Λεύκου Χαραλάμπους ν. Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, Αρ. Αγωγής: 3290/2007, 24/6/2015

Λεύκου Χαραλάμπους ν. Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, Αρ. Αγωγής: 3290/2007, 24/6/2015 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEF:2015:A251 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΕΝΩΠΙΟΝ: T. Καρακάννα, Π.Ε.Δ. Αρ. Αγωγής: 3290/2007 Μεταξύ: Λεύκου Χαραλάμπους Ενάγοντα και Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας Εναγομένου ----------------- 24 Ιουνίου,

1. Για τον ενάγοντα: κ. Π. Αγγελίδης Για τον εναγόμενο: κα Δ. Παπαστεφάνου Α Π Ο Φ Α Σ Η Ο ενάγοντας αξιώνει από τη Δημοκρατία την καταβολή αποζημιώσεων συνεπεία ιατρικής αμέλειας που επέδειξαν οι υπηρέτες και οι αντιπρόσωποι και εκπρόσωποι αυτής κατά τη διάρκεια της θεραπείας που έλαβε και των χειρουργικών επεμβάσεων στις οποίες υποβλήθηκε κατά τη χρονική περίοδο 1996-
2. Σύμφωνα με τις λεπτομέρειες της Έκθεσης Απαίτησης, ο ενάγοντας ήταν, κατά πάντα ουσιώδη χρόνο, κυβερνητικός εργάτης, και εργαζόταν ως μηχανικός οχημάτων στην Εθνική Φρουρά. Κατά ή περί την 9.9.1996, ενώ εργαζόταν, αισθάνθηκε πόνο και ένα ξένο σώμα στον αριστερό οφθαλμό, «. μετέβηκε στις Πρώτες Βοήθειες και ακολούθως στο Στρατιωτικό Νοσοκομείο B.M.H., όπου του έγινε περίθαλψη από το Στρατιωτικό Οφθαλμίατρο». Στην Έκθεση Απαίτησης γίνεται περιγραφή της θεραπείας που έλαβε τόσο στην Κύπρο, στα κρατικά νοσηλευτήρια, όσο και στο εξωτερικό, μέχρι και το
3. Αναφέρεται, μεταξύ άλλων, ότι διεγνώσθη έλκος κερατοειδούς στον αριστερό οφθαλμό, προσβλήθηκε από σταφυλόκοκκο, η κατάστασή του στη συνέχεια χειροτέρευσε και παρουσίασε «οίδημα, διήθηση του έλκους και αιμορραγικό υποπύον». Προσβλήθηκε από μύκητες, fusarium solani και παραπέμφθηκε στο εξωτερικό για θεραπεία. Υποβλήθηκε σε κερατοπλαστική, το μόσχευμα παρουσίασε επιπλοκές και αναγκάστηκε να υποβληθεί σε ακόμη τρεις επεμβάσεις της ιδίας φύσης. Τον Ιούνιο του 2003 υποβλήθηκε σε εγχείριση δευτεροπαθούς καταρράκτη στην Αγγλία. Είναι η δικογραφημένη θέση του ενάγοντα ότι κατά την παραμονή του στην Οφθαλμολογική Κλινική ως εσωτερικός ασθενής, ήτοι από την 8.11.1996 μέχρι την 5.12.1996, παρέμεινε «. χωρίς καμία απολύτως θεραπεία, και ή αντιμετώπιση της ασθένειας αυτού». Παραπονείται επίσης ότι, παρά τις διαβεβαιώσεις των γιατρών, ότι «. θα τύγχανε σωστής θεραπευτικής αγωγής και/ή θεραπείας άνευ κινδύνων και ή επιπλοκών και/ή με πλήρη επιτυχία και παρόλο που είχε αποδεχθεί τις συστάσεις και ή τις συμβουλές του Εναγομένου και ή αντιπροσώπου αυτού», η κατάστασή του χειροτέρευε καθημερινά λόγω της αμελούς ιατρικής φροντίδας που έτυχε. Σήμερα παρουσιάζει «συγκλίνοντα στραβισμό», ψηλό αστιγματισμό, διαταραχές στην περιοχή της ωχράς κηλίδας του αριστερού οφθαλμού και μειωμένη όραση. Υπάρχει δε πιθανότητα στο μέλλον να χρειαστεί όπως υποβληθεί σε νέες χειρουργικές επεμβάσεις. Δεν είναι σε θέση να εκτελεί την εργασία που εκτελούσε στο παρελθόν, ενώ η «ικανότητά του προς το κερδίζειν (earning capacity)", έχει επηρεαστεί σε «ύψιστο βαθμό». Υποφέρει από σοβαρή μελαγχολία και κατάθλιψη, έχει χάσει τις χαρές και τις απολαύσεις της ζωής. Αποδίδει την κατάστασή του στους γιατρούς του δημοσίου. Παραθέτω αυτούσιες τις λεπτομέρειες αμέλειας: «α. Ο Εναγόμενος και/ή αντιπρόσωποι και/ή υπηρέτες αυτού απέτυχαν να προβούν σε ορθή διάγνωση του προβλήματος του Ενάγοντος. β. Ο Εναγόμενος δεν επέδειξε τη δέουσα σοβαρότητα και/ή ικανότητα και/ή προσοχή και ή επιμέλεια που έπρεπε να επιδείξει ένας λογικός οφθαλμίατρος. γ. Ο Εναγόμενος δεν υπέβαλε τον Ενάγοντα στις απαιτούμενες και ή ορθές και/ή αναγκαίες ιατρικές εξετάσεις προτού καταλήξει στη διάγνωση του και/ή οι εξετάσεις στις οποίες υπέβαλε τον Ενάγοντα δεν ήταν οι ορθές και/ή διενεργήθηκαν λανθασμένα. δ. Ο Εναγόμενος δεν ενήργησε στην περίπτωση του Ενάγοντα με την ιατρικά ενδεδειγμένη και πρακτικά εφαρμόσιμη και αναμενόμενη υπό τις περιστάσεις επιμέλεια, φροντίδα και ικανότητα. ε. Γενικώς ενήργησε αμελώς μέσα στα πλαίσια εκτελέσεως των καθηκόντων του σε σχέση με τον Ενάγοντα και τη διενέργεια εξέτασης αυτού καταλήγοντας σε λανθασμένη διάγνωση.» Ο ενάγοντας αξιώνει το ποσό των €20.195,67 ειδικές αποζημιώσεις, γενικές αποζημιώσεις για πόνο και ταλαιπωρία, ως επίσης και τιμωρητικές και ή παραδειγματικές αποζημιώσεις. Η Δημοκρατία καταχώρησε Υπεράσπιση και αρκετά χρόνια αργότερα, μετά από εξασφάλιση σχετικής άδειας, καταχώρησε τροποποιημένη Υπεράσπιση. Στην τροποποιημένη Υπεράσπιση εγείρει προδικαστικές ενστάσεις. Είναι η θέση της ότι το αγώγιμο δικαίωμα του ενάγοντα έχει παραγραφεί και επιπρόσθετα ότι αυτός έχει εγκαταλείψει το δικαίωμά του να καταχωρήσει την αγωγή λόγω της καθυστέρησης και ολιγωρίας που επέδειξε. Οι ενστάσεις περί παραγραφής και καθυστέρησης δεν εξετάστηκαν προδικαστικά καθότι είχαν εγερθεί μετά την έναρξη της ακρόασης και, επιπρόσθετα, η αγωγή παρουσίαζε την ακόλουθη ιδιαιτερότητα. Σύμφωνα με τις λεπτομέρειες της Έκθεσης Απαίτησης, η κατ΄ ισχυρισμό αμέλεια των γιατρών του δημοσίου δεν περιοριζόταν σε μια μεμονωμένη ενέργεια, αλλά αφορούσε σειρά ενεργειών που έλαβαν χώρα σε μια μεγάλη χρονική περίοδο από το 1996 μέχρι το
4. Κατά πόσο οι ενέργειες αυτές συνδέονταν μεταξύ τους ή όχι, στοιχείο καθοριστικό για την παραγραφή, αποτελούσε θέμα γεγονότων για το οποίο θα έπρεπε να ακουστεί μαρτυρία, για να αποφασιστεί. Σε σχέση με τις λεπτομέρειες της Έκθεσης Απαίτησης, ο εναγόμενος παραδέχεται τα πλείστα γεγονότα, ήτοι ότι ο ενάγοντας ένοιωσε κάποιο πόνο κατά την εκτέλεση της εργασίας του, ότι έτυχε θεραπείας στα κρατικά νοσηλευτήρια, ως επίσης και στο εξωτερικό. Παραδέχεται επίσης ότι η όρασή του στον αριστερό οφθαλμό είναι μειωμένη, απορρίπτει όμως ότι αντιμετωπίζει οποιοδήποτε άλλο πρόβλημα και ή ότι κατέστη ανίκανος για εργασία. Αρνείται κατηγορηματικά τις λεπτομέρειες αμέλειας και ισχυρίζεται ότι τόσο το ιατρικό όσο και το νοσηλευτικό προσωπικό της Οφθαλμολογικής Κλινικής ενήργησαν με τη δέουσα επιδεξιότητα και επιμέλεια και ήταν «. στα πλαίσια των ιατρικών θεσμών και/ή της ιατρικής δεοντολογίας και/ή συνιστούν ενέργειες και/ή συμπεριφορά στο επίπεδο του συνήθως και εύλογα καταρτισμένου ιατρού και/ή στα πλαίσια της ορθής και/ή ακολουθούμενης πρακτικής». Ενώπιον του Δικαστηρίου κατέθεσαν πέντε συνολικά μάρτυρες. Εκ μέρους του ενάγοντα κατέθεσαν ο συνάδελφός του Θωμάς Χριστοδούλου, ο οφθαλμίατρος Χρήστος Κωνσταντίνου και ο ίδιος. Εκ μέρους της υπεράσπισης κατέθεσαν οι γιατροί Σταύρος Βιολεττής και Αντρέας Ευαγόρου. Ενώπιον του Δικαστηρίου κατατέθηκε αριθμός τεκμηρίων, μεταξύ των οποίων ο ιατρικός φάκελος του ενάγοντα, που τηρείτο από τις ιατρικές υπηρεσίες του κράτους, και κάποιες επιστολές των γιατρών του Moorfields Eye Hospital, όπου είχε νοσηλευτεί ο ενάγοντας κατά διάφορα χρονικά διαστήματα. Ανάμεσα στα έγραφα που κατατέθηκαν είναι και το ιατρικό πιστοποιητικό ημερομηνίας 20.11.1996, του Διευθυντή της Οφθαλμολογικής Κλινικής. Στο εν λόγω έγγραφο συνοψίζεται η πορεία της υγείας του ενάγοντα σε σχέση με τον αριστερό οφθαλμό και ως εκ τούτου θεωρώ σκόπιμο να το παραθέσω αυτούσιο: «Ο πιο πάνω ασθενής αναφέρει ότι στις 09/09/96 επισκέφθη τις πρώτες βοήθειες του Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, διότι κατά την διάρκεια της εργασίας του αισθάνθηκε πόνο και ξένο σώμα στο αριστερό οφθαλμό. Στις 11/09/96 μετέβη στο στρατιωτικό Νοσοκομείο ΒΜΗ στο Δρ. Βιολεττή στρατιωτικό οφθαλμίατρο που περιέθαλψε τον ασθενή. Στις 12/09/96 μετέβη στα εξωτερικά οφθαλμολογικά ιατρεία όπου παρακολουθείτο και μετά εισήχθη στην οφθαλμολογική κλινική ΝΑΜΙΙΙ με διάγνωση έλκους κερατοειδούς στον αριστερό οφθαλμό. Παρέμεινε στην κλινική μας μέχρι τις 14/10/96 όπου του παρεσχέθη τοπική και συστηματική θεραπεία με καλά αποτελέσματα. Οι εργαστηριακές εξετάσεις από τον αριστερό οφθαλμό έδειξαν μόλυνση από σταφυλόκοκκο. Στις 16/10/96 επανεισήχθην στην κλινική μας με τα ίδια συμπτώματα με χειροτερεύσεις της κλινικής εικόνας του αριστερού οφθαλμού (οίδημα, διήθηση του έλκους και αιμορραγικό υποπύον). Στις 01/11/96 εξετάστηκε ο ασθενής και από τον Mr. Cooling (φιλοξενούμενος οφθαλμίατρος από Λονδίνο) και πήραμε υλικό από το κερατοειδή και του υποπύου για καλλιέργεια η οποία υπήρξε αρνητική. Παρ'όλες τις προσπάθειες μας η κατάσταση του δεν καλυτέρευε και στις 08/11/96 ο ασθενής εστάλη στο Moorfields Eye Hospital, Αγγλία μέσω του σχεδίου αποσταλών ασθενών στο εξωτερικό για περαιτέρω διερεύνηση και θεραπεία, αυτό έγινε στις 08/11/
5. Στις 12/11/96 του έγινε κερατοπλαστική στον αρ. οφθαλμό λόγω βλάβης του κερατοειδούς από μύκητες (fusarium solani). Λόγω επιπλοκών του μοσχεύματος χρειάστηκε να γίνουν ακόμη 2 κερατοπλαστικές (12/12/96, 10/1999) Στις 19/08/97 εισήχθη στην κλινική μας λόγω ιριδοκυκλίδιτος και έλκους του κερατοειδούς αριστερού οφθαλμού. Απελύθη στις 29/08/97 μετά που του παρεσχέθη συστηματική και τοπική θεραπεία. Στις 23/02/99 εισήχθη στην κλινική μας λόγω οιδήματος και φλεγμονής στον αρ. οφθαλμό που μεταμοσχεύθηκε στην Αγγλία. Τον Οκτώβριο 1999, του έγινε τρίτη κερατοπλαστική στην Αγγλία Moorefields Eye Hospital λόγω απορρίψεως του μοσχεύματος. Στις 03/06/2003 ο ασθενής υπέστη εγχείρηση δευτεροπαθούς καταρράκτη στο Ην. Βασίλειο. Ο ασθενής σήμερα παρουσιάζει συγκλίνοντα στραβισμό, ψηλό αστιγματισμό και διαταραχές στην περιοχή της ωχράς κοιλίδος του αριστερού οφθαλμού. Για τους πιο πάνω λόγους η όραση του είναι μειωμένη και πιθανόν μελλοντικά να χρειασθεί χειρουργική επέμβαση.» Ο ενάγοντας ετοίμασε γραπτή δήλωση την οποία υιοθέτησε ως μέρος της κυρίως εξέτασής του. Στη γραπτή δήλωσή του επαναλαμβάνει στην ουσία τα ό,σα αναγράφονται στην Έκθεση Απαίτησής του. Αναφέρει, μεταξύ άλλων, ότι την 8.9.1996 και ενώ εργαζόταν κάτω από ανυψωμένο όχημα της Εθνικής Φρουράς, ένα ξένο σώμα έπεσε μέσα στο αριστερό του μάτι. Ένοιωσε πόνο αλλά παρέμεινε στην εργασία του και συνέχισε να εργάζεται. Όταν επέστρεψε στο σπίτι του οι πόνοι συνέχισαν και αναγκάστηκε να μεταβεί στις Πρώτες Βοήθειες τα ξημερώματα της επόμενης μέρας, ήτοι της 9.9.
6. Ο επί καθήκοντι γιατρός περιέθαλψε το μάτι του. Συγκεκριμένα, πήρε ένα ξυλάκι που στην άκρη είχε βαμβάκι, «μπατονέτα», την έβρεξε με ένα υγρό και στη συνέχεια την έβαλε μέσα στο μάτι του. Έκανε, ως ανάφερε χαρακτηριστικά, δύο κύκλους στο μάτι του και μετά κάλυψε το μάτι του με ένα κομμάτι επίδεσμο. Τον καθησύχασε λέγοντάς του ότι ο,τιδήποτε υπήρχε μέσα στο μάτι, «. με το συγκεκριμένο τρόπο θα είχε φύγει», και του ζήτησε να βγάλει τον επίδεσμο το επόμενο πρωί. Το πρωί της Κυριακής αφαίρεσε τον επίδεσμο, ως οι οδηγίες του γιατρού, οι πόνοι όμως συνέχιζαν. Τη Δευτέρα, 11.9.1996, επέστρεψε στην εργασία του, το μάτι του όμως ήταν πολύ ερεθισμένο και πονούσε πολύ. Πήγε στο στρατιωτικό νοσοκομείο και εκεί έτυχε περίθαλψης από το γιατρό Βιολεττή. Τη 12.9.1996 επισκέφθηκε τα εξωτερικά ιατρεία του Γενικού Νοσοκομείου και εκεί τον παρακολουθούσε ο Δρ. Λεωνίδας Τόγκας καθημερινά μέχρι και την 15.9.
7. Την 18.9.1996 εισήχθη στην Οφθαλμολογική Κλινική του Μακαρίου Νοσοκομείου. Κατά την εισαγωγή του έγινε διάγνωση έλκους κερατοειδούς στον αριστερό οφθαλμό. Περαιτέρω αναλύσεις έδειξαν ότι είχε αναπτυχθεί και μόλυνση από σταφυλόκοκκο. Τα συμπτώματα του αριστερού οφθαλμού χειροτέρευσαν και παρουσίασε οίδημα, διήθηση του έλκους και αιμορραγικό υποπύον. Τη 12.11.1996 υποβλήθηκε σε κερατοπλαστική στο αριστερό μάτι λόγω βλάβης του κερατοειδούς. Τον πληροφόρησαν ότι είχε προσβληθεί από μύκητες, fusarium solani. Η επέμβαση έγινε στο Moorfields Eye Hospital, στο Λονδίνο. Λόγω συνεχών επιπλοκών του μοσχεύματος έγινε μια ακόμη κερατοπλαστική τη 12.12.
8. Στη συνέχεια εισήχθηκε και πάλι στην Οφθαλμολογική Κλινική λόγω ιριδοκυκλίτιδος του αριστερού οφθαλμού και έλκους του κερατοειδούς αριστερού οφθαλμού. Τη 19.8.1997 εισήχθηκε στην Οφθαλμολογική Κλινική του Μακάριου Νοσοκομείου, απ΄ όπου απολύθηκε την 29.8.
9. Την 23.2.1999 εισήχθηκε και πάλι ως εσωτερικός ασθενής λόγω οιδήματος και φλεγμονής στον αριστερό οφθαλμό και υποβλήθηκε και πάλι σε κερατοπλαστική στο Λονδίνο. Σημειώνεται ότι η δεύτερη και η τρίτη κερατοπλαστική έγιναν λόγω απορρίψεως των μοσχευμάτων από τον οργανισμό του. Λόγω της κακής κατάστασης του αριστερού ματιού, εμφανίστηκε καταρράκτης κι έτσι, την 3.6.2003, υποβλήθηκε σε εγχείριση δευτεροπαθούς καταρράκτη στην Αγγλία. Είναι η θέση του ενάγοντα, με βάση τα ό,σα του ανάφεραν οι θεράποντες γιατροί του, ότι «. ξένα αντικείμενα και ιδιαίτερα γρέζα, ουδέποτε αφαιρούνται με τον τρόπο που υιοθέτησαν οι Πρώτες Βοήθειες του Γενικού Νοσοκομείου». Ισχυρίζεται επίσης ότι η θεραπεία που έλαβε στην Οφθαλμολογική Κλινική του Μακαρίου Νοσοκομείου, ως εσωτερικός ασθενής, κατά τη χρονική περίοδο 18.9.1996 μέχρι 8.11.1996, δεν ήταν ορθή και αυτός είναι ο λόγος που ο αριστερός του οφθαλμός «έχει αχρηστευτεί». Αντεξεταζόμενος ο μάρτυρας ανακάλεσε τον ισχυρισμό που είχε αναφέρει στην κυρίως εξέτασή του ότι εκείνο που είχε πέσει μέσα στο αριστερό του μάτι ήταν «γρέζα» και ισχυρίστηκε ότι εκείνο που είχε πέσει ήταν κάτι «στερεό». Αναφέρθηκε αρχικά σε «γρέζο» γιατί αυτό του είχαν πει οι θεράποντες γιατροί του. Σε κάποιο άλλο στάδιο της αντεξέτασης ανάφερε ότι ήταν ο γιατρός Βιολεττής που του είχε αναφέρει ότι πιθανό να έπεσε κάτι μέσα στο μάτι του. Ο ΜΕ2 Θωμάς Χριστοδούλου ήταν συνάδελφος του ενάγοντα κατά τον επίδικο χρόνο. Εξεταζόμενος ανάφερε ότι «μια μέρα» και ενώ ο ενάγοντας εργαζόταν κάτω από ένα όχημα μέσα σε ένα «λάκκο» ειδικά διαμορφωμένο για την επιδιόρθωση οχημάτων, «κάτι έπεσε μέσα στο μάτι του». Ο ενάγοντας βγήκε από το «λάκκο», «νίφτηκε», το μάτι του όμως ήταν κόκκινο. Ο γιατρός Χρήστος Κωνσταντίνου, ΜΕ3, σπούδασε ιατρική στη Μόσχα, στο Πανεπιστήμιο της Φιλίας των Λαών, και στη συνέχεια ειδικεύτηκε στην οφθαλμολογία στην Πρώτη Πολιτειακή Κλινική της Μόσχας. Συνάντησε τον ενάγοντα, για πρώτη φορά τη 18.12.2012, όταν αυτός πήγε στο ιατρείο του για γνωμάτευση. Έλαβε το ιστορικό του ασθενή, τον εξέτασε, και στη συνέχεια ετοίμασε τις εκθέσεις, Τεκμήρια 7 και
10. Παραθέτω αυτούσιο το Τεκμήριο 15, το οποίο αναφέρεται στα αίτια των παθήσεων του Ενάγοντα: «Εξέτασα σήμερα στο ιατρείο μου τον πιο πάνω ασθενή με πρόβλημα στο αριστερό μάτι. Από το ιστορικό της κατάστασης του ο πιο πάνω ασθενής πριν 15 χρόνια περίπου αποτάθηκε στις πρώτες βοήθειες του Γενικού Νοσοκομείου με ενόχληση στο μάτι από γρέζο. Ο γιατρός που τον εξέτασε αποφάνθηκε ότι υπήρχε γρέζο στον κερατοειδή χιτώνα του αριστερού ματιού και προσπάθησε να το αφαιρέσει με ταμπόν που χρησιμοποιούμε για τον καθαρισμό των αυτιών τρίβοντας το επιθήλιο (μια συνηθισμένη αλλά λανθασμένη τακτική που χρησιμοποιούσαν και αρκετές φορές χρησιμοποιούν και μέχρι σήμερα για την αφαίρεση γρέζου στις πρώτες βοήθειες). Να σημειωθεί ότι ο γιατρός που κάνει αυτό δεν είναι Οφθαλμίατρος. Μετά από μια τέτοια ενέργεια συνήθως δημιουργείται μεγάλη πληγή στον κερατοειδή αρκετές φορές παρουσιάζεται θόλωμα κερατοειδούς και μεγάλος φόβος μόλυνσης. Από την εξέλιξη της κατάστασης του ματιού κάτι τέτοιο συνέβηκε και στο μάτι του ασθενούς με αποτέλεσμα την παρουσία έλκους και μετά την προσβολή του κερατοειδούς από μύκητες που προκάλεσαν την πλήρη καταστροφή του και την ανάγκη μεταμόσχευσης κερατοειδούς. Από το ιστορικό ο ασθενής υποβλήθηκε σε δύο μεταμοσχεύσεις κερατοειδούς. Η όραση του ασθενούς σήμερα είναι μηδαμινή με αποτέλεσμα το αριστερό μάτι να παρουσιάζει στραβισμό. Εάν η αφαίρεση του γρέζου γινόταν από Οφθαλμίατρο και με το σωστό τρόπο δεν θα παρουσιάζονταν όλα τα πιο πάνω προβλήματα στο μάτι του ασθενούς που τελικά οδήγησαν στην καταστροφή του κερατοειδούς και στην ανάγκη μεταμοσχεύσεων.» Καταθέτοντας προφορικά ενώπιον του Δικαστηρίου είπε ότι όταν λάμβανε το ιστορικό του προβλήματος του ενάγοντα, ο τελευταίος του ανάφερε ότι είχε μπει γρέζο, ήτοι μικρό κομμάτι σιδήρου, πάνω στον κερατοειδή του ματιού του. Στο Τμήμα Πρώτων Βοηθειών έγινε προσπάθεια αφαίρεσης του γρέζου με το ξυλάκι που χρησιμοποιείτο συνήθως για τον καθαρισμό αυτιών. Επρόκειτο, σύμφωνα με το μάρτυρα, για μια συνήθη μέθοδο αφαίρεσης γρέζου στις Πρώτες Βοήθειες, όπου δεν υπήρχαν τα απαραίτητα μέσα, όπως είναι η σχισμοειδής λιχνία, ένα μικροσκόπιο. Η χρησιμοποίηση αυτού του προϊόντος, που ο ίδιος αποκαλούσε «ταμπόν», από άτομα που δεν είναι καν οφθαλμίατροι, δημιουργεί συνήθως μεγάλη πληγή στον κερατοειδή, καθότι φεύγει όλο το επιθήλιο. Το επιθήλιο αποτελείται από κύτταρα τα οποία καλύπτουν και προστατεύουν τον κερατοειδή. Η αφαίρεση του γρέζου, που πρόκειται για σκληρό προϊόν, με τον τρόπο αυτό ενείχε κατά την άποψή του σοβαρούς κινδύνους. Παραθέτω αυτούσιο το σχετικό απόσπασμα από τη μαρτυρία του: «Ε: Λέτε είναι επικίνδυνο αυτό το πράγμα σαν τακτική. Α: Η επικινδυνότητα είναι στο ότι στην προσπάθεια αφαίρεσης του γρέζου που είναι δύσκολο να αφαιρεθεί με αυτό τον τρόπο και συνήθως φεύγει το κομμάτι από το γρέζο δημιουργείται μια μεγάλη πληγή πάνω στον κερατοειδή, ερεθίζονται οι πιο πάνω στοιβάδες του κερατοειδή με αποτέλεσμα ο κερατοειδής να είναι ευάλωτος σε διάφορα μικρόβια.» Σε κάποιο άλλο στάδιο της μαρτυρίας του εξήγησε ότι όταν υπάρχει «διαταραχή» του επιθηλίου, αυτή είναι η «οδός» από όπου μπορούν να εισέλθουν διάφορα μικρόβια και μικροοργανισμοί στον κερατοειδή, να τον διαπεράσουν και να δημιουργήσουν το θόλωμα του κερατοειδή. Όταν το επιθήλιο δεν είναι «ενοχλημένο», δεν υπάρχει πιθανότητα να το διαπεράσουν τα μικρόβια και οι μικροοργανισμοί και να το μολύνουν. Κατά την αντεξέτασή του, η οποία έλαβε χώρα κάποιες μέρες αργότερα, κατέθεσε ότι ήταν ο επί καθήκοντι γιατρός του Τμήματος Πρώτων Βοηθειών που είχε διαγνώσει την ύπαρξη γρέζου στο μάτι του ενάγοντα. Ανάφερε επίσης ότι όταν λάμβανε το ιστορικό του ενάγοντα, ο τελευταίος δεν του είχε αποκαλύψει ότι ασχολείτο με γεωργικές εργασίες. Αν του αποκάλυπτε το γεγονός αυτό, πιθανό να συνέδεε την ενασχόληση του ενάγοντα με τη γεωργία με τους μύκητες που αναπτύχθηκαν στο μάτι του, το fusarium solani. Το fusarium solani είναι μύκητας που προέρχεται συνήθως από γεωργικές καλλιέργειες, είναι δυνατό όμως να αναπτυχθεί και σε κάποιο άλλο διαφορετικό περιβάλλον. Ο γιατρός Σταύρος Βιολεττής σπούδασε ιατρική στη Τσεχοσλοβακία, στο νοσοκομείο Commenium στην Μπρατισλάβα και στη συνέχεια ειδικεύτηκε στην οφθαλμολογία στην κλινική Banckabystrica. Είναι μέλος του Παγκύπριου Ιατρικού Συλλόγου και της Οφθαλμολογικής Εταιρείας Κύπρου. Διετέλεσε διευθυντής του Στρατιωτικού Νοσοκομείου, μέλος και στη συνέχεια πρόεδρος της Επιτροπής Εξετάσεως Σωματικής Ικανότητας του Υπουργείου Άμυνας και της Επιτροπής Αναρρωτικών Αδειών επί σειρά ετών. Το 1996 υπηρετούσε στο Στρατιωτικό Νοσοκομείο και εκτελούσε καθήκοντα οφθαλμίατρου στην Εθνική Φρουρά. Ο μάρτυρας όταν εξέταζε κάποιο ασθενή ακολουθούσε την πάγια πρακτική η οποία προβλεπόταν και από το ιατρικό πρωτόκολλο. Αρχικά λάμβανε λεπτομερές ιστορικό του ασθενή ώστε να είναι σε θέση να προβεί σε όσο το δυνατό πιο σωστή διάγνωση, και στη συνέχεια προχωρούσε στην κλινική εξέταση του ασθενή. Αν ο ασθενής παραπονείτο για γρέζο στο μάτι τον εξέταζε με μικροσκόπιο και αν διαπίστωνε ξένο σώμα το αφαιρούσε. Έξυνε το συγκεκριμένο σημείο, το καθάριζε με βελόνα, το απολύμαινε με σταγόνες και αλοιφή και στη συνέχεια τοποθετούσε επίδεσμο. Ο μάρτυρας εξέτασε τον ιατρικό φάκελο του ασθενή και το Τεκμήριο 3 και διαπίστωσε ότι ενώ ο ενάγοντας, τη 14.10.1996 πήρε εξιτήριο με καλά αποτελέσματα, δύο μέρες αργότερα, τη 16.10.1996, επανήλθε στην κλινική με χειροτέρευση της κλινικής του εικόνας. Τη 12.11.1996 έγινε καλλιέργεια για μύκητες fusarium solani και διεγνώσθη ότι είχε προσβληθεί από το συγκεκριμένο μύκητα. To fusarium solani προκαλεί διάφορες παθήσεις στα φυτά και σε διάφορες γεωργικές καλλιέργειες, προκαλώντας τη φυτονόσο «Φουζαρίωση». Η προσβολή του ενάγοντα από το συγκεκριμένο μύκητα, αποδείκνυε ότι αυτός εργαζόταν σε χωράφια, πράγμα το οποίο ήταν ενάντια στις οδηγίες που του είχαν δοθεί από το θεράποντα ιατρό. Το fusarium solani προκαλεί μια από τις χειρότερες μυκητισιακές κερατίτιδες (fungal keratitis). Η μυκητιασική κερατίτιδα εμφανίζεται μετά από τραυματισμό με φυτό ή κλαδί ή άλλη οργανική ύλη, συνήθως τρεις, τέσσερις εβδομάδες αργότερα. Η θεραπεία είναι πολύ δύσκολη και μακροχρόνια. Πολλές φορές, λόγω επιπλοκών, καταλήγει στη μεταμόσχευση κερατοειδούς, ενώ μπορεί να εμφανιστεί και καταρράκτης. Από τη στιγμή που οι συναδέλφοι του διέγνωσαν έλκος το οποίο δεν επουλωνόταν, διενέργησαν καλλιέργεια, της οποίας τα αποτελέσματα βγήκαν την 27.9.1996 με θετική ένδειξη σταφυλόκοκκου. Είναι πάγια πρακτική και υποχρέωση, σύμφωνα πάντα με το μάρτυρα, όλων των οφθαλμιάτρων να ενημερώσουν τον ασθενή για τα αποτελέσματα της καλλιέργειας και να γίνει αναπροσαρμογή της θεραπείας, όπου κρίνεται αναγκαίο. Η παρουσίαση σταφυλόκοκκου ήταν και ο λόγος που αναπροσαρμόστηκε η θεραπεία που λάμβανε και του συστήθηκε η χρήση σταγόνων Cidomycin. Ως εμφαίνεται από το φάκελο του ασθενούς η θεραπεία ήταν αποτελεσματική και δόθηκε εξιτήριο. Ο μάρτυρας θυμόταν ότι είχε εξετάσει τον ενάγοντα, δεν ήταν σε θέση όμως να θυμηθεί το χρόνο. Τον Ιούλιο του 2014 ζήτησε να δει το βιβλίο ασθενών του οφθαλμολογικού ιατρείου για την επίδικη περίοδο, το βιβλίο όμως δεν εντοπίστηκε λόγω της παρόδου μακρού χρονικού διαστήματος. Ο γιατρός Αντρέας Ευαγόρου ήταν κατά τον επίδικο χρόνο Επιμελητής στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας και εκτελούσε καθήκοντα διευθυντή στο Τμήμα Πρώτων Βοηθειών. Ο μάρτυρας κατέθεσε ότι η πρακτική που ακολουθείτο στο πιο πάνω Τμήμα, αν κάποιος παραπονείτο για ξένο σώμα στο μάτι του, ήταν η ακόλουθη: Πρώτα λαμβανόταν το ιστορικό του ασθενή, τοποθετείτο αναισθητικό στο μάτι και στη συνέχεια τον εξέταζε ο επί καθήκοντι γιατρός και εκτιμούσε την κατάστασή του. Αν η κατάστασή του ήταν σοβαρή, τότε παραπεμπόταν στην κατάλληλη ειδικότητα. Οι πλείστοι γιατροί που υπηρετούσαν κατά την εν λόγω περίοδο ήταν παθολόγοι, υπήρχαν όμως και δύο γιατροί γενικής ειδικότητας. Αυτή ήταν η μαρτυρία που έχει τεθεί ενώπιον του Δικαστηρίου αναφορικά με την κατάσταση της υγείας του ενάγοντα, τα αίτια που προκάλεσαν τις παθήσεις από τις οποίες υπέφερε και τις θεραπείες που του παρασχέθηκαν. Οι πλείστοι μάρτυρες αντεξετάστηκαν αρκετά εκτεταμένα, μελετώντας όμως το σύνολο της μαρτυρίας προκύπτει ότι τα πλείστα γεγονότα που αφορούν την ουσία της υπόθεσης είναι παραδεκτά και από τα δύο μέρη. Η αντεξέταση των μαρτύρων περιορίστηκε σε επιμέρους θέματα. Η επιστημονική μαρτυρία των γιατρών δεν αμφισβητήθηκε σε οποιοδήποτε ουσιώδες σημείο και γίνεται αποδεκτή από το Δικαστήριο. Αποδέχομαι επίσης τη μαρτυρία του συναδέλφου του ενάγοντα Θωμά Χριστοδούλου, η οποία όμως δεν προσθέτει ο,τιδήποτε ουσιαστικό στην υπόθεση. Με την αξιολόγηση της μαρτυρίας του ενάγοντα θα ασχοληθώ σε κατοπινό στάδιο, στο βαθμό που κρίνω αναγκαίο για σκοπούς επίλυσης της παρούσας διαφοράς. Το κύριο παράπονο του ενάγοντα, σύμφωνα με τις λεπτομέρειες της Έκθεσης Απαίτησης, φαίνεται να ήταν η αδυναμία των γιατρών του δημοσίου να διαγνώσουν τα αίτια των παθήσεών του και να τις θεραπεύσουν, ως επίσης και η παράλειψη των γιατρών να του παράσχουν θεραπεία ή να αντιμετωπίσουν την ασθένειά του κατά την παραμονή του στην Οφθαλμολογική Κλινική. Κατά την ακρόαση όμως δεν προωθήθηκαν οι πιο πάνω θέσεις. Μεγάλο μέρος της ακροαματικής διαδικασία αναλώθηκε στην κατάθεση μαρτυρίας σε σχέση με το fusarium solani και τα αίτια της πάθησης αυτής. Όπως φαίνεται και από τη μαρτυρία που παρέθεσα πιο πάνω, αποτελεί παραδεκτό γεγονός ότι ο ενάγοντας προσβλήθηκε από σταφυλόκοκκο και στη συνέχεια από fusarium solani και ότι οι δύο αυτές παθήσεις είναι ανεξάρτητες. Δεν προσφέρθηκε όμως οποιαδήποτε μαρτυρία ότι οι θεράποντες γιατροί δεν διέγνωσαν τις συγκεκριμένες παθήσεις ή ότι καθυστέρησαν να τις διαγνώσουν. Ούτε κατατέθηκε μαρτυρία ότι η θεραπεία που προσφέρθηκε στον ενάγοντα δεν ήταν η ενδεδειγμένη, ή ότι κατά την παραμονή του στην Οφθαλμολογική Κλινική και/ή μεταγενέστερα παρέλειψαν να του παράσχουν οποιαδήποτε θεραπεία ή ότι απέτυχαν να αντιμετωπίσουν την ασθένειά του. Τέτοιες θέσεις δεν υποβλήθηκαν καν σους μάρτυρες υπεράσπισης κατά την αντεξέτασή τους. Αντιθέτως, από την προσκομισθείσα μαρτυρία, διαφάνηκε ότι οι θεράποντες γιατροί διέκριναν από τα αρχικά στάδια τη σοβαρότητα της κατάστασής του, τον περιέθαλψαν με τα μέσα που διέθεταν, και όταν έκριναν ότι οι ίδιοι δεν ήταν σε θέση να του παράσχουν την καλύτερη δυνατή θεραπεία, παραπέμφθηκε σε ιατρικό κέντρο στο εξωτερικό, με έξοδα της Κυπριακής Δημοκρατίας. Μελετώντας τη μαρτυρία στο σύνολό της, ιδιαίτερα τη μαρτυρία του ενάγοντα και του εμπειρογνώμονα που κάλεσε, ήτοι του οφθαλμίατρου Χρήστου Κωνσταντίνου, παρατηρώ ότι η μόνη μη ενδεδειγμένη ενέργεια που αποδίδεται στους γιατρούς του δημοσίου ήταν ο τρόπος αφαίρεσης του γρέζου από τον οφθαλμό του ενάγοντα. Ήταν η θέση του τελευταίου ότι ο επί καθήκοντι γιατρός στο Τμήμα Πρώτων Βοηθειών, αφαίρεσε το γρέζο με ξυλάκι των αυτιών, στην άκρη του οποίου υπήρχε βαμβάκι. Η ενέργεια αυτή, σύμφωνα με τον οφθαλμίατρο Χρήστο Κωνσταντίνου, κατέστρεψε το επιθήλιο του ματιού και δημιούργησε πληγή στον κερατοειδή. Η πληγή διευκόλυνε την προσβολή του οφθαλμού από διάφορα μικρόβια και μικροοργανισμούς, όπως είναι το fusarium solani. Πρώτον, θα ήθελα να παρατηρήσω ότι ενώ όλη η μαρτυρία του γιατρού στηρίχθηκε στο γεγονός ότι μέσα στο μάτι του ενάγοντα υπήρχε γρέζο και έγινε αφαίρεση της συγκεκριμένης ουσίας, που λόγω της σύστασής της, πρόκειται για σκληρή ουσία, και εφαρμόζοντας τη συγκεκριμένη μέθοδο, πλήγωσε τον κερατοειδή, καμία θετική μαρτυρία έχει τεθεί ενώπιον του Δικαστηρίου ότι εκείνο που αφαιρέθηκε από το μάτι του ενάγοντα ήταν γρέζο. Αντιθέτως, ο ίδιος ο ενάγοντας ανάφερε, και ήταν απόλυτος επί του σημείου αυτού, ότι δεν είχε μπει γρέζο στο μάτι του, καθότι την ημέρα εκείνη δεν ασχολείτο με ηλεκτροσυγκολλήσεις. Το ίδιο είχε αναφέρει και ο συνάδελφός του Θωμάς Χριστοδούλου, ΜΕ
11. Ούτε η μαρτυρία του Οφθαλμίατρου Χρήστου Κωνσταντίνου ρίχνει φως επί του συγκεκριμένου θέματος. Υπενθυμίζω ότι ο μάρτυρας δεν είχε εξετάσει τον ενάγοντα κατά τον επίδικο χρόνο, αλλά εικοσιπέντε περίπου χρόνια αργότερα. Τα ό,σα ανάφερε ο γιατρός περί γρέζου και αφαίρεσης γρέζου, βασίστηκαν στα ό,σα του είχε αναφέρει ο ενάγοντας το
12. Πέραν τούτου όμως, εκείνο που διαπιστώνω είναι ότι η συγκεκριμένη θέση δεν δικογραφείται. Πουθενά στην Έκθεση Απαίτησης δεν αναγράφεται ότι η περίθαλψη που δέχθηκε ο ενάγοντας στο Τμήμα Πρώτων Βοηθειών, ήτοι ο καθαρισμός του ματιού με ξυλάκι των αυτιών, «μπατονέτα», δεν ήταν η ενδεδειγμένη και ότι η συγκεκριμένη ενέργεια ήταν η αιτία των παθήσεων του ενάγοντα. Το μόνο που αναφέρεται σε σχέση με το Τμήμα Πρώτων Βοηθειών ήταν ότι είχε μεταβεί εκεί. Σχετική είναι η παράγραφος 4 της Έκθεσης Απαίτησής του, την οποία παραθέτω αυτούσια πιο κάτω: «Κατά ή περί την 9 Σεπτεμβρίου 1996 και ενώ ο Ενάγων ασχολείτο με την εργασία του αισθάνθηκε πόνο και ξένο σώμα στον αριστερό οφθαλμό του. Μετέβηκε στις Πρώτες Βοήθειες και ακολούθως στο Στρατιωτικό Νοσοκομείο B.M.H. όπου του έγινε περίθαλψη από το Στρατιωτικό Οφθαλμίατρο.» Επισημαίνω ότι δεν αναφέρεται καν ότι ο ενάγοντας έτυχε περίθαλψης στο Τμήμα Πρώτων Βοηθειών. Εκείνο που αναφέρεται στην πιο πάνω παράγραφο, σε σχέση με περίθαλψη, είναι ότι τον περιέθαλψε ο Στρατιωτικός Οφθαλμίατρος στο Στρατιωτικό Νοσοκομείο B.M.H. Η λακωνική αυτή αναφορά ότι «μετέβηκε στις Πρώτες Βοήθειες» δεν πληροί τις προϋποθέσεις που θέτει η Δ.19 των Θεσμών Πολιτικής Δικονομίας αναφορικά με την ορθή δικογράφηση ισχυρισμών. Στο δικόγραφο θα πρέπει να περιλαμβάνονται όλα τα ουσιώδη γεγονότα επί των οποίων στηρίζεται η απαίτηση ή η υπεράσπιση για να γνωρίζει η άλλη πλευρά τι θα πρέπει να αντιμετωπίσει κατά την ακρόαση. Ως αναφέρθηκε χαρακτηριστικά στην British Airways Pensions Trustees Ltd v. Sir Robert McAlpine[1]: ". The basic purpose of pleadings is to enable the opposing party to know what case is being made in sufficient detail to enable that party properly to prepare to answer it. .................................. Pleadings are not a game to be played at the expense of the litigants, they are not an end in themselves, but a means to the end, and that end is to give each party a fair hearing." Ο τρόπος δικογράφησης εξαρτάται άμεσα και από τη φύση της υπόθεσης. Ο θεσμός 2 της πιο πάνω Διάταξης, ρητά προβλέπει ότι τα δικόγραφα θα πρέπει να είναι τόσο σύντομα όσο το επιτρέπει η φύση της υπόθεσης[2]. Η υπό κρίση υπόθεση αφορά ιατρική αμέλεια και αναμένετο να υπάρχουν πλήρεις και σαφείς λεπτομέρειες σε σχέση με την ισχυριζομένη αμέλεια. Παρόμοιο θέμα είχε εγερθεί και στα πλαίσια της υπόθεσης Βαριάνου v. Βορκά[3] που αφορούσε και εκείνη ιατρική αμέλεια. Το Εφετείο τόνισε την ιδιαιτερότητα των υποθέσεων αυτών και την ανάγκη παράθεσης των γεγονότων με τρόπο σαφή και όχι γενικό και αόριστο. Διαβάζουμε σχετικά τα πιο κάτω[4]: «Η υπόθεση αφορούσε ιατρική αμέλεια. Τέτοιες υποθέσεις συνήθως δεν είναι απλές, αλλά αντίθετα είναι περίπλοκες και το δικαστήριο καλείται να αποφασίσει επί λεπτών θεμάτων. Επομένως, η φύση της υπόθεσης με κανένα τρόπο δεν επέτρεπε την καταχώρηση του λακωνικού δικογράφου που τελικά καταχώρησε ο Εφεσίβλητος, στο οποίο πέραν της γενικής άρνησης δεν προβάλλεται κανένας απολύτως ισχυρισμός και καμία θέση από πλευράς Εφεσβιλήτου.» Η παράλειψη του ενάγοντα να δικογραφήσει την πιο πάνω θέση επί της οποίας στηρίζεται η απαίτησή του, ήτοι ότι η αμέλεια του εναγομένου εδράζεται στο γεγονός ότι στο Τμήμα Πρώτων Βοηθειών έγινε καθαρισμός του ματιού του με λανθασμένη μέθοδο, είναι καθοριστική για την έκβαση της υπόθεσής του. Ενόψει της πιο πάνω κατάληξής μου κρίνω ότι δεν θα ήταν θεμιτό να εξετάσω θέμα παραγραφής της αγωγής ή θέμα αποζημιώσεων. Η αγωγή απορρίπτεται με έξοδα υπέρ του εναγομένου και εναντίον του ενάγοντα, ως αυτά θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο. [Υπ.] Τ. Καρακάννα, Π.Ε.Δ. Πιστό Αντίγραφο Πρωτοκολλητής /Χ.Θ. [1] [1994] 72 B.L.R. 26 [2] «. Such statements shall be as brief as the nature of the case will admit". [3]