είναι εκείνο της συνήθους δεξιότητας την οποία αναμένεται να έχει πρόσωπο το οποίο επαγγέλλεται και ασκεί τη συγκεκριμένη ειδικότητα. Ως αναφέρθηκε χαρακτηριστικά στην Αγγλική απόφαση Bolam v. Friern Hospital Management Committee[2]: «. But where you get a situation which involves the use of some special skill or competence, then the test as to whether there has been negligence or not is not the test of the man on the top of a Clapham omnibus, because he has not got this special skill. The test is the standard of the ordinary skilled man exercising and professing to have that special skill. A man need not possess the highest expert skill; it is well established law that it is sufficient if he exercise the ordinary skill of an ordinary competent man exercising that particular act». Οι πιο πάνω αρχές έχουν υιοθετηθεί και από τα Κυπριακά Δικαστήρια, σχετικές είναι οι αποφάσεις Χρίστος Αγγελή v. Ανδρέα Βορκά[3], Κυριακή Σ. Αθανασίου v. Αντώνη Κουκούνη[4] και Γιάλλουρος κ.ά. v. Ψύλλου κ.ά.[5]. Στην υπό κρίση υπόθεση, με βάση την αποδεκτή μαρτυρία, προκύπτει ότι όταν ο ενάγοντας μεταφέρθηκε στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, οι τραυματισμοί του ήταν σοβαροί. Υπέφερε, μεταξύ άλλων, από κρανιοεγκεφαλική κάκωση που του προκάλεσε ενδοεγκεφαλική αιμορραγία. Ενόψει της πιο πάνω κατάστασης, δεν υποβλήθηκε αμέσως σε χειρουργική επέμβαση για αποκατάσταση του κατάγματος στον οφθαλμικό κόγχο. Οι θεράποντες γιατροί γνώριζαν τα πλεονεκτήματα που θα είχε η άμεση αποκατάσταση του κατάγματος, αξιολογώντας όμως τα πλεονεκτήματα με τα μειονεκτήματα, και συγκεκριμένα το γεγονός ότι είχε ενδοεγκεφαλική αιμορραγία, έκριναν ότι δεν ενδείκνυτο η διενέργεια χειρουργικής επέμβασης το συγκεκριμένο χρόνο. Τόσο ο ενάγοντας, όσο και ο πατέρας του, ΜΕ2, γνώριζαν ότι το κάταγμα θα έπρεπε να αποκατασταθεί έγκαιρα, εντός έξι εβδομάδων, καθότι, σε αντίθετη περίπτωση, υπήρχε μεγάλη πιθανότητα να δημιουργηθεί ενόφθαλμο, επέλεξαν όμως να μη δεχθούν τη θεραπεία που παρείχετο στο Γενικό Νοσοκομείο και να αναζητήσουν θεραπεία στο εξωτερικό. Ο λόγος που δεν υποβλήθηκε ο ενάγοντας σε επέμβαση στην Κύπρο, δεν οφείλεται στην απροθυμία των γιατρών του Νοσοκομείου να διενεργήσουν τη συγκεκριμένη επέμβαση ή στην αμέλειά τους να διαγνώσουν το πρόβλημα, αλλά λόγω της πεποίθησης, τόσο του ιδίου όσο και του πατέρα του, ότι οι γιατροί του Νοσοκομείου δεν είχαν την αναγκαία πείρα να διενεργήσουν τέτοια επέμβαση. Δέχομαι τη θέση του Δρ. Παντέλα ότι ήταν αδύνατο, με βάση την πάγια πρακτική που ακολουθείτο στο Γενικό Νοσοκομείο, να μην είχε προσφερθεί στον ενάγοντα θεραπεία για αποκατάσταση του κατάγματος. Είναι δύσκολο να πιστέψει κανείς ότι οι γιατροί του Νοσοκομείου παρέλειψαν να περιθάλψουν το κάταγμα στο δεξί οφθαλμό και ότι ο ΜΕ2, που γνώριζε όλους τους κινδύνους, παρέμεινε απαθής. Ο ΜΕ2 γνώριζε ότι το κάταγμα θα δημιουργούσε ενόφθαλμο αν δεν αντιμετωπιζόταν έγκαιρα. Εάν ο ενάγοντας επιθυμούσε να υποβληθεί σε θεραπεία στο νοσοκομείο, απλώς θα έπρεπε να το ζητήσει. Υπενθυμίζω ότι ο ΜΕ2 ήταν νοσηλευτής και το Γενικό Νοσοκομείο ήταν για εκείνο οικείος χώρος, υπήρξε ο χώρος εργασίας του για τέσσερις περίπου δεκαετίες. Γνώριζε τους θεράποντες γιατρούς του ενάγοντα, είχε άμεση και τακτή ενημέρωση για την κατάσταση της υγείας του ενάγοντα και είχε άμεση και στενή επαφή με τους γιατρούς. Δεν είχε κανένα ενδοιασμό να απαιτήσει από το Δρ. Παντέλα, με φορτικό τρόπο, να συγκατατεθεί στην παραπομπή του ενάγοντα στο εξωτερικό, ούτε δίστασε να απαιτήσει από τον Υπουργό Υγείας όπως μεριμνήσει για την αποστολή του γιου του στο εξωτερικό. Τα πιο πάνω δεν τα αναφέρω με επικριτική διάθεση, αναγνωρίζω την αγωνία του σε σχέση με την υγεία του γιου του, τα αναφέρω όμως για να καταδείξω ότι ήταν άτομο που ήξερε να διεκδικεί. Ο ΜΕ2, που στην ουσία ήταν αυτός που λάμβανε όλες τις ουσιαστικές αποφάσεις που αφορούσαν τη θεραπεία του γιου του, ήταν πεπεισμένος, μετά και από συμβουλές που πήρε από πολλούς γιατρούς, ιδιαίτερα όμως από το Δρ. Καλλή, ότι κανένας γιατρός στην Κύπρο δεν ήταν σε θέση να χειρουργήσει το γιο του λόγω της περιπλοκότητας του κατάγματος και συγκεκριμένα της απώλειας της λιπώδους μάζας, στο πίσω μέρος του ματιού. Αν η επέμβαση δεν πετύχαινε, υπήρχε μεγάλος κίνδυνος ο γιος του να μείνει τυφλός. Ουσιαστικά, ως αναφέρω και ανωτέρω, το παράπονο του ενάγοντα και του πατέρα του, ΜΕ2, δεν ήταν ότι ο Δρ. Παντέλας δεν υπέβαλε τον ενάγοντα σε χειρουργική επέμβαση, αλλά ότι ο Δρ. Παντέλας δεν έδωσε τη συγκατάθεσή του για αποστολή του ενάγοντα στο εξωτερικό νωρίτερα. Ως ανάφερε χαρακτηριστικά ο ΜΕ2, παρακαλούσε το Δρ. Παντέλα για έξι μήνες να συγκατατεθεί όπως ο γιος του παραπεμφθεί για θεραπεία στο εξωτερικό. Από τη μαρτυρία του ιδίου προκύπτει ότι οι πιέσεις ήταν έντονες, «επιδόθηκε σε ένα μαραθώνιο αγώνα και ζήτησε βοήθεια από όσους γνώριζε για να πειστεί ο Δρ. Παντέλας να παραπέμψει το Γιώργο στο εξωτερικό για δεύτερη γνώμη και ή εγχείριση». Η συγκατάθεση του Δρ. Παντέλα ήταν αναγκαία καθότι ήταν ένας εκ των γιατρών που θα συμμετείχε στο Ιατρικό Συμβούλιο που θα εξέταζε τον ενάγοντα. Το Ιατρικό Συμβούλιο ήταν αυτό που θα προέβαινε σε εισήγηση κατά πόσο ο ενάγοντας θα έπρεπε να παραπεμφθεί στο εξωτερικό για θεραπεία. Το Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας καμία υποχρέωση είχε να παραπέμψει τον ενάγοντα για θεραπεία στο εξωτερικό και να καλύψει τα έξοδά του. Η παραπομπή ασθενών στο εξωτερικό γίνεται, ως ο ίδιος ο ΜΕ2 ανάφερε, μέσω του Υπουργείου Υγείας. Σχετικές είναι οι επιστολές που κατατέθηκαν ως τεκμήρια προς την Υπουργό Υγείας. Ενόψει τούτου, καμία ευθύνη μπορεί να αποδοθεί στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας για το θέμα αυτό. Από τη μαρτυρία που έχει τεθεί ενώπιόν μου, προκύπτει ότι ο φάκελος του ενάγοντα, που τηρείτο στο νοσοκομείο, δεν τηρείτο δεόντως. Είναι περιττό να τονίσω τη σημασία της ορθής τήρησης φακέλων, επισημαίνω όμως ότι η παράλειψη αυτή δεν επηρέασε με οποιοδήποτε αρνητικό τρόπο την κατάσταση της υγείας του ενάγοντα. Το γεγονός δε ότι στο φάκελο του ασθενή δεν αναγράφηκε η επιθυμία του να τύχει θεραπείας, είναι άνευ σημασίας στη συγκεκριμένη περίπτωση, καθότι, σύμφωνα με τη μαρτυρία τόσο του ενάγοντα όσο και του πατέρα του, φαίνεται ότι διακαής πόθος αμφοτέρων ήταν όπως τύχει θεραπείας στο εξωτερικό. Με βάση τα στοιχεία που έχουν τεθεί ενώπιόν μου, δεν έχω ικανοποιηθεί ότι το Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας ευθύνεται για τη βλάβη που είχε ο ενάγοντας στο δεξιό οφθαλμικό κόγχο. Ανεξαρτήτως της πιο πάνω κατάληξής μου, κρίνω ορθό όπως εξετάσω και το θέμα των αποζημιώσεων σε περίπτωση που τα πιο πάνω ευρήματά μου ανατραπούν κατ΄ έφεση. Κατά τον υπολογισμό των γενικών αποζημιώσεων το Δικαστήριο λαμβάνει υπόψη τη φύση και την έκταση των τραυμάτων του θύματος και τον πόνο, την ταλαιπωρία που υπέστη και ή που συνεχίζει να υφίσταται. Οι αποζημιώσεις που θα επιδικαστούν πρέπει να είναι εύλογες, να συνιστούν δίκαιη αποκατάσταση του θύματος και να είναι κοινωνικά αποδεκτές. Τα Δικαστήρια ακολουθούν μια ανοδική πορεία στο θέμα της χορήγησης των αποζημιώσεων σε υποθέσεις σωματικών βλαβών, η τάση αυτή όμως «. δεν πρέπει να είναι ανεξέλεγκτη και πρέπει να περιορίζεται μέσα στα σωστά πλαίσια της λογικής και δίκαιης για όλους τους διαδίκους αποζημίωσης[6]¨. Οι προηγούμενες αποφάσεις είναι καθοδηγητικές για το Δικαστήριο, δεν αποτελούν όμως δεσμευτικό προηγούμενο, υπό την έννοια της αρχής του stare decisis. Η κάθε υπόθεση διαφέρει ανάλογα με το είδος, την έκταση, τον τραυματισμό, τις προσωπικές συνθήκες του θύματος και τα ιδιαίτερα περιστατικά της κάθε υπόθεσης. Σε σχέση με τις ζημιές του ενάγοντα είναι παραδεκτό και από τις δύο πλευρές ότι το ενόφθαλμο έχει πλήρως θεραπευτεί. Ο ίδιος ο ενάγοντας, καταθέτοντας ενώπιον του Δικαστηρίου, αναφέρθηκε στην παραμόρφωση της αριστερής πλευράς του προσώπου, η οποία, ως ανάφερε χαρακτηριστικά, του προκαλεί αισθήματα μειονεξίας. Καμία μνεία γίνεται σε παραμόρφωση ή οποιαδήποτε βλάβη στο δεξί μάτι. Παρατηρώ επίσης ότι ούτε στην έκθεση του Ιατροσυμβουλίου ημερομηνίας 8.9.2008, Τεκμήριο 25, γίνεται αναφορά σε οποιαδήποτε βλάβη στο δεξί οφθαλμό. Ως αναφέρεται στην πιο πάνω έκθεση, δεν φαίνεται κλινικά ενόφθαλμο και δεν παρουσιάζονται εμφανείς οστικές παραμορφωτικές αλλοιώσεις. Τέλος, θα ήθελα να επισημάνω ότι ούτε ο γιατρός Σταύρος Ελευθερίου αναφέρθηκε σε οποιοδήποτε πρόβλημα στο δεξί οφθαλμό. Εν κατακλείδι, κανένα στοιχείο έχει τεθεί ενώπιον του Δικαστηρίου ότι η καθυστέρηση που παρατηρήθηκε στην αποκατάσταση του κατάγματος στο δεξί οφθαλμικό κόγχο, που στη συνέχεια δημιούργησε ενόφθαλμο, επέφερε οποιαδήποτε μόνιμη βλάβη στον ενάγοντα. Με βάση τα στοιχεία που έχουν τεθεί ενώπιόν μου, και δεν έχουν καν αμφισβητηθεί, προκύπτει ότι για τη διόρθωση του ενόφθαλμου ο ενάγοντας υποβλήθηκε σε δύο επεμβάσεις στην Ελβετία, τον Απρίλιο του 2005 και τον Ιούνιο του
15. Στη γραπτή δήλωση που ο ενάγοντας παρουσίασε στο Δικαστήριο ισχυρίστηκε ότι υποβλήθηκε και σε «τρίτη διορθωτική επέμβαση» στο πρόσωπο, το Μάιο του 2007, για καθαρισμό των πόρων του δεξιού οφθαλμού. Καμία επιστημονική μαρτυρία έχει τεθεί ενώπιον του Δικαστηρίου ότι η πιο πάνω θεραπεία συνδέεται με το ενόφθαλμο, ή γενικά με την καθυστέρηση αποκατάστασης του κατάγματος στο δεξιό οφθαλμικό κόγχο. Πέραν τούτου, καμία επιστημονική μαρτυρία προσκομίστηκε ότι θα χρειαστεί, λόγω του ενόφθαλμου, μελλοντική επέμβαση. Τόσο ο ενάγοντας όσο και ο πατέρας του προσπάθησαν να πείσουν το Δικαστήριο ότι μετά τον τραυματισμό του έχει απομονωθεί κοινωνικά και αντιμετωπίζει ψυχολογικά προβλήματα. Αναγνωρίζω ότι μετά το ατύχημα και τους τραυματισμούς που υπέστη στο πρόσωπο, πιθανό να απόφευγε τη συχνή συναναστροφή με κόσμο, ιδιαίτερα με άτομα που τον γνώριζαν πριν το ατύχημα. Αυτό όμως διήρκησε σύντομο χρονικό διάστημα. Με βάση τη μαρτυρία του ιδίου είναι ιδιοκτήτης bar και παράλληλα εργάζεται ως Dj. Αμφότερα επαγγέλματα προϋποθέτουν, ως εκ της φύσεώς τους, καθημερινή συναναστροφή με κόσμο. Είναι λοιπόν φανερό πως η πιο πάνω θέση του ότι αποφεύγει τη συναναστροφή με κόσμο δεν ευσταθεί. Δέχομαι ότι ο ενάγοντας νοιώθει κάπως μειονεκτικά σε σχέση με την εμφάνισή του, αυτό όμως οφείλεται κυρίως στην απώλεια όρασης του αριστερού οφθαλμού και της παράλυσης της αριστερής πλευράς του προσώπου του και όχι στη δημιουργία του ενόφθαλμου που έχει πλέον αποκατασταθεί. Καταλήγω ότι σε περίπτωση που η αξίωση του ενάγοντα πετύχαινε, αυτός θα δικαιούτο το ποσό των €5,000, πλέον νόμιμο τόκο από 10.2.2004 μέχρι εξοφλήσεως. Τη 10.2.2004 ο ενάγοντας έλαβε εξιτήριο από το Νοσοκομείο και οι κίνδυνοι που υπήρχαν τις πρώτες μέρες μετά τον τραυματισμό του, για να υποβληθεί σε επέμβαση, παρήλθαν. Θεωρώ ότι η διενέργεια της συγκεκριμένης επέμβασης την περίοδο εκείνη ήταν εφικτή. Το ποσό αυτό αντιπροσωπεύει την ταλαιπωρία που υπέστη λόγω της καθυστέρησης στη διενέργεια της επέμβασης. Υπενθυμίζω ότι η πρώτη επέμβαση έγινε τον Απρίλιο του 2005 και η δεύτερη τον Ιούνιο του
16. Σε σχέση με τις ειδικές ζημιές, θα ήθελα να επισημάνω ότι, με βάση τη μαρτυρία που ο ίδιος έχει παρουσιάσει για την αποκατάσταση του ενόφθαλμου, χρειάστηκε να επισκεφθεί το Dr. Beat Hammer το Νοέμβριο του 2004 και να υποβληθεί σε δύο επεμβάσεις. Και οι δύο επεμβάσεις έλαβαν χώρα στο Hirslanden Klinik Aarau στην Ελβετία. Ο ενάγοντας παρουσίασε επίσης και αποδείξεις για τα έξοδα διαμονής στην Ελβετία, που είχε τόσο ο ίδιος όσο και ο συνοδός του κατά τις εν λόγω περιόδους. Τα έξοδα διαμονής το Νοέμβριο του 2004 ανήλθαν σε CHF195,60, το Μάιο του 2005 σε CHF2.222,60 και τον Ιούνιο του 2006 σε CHF1.582,
17. Η Δημοκρατία έχει ήδη καλύψει τα ιατρικά έξοδα για τη διόρθωση του ενόφθαλμου, Λ.Κ.13.134, όχι όμως τα έξοδα διαμονής του ενάγοντα και του συνοδού του. Σε περίπτωση που η αξίωση του ενάγοντα πετύχαινε και το Δικαστήριο έκρινε ότι το Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας ευθύνετο για τη δημιουργία ενόφθαλμου, θα εκδιδόταν απόφαση για τα έξοδα διαμονής CHF2.222,60 και CHF1.582,50, που καταβλήθηκαν την 4.5.2005 και την 4.7.2006 αντίστοιχα, τα ισόποσα σε ευρώ κατά το χρόνο καταβολής τους, πλέον νόμιμο τόκο από την πιο πάνω ημερομηνία. Ο ενάγοντας παρουσίασε επίσης αποδείξεις που αφορούσαν ιατρικά έξοδα και έξοδα διαμονής στην Ελβετία σε άλλες χρονικές περιόδους. Καμία επιστημονική μαρτυρία έχει τεθεί ενώπιόν μου ως προς την ακριβή φύση των θεραπειών στις οποίες υποβλήθηκε ο ενάγοντας το 2007, 2010 και 2011 και κατά πόσο οι θεραπείες αυτές συνδέονται με οποιοδήποτε τρόπο με την καθυστέρηση στην αποκατάσταση του κατάγματος στο δεξιό οφθαλμικό κόγχο. Ενόψει τούτου, η απαίτηση του ενάγοντα για την καταβολή των πιο πάνω εξόδων απορρίπτεται. Απορρίπτω επίσης, για τους ίδιους λόγους, την απαίτησή του όπως καταβληθεί κάποιο ποσό για μελλοντική επέμβαση. Καμία επιστημονική μαρτυρία έχει τεθεί ενώπιόν μου σε σχέση με το θέμα αυτό, παρατηρώ δε ότι ο Dr. B. Hammer, στο πιστοποιητικό του, ημερομηνίας 23.11.2004, Τεκμήριο 8, αναφέρει ότι ο ενάγοντας θα έπρεπε να υποβληθεί σε δύο επεμβάσεις για αποκατάσταση της βλάβης. Οι δύο αυτές επεμβάσεις έγιναν το 2005 και το
18. Παρουσιάστηκε από τον ενάγοντα κάποια επιστολή, Τεκμήριο 14(δ), γραμμένη σε επιστολόχαρτο του Hirslanden Klinik Aarau. Πρόκειται για ανυπόγραφη επιστολή στην οποία γίνεται υπολογισμός ιατρικών εξόδων για κάποια μελλοντική χειρουργική επέμβαση. Πέραν του γεγονότος ότι η επιστολή είναι ανυπόγραφη και το άτομο που τη συνέταξε δεν κλήθηκε να καταθέσει, διαπιστώνω ότι στο εν λόγω έγγραφο καμία αναφορά γίνεται στη φύση της επέμβασης ή ποιος θα τη διενεργούσε, η μόνη λεπτομέρεια που δίδεται είναι ότι η μελλοντική αυτή επέμβαση θα διαρκούσε εξήντα λεπτά. Καταλήγω ότι καμία βαρύτητα μπορεί να δοθεί στο εν λόγω τεκμήριο. Ο ενάγοντας αξιώνει επίσης απώλεια εισοδημάτων για την περίοδο Μάρτιο του 2004 μέχρι Αύγουστο του
19. Σύμφωνα με τη δικογραφημένη θέση του απώλεσε εισοδήματα ύψους Λ.Κ.800 μηνιαίως. Κανένα στοιχείο προσκόμισε ότι τα εισοδήματά του εκ της εργασίας του ανέρχονταν στο συγκεκριμένο ποσό και καμία εξήγηση έδωσε γιατί απώλεσε οποιοδήποτε εισόδημα. Υπενθυμίζω ότι ο ενάγοντας ήταν συνιδιοκτήτης νυχτερινού κέντρου με την επωνυμία «ΕΡΜΟΥ 261». Πέραν τούτου, καμία μαρτυρία έχει τεθεί ενώπιόν μου ότι κατά την πιο πάνω περίοδο δεν ήταν σε θέση να εργαστεί και ή ότι δεν ήταν σε θέση να εργαστεί λόγω της δημιουργίας ενόφθαλμου. Η πιο πάνω αξίωση δεν μπορεί να γίνει δεκτή. ΚΑΤΑΛΗΞΗ: Η αγωγή απορρίπτεται. Τα έξοδα, ως θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο, επιδικάζονται υπέρ του εναγομένου και εναντίον του ενάγοντα. [Υπ.] Τ. Καρακάννα, Π.Ε.Δ. Πιστό Αντίγραφο Πρωτοκολλητής /Χ.Θ. [1] Βλέπετε σχετικά Παύλου v. Ανδρέου ECLI:CY:AD:2014:A217, Πολιτική Έφεση 185/2009, ημερομηνίας 26.3.
20. [2] [1957] 1 W.L.R. 582,
21. [3]