ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΑΓΕΛΑΔΟΤΡΟΦΩΝ (ΠΟΑ) ΔΗΜΟΣΙΑ ΛΤΔ ν. PITTAS DAIRY INDUSTRIES LIMITED κ.α., Αγωγή Αρ. 1378/12, 13/5/2015

(1998)1(Ε) Α.Α.Δ. 33, Federal Bank of Lebanon v. Σιακόλα

(1999)1(Α) Α.Α.Δ. 44, Χρίστου ν. Αζά

(1992)1(Α) Α.Α.Δ. 704, Χριστοδούλου ν. Χριστοδούλου

(1991)1 Α.Α.Δ. 934, Fereos v. Martin Brothers

(1997)1 Α.Α.Δ. 370, Pelekanos v. Πελεκάνου

(2001)1 Α.Α.Δ. 2075, Τσαγγάρης ν. Γαβριηλίδου

(2002)1 Α.Α.Δ. 156, Στυλιανού ν. Λαϊκής

(2002)1 Α.Α.Δ. 746, Ταξί Κυριάκος ν. Παύλου

(1995)1 Α.Α.Δ. 560 και άλλες) οι οποίες συνοψίζονται ως ακολούθως. Η τροποποίηση ανάγεται στη διακριτική ευχέρεια του Δικαστηρίου και επιτρέπεται σε κάθε στάδιο της διαδικασίας, νοουμένου ότι συντρέχουν οι προϋποθέσεις που την καθιστούν αναγκαία. Το Δικαστήριο, κατά την άσκηση της διακριτικής του ευχέρειας, λαμβάνει υπόψη σειρά παραγόντων, όπως οι επιπτώσεις που θα επιφέρει η τροποποίηση στα δικαιώματα και συμφέροντα του αντιδίκου, ως και ο χρόνος υποβολής του αιτήματος. Ο χρόνος, όμως, δεν είναι εκ προοιμίου και απαρέγκλιτα αποφασιστικής σημασίας. Θα πρέπει, όμως, να δικαιολογείται κάθε καθυστέρηση στην υποβολή αίτησης για τροποποίηση, βάρος που επαυξάνει αναλόγως της καθυστέρησης. Ένας άλλος παράγοντας που συνεκτιμάται είναι και η δυνατότητα που είχε ο αιτητής για συμπερίληψη των ισχυρισμών του σε προγενέστερο στάδιο, αλλά η σύγχρονη τάση είναι να εγκρίνονται τροποποιήσεις στις κατάλληλες περιπτώσεις έστω και αν παρατηρήθηκε αμέλεια ή καθυστέρηση. Επιγραμματικά, τέλος, η τροποποίηση επιτρέπεται κατά κανόνα, εκτός στις περιπτώσεις που προκαλείται ανεπανόρθωτη ζημιά στον αντίδικο η οποία δεν μπορεί να θεραπευθεί με έξοδα. Στην πρόσφατη Απόφαση Αντώνης Ανδρέου ν. Adboard Media Ltd κ.ά στην Αγωγή αρ.4/11 ημερ. 16.9.14, ενώπιον του Ανωτάτου Δικαστηρίου, συνοψίστηκαν επίσης οι αρχές που διέπουν το θέμα της τροποποίησης δικογράφων και σχετικό είναι το ακόλουθο απόσπασμα: «Το θέμα της τροποποίησης δικογράφων ανάγεται στη διακριτική ευχέρεια του Δικαστηρίου η οποία ασκείται και πρέπει να ασκείται φιλελεύθερα, χωρίς να διέπεται σε άκαμπτους κανόνες, νοουμένου ότι συντρέχουν οι προϋποθέσεις οι οποίες καθιστούν την τροποποίηση επιβεβλημένη για την αποτελεσματικότερη απονομή της δικαιοσύνης. Έργο που επιτελείται μετά τη συνεκτίμηση όλων των παραγόντων που αφορούν στην κάθε περίπτωση, συμπεριλαμβανομένων και επιπτώσεων που ενδεχομένως θα προκληθούν, στα δικαιώματα και συμφέροντα του αντιδίκου (Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος Α.Ε. κ.ά ν. Βιομ. Χαρ. Αλωνεύτης Λτδ κ.ά

(2002)1(Α) Α.Α.Δ. 237). Ακόμη και εκεί όπου η απαιτούμενη τροποποίηση είναι το αποτέλεσμα αμέλειας ή καθυστέρησης, νοουμένου ότι δεν θα προκληθεί αδικία στην άλλη πλευρά που δεν μπορεί να αποζημιωθεί με χρήμα, μπορεί να παραχωρηθεί η θεραπεία (Χριστοδούλου ν. Χριστοδούλου

(1991)1 Α.Α.Δ. 934, Αρτέμιος Παπαχρυσοστόμου ν. Κώστα Γρηγοριάδη κ.ά., Πολιτική Έφεση 79/2009, 4.5.2012). Προϋποθέτει βεβαίως η έγκριση του αιτήματος, ότι ο αιτητής, δεν ενεργεί κακόπιστα και ότι η αιτιολόγηση του αιτήματος για την όποια καθυστέρηση, η οποία ποικίλει αναλόγως με το στάδιο που υποβάλλεται η αίτηση, δεν προκαλεί βλάβη ή αδικία στην άλλη πλευρά. Η εισαγωγή νέου ζητήματος, δεν συνεπάγεται κατ' ανάγκη την απόρριψη της αίτησης, νοουμένου πάντοτε, ότι δεν έχει καταλυτικές συνέπειες στην άλλη πλευρά. Η διαχρονική γραμμή της νομολογίας επαναλαμβάνει ως θεμελιακή αρχή πως, τροποποίηση δικογράφου είναι εφικτή σε κάθε περίπτωση, όταν αυτή κρίνεται αναγκαία για τον προσδιορισμό της ουσίας της διαφοράς και προς αποτροπή της πολλαπλότητας των δικαστικών διαδικασιών. Ακόμα και στην περίπτωση που επιδιώκεται η εισαγωγή νέας βάσης αγωγής, η αίτηση δεν είναι καταδικασμένη σε αποτυχία, αλλά εξετάζεται και συνεκτιμάται πάντοτε υπό το πρίσμα των στοιχείων της κάθε περίπτωσης. Κυρίαρχος παράγοντας κατά πάντα χρόνο και σε κάθε περίπτωση ώστε να επιτραπεί η τροποποίηση, συνιστά το συμφέρον της δικαιοσύνης (IKOS CIF LTD v. MARTIN COWARD κ.ά., ECLI:CY:AD:2014:A205, Πολιτικές Εφέσεις Αρ. 137/2013 και 138/2013, 20.3.2014). Αποτελεί λόγον ένστασης του Καθ' ου η Αίτηση 5 ότι η ένορκη δήλωση που συνοδεύει την αίτηση είναι παράτυπη διότι σε αυτή δεν προβαίνουν οι Αιτητές αλλά δικηγόρος που εργάζεται στο δικηγορικό γραφείο που εκπροσωπεί τους Αιτητές, η οποία δεν αναφέρει ότι δεν χειρίζεται προσωπικά την υπόθεση και δεν επικαλείται επαρκή ή ικανοποιητικό λόγο για την παράλειψη των Αιτητών να προβούν στην ένορκη δήλωση. Είναι νομολογιακά καθιερωμένο ότι είναι ανεπιθύμητο να ορκίζεται ένορκη δήλωση ένας δικηγόρος, και ότι, σε τέτοιες περιπτώσεις, θα πρέπει να δίδεται ικανοποιητική εξήγηση ως προς το λόγο για τον οποίο ορκίζεται ο δικηγόρος, αντί ο ίδιος ο διάδικος. Στην υπόθεση Dmitry Rybolovlev v. Elena Rybolovleva

(2010)1A A.A.Δ 82, το Ανώτατο Δικαστήριο αποφάσισε ότι: «Το θέμα της κατάρτισης και υποβολής σε δικαστική διαδικασία ένορκης δήλωσης από δικηγόρο, διέπεται από καλά καθιερωμένες αρχές που εκπηγάζουν από τη νομολογία. Αν χρειάζεται να τις συνοψίσουμε ξανά, θα λέγαμε ότι γενικά ομιλούντες, μια ένορκη δήλωση δεν αποκλείεται απλά επειδή ο ομνύων είναι δικηγόρος. Οι δικηγόροι όμως θα πρέπει να αποστασιοποιούνται από τα γεγονότα που σχετίζονται με τα επίδικα θέματα και τυγχάνει γενικά ανεπιθύμητο να εμφανίζονται ως μάρτυρες ή ενόρκως δηλούντες σε δικαστική διαδικασία στην οποία εκπροσωπούν διάδικο, εκτός εάν αυτό είναι αναγκαίο. Αφ' ης όμως στιγμής δικηγόρος έχει με τον ένα ή άλλο τρόπο καταστεί μάρτυρας γεγονότων, τότε κωλύεται, λόγω ασυμβιβάστου, να συνεχίζει να εμφανίζεται χειριζόμενος την υπόθεσή του πελάτη του ως δικηγόρος. (Ahapittas v. Roc-Chic Ltd

(1968)1 C.L.R. 1, In re Efthymiou

(1987)1 C.L.R. 319, Thanos Hotels Ltd v. Ιωάννου

(1991)1 Α.Α.Δ. 1036). Στις πιο πάνω καλά καθιερωμένες αρχές δεν κρίνουμε ορθό να προσθέσουμε ή να αναγνωρίσουμε και άλλη αρχή σύμφωνα με την οποία εάν ο ομνύων είναι δικηγόρος και δεν επεξηγεί με επάρκεια γιατί προβαίνει ο ίδιος στην ένορκη δήλωση και όχι ο πελάτης του, τότε η ένορκη δήλωση πάσχει και θα πρέπει ν' αγνοηθεί ή απορριφθεί. Ούτε και συμφωνούμε ότι μια τέτοια απόλυτη αρχή εξάγεται από την απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου στην υπόθεση Dulal Dulal. Απλά, στη προσφυγή εκείνη το Ανώτατο Δικαστήριο με μονομελή σύνθεση, το οποίο επιλαμβανόταν ενδιάμεσης αίτησης στο πλαίσιο προσφυγής για αναστολή εκτέλεσης διαταγμάτων απέλασης και κράτησης, έκρινε ότι θα έπρεπε ο ομνύων δικηγόρος να παράσχει κάποια εξήγηση γιατί προέβηκε ο ίδιος στην ένορκη δήλωση και όχι ο ίδιος ο Αιτητής. Ενώ δε το Δικαστήριο εξέφρασε την άποψη ότι αυτός θα ήταν αρκετός λόγος γι' απόρριψη της αίτησης, εν τούτοις, προχώρησε και εξέτασε την ουσία της και την απέρριψε για άλλους λόγους βασιζόμενο στα στοιχεία που παρατέθηκαν στην ένορκη δήλωση. Σημειώνεται ότι στην υπόθεση Dulal Dulal ο Αιτητής, αν και ήταν υπήκοος της Μπαγκλαντές, κατά τον ουσιώδη χρόνο βρισκόταν στην Κύπρο αναμένοντας την έκβαση της αίτησής του. Υπ' εκείνες τις περιστάσεις κρίθηκε ότι χρειαζόταν μια εξήγηση ως προς το γιατί δεν κατάρτισε ο ίδιος την ένορκη δήλωση. Θα σημειώναμε εδώ, σε αντιδιαστολή, ότι το Ανώτατο Δικαστήριο με την ίδια μονομελή σύνθεση αποδέχτηκε ως κανονική ένορκη δήλωση δικηγόρου εκ μέρους αλλοδαπής αιτήτριας, εφόσον αυτή βρισκόταν στο εξωτερικό, χωρίς άλλη εξήγηση. Συγκεκριμένα, στην υπόθεση Svetlana Shalaeva v. Δημοκρατίας, Υπόθεση αρ. 869/2005, ημερ. 24.3.2006, επιλαμβανόμενο αίτησης της Δημοκρατίας για παροχή ασφάλειας εξόδων από την αλλοδαπή προσφεύγουσα, το ίδιο Δικαστήριο, και ορθά βέβαια, αποδέχθηκε και ενήργησε στη βάση Ένστασης που στηριζόταν σε ένορκη δήλωση δικηγόρου εκ μέρους της προσφεύγουσας - Καθ' ης η Αίτηση, η οποία είχε ήδη απελαθεί και βρισκόταν στο εξωτερικό. Με αυτά ως δεδομένα, μπορούμε να δεχθούμε ως αρχή της νομολογίας αναφορικά με το θέμα παροχής εξήγησης ως προς το γιατί ομνύων είναι δικηγόρος και όχι διάδικος ή άλλο πρόσωπο, ότι κάποια εξήγηση προς τούτο απαιτείται, εκεί όπου δεν προκύπτει υπό τις περιστάσεις ένας εμφανής καλός λόγος, όπως είναι η διαμονή του διαδίκου στο εξωτερικό και/ή άλλες εγγενείς δυσχέρειες οι οποίες δεν θα επέτρεπαν στον ίδιο να είναι ενόρκως δηλών.» Στην προκειμένη περίπτωση, στην ένορκη δήλωση που υποστηρίζει την παρούσα αίτηση, καμία εξήγηση δίδεται από την ενόρκως δηλούσα δικηγόρο, για το γεγονός ότι ορκίζεται η ίδια και όχι οποιοδήποτε πρόσωπο εκ μέρους των Αιτητών. Ωστόσο, από τη θεώρηση της σχετικής νομολογίας δεν προκύπτει ότι αυτή έχει φθάσει στο σημείο της απαγόρευσης ώστε να αγνοούνται ή να απορρίπτονται τέτοιες ένορκες δηλώσεις. Θα μπορούσε να λεχθεί ότι θέμα απαγόρευσης μπορεί να προκύψει στην περίπτωση που η ένορκη δήλωση γίνεται από δικηγόρο ο οποίος είναι ή στη συνέχεια της διαδικασίας καθίσταται, μάρτυρας γεγονότων οπότε και θεωρείται ασυμβίβαστος ο περαιτέρω εκ μέρους του χειρισμός της υπόθεσης (βλ. Rybolovlev (ανωτέρω) Investylia Public Company Ltd v. Γαβριηλίδου Πολ. Έφεση 326/10, ημερ. 13.6.13 και Investylia Public Company Ltd v. Παπαδοπούλου Πολ. Έφεση 238/10 ημερ. 5.12.13). Έχοντας υπόψη την υπό αναφορά νομολογία θεωρώ ότι όσο και αν ήταν επιθυμητό όπως η ένορκη δήλωση γίνει από οποιοδήποτε πρόσωπο εκ μέρους των Αιτητών και παρά το γεγονός ότι η ενόρκως δηλούσα δικηγόρος καμία εξήγηση δίδει για τους λόγους που αυτή ορκίζεται, στην απουσία οποιωνδήποτε εμφανών λόγων που θα της επέτρεπαν κάτι τέτοιο, εντούτοις, δεν θα την αγνοήσω καθότι τον χειρισμό της υπόθεσης τον έχει άλλη δικηγόρος. Αποτελεί περαιτέρω λόγον ένστασης του Καθ' ου η Αίτηση 5 ότι οι Περί Πολιτικής Δικονομίας Διαδικαστικοί Κανονισμοί και ειδικώτερα η Δ.25 - την οποία οι Αιτητές επικαλούνται - αφορά αποκλειστικά και μόνο την τροποποίηση δικογράφων και όχι ενδιάμεσων αιτήσεων. Η Δ.25 Θ.1 ορίζει ως εξής: "The Court or a Judge may, at any stage of the proceedings, allow either party to alter or amend his indorsement or pleadings, in such manner and on such terms as may be just, and all such amendments shall be made as may be necessary for the purpose of determining the real questions in controversy between the parties." Ωστόσο, η Δ.25 Θ.5 προνοεί τα ακόλουθα: "The Court or a Judge may at any time, and on such terms as to costs or otherwise as the Court or Judge may think just, amend any defect or error in any proceedings, and all necessary amendments shall be made for the purpose of determining the real question or issue raised by or depending on the proceedings." Έχω την άποψη ότι οι ρητές πρόνοιες της Δ.25 Θ.5, - που παρέχουν στο Δικαστήριο την εξουσία σε οποιοδήποτε χρόνο να επιτρέπει την τροποποίηση οποιουδήποτε ελαττώματος, ελλείψεως ή λάθους σε οποιαδήποτε διαδικασία, προκειμένου να αποφασιστεί το πραγματικό ζήτημα ή θέμα που εγείρεται στη διαδικασία, - εφαρμόζονται και στις ενδιάμεσες αιτήσεις. Αυτές αποτελούν διαδικασίες στα πλαίσια της αγωγής και θεωρώ ότι επιτρέπονται με βάση τη Δ.25 Θ.5 τροποποιήσεις αυτών, οι οποίες κρίνονται αναγκαίες για τον καθορισμό των ζητημάτων που εγείρονται σ' αυτές τις ενδιάμεσες διαδικασίες. Στην προκειμένη περίπτωση, είναι η θέση των Αιτητών ότι είναι αναγκαία η τροποποίηση της νομικής βάσης της αίτησης ημερ. 6.9.13 προκειμένου το Δικαστήριο να είναι σε θέση να κρίνει και αποφασίσει ουσιωδώς ως προς το περιεχόμενο της εν λόγω αίτησης ημερ. 6.9.13, σημειώνοντας συγχρόνως ότι η μη συμπερίληψη της ορθής νομικής βάσης αποτελεί καλόπιστο σφάλμα των δικηγόρων των Αιτητών. Με την αιτούμενη τροποποίηση, ουσιαστικά οι Αιτητές επιδιώκουν να προσθέσουν στην νομική βάση της αίτησης ημερ. 6.9.13, το άρθρο 9 του Περί Επιβαρυντικών Διαταγμάτων Νόμου 31(Ι)/1992 το οποίο διέπει την έκδοση Προσωρινού Επιβαρυντικού Διατάγματος και εφαρμόζεται στις περιπτώσεις που με το αιτούμενο Διάταγμα επηρεάζονται μετοχές, όπως συμβαίνει και στην αίτηση ημερ. 6.9.13. Με αυτά τα δεδομένα, έχω την άποψη ότι η τροποποίηση της νομικής βάσης της αίτησης ημερ. 6.9.13 είναι επιτρεπτή με βάση τη Δ.25 Θ.5 και κρίνεται αναγκαία ώστε το Δικαστήριο να είναι σε θέση να αποφασίσει το ουσιώδες ζήτημα που εγείρεται στα πλαίσια της αίτησης ημερ. 6.9.13 δηλαδή αυτό της μη μεταβίβασης, πώλησης, διάθεσης, επιβάρυνσης, αποξένωσης εκ μέρους των Καθ' ων η Αίτηση οποιοδήποτε συμφέρον έχουν επί μετοχών που αυτοί κατέχουν. Οι Αιτητές αιτιολογούν την μη συμπερίληψη του πιο πάνω άρθρου 9 του Ν.31(Ι)/92 στη νομική βάση της αίτησης ημερ. 6.9.13, στο γεγονός ότι αυτό έγινε εκ παραδρομής και αποτελεί καλόπιστο λάθος, το οποίο διαπίστωσαν έγκαιρα και καταχώρησαν την παρούσα αίτηση στις 10.10.13, δηλαδή αμέσως μετά παρέλευση ενός μηνός περίπου από τις 6.9.13, χωρίς καθυστέρηση και προτού ακόμα οι Καθ' ων η Αίτηση εμφανιστούν ενώπιον του Δικαστηρίου στις 22.10.13 που ήταν ορισμένη για πρώτη φορά η αίτηση ημερ. 6.9.13. Ο παράγοντας αυτός λαμβάνεται υπόψη από το Δικαστήριο τονίζοντας τη σύγχρονη τάση έγκρισης τέτοιων αιτημάτων έστω και σε περιπτώσεις αμέλειας ή λάθους ή καθυστέρησης. Κατ' επέκταση, καταλήγω ότι η τροποποίηση θα πρέπει να εγκριθεί. Η πλευρά του Καθ' ου η Αίτηση 5 μπορεί να αποζημιωθεί με επιδίκαση εξόδων προς όφελος του, εφόσον είναι η θέση του Δικαστηρίου ότι σ' αυτό το στάδιο της διαδικασίας δηλαδή προτού αρχίσει η ακροαματική διαδικασία της αίτησης ημερ. 6.9.13, αυτός δεν επηρεάζεται δυσμενώς και με οποιοδήποτε τρόπο που δεν αποκαθίσταται με έξοδα. Για όλα τα πιο πάνω, ασκώντας τη διακριτική ευχέρεια που έχει το Δικαστήριο: Εκδίδεται Διάταγμα Τροποποίησης της αίτησης ημερ. 6.9.13 ως η παρ.1 της αίτησης. Οι Αιτητές να καταχωρήσουν τροποποιημένη αίτηση ημερ. 6.9.13 εντός 20 ημερών από τη σύνταξη του Διατάγματος. Τόσο τα έξοδα της παρούσας αίτησης όσο και αυτά που θα απωλεσθούν λόγω της τροποποίησης, θα είναι σε βάρος των Αιτητών και προς όφελος των Καθ' ων η Αίτηση, τα οποία όπως θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή θα είναι πληρωτέα στο τέλος της δίκης. Τα έξοδα των Καθ' ων η Αίτηση 1-4 να υπολογιστούν μέχρι τη δικάσιμο της 23.1.15. (Υπ.) ................... Στ. Χατζηγιάννη Π.Ε.Δ. Πιστό αντίγραφο Πρωτοκολλητής /Ε.Π. cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο