DEMADES DESIGN LIMITED ν. ΒΑΡΝΑΒΑΣ ΧΑΤΖΗΠΑΝΑΓΗΣ ΛΙΜΙΤΕΔ, Αγωγή Αρ. 6241/2009, 15/9/2015 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEF:2015:A330 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ Ενώπιον: Γ. Πετάση - Κορφιώτη, Ε.Δ. Αγωγή Αρ. 6241/2009 Μεταξύ: DEMADES DESIGN LIMITED, από Λευκωσία Ενάγουσας και ΒΑΡΝΑΒΑΣ ΧΑΤΖΗΠΑΝΑΓΗΣ ΛΙΜΙΤΕΔ, από Λευκωσία Εναγόμενης Ημερομηνία: 15 Σεπτεμβρίου 2015 Εμφανίσεις: Για τους Ενάγοντες: κα. Γεωργίου με κα. Μιλτιάδους Για τους Εναγόμενους: κ. Ηλιάδης με κ. Στυλιανού ΑΠΟΦΑΣΗ Εισαγωγή - Δικογραφημένες θέσεις των δυο πλευρών Η Ενάγουσα είναι ιδιωτική εταιρεία περιορισμένης ευθύνης με μετοχές, δεόντως εγγεγραμμένη σύμφωνα με τον περί Εταιρειών Νόμο Κεφ. 113, με έδρα τη Λευκωσία και ασχολείται, μεταξύ άλλων, με την παροχή εργασιών και υπηρεσιών σχεδιασμού, βιομηχανικού σχεδίου, σχεδίου βιομηχανικών κατασκευών, προϊόντων και αντικειμένων κάθε είδους καθώς και σχεδιασμού χώρων, επίπλων και κάθε είδους κατασκευών, προϊόντων και αντικειμένων. Η Εναγομένη είναι ιδιωτική εταιρεία περιορισμένης ευθύνης με μετοχές, επίσης δεόντως εγγεγραμμένη σύμφωνα με τον περί Εταιρειών Νόμο Κεφ. 113, με έδρα τη Λευκωσία. Δυνάμει γραπτής συμφωνίας μεταξύ των διαδίκων ημερομηνίας 25.1.2008, η Ενάγουσα συμφώνησε να παρέχει στην Εναγόμενη και η Εναγόμενη συμφώνησε όπως αποδεχτεί από την Ενάγουσα τις υπηρεσίες της για το σχεδιασμό και γενικά την παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών σε σχέση με την ανέγερση των νέων γραφείων και αποθηκών της Εναγομένης έναντι του συνολικού ποσού των £27.000,00 (το αντίστοιχο σε €46,170.00) πλέον Φ.Π.Α. (στο εξής η «Συμφωνία»). Ως προς τον τρόπο πληρωμής του συμφωνηθέντος ποσού η Συμφωνία προνοούσε τα ακόλουθα (σχετικός είναι ο όρος 4 αυτής): - Το 20% της αμοιβής της Ενάγουσας ήταν πληρωτέο προκαταβολικά με την αποδοχή της πρότασης εκτίμησης («upon acceptance of proposal estimate»). - Το 30% της αμοιβής της Ενάγουσας θα πληρωνόταν με την παρουσίαση της έννοιας του σχεδίου και τα αρχικά σκίτσα («upon presentation of design concept and initial sketches»). - Το υπόλοιπο 30% της αμοιβής θα ήταν πληρωτέο με την παρουσίαση του τελικού σχεδίου και του τρισδιάστατου ψηφιακού μοντέλου («upon presentation of the final design and the 3D model illustrations»). - Το υπόλοιπο και τελικό 20% της αμοιβής των σχεδιαστών ήταν πληρωτέο με την ολοκλήρωση των φάσεων D1 μέχρι D4 («upon completion of D1 to D4») δυνάμει της Συμφωνίας. - Τυχόν καθυστερημένες πληρωμές ή οποιοδήποτε μέρος αυτών θα χρεώνεται με τόκο 8,5%. Στις 3.3.2008 η Εναγόμενη κατέβαλε στην Ενάγουσα το ποσό των €9.860,00 ως προκαταβολή. Τα πιο πάνω αποτελούν αναμφισβήτητα γεγονότα ως προκύπτει από τα δικόγραφα των δύο πλευρών. Σύμφωνα με τους δικογραφημένους ισχυρισμούς της Ενάγουσας, τα τρία πρώτα στάδια της Συμφωνίας ολοκληρώθηκαν από την πλευρά της κατά ή περί την 19.12.2008 και στα πλαίσια αυτά στις 22.1.2009 έγινε η παρουσίαση όλης της εργασίας. Παράλληλα, η Ενάγουσα ισχυρίζεται ότι την 26.1.2009 παραδόθηκε στα γραφεία της Εναγομένης δέσμη (set) σχεδίων με την τελική κάτοψη και ψηφιακές εικόνες του τελικού σχεδίου (final plan layouts & design renderings), τα οποία η Εναγόμενη αποδέχτηκε και παρέλαβε. Με την ολοκλήρωση της εργασίας που περιγράφεται πιο πάνω η Ενάγουσα εξέδωσε στις 19.12.2008 στο όνομα της Εναγομένης τιμολόγιο με αρ. 0689 για το ποσό των €42.476,40 σε σχέση με τις εκτελεσθείσες εργασίες και πιο συγκεκριμένα για το 80% της συμφωνηθείσας αμοιβής που αντιστοιχεί στα τρία
(3)πρώτα στάδια του έργου. Έναντι του πιο πάνω τιμολογίου και πέραν του ποσού των €9.860,00 που δόθηκε ως προκαταβολή, η Εναγόμενη κατέβαλε στην Ενάγουσα το ποσό των €10.000,00, με αποτέλεσμα να παραμένει οφειλόμενο το ποσό των €22.616,
- Παρά τις επανειλημμένες οχλήσεις της Ενάγουσας προς την Εναγόμενη για άμεση πληρωμή του πιο πάνω οφειλόμενου ποσού, με επιστολές της ημερομηνίας 31.3.2009, 3.7.2009 και 2.9.2009, καθώς επίσης και επιστολές των δικηγόρων της, συμπεριλαμβανομένης επιστολής ημερομηνίας 30.9.2009 με την οποία η Εναγόμενη πληροφορείτο ότι σε περίπτωση μη πληρωμής του οφειλόμενου ποσού η συμφωνία θα θεωρείτο τερματισθείσα την 8.10.2009, και παρ' όλες τις υποσχέσεις της Εναγομένης ότι το ποσό θα πληρωνόταν άμεσα, η Εναγόμενη παρέλειψε και/ή αρνήθηκε μέχρι σήμερα να το εξοφλήσει. Συνεπεία των πιο πάνω η Ενάγουσα ήγειρε την παρούσα αγωγή με την οποία αξιώνει από την Εναγόμενη το ποσό των €22.616,40 πλέον τόκο προς 8,5% από 22.1.2009 ως οφειλόμενο υπόλοιπο σε σχέση με τη συμφωνηθείσα και εύλογη αξία των υπηρεσιών που παρασχέθηκαν δεόντως και/ή ως υπόλοιπο τιμολογίου που εκδόθηκε στα πλαίσια εκτέλεσης της Συμφωνίας και/ή δυνάμει των αρχών του αδικαιολόγητου πλουτισμού και/ή δυνάμει του άρθρου 70 του περί Συμβάσεων Νόμου, Κεφ.
- Περαιτέρω, αξιώνεται το ποσό των €9.234,00 πλέον Φ.Π.Α. ως αποζημιώσεις για διαφυγόντα κέρδη βάσει της Συμφωνίας σε σχέση με το τελευταίο στάδιο αυτής το οποίο δεν ολοκληρώθηκε συνεπεία του τερματισμού της Συμφωνίας εξ υπαιτιότητας της Εναγόμενης. Από την πλευρά της Εναγόμενης είναι παραδεκτή τόσο η ύπαρξη της Συμφωνίας και των όρων αυτής όσο και η έκδοση του τιμολογίου με αρ. 0689 ημερομηνίας 19.12.
- Παρόλα αυτά, η Εναγόμενη αρνείται τις απαιτήσεις της Ενάγουσας και ισχυρίζεται ότι η Ενάγουσα δεν εκτέλεσε τη Συμφωνία και/ή δεν προσέφερε τις υπηρεσίες της με ικανοποιητικό τρόπο, ενώ παράλληλα προωθείται η θέση ότι αποκλειστική ευθύνη για την μη υλοποίηση της Συμφωνίας και για τον παράνομο τερματισμό της φέρει η Ενάγουσα. Πιο συγκεκριμένα, η Εναγόμενη αρνείται ότι η Ενάγουσα εκτέλεσε τα τρία στάδια της Συμφωνίας και ισχυρίζεται ότι το μόνο που παρουσιάστηκε σε αυτήν ήταν μία ιδέα (concept) σε τρισδιάστατη μορφή σε πολύ αρχικό στάδιο. Περαιτέρω δε ισχυρίζεται ότι η προσφορά των υπηρεσιών της Ενάγουσας ήταν ελλιπέστατη, πρόχειρη και όχι σύμφωνη με τους όρους της Συμφωνίας και της καθιερωμένης πρακτικής στο συγκεκριμένο τομέα και υπολειπόταν σημαντικά σε πληρότητα και επίπεδο από αυτά που εύλογα αναμένονταν από επαγγελματίες όπως η Ενάγουσα. Η Εναγόμενη περαιτέρω υποστηρίζει ότι η Ενάγουσα παράδωσε στο χώρο υποδοχής της στις 22.1.2009 κάποια βασικά ψηφιακά προοπτικά και όχι λεπτομερή σχέδια της εξωτερικής όψης του προτεινόμενου κτιρίου, ενώ πίεζε διαρκώς για καταβολή επιπλέον ποσού έναντι της αμοιβής της. Παράλληλα, σε συνάντηση που έγινε στις 24.3.2009 η Ενάγουσα παρουσίασε κάποια προκαταρκτικά προσχέδια επί των οποίων η Εναγόμενη προέβη σε κάποια σχόλια και παρατηρήσεις και ενώ το έργο ήταν ακόμα σε προκαταρκτικό στάδιο σχεδιασμού από τους αρχιτέκτονες. Σε σχέση με το τιμολόγιο υπ. αρ. 689 η Εναγόμενη ισχυρίζεται ότι η πληρωμή του ποσού των €10,000 έναντι αυτού έγινε σε μία προσπάθεια διατήρησης καλού κλίματος συνεργασίας και παρά το γεγονός ότι η Ενάγουσα δεν είχε εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της με βάση την Συμφωνία. Τα δε ποσά που καταβλήθηκαν στην Ενάγουσα στα πλαίσια της Συμφωνίας ζητούνται από την Εναγόμενη με την Ανταπαίτησή της. Απαντώντας στις θέσεις της Εναγόμενης που περιέχονται στην Υπεράσπιση και Ανταπαίτηση η Ενάγουσα επαναλαμβάνει ότι τα πρώτα τρία
(3)στάδια που προνοούνται από την Συμφωνία είχαν ολοκληρωθεί και αφού παρουσιάστηκαν στην Εναγόμενη και εγκρίθηκαν από αυτήν παραδόθηκαν σε αρχιτέκτονες και μελετητές οι οποίοι και τα χρησιμοποίησαν. Η Ενάγουσα ισχυρίζεται περαιτέρω ότι μετά από προφορικό και γραπτό αίτημα της Ενάγουσας για πληρωμή των οφειλόμενων ποσών, κατά ή περί την 24.3.2009 η εκπρόσωπος της Εναγόμενης κ. Λένια Κοντοπούλου επισκέφτηκε τα γραφεία της Ενάγουσας και αφού συμφώνησε ότι τα εν λόγω ποσά εκκρεμούσαν, υποσχέθηκε την αποπληρωμή τους από την Εναγόμενη το συντομότερο δυνατό, πράγμα το οποίο, ωστόσο, δεν έγινε. Τέλος, η Ενάγουσα αρνείται και απορρίπτει την Ανταπαίτηση της Εναγόμενης την οποία θεωρεί εκδικητική, αβάσιμη και ανυπόστατη και επαναλαμβάνει τις αξιώσεις της ως αυτές απορρέουν από την Συμφωνία. Προσκομισθείσα Μαρτυρία Η μαρτυρία που δόθηκε από τις δυο πλευρές ήταν σύντομη. Από μεν την πλευρά της Ενάγουσας κατέθεσε στο Δικαστήριο ο διευθυντής της κ. Νικόλας Δημάδης, ενώ προς υποστήριξη των θέσεων της Εναγόμενης κατέθεσε ο κ. Χρίστος Χατζηπαναγής, διευθυντής και μέτοχος της εταιρείας. Το περιεχόμενο της μαρτυρίας τους είναι καταγεγραμμένο στα πρακτικά και για το λόγο αυτό δεν κρίνω σκόπιμο να προβώ σε εκτενή ανάλυση της. Παραθέτω, ωστόσο, μια σύνοψη των θέσεων που κάθε ένας από αυτούς προέβαλε στο Δικαστήριο προκειμένου αυτές να γίνουν εύκολα αντιληπτές. Στα πλαίσια της μαρτυρίας του και για τους σκοπούς της κυρίως εξέτασής του ο κ. Νικόλας Δημάδης υιοθέτησε το περιεχόμενο της Γραπτής του Δήλωσης (Έγγραφο Α). Στην εν λόγω δήλωση γίνεται καταρχήν αναφορά στα προσόντα του κ. Δημάδη, ο οποίος είναι διευθυντής και υπεύθυνος του σχεδιαστικού τμήματος της Ενάγουσας. Είναι κάτοχος Bachelor of Engineering (honours) degree σε μηχανολογία από το πανεπιστήμιο UMIST του Ηνωμένου Βασιλείου, καθώς και Bachelor of Science on Transportation Design από το πανεπιστήμιο 'Art Center College of Design' της Pasadena στην Καλιφόρνια των Ηνωμένων Πολιτειών. Έχει εργαστεί σαν σχεδιαστής αυτοκινήτων στο κέντρο σχεδιασμού της Alfa Romeo στο Μιλάνο (Centro Stile Alfa Romeo) και στο Κέντρο Προηγμένου Σχεδιασμού της Mercedes (Daimler Chrysler Advanced Design Italia) στο Como της Ιταλίας (το πιστοποιητικό σύστασης και διευθυντών και γραμματέα της Ενάγουσας εταιρείας που εκδόθηκαν από τον Έφορο Εταιρειών στις 12.3.2015 κατατέθηκαν ως Τεκμήρια 1Α και 2Α αντίστοιχα). Ο κ. Δημάδης αναφέρθηκε αρχικά στη μακροχρόνια συνεργασία μεταξύ των δυο εταιρειών αφού η Ενάγουσα είχε παράσχει στην Εναγομένη ολοκληρωμένες υπηρεσίες σχεδιασμού, επίβλεψης και κατασκευής άλλων έργων από το έτος 2001. Ειδικότερα, είχε συνεργαστεί με τον κ. Χρίστο Χατζηπαναγή τον Μάιο του 2000 στον σχεδιασμό, την κατασκευή και την επίβλεψη του i-trend, ενός πρότυπου καταστήματος γυαλιών ηλίου και σκελετών της γνωστής ιταλικής εταιρίας LUXOTICA στη Λευκωσία, στην μερική ανακαίνιση (design upgrade) του καταστήματος i-trend το Νοέμβριο του 2001, στον σχεδιασμό, κατασκευή και επίβλεψη ενός πρότυπου καταστήματος με την επωνυμία 'La maison de Bebe' για παιδικά προϊόντα της γνωστής γαλλικής εταιρίας Bebe Contort και άλλα έργα. Σε σχέση με το συγκεκριμένο έργο, όπως ανέφερε, ο κ. Χρίστος Χατζηπαναγής τον προσέγγισε τον Νοέμβριο του 2007 ζητώντας τις υπηρεσίες της Ενάγουσας για το σχεδιασμό και την παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών σε σχέση με την ανέγερση των νέων γραφείων και αποθηκών της Εναγομένης. Στα πλαίσια αυτά και αφού δόθηκε η σχετική γραπτή προσφορά και συζητήθηκαν οι όροι αυτής, τα μέρη κατάληξαν σε τελική προσφορά και συμφωνία η οποία υπογράφθηκε στις 25.1.2008 (η πρώτη προσφορά κατατέθηκε ως Τεκμήριο 3 και η δεύτερη τελική προσφορά η οποία και υπογράφθηκε από τα μέρη και κατέστη η Συμφωνία των μερών κατατέθηκε ως Τεκμήριο 4). Σύμφωνα δε με τον κ. Δημάδη, πριν από την υπογραφή της Συμφωνίας ο κ. Χατζηπαναγής είχε θέσει ως όρο όπως η Ενάγουσα δώσει προτεραιότητα στο έργο αυτό. Ο όρος αυτός έγινε αποδεκτός από την Εναγόμενη στην οποία παραδόθηκε και σχετικό "booklet" με κατευθυντήριες γραμμές, σε σχέση με το έργο που αφορούσαν τα διάφορα τμήματα, αντιπροσωπείες, κατανομή των χώρων και άλλα κριτήρια που θα έπρεπε να τηρηθούν στο σχεδιασμό (το εν λόγω Booklet - Brief of Requirements κατατέθηκε ως Τεκμήριο 5). Αποτέλεσε θέση του κ. Δημάδη ότι τα πρώτα τρία
(3)στάδια που προνοούνται από την Συμφωνία και ειδικότερα ο σχεδιασμός (εξωτερικός και εσωτερικός), καθώς και η δημιουργία τρισδιάστατου ψηφιακού μοντέλου (final design & 3D model illustrations), ολοκληρώθηκαν κατά την 19.12.2008, ενώ παράλληλα υπέδειξε ότι τα σχέδια που ετοιμάστηκαν από την Ενάγουσα είχαν παρουσιαστεί στην Εναγόμενη και εγκρίθηκαν από αυτήν, ενώ μετέπειτα παραδόθηκαν στους αρχιτέκτονες και μελετητές του έργου οι οποίοι και τα χρησιμοποίησαν. Παράλληλα, τα τελικά σχέδια χρησιμοποιήθηκαν και για σκοπούς ετοιμασίας προσφορών και μηχανολογικών μελετών. Επίσης, μέχρι τις 8.7.2008 είχε ολοκληρωθεί ο εξωτερικός σχεδιασμός του κτιρίου και επί τούτου ο μάρτυρας επεσήμανε ότι ο κ. Χρίστος Χατζηπαναγής είχε ζήτησε σετ των τελικών σχεδίων ηλεκτρονικά ώστε να τα παρουσιάσει σε συνεργάτες του στο εξωτερικό (η σχετική επιστολή/email του κ. Δημάδη ημερομηνίας 8.7.2008 κατατέθηκε ως Τεκμήριο 8). Για σκοπούς απόδειξης της εργασίας που εκτελέστηκε από την Ενάγουσα στα πλαίσια της Συμφωνίας ο κ. Δημάδης παρουσίασε στα πλαίσια της μαρτυρίας του τα ακόλουθα έγγραφα τα οποία έχουν εν συντομία ως εξής: - Τεκμήριο 9 Κάτοψη πρώτου ορόφου γραφειακών χώρων. - Τεκμήριο 10 Lighting Plans όπου φαίνονται τα τελικά σχέδια φωτισμού τα οποία και χρησιμοποιήθηκαν για σκοπούς προσφορών. - Τεκμήριο 11 Σχέδιο για ψευδοροφές (ceiling layout plan). - Τεκμήριο 12 Προσχέδιο και τελικό σχέδιο για το mezanine του κτιρίου όπου θα βρισκόταν η καφετέρια. - Τεκμήριο 13 Σχέδιο της εισόδου με την υποδοχή (reception) και καναπέ αναμονής (waiting sofa) ειδικού σχεδιασμού. - Τεκμήριο 14 Καθοδηγητικά Σχέδια τα οποία δόθηκαν σε εταιρεία για σκοπούς προσφοράς διαχωριστικών (partition walls). - Τεκμήριο 15 Δέκα σκίτσα/σχέδια/σημειώσεις σε σχέση με το design concept για το εξωτερικό του κτιρίου. - Τεκμήριο 16 Σχέδια των τελικών όψεων του κτιρίου σε ψηφιακή μορφή που είχαν δοθεί στους αρχιτέκτονες για υλοποίηση. - Τεκμήριο 17 Απεικονίσεις του ψηφιακού μοντέλου που παραδόθηκε στους αρχιτέκτονες του έργου. - Τεκμήριο 18 Σχέδια για αντικείμενα ειδικού σχεδιασμού. - Τεκμήριο 19 Τελικά Σχέδια εσωτερικού χώρου (reception area και directors office) σε ψηφιακή μορφή. - Τεκμήριο 20(β) Τελικά ψηφιακά σχέδια (final design computer renderings - visuals- booklet of computer images). - Τεκμήριο 20(γ) Τελικά σχέδια (Final layout plans views). Στις 22.1.2009 έγινε η παρουσίαση όλης της εργασίας της Ενάγουσας προς την Εναγόμενη από τον κ. Δημάδη προσωπικά και την 26.1.2009 η Ενάγουσα παρέδωσε στα γραφεία της Εναγομένης δέσμη (σετ) σχεδίων με την τελική κάτοψη και ψηφιακές εικόνες του τελικού σχεδίου (final plan layouts & design renderings), τα οποία η Εναγόμενη αποδέχτηκε και παρέλαβε (η επιστολή της Ενάγουσας ημερομηνίας 26.1.2009, το booklet της Ενάγουσας και οι τελικές κατόψεις κατατέθηκαν ως Τεκμήρια 20(α), 20(β) και 20(γ)). Με βάση τους όρους της Συμφωνίας η Ενάγουσα εξέδωσε στις 19.12.2008 τιμολόγιο με αριθμό 0689 στο όνομα της Εναγομένης για το ποσό των €42.476,40, το οποίο ισοδυναμεί με το 80% του συμφωνηθέντος ποσού, δηλαδή το ποσό που αντιστοιχεί στα τρία
(3)πρώτα στάδια του έργου. Στο ποσό αυτό συμπεριλαμβάνεται το ποσό των €9,860.00 που είχε δοθεί ως προκαταβολή, ενώ όπως ανέφερε στο Δικαστήριο ο κ. Δημάδης, έναντι του τιμολογίου πληρώθηκε από την Εναγόμενη το ποσό των €10.000,00 (η σχετική Κατάσταση Λογαριασμού που στάλθηκε με τηλεομοιότυπο προς το λογιστήριο της Εναγομένης στις 13.3.2009 κατατέθηκε ως Τεκμήριο 22). Παρά το ότι οι υπηρεσίες που προσφέρθηκαν στην Εναγόμενη ήταν υψηλού επιπέδου και ποιότητας και σύμφωνα με τους όρους της Συμφωνίας, και έναντι αυτών πληρώθηκε η προκαταβολή πλέον το ποσό των €10.000, η Εναγόμενη εξακολουθεί μέχρι σήμερα να οφείλει στην Ενάγουσα το ποσό των €22.616,
- Σε σχέση με το θέμα αυτό έγινε συνάντηση με εκπρόσωπο της Εναγόμενης κατά την 24.3.2009, ήτοι την κυρία Λένια Κοντοπούλου, η οποία συμφώνησε ότι τα εν λόγω ποσά πράγματι εκκρεμούσαν και υποσχέθηκε την αποπληρωμή τους από την Εναγόμενη το συντομότερο δυνατό. Παρόλα αυτά και ενώ η Ενάγουσα απέστειλε προς την Εναγόμενη τις επιστολές ημερομηνίας 31.3.2009, 15.4.2009 και 3.7.2009 (Τεκμήρια 23-25 αντίστοιχα), ουδεμία περαιτέρω πληρωμή έχει γίνει μέχρι σήμερα. Ο κ. Δημάδης αναφέρθηκε και στην επιστολή της Εναγόμενης ημερομηνίας 31.7.2009 προς την Ενάγουσα με την οποία πληροφορήθηκε ότι η εταιρεία Planning Cyprus Ltd είχε διοριστεί στη θέση των Συμβούλων Υποστήριξης της Εναγομένης σε σχέση με το συγκεκριμένο έργο (βλέπε Τεκμήριο 26). Σε συνέχεια δε της επιστολής αυτής, η εταιρεία Planning Cyprus Ltd απέστειλε επιστολή στην Ενάγουσα ημερομηνίας 5.8.2009 (Τεκμήριο 27) με την οποία ζητούνταν περαιτέρω εργασίες και/ή υπηρεσίες από την Ενάγουσα προς την Εναγόμενη για τον σχεδιασμό ενός πρόσθετου ορόφου στο εν λόγω κτίριο που δεν προβλέπονταν από την Συμφωνία. Αργότερα, με επιστολή της ημερομηνίας 2.9.2009, η οποία κοινοποιήθηκε προς τους κ.κ. Planning Cyprus Ltd, η Ενάγουσα πληροφόρησε την Εναγόμενη ότι προκειμένου να προβεί σε παροχή περαιτέρω εργασιών θα έπρεπε να υπάρξει άμεση εξόφληση του οφειλόμενου υπόλοιπου ποσού των €22.616,40 πλέον των σχετικών τόκων (βλέπε Τεκμήριο 28). Παρά τις επανειλημμένες οχλήσεις της Ενάγουσας προς την Εναγόμενη για την άμεση πληρωμή του οφειλόμενου ποσού με τις πιο πάνω αναφερόμενες επιστολές καθώς επίσης και επιστολές των δικηγόρων της, συμπεριλαμβανομένης της επιστολής ημερομηνίας 28.9.2009 (βλέπε Τεκμήριο 29), με την οποία η Εναγόμενη πληροφορείτο ότι η Συμφωνία θα θεωρείτο τερματισθείσα την 8.10.2009 σε περίπτωση μη πληρωμής του οφειλόμενου ποσού, και παρόλες τις υποσχέσεις της Εναγομένης ότι το ποσό θα πληρωνόταν άμεσα, η Εναγόμενη παρέλειψε και αρνήθηκε μέχρι σήμερα να εξοφλήσει στην Ενάγουσα το ποσό των €22.616,40, πλέον τόκο προς 8,5% από την 22.1.
- Παράλληλα, σύμφωνα με τον κ. Δημάδη η Εναγόμενη οφείλει στην Ενάγουσα το ποσό των €9.234,00 πλέον Φ.Π.Α, το οποίο αντιπροσωπεύει τη ζημιά της ως το υπόλοιπο και τελικό 20% της αμοιβής που θα εισέπραττε στα πλαίσια της Συμφωνίας. Σχολιάζοντας τις θέσεις που προβάλλονται από την Εναγόμενη στην Υπεράσπιση και Ανταπαίτηση, ο κ. Δημάδης υποστήριξε ότι από την πλευρά της Εναγόμενης υπήρξε παραβίαση της Συμφωνίας αφού η άρνηση πληρωμής των οφειλομένων ποσών έγινε για καθαρά εκδικητικούς λόγους. Τέλος, ο μάρτυρας αρνήθηκε όλες τις αξιώσεις της Εναγομένης, τις οποίες χαρακτήρισε παντελώς αβάσιμες, ανυπόστατες και αδικαιολόγητες και ζήτησε την απόρριψη της Ανταπαίτησης με έξοδα σε βάρος της Εναγομένης και υπέρ της Ενάγουσας. Από την πλευρά του ο κ. Χρίστος Χατζηπαναγής αναφέρθηκε αρχικά στο ιστορικό της υπόθεσης σε σχέση με την απόφαση της Εναγόμενης για ανέγερση νέου κτιρίου στη Βιομηχανική Περιοχή Λατσιών στο οποίο θα στεγάζονταν όλες οι λειτουργίες της, δηλαδή κεντρικά γραφεία, κέντρο διανομής και αποθηκευτικοί χώροι. Ως κύριος αρχιτέκτονας του έργου διορίστηκε από την Εναγομένη το αρχιτεκτονικό γραφείο I. & Α. Φιλίππου, ενώ παράλληλα ανατέθηκε στην Ενάγουσα η παροχή υπηρεσιών σχεδιασμού και επίβλεψης κατασκευής του έργου καθώς επίσης και συμβουλευτικών υπηρεσιών ως εμφαίνονται στο Τεκμήριο
- Με τον κ. Νικόλα Δημάδη (Μ.Ε.) γνωρίζονταν προσωπικά και είχαν φιλικές σχέσεις αφού μεταξύ άλλων του είχε αναθέσει παλαιότερα την παροχή παρόμοιων υπηρεσιών για καταστήματα της Εναγόμενης σε μικρότερη, ωστόσο, κλίμακα. Αποτέλεσε θέση του κ. Χατζηπαναγή ότι από την αρχή της ανάθεσης του έργου στην Ενάγουσα οι υπηρεσίες που προσέφερε η τελευταία δεν ήταν του επιπέδου που εύλογα αναμενόταν, όπως επίσης ότι οι εργασίες που προσφέρθηκαν δεν είχαν ολοκληρωθεί παρά μόνον κατά ένα μέρος τους. Ο μάρτυρας ανέφερε ότι ο ίδιος συναντήθηκε κάποιες φορές με τον κ. Νικόλα Δημάδη όπου ο τελευταίος του παρουσίασε κάποια πρόχειρα σκίτσα της εξωτερικής όψης του κτιρίου και στη συνέχεια απέστειλε με κλητήρα κάποια ψηφιακά προοπτικά, στα οποία, ωστόσο, ο ίδιος είχε σοβαρές ενστάσεις λόγω του κόστους που θα συνεπαγόταν και της πολυπλοκότητάς τους. Η μόνη άλλη εργασία που παρουσιάστηκε από τον κ. Δημάδη ήταν ένα σχέδιο εσωτερικής διαρρύθμισης του πρώτου ορόφου του κτιρίου (Τεκμήρια 9, 10 και 11) επί αρχιτεκτονικού σχεδίου. Επιπλέον, αποτέλεσε θέση του μάρτυρα ότι ενώ η Ενάγουσα ανέλαβε, μεταξύ άλλων, να παρουσιάσει προσφορές για μια σειρά από υλικά, απέστειλε στην Εναγόμενη μόνο μία προσφορά για φωτιστικά από την εταιρεία LUCE και μία προσφορά για διαχωριστικά από την εταιρεία Aldeco αντί να ζητήσει προσφορές από διάφορους προμηθευτές ως είναι η συνήθης και ορθή εμπορική πρακτική. Παρά τη δυσαρέσκεια του για την ελλειπή εκτέλεση των υπηρεσιών που προσφέρθηκαν από την πλευρά της Ενάγουσας και λόγω των φιλικών του σχέσεων με τον κ. Δημάδη ο κ. Χατζηπαναγής έδωσε οδηγίες για πληρωμή του ποσού των €10,000 τον Ιανουάριο του 2009 ελπίζοντας ότι ο κ. Δημάδης θα αφιέρωνε τον αναγκαίο χρόνο στο έργο. Αντ' αυτού, όμως, ο τελευταίος πίεζε συνεχώς για την πληρωμή ολόκληρου του ποσού του τιμολογίου της Ενάγουσας ενώ γνώριζε καλά ότι δεν υπήρχε συμμόρφωση από την πλευρά της εταιρείας με τις συμβατικές της υποχρεώσεις. Ειδικότερα, ο κ. Χατζηπαναγής παρατήρησε τα ακόλουθα: - Σε σχέση με το στάδιο D1 (Dynamic Exterior Design) δεν είχε συμφωνηθεί οτιδήποτε. - Σε σχέση με το στάδιο D2 (Preparation of interior spaces layout) παρουσιάστηκε μόνο το γενικό σχέδιο/ Τεκμήριο
- - Το στάδιο D2 (Lighting design and selection of lighting units) εκτελέστηκε εν μέρει αφού παρουσιάστηκε μια προσφορά μόνο και επί αυτής δεν συμφωνήθηκε οτιδήποτε. - Παρομοίως, για το στάδιο D2 (Selection of partition systems) παρουσιάστηκε μόνο μία προσφορά και δεν συμφωνήθηκε οτιδήποτε. - Για το στάδιο D4 (Creation of a computer model of the model exterior for proposed design) παρουσιάστηκαν τα ψηφιακά προοπτικά τα οποία, όμως, επίσης δεν συμφωνήθηκαν. Ο κ. Χατζηπαναγής υποστήριξε περαιτέρω ότι καμία από τις εργασίες που εκτέλεσε η Ενάγουσα δεν ήταν κοστολογημένη, με αποτέλεσμα να μην ήταν δυνατόν για την Εναγόμενη να αποφασίσει πως θα προχωρήσει και παράλληλα επεσήμανε ότι τον Ιανουάριο του 2009 η ανέγερση του κτιρίου βρισκόταν ακόμα στο στάδιο των χωματουργικών εργασιών (προς τούτο δε παρουσιάστηκε το πρώτο διατακτικό πληρωμής του αρχιτέκτονα (Τεκμήριο 38)). Λόγω δε της μη προόδου των εργασιών που ανέλαβε να εκτελέσει η Ενάγουσα και της εκβιαστικής πίεσης για πληρωμή από τον κ. Δημάδη, ο ίδιος ζήτησε από την εταιρεία Planning (η οποία ήταν σύμβουλος του έργου για τα θέματα logistics) να αναλάβει αυξημένο ρόλο και να επικοινωνήσει με την Ενάγουσα με στόχο να προχωρήσει η εκτέλεση των υπηρεσιών που ανάλαβε και να μην χρειάζεται να έχει ο ίδιος συνεχή προσωπική ανάμειξη παρά μόνον στο στάδιο της έγκρισης των όποιων σχεδίων και λύσεων θα συμφωνούνταν. Αντ' αυτού ο κ. Δημάδης αρνήθηκε κάθε συνεργασία με την Planning εκβιάζοντας, ουσιαστικά ότι αν δεν πληρωνόταν πρώτα το τιμολόγιο που εξέδωσε η Ενάγουσα δεν θα συνεργαζόταν, υπονοώντας, μάλιστα, ότι για οποιαδήποτε συνεργασία θα απαιτούσε επιπρόσθετη αμοιβή τη στιγμή που δεν είχε εκτελέσει τόσες από τις εργασίες που προβλέπονταν από τη Συμφωνία. Ο κ. Χατζηπαναγής ανέφερε, τέλος, ότι η Εναγόμενη ουδέποτε είχε πρόθεση να αποφύγει την πληρωμή οποιουδήποτε ποσού αλλά εκείνο το οποίο απαιτούσε από την Ενάγουσα ήταν η εκτέλεση των συμβατικών της υποχρεώσεων με στοιχειώδη επάρκεια. Αυτό αποδεικνύεται, σύμφωνα με τον ίδιο, από την πληρωμή μεγαλύτερου ποσού σε άλλο μελετητή λόγω του παράνομου τερματισμού της Συμφωνίας από την Ενάγουσα. Όπως ανέφερε στο Δικαστήριο, μετά την επιστολή των δικηγόρων της Ενάγουσας τον Σεπτέμβριο του 2009 ως μελετητής του έργου διορίστηκε ο αρχιτέκτονας Κώστας Νεοφυτίδης ο οποίος εκτέλεσε τις σχετικές εργασίες με βάση συμφωνία η οποία κατατέθηκε ως Τεκμήριο
- Οι δε συνολικές πληρωμές προς τον κ Νεοφυτίδη ανήλθαν στο ποσό των €53.762 (οι σχετικές αποδείξεις πληρωμής και επιταγές κατατέθηκαν ως δέσμη σαν Τεκμήριο 40). Αγορεύσεις Κατά το στάδιο των τελικών αγορεύσεων οι συνήγοροι των δύο πλευρών υιοθέτησαν το περιεχόμενο των γραπτών αγορεύσεων που ετοίμασαν προς διευκόλυνση του Δικαστηρίου και υποστήριξαν τις εκατέρωθεν θέσεις τους. Ενόψει τούτου δεν κρίνεται αναγκαίο να καταγραφούν με λεπτομέρεια τα όσα προβλήθηκαν από τις δύο πλευρές. Συνοπτικά σημειώνεται ότι από την πλευρά του κ. Ηλιάδη ζητήθηκε η απόρριψη της αγωγής και η έκδοση απόφασης ως η ανταπαίτηση της Εναγόμενης ενόψει της αντισυμβατικής συμπεριφοράς που επιδείχθηκε από την Ενάγουσα. Ήταν η θέση του συνηγόρου υπεράσπισης ότι η Ενάγουσα δεν ολοκλήρωσε την εργασία που ανέλαβε με βάση τη Συμφωνία και δεν συμμορφώθηκε με τις πρόνοιες αυτής με αποτέλεσμα να μην δικαιούται σε αμοιβή για το τρίτο και τέταρτο στάδιο της Συμφωνίας την οποία αξιώνει με το επίδικο τιμολόγιο. Ως εκ τούτου, σύμφωνα με την εισήγησή του, η Συμφωνία τερματίστηκε παράνομα και η Ενάγουσα δεν δικαιούται στα ποσά τα οποία ήδη εισέπραξε (ούτε με βάση τις αρχές του quantum meruit) και κατά συνέπεια έχει υποχρέωση για επιστροφή τους. Τέλος, από την πλευρά της υπεράσπισης εγέρθηκε θέμα παρανομίας της Συμφωνίας το οποίο θα αναλυθεί στη συνέχεια. Εκ διαμέτρου αντίθετες ήταν οι θέσεις που προωθήθηκαν από την κα. Γεωργίου η οποία αφενός απέρριψε τις θέσεις περί παρανομίας της Συμφωνίας για τους λόγους που επίσης θα αναφερθούν πιο κάτω και αφετέρου υποστήριξε ότι οι αξιώσεις της Ενάγουσας έχουν αποδειχθεί με την αξιόπιστη μαρτυρία του κ. Δημάδη σε αντίθεση με τις αβάσιμες και ανυπόστατες θέσεις του κ. Χατζηπαναγή οι οποίες και θα πρέπει να απορριφθούν. Αξιολόγηση της προσκομισθείσας μαρτυρίας και ευρήματα του Δικαστηρίου Αξιολογώντας το περιεχόμενο της μαρτυρίας που δόθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου σε συνάρτηση με την όλη στάση και συμπεριφορά των προσώπων που κατέθεσαν στο Δικαστήριο στο εδώλιο του μάρτυρα δεν έχω κανένα ενδοιασμό στο να αποδεχθώ τη μαρτυρία του κ. Δημάδη και να απορρίψω την εκδοχή που προέβαλε ο κ. Χατζηπαναγής για τους ακόλουθους λόγους: Η μαρτυρία του κ. Δημάδη χαρακτηρίζεται από συνοχή, σταθερότητα και σαφήνεια ενώ αξιοσημείωτο είναι το ότι για όλες τις θέσεις τις οποίες προώθησε παρουσιάστηκαν στο Δικαστήριο επαρκή στοιχεία και λεπτομέρειες. Ειδικότερα σε ότι αφορά την εργασία που εκτελέστηκε από την Ενάγουσα εταιρεία στα πλαίσια της Συμφωνίας κατατέθηκε αριθμός τεκμηρίων τα οποία επιβεβαιώνουν τις θέσεις που προωθήθηκαν από τον κ. Δημάδη. Παραπομπή επί τούτου θα πρέπει να γίνει στα διάφορα σκίτσα που κατατέθηκαν (βλέπε Τεκμήρια 6, 15 και 18), τα σχέδια και προτάσεις που παρουσιάστηκαν στην Εναγόμενη καθόλη τη διάρκεια της συνεργασίας των διαδίκων (Τεκμήρια 9, 10, 11, 12, 13, 14, 16, 17 και 19) και τα τελικά σχέδια όπως αυτά παρουσιάστηκαν στην Εναγόμενη στις 22.1.2009 (Τεκμήρια 20(β) και 20(γ)). Σε σχέση δε με τα Τεκμήρια 20(β) και 20(γ) επισημαίνεται ότι παρά την θέση του κ. Χατζηπαναγή ότι η Ενάγουσα παράδωσε σε αυτήν μόνο κάποια σκίτσα και πρόχειρα σχέδια, η επιστολή παράδοσης ημερ. 26.1.2009 (Τεκμήριο 20(α)) κάνει ξεκάθαρη αναφορά σε τελικό σχεδιασμό και σχέδια (final layout plans views και final design computer renderings visuals) και φέρει την υπογραφή της κας Κοντοπούλου εκ μέρους της Εναγόμενης, η οποία και δεν προσήλθε στο Δικαστήριο για να προωθήσει κάποια αντίθετη θέση αλλά ούτε και υπήρξε ισχυρισμός από την πλευρά του κ. Χατζηπαναγή και της Εναγόμενης γενικότερα περί έλλειψης αρμοδιότητας ή εξουσιοδότησης της κας. Κοντοπούλου να υπογράψει το εν λόγω έγγραφο/επιστολή. Παρομοίως, ο κ. Δημάδης αναφέρθηκε με λεπτομέρεια στη συνεργασία του και της Ενάγουσας με τους αρχιτέκτονες και τον πολιτικό μηχανικό του έργου, ήτοι τους κ.κ. Ι & Α Φιλίππου και κ. Λιτρίδη αντίστοιχα στους οποίους, όπως ανέφερε, στάληκαν τελικά σχέδια ώστε να ενσωματωθούν στα δικά τους. Οι δε θέσεις του κ. Δημάδη ως προς τις συναντήσεις που είχε μαζί με τα πρόσωπα αυτά επιβεβαιώνονται και πάλι από το ψηφιακό δελτίο που τηρούσε ο μάρτυρας σε σχέση με το έργο (Τεκμήριο 30), το περιεχόμενο του οποίου και δεν αποτέλεσε αντικείμενο αντεξέτασής του. Ο κ. Δημάδης παρέμεινε σταθερός στη θέση του περί έγκρισης των τελικών σχεδίων από την Εναγόμενη εταιρεία, τα οποία ακολούθως δόθηκαν στους αρχιτέκτονες του έργου ώστε να ενσωματωθούν μαζί με τα δικά τους σχέδια. Η έγκριση των σχεδίων συνάδει, μάλιστα, και με το γεγονός της απαίτησης και εξασφάλισης προσφορών για φωτιστικά και διαχωριστικά του κτιρίου, οι οποίες και δεν θα ζητούνταν (εν γνώσει μάλιστα του κ. Χατζηπαναγή) εάν τα σχέδια βρίσκονταν σε προκαταρκτικό ακόμα στάδιο. Αναλυτική και απόλυτα κατατοπιστική ήταν, επίσης, η μαρτυρία του κ. Δημάδη ως προς τις οχλήσεις που έγιναν προς την Εναγόμενη για εξόφληση των οφειλόμενων ποσών και την μη προβολή οποιουδήποτε παραπόνου από την πλευρά της σε σχέση με την ισχυριζόμενη μη εκτέλεση της Συμφωνίας και την εκπλήρωση των υποχρεώσεων της Ενάγουσας. Αντίθετα η μαρτυρία του κ. Χατζηπαναγή δεν ικανοποίησε το Δικαστήριο αφού ήταν ασαφής και συγχυσμένη ενώ για αρκετά θέματα για τα οποία ερωτήθηκε κατά το στάδιο της αντεξέτασης δεν προέβαλε πειστικές θέσεις και/ή εξηγήσεις. Επισημαίνονται προς τούτο τα ακόλουθα σημεία τα οποία δεν καταγράφονται με τρόπο εξαντλητικό: - Ενώ ο κ. Χατζηπαναγής ανέφερε ότι από την πλευρά της Εναγόμενης υπήρχαν αμφιβολίες για το κόστος της πρόσοψης του κτιρίου και υποστήριξε ότι τα σχέδια που παραδόθηκαν στην Εναγόμενη δεν ήταν τελικά (final) εφόσον δεν είχε γίνει σχετική κοστολόγηση, δεν παρουσίασε στο Δικαστήριο οποιαδήποτε επιστολή ή σημείωμα όπου να είχε εγερθεί το θέμα αυτό. - Στα πλαίσια της μαρτυρίας του ο κ. Χατζηπαναγής ουσιαστικά δεν αμφισβήτησε ότι είχε κατ' επανάλειψη συναντήσεις με τον κ. Δημάδη σε σχέση με το έργο, απέφευγε, ωστόσο, να τοποθετηθεί ως προς τον σκοπό και το περιεχόμενο των συναντήσεων αυτών. Ερωτηθείς δε κατά πόσον είχε ζητήσει από τον κ. Δημάδη τροποποιήσεις που δεν έγιναν ή προέβηκε σε επισημάνσεις που δεν εισακούστηκαν, ο μάρτυρας δεν ήταν σε θέση να τοποθετηθεί ανάλογα και/ή με τρόπο συγκεκριμένο. - Παρομοίως, από την πλευρά του κ. Χατζηπαναγή δεν αμφισβητήθηκε η παράδοση του booklet (Τεκμήριο 20(β)) όπως ούτε και ότι έλαβε χώρα η παρουσίαση των σχεδίων στις 22.1.2009 ως υποστηρίχθηκε από τον κ. Δημάδη, στάση η οποία και δεν συνάδει με τη θέση του μάρτυρα υπεράσπισης περί παράδοσης από την Ενάγουσα μόνο πρόχειρων και προκαταρτικών σχεδίων (σκίτσων). - Αξίζει, επίσης, να σημειωθεί ότι ενώ από την πλευρά της υπεράσπισης αμφισβητήθηκε αρχικά η θέση του κ. Δημάδη περί παράδοσης των τελικών σχεδίων στους αρχιτέκτονες του έργου, ο κ. Χατζηπαναγής δεν ήταν σε θέση να τοποθετηθεί επακριβώς επί του ζητήματος και περιορίστηκε να αναφέρει στο Δικαστήριο ότι δεν ενημερώθηκε για το θέμα αυτό από τους ίδιους. - Σημειώνεται, τέλος, ότι οι υποβολές που τέθηκαν στον κ. Δημάδη αναφορικά με την ποιότητα και το επίπεδο της εργασίας που εκτελέστηκε από την Ενάγουσα και τις εργασίες που προσφέρθηκαν από αυτήν παρέμειναν στη σφαίρα της αοριστίας και σε κάθε περίπτωση δεν τεκμηριώθηκαν με οποιοδήποτε τρόπο. Ερχόμενη στο θέμα της μη εξόφλησης του επίδικου τιμολογίου και της πληρωμής ποσού €10,000 έναντι αυτού, παρατηρείται ότι οι θέσεις που προωθήθηκαν από τον κ. Χατζηπαναγή δεν ικανοποίησαν το Δικαστήριο. Ως προς το θέμα αυτό το Δικαστήριο αποδέχεται την μαρτυρία του κ. Δημάδη για τους εξής λόγους: Ο κ. Δημάδης δικαιολόγησε απόλυτα τόσο την αμοιβή της Ενάγουσας η οποία αντιστοιχεί στο 80% του συνολικού ποσού που προβλέπεται από τη Συμφωνία η οποία εκτελέστηκε μέχρι το αντίστοιχο σημείο/στάδιο, ενώ παράλληλα παρουσίασε στο Δικαστήριο την πλήρη εικόνα αναφορικά με τις διάφορες απαιτήσεις της Ενάγουσας σε σχέση με την πληρωμή του επίδικου τιμολογίου. Οι επιστολές που αποστάληκαν στην Εναγόμενη και κατατέθηκαν στο Δικαστήριο ως Τεκμήρια 22-25 δεικνύουν ότι από την πλευρά της Εναγόμενης δεν υπήρχε πρόθεση αποπληρωμής και όλα όσα προωθήθηκαν με την μαρτυρία του κ. Χατζηπαναγή ήταν απλά προφάσεις για μη πληρωμή του τιμολογίου που δεν θα μπορούσαν να δικαιολογήσουν την στάση της Εναγομένης. Εάν οι θέσεις που προέβαλε ο κ. Χατζηπαναγής στα πλαίσια της ακροαματικής διαδικασίας σε σχέση με την απουσία υποχρέωσης της Εναγόμενης να εξοφλήσει το επίδικο τιμολόγιο λόγω μη ολοκλήρωσης της Συμφωνίας (και ειδικότερα λόγω μη κοστολόγησης του έργου, μη παροχής λεπτομερειών ως προς τον σχεδιασμό της πρόσοψης του κτιρίου και μη παρουσίασης τελικών σχεδίων από την Ενάγουσα) θα αναμενόταν από την Εναγόμενη να επισημάνει τα ζητήματα αυτά τόσο σε απάντηση των επιστολών/Τεκμήρια 22-25 όσο και κατά την πληρωμή ποσού €10,000 έναντι του τιμολογίου. Τέτοια επισήμανση δεν έγινε από την Εναγόμενη, ενώ οι ισχυρισμοί του κ. Χατζηπαναγή περί ενημέρωσης του κ. Δημάδη από τρία πρόσωπα για μη ολοκλήρωση της Συμφωνίας και κατ' επέκταση μη υποχρέωση της Εναγόμενης για εξόφληση του επίδικου τιμολογίου αφενός παρέμειναν στη σφαίρα της αοριστίας (αφού δεν δόθηκαν στοιχεία για τα ονόματα και/ή την ιδιότητα των προσώπων αυτών) αφετέρου δεν προσκομίστηκε οποιαδήποτε θετική μαρτυρία επί τούτου. Tέλος, η ακύρωση της συνάντησης που ήταν προγραμματισμένη στις 22.4.2009, όπου θα συζητείτο η οφειλή της Εναγόμενης και οι τρόποι διευθέτησης της, από τον κ. Χατζηπαναγή για λόγους που παρέμειναν άγνωστοι στο Δικαστήριο αποδυναμώνουν για άλλη μια φορά τις θέσεις της Εναγόμενης ως προς τους λόγους της μη εξόφλησης της οφειλής της. Ξεκάθαρη ήταν, επίσης, η θέση του κ. Δημάδη σε σχέση με τις προσφορές που ζητήθηκαν και λήφθηκαν από τις εταιρείες Luce και Aldeco για τα φωτιστικά και διαχωριστικά του κτιρίου αντίστοιχα. Όπως ισχυρίστηκε ο μάρτυρας της Ενάγουσας όλες οι ενέργειες που λήφθηκαν σε σχέση με το θέμα αυτό έγιναν πάντοτε σε συνεννόηση με τον κ. Χατζηπαναγή και σύμφωνα με την συνήθη πρακτική που ακολουθείτο και σε άλλα έργα ως προς την επιλογή των δύο εταιρειών. Το δε γεγονός της εξασφάλισης προσφορών (κάτι για το οποίο ήταν ενήμερος ο κ. Χατζήπαναγης) επιβεβαιώνει τη θέση της Ενάγουσας ότι τα σχέδια είχαν οριστικοποιηθεί και εγκριθεί από την Εναγόμενη. Ως προς τη στάση που τηρήθηκε από την πλευρά της Εναγόμενης εταιρείας σε σχέση με την εκτέλεση της Συμφωνίας από την Ενάγουσα προκύπτουν τα ακόλουθα ερωτήματα στα οποία ο μάρτυρας υπεράσπισης δεν έδωσε ικανοποιητικές απαντήσεις: - Εφόσον η Εναγόμενη εταιρεία δεν ήταν ικανοποιημένη με το αποτέλεσμα ή εν πάση περιπτώσει θεωρούσε ότι η εργασία της Ενάγουσας δεν ήταν ολοκληρωμένη γιατί προέβηκε στην πληρωμή ποσού €10,000 κατά την ημέρα της παρουσίασης των τελικών σχεδίων; - Υπό τα πιο πάνω δεδομένα γιατί από την πλευρά της Εναγόμενης δεν στάληκε κάποια επιστολή στην Ενάγουσα με την οποία να διευκρινίζεται ότι η πληρωμή αυτή έγινε για τις υπηρεσίες που η Εναγόμενη θεωρούσε ότι της προσφέρθηκαν μέχρι εκείνη τη στιγμή (ως ήταν η θέση του κ. Χατζηπαναγή) και να έχει καταστήσει σαφή τη θέση της; - Γιατί καθόλη τη διάρκεια της συνεργασίας των δυο εταιρειών δεν αποστάληκε από την Εναγόμενη οποιαδήποτε επιστολή όπου να εκφράζονται παράπονα για την εκτελεσθείσα εργασία και την μη κοστολόγηση του έργου, ιδιαίτερα δε μετά την αποστολή του επίδικου τιμολογίου; - Εφόσον η Εναγόμενη θεώρησε προσβλητικό το τιμολόγιο και την χρέωση που έγινε γιατί δεν απάντησε στις επιστολές/υπενθυμίσεις της Ενάγουσας για εξόφλησή του ημερομηνίας 13.3.2009, 31.3.2009, 15.4.2009 και 3.7.2009 (Τεκμήρια 22-25). Η δε προβληθείσα θέση από την πλευρά του κ. Χατζηπαναγή ο οποίος επικαλέστηκε τις φιλικές σχέσεις του με τον κ. Δημάδη ουδόλως μπορεί να δικαιολογήσει τη στάση της Εναγόμενης υπό τις περιστάσεις, ενώ η κα Κοντοπούλου δεν παρουσιάστηκε στο Δικαστήριο για να αντικρούσει τις θέσεις της Ενάγουσας επί του θέματος. Αξίζει, επίσης, να σημειωθεί ότι η θέση του κ. Δημάδη επί το ότι η κα. Κοντοπούλου, η οποία ήταν και η συντονίστρια του έργου (θέση η οποία προωθήθηκε από τον κ. Δημάδη στα πλαίσια της μαρτυρίας του και δεν αμφισβητήθηκε κατά την αντεξέτασή του) σε συνάντηση που είχαν αποδέχτηκε την οφειλή και υποσχέθηκε την εξόφληση του τιμολογίου δεν αντικρούστηκε με θετική επί του θέματος μαρτυρία αφού ο κ. Χατζηπαναγής περιορίστηκε απλά να αναφέρει ότι η κα. Κοντοπούλου δεν είχε οποιαδήποτε εξουσιοδότηση επί του θέματος ενώ η ίδια δεν προσήλθε ως μάρτυρας στο Δικαστήριο. Παρομοίως, και σε σχέση με τις επιστολές/υπενθυμίσεις που αποστάληκαν από την Ενάγουσα σε σχέση με το επίδικο τιμολόγιο (Τεκμήριο 22-25) ο κ. Χατζηπαναγής ανέφερε στο Δικαστήριο ότι κατ' εντολή του αναφέρθηκε στον κ. Δημάδη από άλλα πρόσωπα (όχι από τον ίδιο) ότι η συμφωνία δεν είχε ολοκληρωθεί και το ποσό του τιμολογίου δεν ανταποκρινόταν στις υπηρεσίες που προσφέρθηκαν. Η στάση αυτή, ωστόσο, εγείρει καταρχήν ερωτηματικά με δεδομένη την φιλική σχέση που υπήρχε μεταξύ τους η οποία θα δικαιολογούσε μια διαφορετική αντιμετώπιση από μέρους του μάρτυρα υπεράσπισης. Παράλληλα, η θέση του κ. Χατζηπαναγή χαρακτηρίζεται από αοριστία αφού δεν δόθηκε οποιοδήποτε συγκεκριμένο στοιχείο σε σχέση με αυτήν ενώ από την πλευρά της υπεράσπισης κλήθηκε οποιοδήποτε πρόσωπο ώστε να την τεκμηριώσει. Ερχόμενη, τέλος, στην εμπλοκή της εταιρείας Planning και την αλληλογραφία της με την Ενάγουσα σε σχέση με το έργο, παρατηρείται ότι ενώ ο κ. Χατζηπαναγής υποστήριξε ότι η εταιρεία Planning ενεπλάκη λόγω της μη προόδου των εργασιών που ανέλαβε η Ενάγουσα και λόγω της εκβιαστικής πίεσης για πληρωμή από τον κ. Δημάδη ώστε να προχωρήσει η εκτέλεση των εργασιών. Εντούτοις, κάτι τέτοιο δεν προκύπτει από το περιεχόμενο της επιστολής της Planning προς την Ενάγουσα ημερομηνίας 5.8.2009 (Τεκμήριο 27) με την οποία, μάλιστα, ζητούνταν επιπρόσθετες εργασίες και αναπροσαρμογές των σχεδίων βάσει νέων δεδομένων. Μια τέτοια ενέργεια, ωστόσο, δεν θα αναμενόταν εάν η Εναγόμενη δεν ήταν ικανοποιημένη από το επίπεδο και την πρόοδο των εργασιών της Ενάγουσας. Παρομοίως, στην εν λόγω επιστολή δεν γίνεται οποιαδήποτε αναφορά σε ελλείψεις σε σχέση με την εργασία της Ενάγουσας (ως ήταν η θέση του κ. Χατζηπαναγή) ενώ αξίζει να λεχθεί ότι η ενημέρωση που ζητούσε η Planning για χρεώσεις πέραν του συμφωνημένου ποσού της Συμφωνίας που ενδεχομένως να δημιουργήθηκαν μέχρι εκείνη την ημερομηνία δεν συνάδει με τις θέσεις της υπεράσπισης. Στη βάση των όσων αναφέρονται πιο πάνω, το Δικαστήριο εξάγει ευρήματα ανάλογα της μαρτυρίας του κ. Δημάδη η οποία έγινε αποδεκτή στην ολότητά της: Ειδικότερα, αποτελεί εύρημα του Δικαστηρίου ότι με βάση τους όρους της Συμφωνίας η Ενάγουσα συμφώνησε να παρέχει και η Εναγόμενη συμφώνησε όπως αποδεχτεί από την Ενάγουσα τις υπηρεσίες της για το σχεδιασμό και παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών σε σχέση με την ανέγερση των νέων γραφείων και αποθηκών της Εναγομένης έναντι του συνολικού ποσού των £27,000 (το αντίστοιχο σε €46.170,00) πλέον Φ.Π.Α. H Συμφωνία (Τεκμήριο 4) αφορούσε τέσσερα είδη/στάδια εργασίας τα οποία περιλαμβάνουν και υπό κατηγορίες/εργασίες όπως αυτές περιγράφονται λεπτομερώς σε αυτήν. Ως προς τον τρόπο πληρωμής του συμφωνηθέντος ποσού προβλέπονταν τα ακόλουθα: - Το 20% της αμοιβής της Ενάγουσας, ήτοι £5,400 (€9.226,40 πλέον Φ.Π.Α.) ήταν πληρωτέο προκαταβολικά με την αποδοχή της πρότασης εκτίμησης («upon acceptance of proposal estimate»). - Το 30% της αμοιβής της Ενάγουσας, £8,100 (το αντίστοιχο σε €13.839,67 πλέον Φ.Π.Α.) θα πληρωνόταν με την παρουσίαση της έννοιας του σχεδίου και τα αρχικά σκίτσα («upon presentation of design concept and initial sketches»). - Το υπόλοιπο 30% της αμοιβής θα ήταν πληρωτέο με την παρουσίαση του τελικού σχεδίου και του τρισδιάστατου ψηφιακού μοντέλου («upon presentation of the final design and the 3D model illustrations»). - Το υπόλοιπο και τελικό 20% εκ £5,400 (€9.226,40 πλέον Φ.Π.Α.) της αμοιβής των σχεδιαστών ήταν πληρωτέο με την ολοκλήρωση των φάσεων D1 μέχρι D4 («upon completion of D1 to D4») δυνάμει της Συμφωνίας. Την 3.3.2008 η Εναγόμενη κατέβαλε στην Ενάγουσα το ποσό των €9.860,00 ως προκαταβολή (η σχετική απόδειξη κατατέθηκε ως Τεκμήριο 7). Με βάση τη μαρτυρία του κ. Δημάδη και τα τεκμήρια που τέθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου προκύπτει ότι η Ενάγουσα ολοκλήρωσε την εργασία που αφορούσε στον εξωτερικό και εσωτερικό σχεδιασμό καθώς και τη δημιουργία τρισδιάστατου μοντέλου (final design and 3D model illustration) στις 19.12.
- Στις 22.1.2009 έγινε η παρουσίαση όλης της εργασίας της Ενάγουσας προς την Εναγόμενη από τον κ. Δημάδη προσωπικά και την 26.1.2009 παραδόθηκε στα γραφεία της Εναγομένης δέσμη (set) σχεδίων με την τελική κάτοψη και ψηφιακές εικόνες του τελικού σχεδίου (final plan layouts & design renderings), τα οποία η Εναγόμενη αποδέχτηκε και παρέλαβε (η επιστολή της Ενάγουσας ημερομηνίας 26.1.2009, το booklet της Ενάγουσας και οι τελικές κατόψεις κατατέθηκαν ως Τεκμήρια 20(α), 20(β) και 20(γ) αντίστοιχα). Σε σχέση με την εργασία που εκτελέστηκε από την Ενάγουσα στα πλαίσια της Συμφωνίας γίνεται παραπομπή στο σύνολο των σχεδίων που ετοιμάστηκαν από αυτήν (βλέπε Τεκμήρια 6, 8-19) και για τις προσφορές που ζητήθηκαν για φωτιστικά και δια χωριστικά (βλέπε Τεκμήρια 35 και 36). Τα τελικά σχέδια εγκρίθηκαν από την Εναγόμενη και έγιναν αποδεκτά από αυτήν ενώ παράλληλα στάληκαν στους αρχιτέκτονες και μελετητές του έργου οι οποίοι επίσης τα χρησιμοποίησαν. Παράλληλα, τα τελικά σχέδια χρησιμοποιήθηκαν για ετοιμασία προσφορών και μηχανολογικών μελετών. Με βάση τους όρους της Συμφωνίας η Ενάγουσα εξέδωσε στις 19.12.2008 στο όνομα της Εναγομένης τιμολόγιο με αριθμό 0689 για το ποσό των €42.476,40 (συμπεριλαμβανομένου του Φ.Π.Α.), το οποίο ισοδυναμεί με το 80% του συμφωνηθέντος ποσού/αμοιβής. Σε σχέση με το ποσό του τιμολογίου πληρώθηκε το ποσό των €9.860,00 ως προκαταβολή, ενώ στις 22.1.2009 πληρώθηκε επίσης το ποσό των €10.000,
- Επισημαίνεται ότι από τα όσα τέθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου, προκύπτει ότι η εργασία η οποία αντιστοιχεί στο 80% της αμοιβής είχε ολοκληρωθεί κατά τον χρόνο έκδοσης του τιμολογίου και το ποσό στο οποίο αυτό αφορούσε είχε καταστεί πληρωτέο. Και τούτο παρά το ότι η εργασία που αναλήφθηκε από την Ενάγουσα δεν ολοκληρώθηκε πλήρως, αφού με την ολοκλήρωσή της θα γινόταν η χρέωση του τελευταίου 20% της αμοιβής με βάση τους όρους της Συμφωνίας, κάτι το οποίο δεν απαιτήθηκε με βάσι το επίδικο τιμολόγιο. Η Συμφωνία προνοούσε ρητά ότι με την παρουσίαση της αρχικής ιδέας και αρχικών και τελικών σχεδίων και του τρισδιάστατου μοντέλου η Εναγόμενη όφειλε να καταβάλει στην Ενάγουσα το 30% και 30% της αμοιβής αντίστοιχα. Αφ΄ης στιγμής, λοιπόν, η Ενάγουσα εκπλήρωσε αυτές τις υποχρεώσεις της είχε δικαίωμα να απαιτήσει και να εισπράξει το 80% της αμοιβής της με βάση τους όρους της Συμφωνίας. Κατά συνέπεια και με δεδομένο ότι οι όροι της Συμφωνίας και ειδικότερα αυτοί που αφορούν στο χρόνο πληρωμής των προβλεπόμενων ποσοστών της αμοιβής της Ενάγουσας είχαν καταστεί ουσιώδεις, η μη πληρωμή του τιμολογίου (που επαναλαμβάνεται ότι αντιστοιχούσε στο 80% της αμοιβής) από την πλευρά της Εναγόμενης συνιστούσε παράβαση ουσιώδους όρου της Συμφωνίας με τρόπο ώστε η Ενάγουσα να είχε δικαίωμα τερματισμού της Συμφωνίας και νόμιμης υπαναχώρησης από αυτήν. Τούτο έπραξε νόμιμα η Ενάγουσα αποστέλλοντας στην Εναγόμενη την επιστολή των δικηγόρων της ημερομηνίας 30.9.2008 (Τεκμήριο 37) με την οποία αφενός υποδείκνυε την υποχρέωση για πλήρη εξόφληση του τιμολογίου και αφετέρου ενημέρωνε την Εναγόμενη ότι σε περίπτωση μη πληρωμής του οφειλόμενου ποσού η Συμφωνία θα θεωρείται τερματισθείσα. Να σημειωθεί ότι με βάση τις δηλώσεις των συνηγόρων των δυο πλευρών η εν λόγω επιστολή παραλήφθηκε από την Εναγόμενη. Σχετικό με τα υπό εξέταση ζητήματα είναι το άρθρο 55
(1)του περί Συμβάσεων Νόμου, Κεφ. 149, το οποίο προβλέπει τα ακόλουθα: «55.
(1)Αν ένας από τους συμβαλλόμενους ανέλαβε την υποχρέωση να προβεί σε ορισμένη ενέργεια εντός ορισμένου χρόνου ή πριν από τον χρόνο αυτό, ή σε ορισμένες ενέργειες εντός ορισμένων χρόνων ή πριν από τους χρόνους αυτούς, και παραλείπει να προβεί σε οποιαδήποτε τέτοια ενέργεια κατά ή πριν από τον ορισμένο χρόνο, η σύμβαση ή το μέρος της σύμβασης που δεν εκπληρώθηκε ακόμη καθίσταται ακυρώσιμο κατ' εκλογή του δανειστή, αν πρόθεση των συμβαλλομένων ήταν να καταστήσουν το χρόνο ουσιώδη όρο της σύμβασης.» Ως προς το πότε ένας όρος είναι ή μπορεί να καταστεί ουσιώδης αντλείται καθοδήγηση από αριθμό αποφάσεων του Ανωτάτου Δικαστηρίου. Ενδεικτικά γίνεται παραπομπή στις υποθέσεις Cybarco Ltd ν. Gillian Guest κ.α.
(2010)1 Α.Α.Δ. 2071, Ζακχαίου κ.ά. ν. Καλογήρου
(2008)1 Α.Α.Δ. 174 και Κυριάκος Σάββα ν. Λαϊκή Ασφαλιστική Εταιρεία Λτδ
(2009)1 Α.Α.Δ. 1069. Στην προκειμένη περίπτωση οι όροι της Συμφωνίας αναφορικά με την αμοιβή της Ενάγουσας και τον χρόνο αποπληρωμής της καθορίστηκαν στη Συμφωνία ως ουσιώδεις (σχετικός είναι ο όρος 11 αυτής) γεγονός που υποδείχθηκε, άλλωστε, και με την επιστολή των δικηγόρων της προς την Εναγόμενη ημερομηνίας 30.9.2009 (Τεκμήριο 37). Ως αποτέλεσμα τούτου, η μη πληρωμή του τιμολογίου που εκδόθηκε σε σχέση με το 80% της αμοιβής της Ενάγουσας δυνάμει των όρων της Συμφωνίας έδιδε σε αυτήν το δικαίωμα να τερματίσει νόμιμα τη Συμφωνία και να θεωρήσει (ως το αναίτιο μέρος) ότι έχει απαλλαγεί από τις υποχρεώσεις της δυνάμει αυτής (ως προς τα δικαιώματα του αθώου μέρους σε περίπτωση αποκήρυξης μιας συμφωνίας γίνεται παραπομπή στο σύγγραμμα Chitty on Contracts, Vol. 1, (25th edition), παράγραφος 1630, στη σελίδα 899, όπως επίσης στην υπόθεση Metaxas Loizides Syrimis & Co. κ.ά. v. L. K. Globalsoft Com Limited
(2007)1 A.A.Δ 54. Σχετικές με τα υπό εξέταση ζητήματα είναι και οι πρόνοιες του άρθρου 39 του περί Συμβάσεων Νόμου, Κεφ. 149, σύμφωνα με τις οποίες εάν ένας από τους συμβαλλόμενος αρνηθεί να εκπληρώσει ή καταστήσει τον εαυτό του ανίκανο να εκπληρώσει την υπόσχεσή του στο σύνολο της, ο δανειστής δύναται να τερματίσει τη σύμβαση εκτός εάν εκδήλωσε προφορικά ή με τη συμπεριφορά του τη συγκατάθεσή του για συνέχιση της σύμβασης. Κάτι τέτοιο, βέβαια, δεν ισχύει στην προκειμένη περίπτωση. Συμπεράσματα του Δικαστηρίου επί των θέσεων των δυο πλευρών Η αγωγή της Ενάγουσας και η Ανταπαίτηση της Εναγόμενης Στη βάση των πιο πάνω, λοιπόν, κρίνεται δικαιολογημένη η στάση της Ενάγουσας σε σχέση με τον τερματισμό της Συμφωνίας και την απαλλαγή της από την εκπλήρωση των περαιτέρω υποχρεώσεων της δυνάμει αυτής. Περαιτέρω, κρίνεται ότι η Ενάγουσα δικαιούται το υπόλοιπο της αμοιβής της ως αυτή προκύπτει από το τιμολόγιο, ως επίσης το ποσό της αμοιβής που θα εισέπραττε εάν ο τερματισμός της Συμφωνίας δεν επεσυνέβαινε υπό τις περιστάσεις που περιγράφονται πιο πάνω εξ υπαιτιότητας της Εναγόμενης. Ειδικότερα, η Ενάγουσα δικαιούται σε απόφαση εναντίον της Εναγόμενης για το ποσό των €22.616,40 πλέον τόκο επ' αυτού προς 8,5% ετησίως από 22.1.2009 μέχρι εξοφλήσεως (ως υπόλοιπο του επίδικου τιμολογίου και με βάση τις πρόνοιες της Συμφωνίας) πλέον το ποσό των €9.234,00 πλέον Φ.Π.Α. με νόμιμο τόκο επ' αυτού από την ημερομηνία καταχώρησης της αγωγής μέχρι εξοφλήσεως ως αποζημιώσεις για διαφυγόντα κέρδη με βάση τη Συμφωνία. Ως προς τον τρόπο υπολογισμού/επιδίκασης αποζημιώσεων σε περίπτωση παράβασης ουσιώδους όρου σύμβασης και τερματισμού αυτής συνεπεία τούτου σχετικές είναι οι διατάξεις του άρθρου 73
(1)του περί Συμβάσεων Νόμου, Κεφ. 149, σύμφωνα με τις οποίες οι αποζημιώσεις αυτές περιλαμβάνουν ζημιά η οποία προέκυψε φυσιολογικά κατά τη συνήθη ροή των πραγμάτων ή που οι συμβαλλόμενοι γνώριζαν κατά το χρόνο σύναψης της σύμβασης ότι θα προέκυπτε ως αποτέλεσμα της παράβασης. Οι πρόνοιες του πιο πάνω εδαφίου του άρθρου 73 του Κεφ. 149 εξετάστηκαν σε έκταση μεταξύ άλλων στην υπόθεση Saab and Another v. Holy Monastery of Ay. Neophytos
(1982)1 C.L.R. 499 και στην Αριστοδήμου ν. Χαραλάμπους
(1990)1 Α.Α.Δ. 319. Επισημαίνεται ότι σύμφωνα με τις αρχές της νομολογίας επί του θέματος, οι αποζημιώσεις που επιδικάζονται έχουν την έννοια της αποκατάστασης του αθώου μέρους στη θέση που θα βρισκόταν αν δεν σημειωνόταν η διάρρηξη της σύμβασης, κάτι που κατά κανόνα επιτυγχάνεται με την επιδίκαση εκείνων των αποζημιώσεων που κατά λογική πρόβλεψη κατά το χρόνο εκτέλεσης της σύμβασης θα προέκυπταν ως αποτέλεσμα της διάρρηξης της συμφωνίας. Η πιο πάνω κατάληξη και οι διαπιστώσεις του Δικαστηρίου σε σχέση με την απαίτηση της Ενάγουσας θέτουν εκ βάθρων την ανταπαίτηση της Εναγόμενης η οποία δεν μπορεί παρά να απορριφθεί με δεδομένη και την μη αποδοχή της μαρτυρίας του κ. Χατζηπαναγή. Παρανομία της Συμφωνίας Σε σχέση με το θέμα παρανομίας της Συμφωνίας θα πρέπει καταρχήν να σημειωθεί ότι κάτι τέτοιο δεν προκύπτει από τα δικόγραφα που καταχωρήθηκαν από την Εναγόμενη. Η εισήγηση της υπεράσπισης ως αυτή καταγράφεται στην γραπτή αγόρευση του συνηγόρου της συνίσταται στο ότι κατά τον επίδικο χρόνο η Εναγόμενη εταιρεία δεν αποτελούσε εγγεγραμμένο μέλος του ΕΤΕΚ και συνεπώς δεν μπορούσε να εκτελεί καθήκοντα και/ή εργασία αρχιτέκτονα ή μελετητή μηχανικού και δεν μπορούσε να διεκδικήσει οποιαδήποτε αμοιβή. Θα πρέπει, βέβαια, να λεχθεί ότι εκκρεμούσης της ακροαματικής διαδικασίας υποβλήθηκε από την Εναγόμενη αίτημα τροποποίησης της Έκθεσης Υπεράσπισης και Ανταπαίτησης ώστε το θέμα της παρανομίας της Συμφωνίας να δικογραφηθεί. Για τους λόγους, ωστόσο, που καταγράφονται στην απόφαση του Δικαστηρίου ημερομηνίας 29.6.2015 το αίτημα δεν έγινε αποδεκτό και απορρίφθηκε. Αναφορικά με το ζήτημα αυτό ο κ. Ηλιάδης υποστήριξε στο στάδιο των αγορεύσεων ότι η απουσία δικογράφησης του σχετικού ισχυρισμού δεν επηρεάζει την όλη κατάσταση αφού στην προκειμένη περίπτωση προκύπτει έκδηλη παρανομία με τρόπο ώστε το Δικαστήριο να οφείλει να επιληφθεί του θέματος αυτεπάγγελτα. Αντίθετη, ωστόσο, ήταν η θέση της κας. Γεωργίου η οποία υποστήριξε ότι αφ' ης στιγμής ο εν λόγω ισχυρισμός δεν δικογραφήθηκε και η θέση αυτή δεν υποβλήθηκε στον μάρτυρα της Ενάγουσας, ζήτημα παρανομίας της Συμφωνίας δεν δύναται να εξεταστεί. Όσον αφορά στη μαρτυρία που δόθηκε κατά την ακροαματική διαδικασία θα πρέπει να επισημάνω ότι κατά τη διάρκεια της αντεξέτασης του κ. Δημάδη (Μ.Ε.) δεν τέθηκε οποιαδήποτε υποβολή και/ή θέση σε σχέση με παρανομία οποιασδήποτε φύσης της μεταξύ των διαδίκων συμφωνίας ενώ ούτε από τον κ. Χρίστο Χατζηπαναγή (Μ.Υ.) προωθήθηκε οτιδήποτε σχετικό. Αξίζει δε να σημειωθεί ότι η θέση που προωθήθηκε από τον κ. Χατζηπαναγή συνίστατο στο ότι η Ενάγουσα δεν εκτέλεσε πλήρως τις εργασίες που χρεώθηκαν δυνάμει του σχετικού τιμολογίου ενώ δεν υποστηρίχθηκε ότι η Ενάγουσα εταιρεία παρείχε στην Εναγόμενη υπηρεσίες «επιστήμονα μηχανικού» με τον τρόπο που επιχειρήθηκε να γίνει τροποποίηση των δικογράφων της υπεράσπισης. Αξίζει δε να αναφερθεί ότι κατά την αντεξέταση του κ. Δημάδη οι μοναδικές ερωτήσεις που υποβλήθηκαν προς αυτόν από τον κ. Ηλιάδη σε σχέση με τα θέματα της Ενάγουσας εταιρείας και της εγγραφής στο Ε.ΤΕ.Κ. ήταν οι ακόλουθες (παρατίθεται αυτούσιο το σχετικό μέρος των πρακτικών του Δικαστηρίου κατά τη δικάσιμο στις 4.5.2015): «Ε: Η Ενάγουσα εταιρεία κ. Δημάδη αντιλαμβάνομαι είναι δική σου εταιρεία έτσι; Α: Μάλιστα. Ε: Εργάζονται άλλα άτομα στην εταιρεία; Α: Μάλιστα. Ε: Πόσα άτομα; Α: Σήμερα εργοδοτούμε ακόμη ένα άτομο. Ε: Είστε μέλος του ΕΤΕΚ; Α: Μάλιστα. Ε: Εσείς ή η εταιρεία; Α: Εγώ σαν άτομο.» Από όλα τα πιο πάνω προκύπτει ότι το θέμα της παρανομίας της Συμφωνίας εγέρθηκε στην ουσία κατά το στάδιο των τελικών αγορεύσεων ενώ παράλληλα ουδεμία μαρτυρία δόθηκε σε σχέση με αυτό πέραν από τα όσα καταγράφονται πιο πάνω. Στην υπόθεση Πολυξένη Αρκαδίου δια του Πληρεξουσίου Αντιπροσώπου της Σάββα Αρκαδίου ν. Porto Lara Estates Ltd
(2010)1 Α.Α.Δ. 2035, την οποία επικαλέστηκε και ο κ. Ηλιάδης στην γραπτή του αγόρευση, υποδείχθηκαν τα ακόλουθα: «Έχει αποφασιστεί ότι η υπεράσπιση της παρανομίας θα πρέπει να εγείρεται ρητά στη δικογραφία προς ικανοποίηση και των επιταγών της Δ.19, θ.13. Η ορθή δικογράφηση, όπως αναφέρεται και στο Bullen & Leake & Jacob's: Precedents of Pleadings 12η έκδ. σελ. 1106, επιβάλλει να καταγράφονται ρητά τα γεγονότα που οδηγούν στην παρανομία και να αναδεικνύονται τα δεδομένα εκείνα που καθιστούν το σκοπό παράνομο. Εάν η παρανομία όμως προκύπτει κατά έκδηλο τρόπο από την ίδια τη σύμβαση ή τα γεγονότα που την περιβάλλουν, τότε σύμφωνα και με την απόφαση Ιωάννου κ.ά. v. Μουσκαλλή κ.ά.
(1997)1 Α.Α.Δ. 1595, (δέστε και Snell v. Unity Finance Ltd [1963] 3 All E.R. 50), το Δικαστήριο έχει αυτεπάγγελτο καθήκον που απορρέει από την εγγενή φύση της λειτουργίας του, να εξετάσει το ζήτημα ώστε να μην καταστεί καθ' οιονδήποτε τρόπο αρωγός στην παρανομία. Με δεδομένη λοιπόν την απουσία της ρητής έγερσης της παρανομίας στην υπεράσπιση από την εφεσίβλητη εταιρεία, κρίνεται ότι τα δεδομένα της υπό κρίση υπόθεσης, έστω και μετά την ανατροπή της πρωτόδικης αξιολόγησης, δεν την εντάσσουν σε ό,τι θα μπορούσε να θεωρηθεί ως εμπίπτουσα στην περίπτωση εκείνη όπου αναδύεται άνευ ετέρου έκδηλη παρανομία. Για να τύχει η υπόθεση αυτεπάγγελτης εξέτασης, το Δικαστήριο θα πρέπει να έχει στέρεο υπόβαθρο γεγονότων που να δείχνουν παρανομία εν τη γενέσει της σύμβασης ή τέτοια αναντίλεκτα δεδομένα που δεν θα ενέπλεκαν το πρωτόδικο Δικαστήριο, πόσο μάλλον το Εφετείο, στην αναζήτηση ερμηνειών, ιδιαιτέρως όπου το υπόστρωμα κάθε άλλο παρά σαφές είναι (Χρίστου v. S.D. Clinic Co Ltd
(2000)1 Α.Α.Δ. 2039).» (Υπογραμμίσεις δικές μου) Στην προκειμένη περίπτωση στην απουσία ρητής δικογράφησης του ζητήματος της παρανομίας της Συμφωνίας και οποιασδήποτε σαφούς και συγκεκριμένης μαρτυρίας με την οποία να καταδεικνύετο ότι η εργασία που ανέλαβε η Ενάγουσα εταιρεία αφορούσε υπηρεσίες επιστήμονα μηχανικού ώστε να ήταν απαραίτητη η εγγραφή της στο ΕΤΕΚ, δεν προκύπτει έκδηλη παρανομία της συμφωνίας των μερών και ως εκ τούτου το ζήτημα δεν χρήζει περαιτέρω εξέτασης. Σε κάθε περίπτωση αξίζει να σημειωθεί ότι με βάση τα όσα λέχθηκαν από τον κ. Χατζηπαναγή στα πλαίσια της ακροαματικής διαδικασίας, σε σχέση με το έργο υπήρχαν διορισμένοι αρχιτέκτονες και πολιτικοί μηχανικοί και εκείνο το οποίο αναμενόταν από την Ενάγουσα (και τελικά προσφέρθηκε σύμφωνα με τον ίδιο, από τον κ. Νεοφυτίδη) ήταν η εσωτερική και εξωτερική διακόσμηση του έργου. Συνεπώς, ούτε και αυτή η θέση της υπεράσπισης μπορεί να επιτύχει. Τελική Κατάληξη Όπως προκύπτει από τα όσα καταγράφονται πιο πάνω, η αγωγή επιτυγχάνει και συνεπώς εκδίδεται απόφαση υπέρ της Ενάγουσας και εναντίον της Εναγόμενης για το ποσό των €22.616,40 πλέον τόκο επ' αυτού προς 8,5% ετησίως από 22.1.2009 μέχρι εξοφλήσεως. Επιδικάζεται επιπλέον το ποσό των €9.234,00 πλέον Φ.Π.Α. με νόμιμο τόκο επ' αυτού από την ημερομηνία καταχώρησης της αγωγής μέχρι εξοφλήσεως. Για τους λόγους που επίσης καταγράφονται πιο πάνω η ανταπαίτηση δεν μπορεί να επιτύχει και απορρίπτεται. Τόσο τα έξοδα της αγωγής όσο και της ανταπαίτησης επιδικάζονται υπέρ της Ενάγουσας και εναντίον της Εναγόμενης όπως θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο. (Υπ.) ................ Γ. Πετάση-Κορφιώτη, Ε.Δ. Πιστόν αντίγραφο Πρωτοκολλητής cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο