Αριστείδη Τσιγαρά και Άννας Ερ. Χρίστου, υπό την ιδιότητα τους ως διαχ

Αριστείδη Τσιγαρά και Άννας Ερ. Χρίστου, υπό την ιδιότητα τους ως διαχειριστές της Περιουσίας της αποβιώσασας Κατερίνας Ερ. Χρίστου ν. Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας κ.α., Αρ. Αγωγής: 1077/2008, 23/11/2015 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEF:2015:A493 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ Ενώπιον: Λ. Α. Παντελή, Ε. Δ. Αρ. Αγωγής: 1077/2008 Μεταξύ: Αριστείδη Τσιγαρά και Άννας Ερ. Χρίστου, υπό την ιδιότητα τους ως διαχειριστές της Περιουσίας της αποβιώσασας Κατερίνας Ερ. Χρίστου Τσιγαρά, τέως εκ Λευκωσίας, από Λευκωσία Ενάγοντες -και-

Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας
Απολλώνειο Ιδιωτικό Νοσοκομείο Λτδ Εναγομένων --------------------------- Ημερομηνία: 23 Νοεμβρίου 2015 Εμφανίσεις Για τους Ενάγοντες: κος Κουρουπίδης Για τον Εναγόμενο 1: κα Παπαστεφάνου Για τον Εναγόμενο 2: κος Κορφιώτης ΑΠΟΦΑΣΗ Η επίδικη υπόθεση αναδεικνύει δικανικές, ιατρικές, ακόμη και υπαρξιακές εκφάνσεις του εφήμερου τούτου κόσμου. Αν μη τι άλλο διατυμπανίζει πόσο εύθραυστη είναι η ανθρώπινη φύση και πόσο αληθές το αξίωμα 'Mors creta, hora increta' (death is certain, its hour not). Μια απόφαση δεν προσφέρεται βεβαίως για φιλοσοφική αναζήτηση, έτσι και εδώ ζητούμενο είναι μόνο οι ενέργειες των εναγομένων 1 και 2, δηλαδή του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας (στη συνέχεια το Γενικό), που εκπροσωπείται από το Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, και του Απολλωνείου Νοσοκομείου (στη συνέχεια το Απολλώνειο), αντίστοιχα. Το δικαστήριο καλείται εν προκειμένω να διαγνώσει κατά πόσο οι εναγόμενοι απέτυχαν να περιθάλψουν κατά το δέοντα τρόπο την Κατερίνα (Κάτια) Ερ. Χρίστου Τσιγαρά, γεγονός το οποίο, σύμφωνα με τους ενάγοντες, συνιστά αμέλεια που ευθύνεται για τον αδόκητο θάνατο της Κάτιας. Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή, όπως διαπιστώνονται από το παραδεχτό ή αναμφισβήτητο μέρος της μαρτυρίας ενώπιον του δικαστηρίου. Πρωταγωνιστής της τραγικής τούτης ιστορίας είναι η Κατερίνα (Κάτια) Ερωτόκριτου Χρίστου Τσιαγαρά (στη συνέχεια η Κάτια), τριανταπεντάχρονη μητέρα δύο ανήλικων τέκνων, του Θάνου που γεννήθηκε την 8/10/1997 και του Ερωτόκριτου που γεννήθηκε την 24/1/
Παρεμβάλλεται εδώ ότι η αγωγή εγείρεται από τους διαχειριστές της περιουσίας της Κάτιας, δηλαδή το σύζυγο και τη μητέρα της αποβιωσάσης, οι οποίοι διορίστηκαν διαχειριστές τούτης της περιουσίας δυνάμει διατάγματος δικαστηρίου που εκδόθηκε στη διαχείριση 438/
Το σχετικό διάταγμα είναι το τεκμήριο 1 ενώπιον του δικαστηρίου. Η τραγική πορεία της άτυχης Κάτιας άρχισε το Νοέμβριο του 2004, όταν διαπιστώθηκε ότι έπασχε από πολυαρθρίτιδα. Κατ΄ εκείνο το χρόνο παρακολουθείτο από την ιατρό Μαριλένα Σόλωνος στο Απολλώνειο νοσοκομείο. Η σχετική παρακολούθηση συνεχίστηκε μέχρι και τον Ιανουάριο του 2005 και παρ΄ ότι έλαβε φαρμακευτική αγωγή η κατάσταση της υγείας της δεν βελτιώθηκε. Περί τα τέλη Φεβρουαρίου 2005, τόσο η Κάτια όσο και ο σύζυγος της, Αριστείδης Τσιγαρά, κρυολόγησαν. Αν και εντός ολίγων ημερών η υγεία του τελευταίου επανήλθε σε φυσιολογικό επίπεδο, η Κάτια δεν είδε βελτίωση. Ως εκ τούτου κατέφυγε στην οικογενειακή ιατρό του ζεύγους, Δρ. Μαρία Παυλίδου, η οποία σε τρεις περιπτώσεις την επισκέφθηκε και την εξέτασε κατ΄ οίκον. Η Δρ. Παυλίδου περιέθαλψε την Κάτια στις 28/2/2005, 1/3/2005 και 2/3/
Παρ΄ ότι η εξέταση της Δρος Παυλίδου διενεργήθηκε κατ΄ οίκον, εντούτοις κατά τον ίδιο χρόνο η Κάτια ήταν περιπατητική και γεγονός είναι ότι μέχρι και την 2/3/2005 εργαζόταν. Ουδεμία επιστημονική μαρτυρία τέθηκε στο δικαστήριο σε σχέση με τη φαρμακευτική αγωγή που έλαβε η Κάτια από τη Δρ. Παυλίδου. Εντούτοις, σύμφωνα με το σύζυγο της Κάτιας, Αριστείδη Τσιγαρά, η Δρ. Παυλίδου διαπίστωσε ότι η Κάτια είχε πυρετό που δεν υποχωρούσε, παρά τις ενέσεις που χορηγήθηκαν, και τουλάχιστον την τελευταία ημέρα εξέτασης είχε και ταχυκαρδία. Τώρα, η εμπλοκή των εναγομένων, αρχικώς του Απολλωνείου και ακολούθως του Γενικού, άρχεται την 3/3/
Το πρωινό της 3/3/2005 η Κάτια ζήτησε από το σύζυγό της να τη μεταφέρει σε κάποιο ιατρικό κέντρο, εφόσον, ως του ανέφερε, 'δεν ένιωθε καλά'. Το ζεύγος αποφάσισε να μεταβεί στο Απολλώνειο, στις Α΄ Βοήθειες του εν λόγω νοσοκομείου, όπου εκεί εξετάστηκε από τον επί καθήκοντι ιατρό και εν συνεχεία το Δρ. Στέλιο Χατζηστυλλή, που κλήθηκε από τον ιατρο των Α΄ Βοηθειών. Εκεί ο Δρ. Χατζηστυλλής έκρινε ότι επιβαλλόταν εισαγωγή της Κάτιας στην εντατική μονάδα του ίδιου νοσοκομείου. Σύμφωνα με το σύζυγο της Κάτιας, ο ιατρός Χατζηστυλλής αμέσως τους εξήγησε την κρισιμότητα της κατάστασης της Κάτιας, έκανε λόγο για μόλυνση των τοιχωμάτων της καρδίας, εξ ού και έκρινε ότι επιβαλλόταν να νοσηλευτεί στην εντατική μονάδα του Απολλωνείου. Σημειώνεται όμως ότι η Κάτια μετέβη στο Απολλώνειο περιπατητική και όχι άλλως πως. Η διάγνωση των ιατρών στο Απολλώνειο νοσοκομείο, καθώς και η φαρμακευτική αγωγή που χορηγήθηκε στην Κάτια, αποτελεί επίδικο ζήτημα και συνεπώς εξετάζεται πιο κάτω. Επιπλέον, επίδικο αποτελεί και το κατά πόσο η αμέλεια, αν ήθελε διαπιστωθεί, βαραίνει το Απολλώνειο ως νομικό πρόσωπο, ή τους συγκεκριμένους ιατρούς που περιέθαλψαν την Κάτια, καθ΄ ότι, σύμφωνα με την υπεράσπιση του Απολλωνείου, οι ιατροί στο εν λόγω νοσοκομείο είναι ιδιώτες που στεγάζονται εκεί και όχι υπάλληλοι του νομικού προσώπου. Η Κάτια παρέμεινε στο Απολλώνειο το βράδυ της 3/3/2005, ενώ το πρωινό της επόμενης ημέρας, 4/3/2005, ο σύζυγος της έγινε κοινωνός των πρώτων δυσάρεστων εξελίξεων. Ενημερώθηκε εν προκειμένω ότι κρίθηκε αναγκαία η διασωλήνωση της Κάτιας, λόγω επιδείνωσης της κατάστασής της και γι΄ αυτό τοποθετήθηκε στον αναπνευστήρα. Παράλληλα ο σύζυγος της Κάτιας ενημερώθηκε ότι άρχισαν διαδικασίες για μεταφορά της στη μονάδα εντατικής παρακολούθησης του Γενικού Νοσοκομείου, ώστε να αντιμετωπιστεί περαιτέρω. Παρεμβάλλεται εδώ ότι κατά την εκδίκαση της αγωγής απασχόλησε και μια άλλη παράμετρος, αυτή της διακόμισης της Κάτιας από το Απολλώνειο στο Γενικό. Τούτη είναι πως η διακόμιση δεν θα σταματούσε στο Γενικό και ότι τελικός προορισμός της Κάτιας, ήταν εξειδικευμένο κέντρο στο Ισραήλ. Το ποιος εισηγήθηκε τη διακόμιση στο Ισραήλ και ποιος ανέλαβε τούτο το ζήτημα, καθώς και τι ενέργειες έγιναν, είτε από τους εναγομένους είτε από τους οικείους της Κάτιας, είναι κάτι που δεν αποφαίνομαι εδώ εφόσον αποτελεί επίδικο ζήτημα και εξετάζεται πιο κάτω. Εν τέλει η Κάτια διακομίστηκε στο Γενικό περί τις 18.00 της 4/3/
Η διακόμιση διενεργήθηκε βεβαίως με ασθενοφόρο, ενώ την Κάτια συνόδευσε ο ιατρός Χατζηστυλλής. Στο Γενικό πλέον η Κάτια εισήχθηκε στη μονάδα εντατικής θεραπείας και έτυχε νοσηλείας. Η θεραπεία που έτυχε αναφέρεται στον ιατρικό φάκελο, αντίγραφο του οποίου είναι το τεκμήριο 10 ενώπιον του δικαστηρίου. Ποιοι ιατροί εξέτασαν την Κάτια, ποια ήταν η διάγνωση τους και ποια η θεραπεία που εισηγήθηκαν και χορήγησαν, εξετάζεται πιο κάτω. Γεγονός είναι ότι οι ενέργειες των ιατρών δεν αποσόβησαν το μοιραίο. Η φλόγα στο καντήλι της ζωής της τριανταπεντάχρονης έσβησε την 5/3/2005 και ώρα 05.
Οι τελευταίες της στιγμές την βρήκαν να κείτεται στην εντατική μονάδα του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας. Αναμφισβήτητα θλίψη και οργή κυρίευσε τους οικείους της Κάτιας οι οποίοι έσπευσαν να λάβουν απαντήσεις μέσω διεξαγωγής μεταθανάτιας εξέτασης. Τούτη η εξέταση διενεργήθηκε την 8/3/
Παρόντες στη μεταθανάτια εξέταση ήταν ο κυβερνητικός ιατροδικαστής Σοφοκλής Σοφοκλέους και ο ιατροδικαστής Πανίκος Σταυριανός, τον οποίο διόρισε η οικογένεια της Κάτιας. Η μεν έκθεση του πρώτου είναι το τεκμήριο 8, η δε έκθεση του δευτέρου το τεκμήριο
Επιπλέον, το τεκμήριο 7 είναι δέσμη 13 φωτογραφιών που λήφθηκαν κατά τη διάρκεια της μεταθανάτιας εξέτασης και απεικονίζουν τη σορό της άτυχης νέας, καθώς επίσης αριθμό οργάνων που εξετάστηκαν από τους ιατροδικαστές. Τέλος, σημειώνεται ότι κατά πάντα ουσιώδη χρόνο η Κάτια εργαζόταν ως ιδιώτης οδοντοτεχνίτης και σύμφωνα με παραδεχτό γεγονός (παραδοχή ημερομηνίας 27/11/2014), κέρδιζε το ποσό των €683,44 μηνιαίως. Όλα τα πιο πάνω αποτελούν τον κορμό των γεγονότων που είτε δηλώθηκαν ως παραδεκτά είτε δεν αμφισβητήθηκαν. Ως εκ τούτου, υιοθετούνται από το δικαστήριο και καθίστανται ευρήματα τούτου. Από την πλευρά των εναγόντων κλήθηκαν στο δικαστήριο τέσσερις μάρτυρες. Πρώτος μάρτυρας είναι ο Αριστείδης Τσιγαρά, σύζυγος της άτυχης Κάτιας. Για χάριν απλούστευσης στη συνέχεια θα αναφέρομαι σε αυτόν ως ο σύζυγος ή ο Αριστείδης. Ως δεύτερος μάρτυρας κλήθηκε η ιστοπαθολόγος Μαρία Βασιλείου (στη συνέχεια η ιστοπαθολόγος). Επιπλέον, κλήθηκαν οι δύο ιατροδικαστές που διενήργησαν τη μεταθανάτια εξέταση, δηλαδή οι ιατροδικαστές Σοφοκλής Σοφοκλέους και Πανίκος Σταυριανός. Από πλευράς των εναγομένων κλήθηκαν· πρώτος ο Δρ. Παναγιώτης Αβρααμίδης για το Γενικό και ο δεύτερος Δρ. Στέλιος Χατζηστυλλής για το Απολλώνειο. Πριν ακόμα και αυτή τη σύνοψη της μαρτυρίας κρίνω σκόπιμο να υποδείξω εκείνο που αντιλαμβάνομαι να συνιστά το ιατρικό ζήτημα που εδώ απασχολεί, ώστε να διευκολυνθεί η αντίληψη του αναγνώστη σε σχέση με όσα πιο κάτω ακολουθούν. Είναι λοιπόν η θέση των εναγόντων ότι ο θάνατος της Κάτιας επήλθε συνεπεία οξείας πνευμονίας. Η σχετική θέση αφορμάται από τα αναφερόμενα στην ιστοπαθολογική έκθεση και τις δύο ιατροδικαστικές εκθέσεις. Καίτοι όμως αυτή είναι η αιτία θανάτου, διατείνονται οι ενάγοντες, δεν διεγνώσθη από τους εναγομένους και κατά συνέπεια δεν αντιμετωπίστηκε ιατρικά. Εδώ, κυρίως, είναι που επικεντρώνονται οι ενάγοντες όταν ισχυρίζονται πως οι εναγόμενοι ήταν αμελείς. Η θέση των εναγομένων στην πιο πάνω κατηγορία δεν είναι εξ ολοκλήρου κοινή. Το πρώτο σκέλος, στο οποίο η θέση των εναγομένων ταυτίζεται, είναι πως η Κάτια παρουσίασε μυοκαρδίτιδα - περικαρδίτιδα και πως αυτή ήταν η κλινική της εικόνα. Το δεύτερο σκέλος, το οποίο προωθείται αποκλειστικά από το Γενικό, είναι πως η θεραπεία που χορηγήθηκε στο Γενικό ούτως η άλλως κάλυπτε και προβλήματα του αναπνευστικού συστήματος, όπως είναι η πνευμονία. Πέραν της πιο πάνω κατηγορίας, η οποία είναι η πλέον σημαντική για τους ενάγοντες, εξ ου και η γραπτή αγόρευση του συνηγόρου των εναγόντων (βλ. έγγραφο Γ) σε αυτήν είναι που εξαντλείται, στο δικόγραφο των εναγόντων αναφέρονται και άλλοι λόγοι, όπως καθυστέρηση στη διακόμιση της Κάτιας από το Απολλώνειο στο Γενικό και εν κατακλέιδι σε εξειδικευμένο ίδρυμα στο εξωτερικό. Το σύνολο των κατηγοριών που οι ενάγοντες προσάπτουν στους εναγομένους, εντοπίζεται στην παράγραφο 8 της έκθεσης απαιτήσεως η οποία αναφέρει ότι: Η αποβιώσασα απεβίωσε στις 5.3.2005 συνεπεία πνευμονίας, η οποία προήλθε από συσσωρευθέν υγρό στους πνεύμονες. Η δημιουργία της εν λόγω πνευμονίας και/ή συσσώρευσης υγρού στους πνεύμονες προήλθε και/ή ήταν αποτέλεσμα των ενεργειών των ιατρών και/ή υπαλλήλων και/ή αντιπροσώπων και/ή υπηρετών των εναγομένων, οι οποίοι κατά την εξέταση και/ή θεραπεία και/ή περίθαλψη της αποβιώσασας στο Απολλώνειο Νοσοκομείο και στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας δεν επέδειξαν το απαιτούμενο και/ή προβλεπόμενο καθήκον επιμέλειας και/ή παρέβησαν τα εκ του Νόμου και/ή των Κανονισμών καθήκοντα και/ή αμελώς ενήργησαν, με αποτέλεσμα να προκαλέσουν το θάνατο της αποβιώσασας στις 5.3.
Λεπτομέρειες αμέλειας και/ή παράβασης των εκ του Νόμου και/ή Κανονισμών και/ή καθήκοντος επιμέλειας των εναγομένων και/ή των υπαλλήλων και/ή αντιπροσώπων αυτών (α) Απέτυχαν να παράσχουν και/ή να παράσχουν εγκαίρως την εύλογη υπό τις περιστάσεις και/ή ορθή και/ή ενδεδειγμένη θεραπεία και/ή φαρμακευτική αγωγή προς την αποβιώσασα και/ή δεν ενήργησαν εγκαίρως. (β) Απέτυχαν να δεχθούν και/ή να παραλάβουν και/ή να περιθάλψουν εγκαίρως την αποβιώσασα παρά την κρισιμότητα της κατάστασης της, με αποτέλεσμα η υγεία της να επιδεινωθεί σοβαρά. (γ) Απέτυχαν να λάβουν όλα τα απαραίτητα υπό τις περιστάσεις μέτρα για τη μεταφορά και/ή έγκαιρη μεταφορά της αποβιώσασας σε ιατρικό κέντρο του εξωτερικού όπου θα μπορούσε να τύχει ολοκληρωμένης και/ή ορθής και/ή ενδεδειγμένης ιατρικής περίθαλψης. (δ) Απέτυχαν να παράσχουν την εύλογη υπό τις περιστάσεις και/ή ορθή και/ή ενδεδειγμένη θεραπεία και/ή φαρμακευτική αγωγή προς την αποβιώσασα και/ή δεν ενήργησαν εγκαίρως. (ε) Γενικός δεν εξάσκησαν τη δέουσα επιμέλεια και φροντίδα την οποία ένας μέσος συνετός ιατρός και/ή μέσος συνετός ιατρός του επιπέδου και/ή της ειδικότητας τους θα εξασκούσε υπό τις περιστάσεις και/ή δεν ενήργησαν εντός των πλαισίων του καθήκοντος και της επιμέλειας που αναμένετο από το μέσο συνετό γιατρό της ειδικότητας τους. (στ) Η αποβιώσασα υπέστη αναιτίως και/ή κατ΄ ακολουθίαν της καθυστέρησης και/ή μη έγκαιρης ενέργειας των πνευμονία και/ή συσσώρευση υγρών στους πνεύμονες που προκάλεσαν το θάνατο της. (ζ) Δεν άσκησαν την επιβαλλόμενη εποπτεία και έλεγχο των συμπτωμάτων της αποβιώσασας και/ή δεν ανεζήτησαν και/ή δεν απέδωσαν την υπό τις περιστάσεις απαιτούμενη βαρύτητα στην έκδηλη συμπτωματολογία και/ή κλινική εικόνα που παρουσίαζε η αποβιώσασα, με αποτέλεσμα να μην αντιληφθούν την εκδήλωση πνευμονίας και/ή την ύπαρξη συσσωρευμένου υγρού στους πνεύμονες. (η) Αρκέσθηκαν σε μία πρόχειρη και/ή χωρίς προσοχή διάγνωση αποτυγχάνοντας να εντοπίσουν την ύπαρξη πνευμονίας και/ή συσσωρευμένου υγρού στους πνεύμονες κάτι το οποίο ήταν προβλέψιμο και/ή οι αντιπροσώποι και/ή υπαλλήλοι των εναγομένων όφειλαν να γνωρίζουν αφού τα συμπτώματα που είχε η αποβιώσασα ενδείκνυαν και/ή πιθανώς ενδείκνυαν ότι υπήρχε πνευμονία και/ή συσσωρευμένο υγρό στους πνεύμονες. (θ) Απέτυχαν να παράσχουν την εύλογη υπό τις περιστάσεις και/ή ορθή και/ή ενδεδειγμένη θεραπεία και/ή φαρμακευτική αγωγή προς την αποβιώσασα και/ή δεν ενήργησαν εγκαίρως. (ι) Δεν επέδειξαν την επιβαλλόμενη και/ή δέουσα φροντίδα και/ή επιμέλεια κατά την εξέταση και/ή κατά τη θεραπεία της αποβιώσασας. (ια) Απέτυχαν και/ή αμέλησαν να εντάξουν την ύπαρξη πνευμονίας στην κλινική της εικόνα της αποβιώσασας και να προσαρμόσουν τη θεραπεία που της παρείχαν αναλόγως. (ιβ) Απέτυχαν και/ή αμέλησαν να προχωρήσουν εγκαίρως στην αποσυμφόρηση των πνευμόνων από το συσσωρευθέν σε αυτούς υγρό και/ή στην αφαίρεση του υγρού από τους πνεύμονες και/ή στη λήψη όλων των απαραίτητων και/ή ενδεικνυόμενων και/ή δέουσων ενεργειών για την ορθή θεραπεία της αποβιώσασας, με αποτέλεσμα την εξάντληση της αποβιώσασας και την αδυναμία εφαρμογής της φαρμακευτικής αγωγής και/ή της ορθής φαρμακευτικής αγωγής. (ιγ) Δεν ακολούθησαν την κατάλληλη θεραπεία και/ή την θεραπευτική αγωγή και/ή παρέλειψαν να παράσχουν εξειδικευμένη ιατρική φροντίδα και/ή εξέταση και/ή περίθαλψη στην αποβιώσασα. (ιδ) Δεν επέδειξαν την επιβαλλόμενη και/ή δέουσα φροντίδα και/ή επιμέλεια κατά την εξέταση και/ή περίθαλψη της αποβιώσασας. (ιε) Δεν έλαβαν όλα τα δέοντα μέτρα και/ή δεν ενήργησαν εγκαίρως για την μεταφορά της αποβιώσασας στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας. (ιστ) Γενικώς δεν εξάσκησαν τη δέουσα επιμέλεια και φροντίδα την οποία ένας μέσος συνετός ιατρός και/ή μέσος συνετός ιατρός του επιπέδου και/ή της ειδικότητας τους θα εξασκούσε υπό τις περιστάσεις και /ή δεν ενήργησαν εντός των πλαισίων του καθήκοντος και της επιμέλειας που αναμένετο από το μέσο συνετό γιατρό της ειδικότητας τους. Κρίνω πως δεν επιβάλλεται εκτενής παράθεση όσων ο σύζυγος ανέφερε στη μαρτυρία του. Η μαρτυρία του αφορά, εν πολλοίς, τις περιβάλλουσες περιστάσεις και όχι την ουσία του πράγματος και έχει αποτελέσει βάση των αδιαμφισβήτητων γεγονότων που πιο πάνω αναφέρονται. Επί της ουσίας του πράγματος ήταν η θέση του συζύγου ότι οι ίδιοι μετέβησαν στο Απολλώνειο και πως η Κάτια ήταν στην εντατική μονάδα του Απολλωνείου που νοσηλευόταν και όχι σε κάποιο ιδιώτη ιατρό και αυτός ήταν και ο λόγος που μετέβηκαν στο εν λόγω νοσοκομείο. Περαιτέρω, ήταν η θέση του ότι ποτέ οι ιατροί του ανέφεραν οτιδήποτε για πνευμονία. Περαιτέρω, ο σύζυγος δέχθηκε ότι ενέργειες για διακόμιση της Κάτιας στο εξωτερικό έκαναν και οι συγγενείς τούτης. Όπως ανέφερε, όταν την 4/3/2005 οι συγγενείς της Κάτιας πληροφορήθηκαν την κατάστασή της, δηλαδή ότι μπήκε στον αναπνευστήρα, έσπευσαν να διευθετήσουν μετάβασή της στο εξωτερικό για θεραπεία. Παρ΄ όλα αυτά, ήταν η θέση του συζύγου πως εκείνος που του εισηγήθηκε μετάβαση της Κάτιας σε εξειδικευμένο κέντρο στο εξωτερικό, ήταν ο ιατρός Χατζηστυλλής. Ο σύζυγος κατέθεσε ως τεκμήριο το διάταγμα δυνάμει του οποίου διορίστηκαν οι διαχειριστές (τεκμήριο 1), έκθεση ημερομηνίας 4/4/2005 που ετοίμασε η ιατρός Σόλωνος (τεκμήριο 2), έκθεση ημερομηνίας 4/4/2005 του ιατρού Χατζηστυλλή (τεκμήριο 3) και έκθεση ημερομηνίας 22/3/2005 του ιατρού Αβρααμίδη (τεκμήριο 4). Τέλος, αντεξεταζόμενος του ζητήθηκε και κατέθεσε ως τεκμήριο την κατάθεση που ο ίδιος έδωσε στην αστυνομία την 5/3/2005 (τεκμήριο 5). Η ιστοπαθολόγος αναφέρθηκε στα προσόντα της και στην εμπειρία της, στοιχεία δια τα οποία δεν αμφισβητήθηκε. Ακολούθως παρουσίασε την έκθεση που ετοίμασε (τεκμήριο 6) και προέβη σε επεξήγηση τούτης. Κύριο εύρημα των εξετάσεων της ιστοποθολόγου είναι πως η μικροσκοπική εικόνα των πνευμόνων απεικονίζει οξεία πνευμονία. Ήταν η θέση της μάρτυρος ότι το σύνολο σχεδόν, των οργάνων που εξέτασε, πλην των νεφρών που επίσης παρουσίαζαν αλλοιώσεις οι οποίες όμως δεν αποκλείεται να είναι αυτολυτικές εξ ου και η σχετική διάγνωση (οξεία σωληναριακή νέκρωσις) δόθηκε με πάσα επιφύλαξη, δεν παρουσίαζαν αλλοιώσεις. Εξαίρεση αποτελούν οι πνεύμονες που διαγνώστηκαν με οξεία πνευμονία. Όπως ανέφερε, κατά τη διερεύνηση είχε υπόψιν της την έκθεση του ιατρού Χατζηστυλλή (δεν της ζητήθηκε να εξειδικεύσει πιο ακριβώς έγγραφο), από την οποία πληροφορήθηκε την κατάσταση ολιγοουρίας που παρουσίασε η Κάτια κατά τη νοσηλεία. Ερωτηθείσα κατά πόσο η οξεία πνευμονία μπορεί να διαγνωσθεί, απάντησε 'συνήθως ναι', ανέφερε όμως ότι δεν είναι της ειδικότητάς της. Δια τον ίδιο λόγο προτίμησε να μην απαντήσει κατά πόσο η οξεία πνευμονία μπορεί να διαγνωσθεί με απλή ακτινογραφία. Τέλος, σε ερώτηση κατά πόσο η μη λειτουργία της καρδίας μπορεί να προκαλέσει πνευμονία, απάντησε· 'Από τις γενικές μου γνώσεις δεν μπορώ να το συνδέσω'. Η ιστοπαθολόγος δεν αντεξετάστηκε από τον εναγόμενο
Στην περίπτωση του ιατροδικαστή Σοφοκλή Σοφοκλέους και οι δύο εναγόμενοι δήλωσαν ότι δέχονται πως είναι προσοντούχος ιατροδικαστής. Η έκθεση που ετοίμασε ο μάρτυρας είναι το τεκμήριο
Περαιτέρω, του υποδείχθηκε η έκθεση της ιστοπαθολόγου (τεκμήριο 6) και την αναγνώρισε ως την έκθεση που είχε υπόψιν του όταν ετοίμαζε τη δική του έκθεση. Πέραν τούτου έκανε αναφορά και σε ιστορικό που συνήθως λαμβάνεται από την αστυνομία, εντούτοις δεν ήταν σε θέση να θυμηθεί οτιδήποτε σχετικό. Σύμφωνα με τον ιατροδικαστή Σοφοκλέους, ο θάνατος της Κάτιας οφείλεται σε οξεία πνευμονία. Ερωτηθείς να επεξηγήσει πως κατέληξε σε τούτο το συμπέρασμα, έκανε αναφορά στο πυώδες υλικό που είδε κατά τις διατοιχωματικές τομές των πνευμόνων και πρόσθεσε ότι αυτό που ο ίδιος διαπίστωσε μακροσκοπικά, επιβεβαιώθηκε από την ιστοποθολογική έκθεση, δηλαδή το συμπέρασμα της ιστοπαθολόγου σε σχέση με τη μικροσκοπική απεικόνιση των πνευμόνων και συγκεκριμένα την εικόνα πνευμονίας. Η αντεξέταση του ιατροδικαστή Σοφοκλέους από τους δύο εναγομένους επικεντρώθηκε, κυρίως, στα ευρήματα του για την καρδία. Ερωτήθηκε συναφώς αν βρήκε περικαρδιακό υγρό και απάντησε 'Δεν θυμάμαι', προσθέτοντας όμως· 'Δεν γράφω τίποτα εδώ (εννοεί την έκθεση του)' και ακολούθως· 'Συνήθως καταγράφουμε αν βρούμε κάτι'. Περαιτέρω, εν ειδει επεξήγησης της ιστοπαθολογικής εκθέσεως ανέφερε πως η έκθεση, δηλαδή το τεκμήριο 6, δεν δείχνει μυοκαρδίτιδα και πρόσθεσε ότι ούτε και ο ίδιος διαπίστωσε κάτι τέτοιο. Ακολούθως ανέφερε πως το μυοκάρδιο ήταν γερό. Εντούτοις πρόσθεσε ότι ο ίδιος δεν μπορεί να γνωρίζει πως λειτουργούσε η καρδία λίγες μέρες πριν το θάνατο. Τελευταίος μάρτυρας εναγόντων ήταν ο ιατροδικαστής Πανίκος Σταυριανός. Και σε αυτή την περίπτωση ο μάρτυρας ανέφερε τα προσόντα και την εμπειρία του και δεν αμφισβητήθηκε σχετικά. Ερωτηθείς για το ιστορικό που είχε υπόψιν του ενώ ετοίμαζε την έκθεσή του (τεκμήριο 9), ανέφερε ότι του είχαν δοθεί τα ακόλουθα· πιστοποιητικό της ιατρού Σόλωνος, ημερομηνίας 4/4/2005· ενημερωτικό σημείωμα του ιατρού Χατζηστυλλή, ημερομηνίας 4/3/2005· ιατρική έκθεση του ιατρού Χατζηστυλλή, ημερομηνίας 4/4/2005· και έγγραφο που υπογράφει ο ιατρός Αβρααμίδης, ημερομηνίας 22/3/
Επιπλέον, ανέφερε ότι υπόψιν του είχε και δύο καταθέσεις που έλαβε η αστυνομία από τους ιατρούς Χρυσόστομο Ζηντίλη και Θεόδωρο Κυπριανού και οι δύο ημερομηνίας 10/10/
Εντούτοις, κανένα από τα πιο πάνω υποδείχθηκε στο μάρτυρα ώστε να το αναγνωρίσει. Το μόνο που του υποδείχθηκε και για το οποίο ανέφερε ότι το είχε υπόψιν του, είναι η ιστοπαθολογική έκθεση (τεκμήριο 6). Σύμφωνα με τον ιατροδικαστή Σταυριανό, αιτία θανάτου της Κάτιας είναι η οξεία πνευμονία. Αυτό επιβεβαιώνεται, ανέφερε, από τα αποτελέσματα της ιστοπαθολογικής έκθεσης (τεκμήριο 6) και δικαιολογεί όσα ο ίδιος διαπίστωσε μακροσκοπικά κατά τη μεταθανάτια εξέταση. Ως προς τις διαπιστώσεις του στο πλαίσιο εξέτασης της σορού, ανέφερε ότι παθολογικό είναι το κιτρινόχρουν υγρό που βρέθηκε στους πνεύμονες, το οποίο φανερώνει ότι ενόσω ο ασθενής βρισκόταν στη ζωή είχε πρόβλημα μόλυνσης στους πνεύμονες. Εν είδει τεκμηρίωσης της παρουσίας κιτρινόχρουν υγρού στους πνεύμονες, υπέδειξε τη φωτογραφία 9 στο τεκμήριο 7 και διέγραψε περιμετρικά την περιοχή που εμφανίζεται. Στο πλαίσια αντεξέτασης ο ιατροδικαστής Σταυριανός ανέφερε ότι πουθενά στα ιατρικά πιστοποιητικά αναφέρεται ότι τέθηκε θέμα διαφοροδιάγνωσης σε σχέση με πνευμονία. Σε υποβολή ότι χορηγήθηκε στην Κάτια ιατροφαρμακευτική αγωγή σε σχέση με πνευμονία, ήτοι το αντιβιοτικό Tienam, απάντησε ότι δεν είναι η φαρμακευτική αγωγή που δηλώνει τη διάγνωση, αλλά η διάγνωση που χαρακτηρίζει και δίδει τη φαρμακευτική αγωγή. Δέχθηκε εντούτοις ότι δεν είδε τον ιατρικό φάκελο της αποβιωσάσης, ώστε να μπορεί να απαντήσει με ακρίβεια την ερώτηση που του τέθηκε. Κατά τη διάρκεια αντεξέτασης από τον εναγόμενο 2, ζητήθηκε από τον ιατροδικαστή Σταυριανό να επεξηγήσει με απλά λόγια τη διαφορά πνευμονικού οιδήματος και πνευμονίας. Δέχθηκε ο μάρτυρας ότι η πνευμονία δυνατό να οφείλεται σε ϊο, προχώρησε όμως να αναφέρει ότι γι΄ αυτό ακριβώς το λόγο είναι καθήκον των ιατρών να διαγιγνώσκουν τι είδους πνευμονία έχουν να αντιμετωπίσουν. Παρ΄ ότι δέχθηκε ότι όταν κάποιος ιος προσβάλλει την καρδία δυνατό να επεκταθεί και στους πνεύμονες, τόνισε ότι ισχύει και το αντίστροφο. Υπέδειξε όμως ότι αυτό θα διαφανεί στις βιοψίες των ιστοπαθολογικών εξετάσεων και θα δείξει αλλοιώσεις και στα δύο όργανα, πνεύμονες και μυοκάρδιο. Στην προκείμενη περίπτωση, ανέφερε ο μάρτυρας, μόνο το ένα από τα δύο όργανα είχε αλλοιώσεις. Και ο Δρ. Παναγιώτης Αβρααμίδης έκανε αναφορά στα προσόντα του και δεν αμφισβητήθηκε σχετικά. Στο δε πλαίσιο της κυρίως εξέτασης ο μάρτυρας είδε και υιοθέτησε το περιεχόμενο του τεκμηρίου 4, δηλαδή του εγγράφου που ο ίδιος ετοίμασε την 22/3/
Επιπλέον, παρουσίασε τον ιατρικό φάκελο του Γενικού σε σχέση με την πορεία της Κάτιας. Τούτος είναι το τεκμήριο
Άλλο έγγραφο που παρουσίασε ο Δρ. Αβρααμίδης είναι το τεκμήριο 11, δηλαδή έγγραφο (Drug Therapy Sheet) που δεικνύει την ιατροφαρμακευτική αγωγή που χορηγήθηκε στην Κάτια ενόσω νοσηλευόταν στο Γενικό. Τέλος, κατέθεσε και το τεκμήριο 12, δηλαδή χάρτινο φάκελο που εμπεριέχει μία ακτινογραφία η οποία λήφθηκε, ως αναφέρεται στο φάκελο, στο Γενικό, ενόσω η Κάτια νοσηλευόταν. Επιπλέον στο πλαίσιο αντεξέτασης του Δρος Αβρααμίδη από το συνήγορο υπεράσπισης του εναγομένου 2, υποδείχθηκαν και κατατέθηκαν ως τεκμήρια τα ακόλουθα: δυο φάκελοι με μια ακτινογραφία έκαστος, οι οποίες φαίνεται να λήφθηκαν ενόσω η Κάτια νοσηλευόταν στο Απολλώνειο (τεκμήρια 13Α και Β), και δύο έγγραφα που λήφθηκαν από το διαδίκτυο και φαίνεται να απεικονίζουν πνεύμονες σε κατάσταση πνευμονίας και πνευμονικού οιδήματος (τεκμήρια 14 και 15, αντίστοιχα). Ο ιατρός Αβρααμίδης επεξήγησε το περιεχόμενο του ιατρικού φακέλου της Κάτιας. Ήταν η θέση του ότι η κλινική εικόνα της Κάτιας συνηγορούσε σε εύρημα μυοκαρδίτιδας - περικαρδίτιδας. Υπέδειξε μάλιστα ότι κατά την περίοδο που η Κάτια νοσηλευόταν στο Γενικό, λήφθηκε δείγμα αίματος για αναλύσεις. Τούτες οι αναλύσεις (1η σελίδα τεκμηρίου 10) έδειξαν ότι η Κάτια είχε προσβληθεί από τον ιό Coxsackie. Σύμφωνα με το μάρτυρα, αυτός ο ιός είναι υπαίτιος για μυοκαρδίτιδα. Δεν απέκλεισε όμως το ενδεχόμενο να είχαν επιμολυνθεί, σε κάποιο στάδιο, και οι πνεύμονες. Πέραν των πιο πάνω ο ιατρός υπέδειξε ότι είχε συσταθεί ομάδα ιατρών και ότι είχε καταρτιστεί σχέδιο δράσης (βλ. σελίδα 30 τεκμηρίου 10). Σε αυτή την ομάδα, ανέφερε ο μάρτυρας, συμμετείχαν, πέραν των καρδιολόγων, αναισθησιολόγος, παθολόγος, εντατικολόγος και νεφρολόγος. Μάλιστα ο νεφρολόγος Αθανασίου ήταν αυτός που εισηγήθηκε χορήγηση του αντιβιοτικού Tienam. Προς ενίσχυση τούτου υπέδειξε τη σελίδα 16 τού ιατρικού φακέλου όπου καταγράφηκαν τρεις πιθανές αιτίες, αυτή τη φορά από το νεφρολόγο. Μια εξ αυτών, συγκεκριμένα η 2η, αναφέρει 'Μη καρδιογενές σοκ' και δίπλα το ακρωνύμιο ARDS. Επεξήγησε ο μάρτυρας ότι ARDS σημαίνει acute respiratory distress syndrome, δηλαδή επιπλοκή του αναπνευστικού συστήματος λόγω φλεγμονής των πνευμόνων. Είναι γι΄ αυτό το λόγο, ανέφερε, που ο νεφρολόγος εισηγήθηκε το αντιβιοτικό Tienam, ώστε να αντιμετωπιστεί και αυτή η πιθανότητα. Η δε χορήγηση του Tienam φαίνεται, σύμφωνα με το μάρτυρα, στη 2η σελίδα του τεκμηρίου
Κατόπιν αυτών των εξηγήσεων, ο μάρτυρας απέρριψε την κατηγορία ότι η Κάτια δεν έτυχε αντιμετώπισης για πνευμονία. Τέλος, ο ιατρός Αβρααμίδης σχολίασε την ιστοπαθολογική έκθεση (τεκμήριο 6) και τις δυο ιατροδικαστικές εκθέσεις, (τεκμήρια 8 και 9) ενώ και η υπεράσπιση του εναγομένου 2 του ζήτησε να σχολιάσει τα τεκμήρια 13 ως και
Ο ιατρός Στέλιος Χατζηστυλλής κατέγραψε τα προσόντα του σε έντυπο το οποίο κατατέθηκε ως τεκμήριο. Είναι τούτο το τεκμήριο
Επιπλέον κατέθεσε και τα τεκμήρια 17 και 18, δηλαδή τον ιατρικό φάκελο της Κάτιας στο Απολλώνειο, και διάγραμμα ενδοφλεβίου χορηγήσεως, αντίστοιχα. Στο πλαίσιο της κυρίως εξέτασης ο Δρ Χατζηστυλλής υιοθέτησε το περιεχόμενο άλλων δυο εγγράφων που ετοίμασε ο ίδιος. Το πρώτο είναι η ιατρική έκθεση ημερομηνίας 4/4/2005 (τεκμήριο 3) και το άλλο το ενημερωτικό σημείωμα που απέστειλε στο Γενικό πριν τη διακόμιση της Κάτιας. Είναι τούτο ημερομηνίας 4/3/2005 και εντοπίζεται στις σελίδες 17 και 18 του τεκμηρίου 10, δηλαδή του ιατρικού φακέλου του Γενικού. Μεταξύ άλλων ο μάρτυρας ανέφερε ότι είναι ιδιώτης ιατρός, αυτοεργοδοτούμενος, και απλώς διατηρεί ιατρείο στο Απολλώνειο. Για δε την κλινική εικόνα της Κάτιας, ανέφερε ότι τόσο η κλινική εξέταση όσο και οι εργαστηριακές εξετάσεις - για το δεύτερο έκανε αναφορά σε αυξημένα καρδιακά ένζυμα - καθώς επίσης οι ακτινογραφίες, δηλαδή τα τεκμήρια 13Α και Β, και το καρδιογράφημα και υπερηχογράφημα, καθιστούσαν σαφές ότι υπήρχε σοβαρή προσβολή του μυοκαρδίου και κατά συνέπεια εικόνα καρδιακής ανεπάρκειας και εικόνα πνευμονικού οιδήματος. Σε αυτό το πλαίσιο, ανέφερε ο μάρτυρας, λήφθηκε υπόψιν και το ιστορικό της Κάτιας, ιδιαίτερα ότι λίγες ημέρες πριν παρουσίασε συμπτώματα ιογενούς λοιμώξεως. Εντούτοις, ανέφερε ότι κατά την ιεράρχηση των πιθανών αιτιών, προτεραιότητα δόθηκε στην υποστήριξη της καρδίας εφόσον η ακτινογραφία θώρακος δεν έδειξε εικόνα λοβώδους πνευμονίας, ενώ οι εργαστηριακές εξετάσεις επιβεβαίωναν σοβαρή προσβολή του μυοκαρδίου. Τέλος, ο Δρ. Χατζηστυλλής ερωτήθηκε και για το διάστημα που μεσολάβησε ωσότου διακομιστεί η Κάτια από το Απολλώνειο στο Γενικό. Αν και ο μάρτυρας δέχθηκε ότι εισηγήθηκε συγκεκριμένο τρόπο αντιμετώπισης, ήτοι τοποθέτηση ενδοαορτικής αντλίας, ανέφερε ότι μετά από συζήτηση με τον ιατρό Ζαμπάρτα η σχετική εισήγηση απερρίφθη. Περαιτέρω, δέχθηκε ότι ο ίδιος ήταν που εισηγήθηκε διακόμιση της Κάτιας στο εξωτερικό, ανέφερε όμως ότι η μεταφορά από το Απολλώνειο στο Γενικό ήταν απλώς για να διευθετηθούν οι περαιτέρω διεργασίες μέσω του υπουργείου. Κατά τα άλλα ανέφερε ότι τόσον ο ίδιος όσον και ο ιατρός Ζαμπάρτας, πίστευαν ότι οι πιθανότητες επιβεβαίωσης της Κάτιας ήταν απειροελάχιστες. Στρέφομαι τώρα σε αξιολόγηση της μαρτυρίας που προσκομίστηκε. Δοθέντος ότι όλοι οι μάρτυρες, πλην του Αριστείδη, κλήθηκαν υπό την ιδιότητα του εμπειρογνώμονα, αρμόζει να λεχθεί ότι η εκτίμηση επιστημονικής μαρτυρίας δεν διαφέρει από εκείνη των υπολοίπων μαρτύρων. Απλώς ατονεί η σημασία της συμπεριφοράς τέτοιου μάρτυρα στο εδώλιο, εφόσον κυρίαρχο μέλημα είναι η εκτίμηση της γνώμης και δη η ορθότητα τούτης και όχι η εν γένει συμπεριφορά του μάρτυρα (βλ. Star Fiberglass Ltd v. Elnedo Trading Ltd

(1992)1B Α.Α.Δ 875, 880). Με γνώμονα τα πιο πάνω και χωρίς να παραγνωρίζω ότι τουλάχιστον οι ιατροί Αβρααμίδης και Χατζηστυλλής έχουν και προσωπική εμπλοκή στην υπόθεση, δηλαδή εκτός από εμπειρογνώμονες είναι και μάρτυρες γεγονότων, σημειώνω ότι παρακολούθησα το σύνολο των μαρτύρων κατά τη διάρκεια της ζωντανής ατμόσφαιρας της διαδικασίας και αποτίμησα τη συνολική τους παρουσία κατά την εξιστόρηση των γεγονότων με κριτήριο τα εγγενή της μαρτυρίας τους χαρακτηριστικά (πηγή γνώσεων, ύπαρξη προσωπικού συμφέροντος, ακεραιτότητα και προκατάληψη, ανιδιοτέλεια, αληθοφάνεια βλ. Phipson on Evidence, 16th edition, σελ. 333). Σημειώνω περαιτέρω ότι η αξιολόγηση της μαρτυρίας ενός εκάστου των μαρτύρων δεν περιορίστηκε σε ατομική κρίση του καθενός ξεχωριστά αλλά επεκτάθηκε και στα συμπεράσματα που προκύπτουν από συσχετισμό, αντιπαραβολή και διερεύνηση της αντικειμενικής υπόστασης των εκατέρωθεν θέσεων (βλ. Στυλιανίδης ν. Χατζηπιέρας

(1992)1 Α.Α.Δ. 1056). Τέλος, είχα πάντα κατά νου ότι η αποτίμηση της αξιοπιστίας μάρτυρα είναι έργο διακριτό και εντελώς αποσυναρτημένο από οποιοδήποτε βάρος απόδειξης (βλ. Αγαθοκλέους κ.α. ν. Αστυνομίας

(2001)2 Α.Α.Δ. 316 και Αθανασίου κ.α. ν. Κουνούνη

(1997)1 Α.Α.Δ. 614). Προτού εγκύψω στη μαρτυρία των ιατρών κρίνω βολικότερο να αποφανθώ για δύο πραγματικά ζητήματα, τα οποία άπτονται της μαρτυρίας του Αριστείδη, δηλαδή του συζύγου της Κάτιας. Κατ΄ αρχάς υποδεικνύω ότι ο Αριστείδης άφησε θετικότατες εντυπώσεις. Παρά την έκδηλη θλίψη στο πρόσωπό του, η μαρτυρία του είναι απαλλαγμένη σκοπιμοτήτων και οι απαντήσεις του φανερώνουν πρόσωπο που αγνοεί θυμό και μένος, στοιχεία που σε υποθέσεις αυτού του είδους δικαιολογημένα, σε κάποιο βαθμό, κυριεύουν τους συγγενείς τεθνεώτος στην προσπάθεια αναζήτησης της αιτίας που οδήγησε στο μοιραίο. Εδώ όμως ο Αριστείδης άρθηκε στο ύψος των περιστάσεων και ανέφερε τα πραγματικά γεγονότα χωρίς υπερβολές και μανία καταδίωξης. Επιπλέον, καίτοι σε αυτό το στάδιο η διερεύνηση επικεντρώνεται στη μαρτυρία του Αριστείδη, παρατηρώ ότι και οι υπόλοιποι μάρτυρες ήταν ειλικρινείς. Αυτό δεν σημαίνει βεβαίως ότι αποδέχομαι καθετί που έκαστος ανέφερε, επιστημονικό ή άλλο, παρα μόνο ότι δεν διαπιστώνω ψεύδος, επιτήδευση ή προσπάθεια παραπλάνησης. Η εντύπωση που απεκόμισα είναι ότι οι ιατροί παρέθεσαν την άποψή τους, δηλαδή αυτό που πραγματικά πίστευαν, με ειλικρίνεια και γνήσια πίστη για την ορθότητα αυτού που έλεγαν. Επανέρχομαι όμως στη μαρτυρία του Αριστείδη, ώστε να υποδείξω πως εκείνο που εδώ εξετάζεται είναι το ερώτημα· τίνος ήταν ασθενής η Κάτια, του Απολλωνείου ή του ιατρού Χατζηστυλλή και οιουδήποτε άλλου ιατρού που την εξέτασε κατά την παραμονή της στο Απολλώνειο, δηλαδή μεταξύ 3/3/2005 και 4/3/2005. Επι του προκειμένου ουδεμία έχω αμφιβολία ότι η Κάτια ήταν ασθενής του Απολλωνείου και μόνο. Αποστομωτική κρίνεται η απάντηση που έδωσε ο μάρτυρας σε σχετική ερώτηση που του τέθηκε. Ανέφερε συναφώς ότι· 'Υπάρχουν αριθμός γεγονότων και είναι γεγονός ότι η γυναίκα μου νοσηλευόταν στην εντατική μονάδα ενός ιδιωτικού νοσοκομείου και συγκεκριμένα του Απολλώνειου και όχι σε κάποιον ιδιώτη ιατρό. Αυτός εξάλλου ήταν και εξαρχής ο λόγος που μεταβήκαμε σε ίδρυμα στο οποίο συστεγάζονταν εξειδικευμένοι επαγγελματίες και την ευθύνη νοσηλείας ανέλαβε ένα λεγόμενο κέντρο εντατικής παρακολούθησης το οποίο πρέπει να έχει κάποια ευθύνη. Δεν είναι δική μου αρμοδιότητα να πω ποιος έχει την ευθύνη λειτουργίας τούτου του κέντρου εντατικής παρακολούθησης'. Δεν είναι όμως μόνο η μαρτυρία του Αριστείδη εκείνη που απαντά το σχετικό ερώτημα. Σχετική εν προκειμένω, έστω εμμέσως, είναι και η μαρτυρία του Δρ Χατζηστυλλή (έγγραφο Γ). Όπως ανέφερε ο Δρ. Χατζηστυλλής, την 3/3/2005 κλήθηκε από τον ιατρό του τμήματος ατυχημάτων και επειγόντων περιστατικών να εκτιμήσει την κατάσταση της Κάτιας, η οποία είχε μεταβεί εκεί, δηλαδή στις Α΄ Βοήθειες του Απολλωνείου. Αυτή μάλιστα ήταν η πρώτη φορά που κλήθηκε να εξετάσει την Κάτια. Τα πιο πάνω συνηγορούν στο συμπέρασμα ότι η Κάτια δεν επέλεξε τους ιατρούς που θα την περιέθαλπαν, αλλά το νοσοκομείο, δηλαδή το Απολλώνειο. Δεν γνώριζε τον ιατρό Χατζηστυλλή πριν το επίδικο συμβάν. Το πρόσωπο που γνώριζε από το Απολλώνειο ήταν η ιατρός Σόλωνος, αλλά ούτε και αυτήν δεν αναζήτησε αμα την άφιξή της στο Απολλώνειο. Απλώς κατευθύνθηκε στις Α΄ Βοήθειες και ακολούθως οι ιατροί ανέλαβαν τα περαιτέρω, κατά πώς οι ίδιοι θεώρησαν πρέπον. Τέλος, το Απολλώνειο, σύμφωνα με τον ιατρό Χατζησυτλλή (βλ. έγγραφο Γ), λειτουργεί ως ιδιωτικό νοσοκομείο και παρέχει υπηρεσίες περίθαλψης που περιλαμβάνουν τμήμα ατυχημάτων και επειγόντων περιστατικών και μονάδα εντατικής θεραπείας. Μου φαίνεται ότι τα πιο πάνω αποκαλύπτουν πως επί του προκειμένου ισχύει, σε μεγάλο βαθμό, ο λόγος της υπόθεσης Cassidy v. Ministry of Health

(1951)1 All E.R.574, όπως υιοθετήθηκε στην υπόθεση Αγγελή v. Βορκά

(2007)1 Β Α.Α.Δ 761, 772. Λέχθηκε εκεί ότι 'Οι νοσοκομειακές αρχές δέχθηκαν τον άρρωστο για νοσηλεία και είχαν καθήκον να εξασκήσουν κάθε λογική φροντίδα. Επέλεξαν, εργοδότησαν και πλήρωσαν όλους τους χειρούργους και τις νοσοκόμες που τον νοσήλευσαν. Ο άρρωστος δεν είχε οποιαδήποτε συμμετοχή στην επιλογή τους. Αν αυτοί οι χειρούργοι και νοσοκόμες δεν τον νοσήλευσαν με τη σωστή επιμέλεια και προσοχή, τότε οι νοσοκομειακές αρχές ευθύνονται γι' αυτό, αφού σημαίνει ότι δεν εκτέλεσαν τα καθήκοντά τους έναντι του ασθενή' Ως εκ των πιο πάνω καταλήγω ότι αν το δικαστήριο ήθελε διαπιστώσει αμέλεια, αυτός ο οποίος θα ευθύνεται δεν είναι οι ιατροί του Απολλωνείου προσωπικά, αλλά το νοσοκομείο ως ξεχωριστή νομική οντότητα. Ορθά λοιπόν οι ενάγοντες έστρεψαν τα βέλη τους στο νοσοκομείο, εφόσον αυτό είναι που γνώριζαν και επέλεξαν μεταβαίνοντας στις Α΄ Βοήθειες και όχι κάποιον συγκεκριμένο ιατρό που στεγάζεται εκεί και περαιτέρω, στο νοσοκομείο είναι που νοσηλεύτηκε η Κάτια. Το άλλο θέμα που επίσης απασχολεί από τη μαρτυρία του Αριστείδη, σχετίζεται με το ποίος εισηγήθηκε τη διακόμιση της Κάτιας στο εξωτερικό. Γι΄ αυτό το ζήτημα η υπεράσπιση, ιδιαίτερα από την πλευρά του εναγομένου 1, προώθησε τη θέση ότι η οικογένεια της Κάτιας είναι εκείνη που έσπευσε να διευθετήσει κάτι τέτοιο. Ουδεμία αμφιβολία έχω ότι η πιο πάνω θέση είναι ορθή. Αυτό γιατί και ο Αριστείδης παραδέχθηκε ότι μόλις οι συγγενείς πληροφορήθηκαν τη διασωλήνωση της Κάτιας, δηλαδή την 4/3/2005, έσπευσαν να διευθετήσουν μεταφορά της στο εξωτερικό. Αυτή εντούτοις η διαπίστωση δεν ολοκληρώνει την όλη εικόνα. Από τη μαρτυρία του ιατρού Χατζηστυλλή και πάλιν (βλ. έγγραφο Γ, 8η παράγραφος), αποκαλύπτεται ότι ο ίδιος ήταν που εισηγήθηκε μεταφορά της Κάτιας στο εξωτερικό. Τούτη η θέση υποστηρίχθηκε από τον ιατρό Χατζηστυλλή και κατά την αντεξέτασή του από το συνήγορο των εναγόντων. Συνεπώς η ορθή διάσταση του πράγματος είναι πως ο ιατρός Χατζηστυλλής είναι εκείνος που την 4/3/2005 εισηγήθηκε στον ιατρό Ζαμπάρτα διακόμιση της Κάτιας στο εξωτερικό, κάτι που ανέφερε στον Αριστείδη, και βεβαίως στη συνέχεια η οικογένεια της Κάτιας έσπευσε να διασφαλίσει ότι οι αρμόδιοι φορείς θα μεριμνούσαν για τούτη τη διακόμιση. Εξ ου και η Κάτια διακομίστηκε στο Γενικό ώστε, σύμφωνα με τον ιατρό Χατζηστυλλή, να διευθετηθούν οι απαιτούμενες διεργασίες μέσω του υπουργείου. Στρέφομαι τώρα στην ιατρική μαρτυρία. Εξ αρχής παρατηρώ ότι ουδείς από τους μάρτυρες αμφισβητήθηκε για την εμπειρογνωμοσύνη που κατέχει. Περαιτέρω, καθ΄ ένας εξ αυτών ανέφερε στο δικαστήριο τα προσόντα και την πείρα που έχει, που ομολογουμένως είναι εντυπωσιακά και πλούσια, αντίστοιχα. Δέχομαι λοιπόν ότι το σύνολο των μαρτύρων που παρέλασε στο δικαστήριο, πλην βεβαίως του συζύγου της Κάτιας, είναι ιατροί και έκαστος είναι εμπειρογνώμονας στην ειδικότητα που κατέχει (βλ. Kayat Trading Limited v. Genzyme Corporation, Πολ. Εφ. 316/10, ημερομηνίας 21/2/2013). Όπως έχει ήδη αναφερθεί το σύνολο των ιατρών άφησε θετικές εντυπώσεις. Αυτό όμως και μόνο δεν δικαιολογεί και αποδοχή της μαρτυρίας ενός έκαστου. Κάτι τέτοιο επιτρέπεται μόνο αφότου διαπιστωθεί ότι πληρούνται τα εχέγγυα που θέτει η νομολογία. Σε αυτό λοιπόν το σημείο επιβάλλεται να ειπωθούν λίγα λόγια για την αξιολόγηση εμπειρογνώμονα μάρτυρα, σε συσχετισμό με τα στοιχεία που αναμένεται να προσκομίσει στο δικαστήριο εις αιτιολόγηση της επιστημονικής του κρίσης. Αυτή η τεκμηρίωση είναι εκείνη που θα ανοίξει το δρόμο ώστε η μαρτυρία που προσφέρθηκε είτε να υιοθετηθεί είτε να απορριφθεί. Η μαρτυρία εμπειρογνώμονα, ιδιαίτερα στη σύγχρονη εποχή που κυριαρχεί η τάση εξειδίκευσης κάθε επιστήμης και κάθε πτυχής της καθημερινότητας του ανθρώπου, είναι υψίστης σημασίας καθ΄ ότι μεταφέρει στο δικαστήριο αυτή την ιδιαίτερη γνώση καθώς και το αποτέλεσμα από εφαρμογή τούτης στα ιδιαίτερα γεγονότα της υπόθεσης. Όπως υποδείχθηκε στην υπόθεση Νικολάου v. Σταύρου

(1992)1 Α.Α.Δ 746, 750, η αποδεκτότητα τέτοιας μαρτυρίας συνιστά παρέκκλιση από τους κανόνες απόδειξης, εφόσον επιτρέπεται στον εμπειρογνώμονα να εκφράσει τη γνώμη του σε ο,τι αφορά το αντικείμενό του. Τούτη όμως η δυνατότητα, αναφέρθηκε στην ίδια υπόθεση, συμπαρασύρει και υποχρέωση. Η υποχρέωση που βαρύνει τον εμπειρογνώμονα είναι να εφοδιάσει το δικαστήριο με τα αναγκαία πραγματικά και επιστημονικά δεδομένα, ώστε να καταστήσει ευχερή τον έλεγχο της μαρτυρίας του και δη την ακρίβεια των συμπερασμάτων του. Επιβάλλεται λοιπόν να αναφέρει τα γεγονότα στα οποία στηρίχθηκε και να επεξηγήσει τις επιστημονικές αρχές που εφάρμοσε. Όπως τονίστηκε στην υπόθεση Koufou v. The Republic

(1981)2 C.L.R 165, 186, αυτά τα στοιχεία είναι που θα βοηθήσουν το δικαστήριο να μορφώσει ανεξάρτητη άποψη. Στο τέλος της ημέρας αυτό είναι ό,τι υπέχει σημασία, δηλαδή η ανεξάρτητη άποψη του δικαστηρίου και όχι η άποψη του εμπειρογνώμονα αφ΄ εαυτή. Αυτός είναι και ο λόγος που στην υπόθεση Χαραλάμπου v. Αβραάμ κ.α

(1999)1 Β Α.Α.Δ 1441, 1448, λέχθηκε ότι· Παρόλο που η έκφραση γνώμης από εμπειρογνώμονα υπό ορισμένες συνθήκες είναι αποδεκτή σαν μαρτυρία εντούτοις: "...it by no means follows that the court must follow it .. What really matters in most cases is the reasons given for the opinion. As a practical matter a well constructed expert' s report containing opinion evidence sets out the opinion and the reasons for it. If the reasons stand up the opinion does, if not, not. A rule of evidence which excludes this opinion evidence serves no practical purpose." Με οδηγό τις πιο πάνω αρχές σπεύδω να διερευνήσω τις ιατρικές θέσεις, με πρώτη και κύρια την αιτία θανάτου. Οι δυο ιατροδικαστικές εκθέσεις (τεκμήρια 8 και 9) αποκαλύπτουν ότι τα συμπεράσματα που εκεί αναφέρονται, δηλαδή οι μακροσκοπικές παρατηρήσεις των δυο ιατροδικαστών, δεν είναι αυτάρκη. Εξαρτώνται εν προκειμένω από τα αποτελέσματα της ιστοπαθολογικής έκθεσης (τεκμήριο 6), τα οποία και οι δυο ιατροδικαστές επικαλούνται κατά κόρον, ώστε να τεκμηριώσουν ότι εκείνο που διαπίστωσαν μακροσκοπικά επιβεβαιώθηκε στη συνέχεια από μικροσκοπική εξέταση των ιστών. Κατ΄ επέκταση η ορθότητα της κρίσης των δυο ιατροδικαστών εξαρτάται, πέραν όσων οι ίδιοι αντιλήφθηκαν κατά τη μεταθανάτια εξέταση της σορού, από την ορθότητα των αποτελεσμάτων της ιστοπαθολογικής εξέτασης. Τώρα, η ιστοπαθολόγος, Δρ. Βασιλείου, δεν αντεξετάστηκε από την πλευρά του εναγομένου 1. Η δε αντεξέταση που έτυχε από τον εναγόμενο 2 δεν άπτεται των συμπερασμάτων της αλλά γενικότερων ιατρικών ζητημάτων, δια τα οποία μάλιστα η μάρτυρας δεν απάντησε, λέγοντας ότι εκφεύγουν της ειδικότητάς της. Κατά τα λοιπά η ιστοπαθολόγος επεξήγησε με λεπτομέρεια ότι εκείνο που μικροσκοπικά διαπίστωσε στους πνεύμονες της αποβιωσάσης είναι 'πυκνή φλεγμονώδη διήθηση από πληθώρα ουδετεροφίλων πολυμορφοπυρήνων' και πως αυτή η εικόνα δεικνύει οξεία πνευμονία. Παρεμβάλλω εδώ ότι στην κυρίως εξέταση του ιατρού Αβρααμίδη σχολιάστηκαν τόσο οι ιατροδικαστικές εκθέσεις (τεκμήρια 8 και 9), όσο και η ιστοπαθολογική έκθεση (τεκμήριο 6). Σε σχέση με τις δυο πρώτες ο ιατρός Αβρααμίδης παρατήρησε ότι ουδέν αναφέρουν για περικαρδιακό υγρό, εκείνο δηλαδή που οι κλινικοί ιατροί διαπίστωσαν κατά τον καριδιογραφικό έλεγχο και ανέρχεται, σύμφωνα με τον ιατρό Αβραμίδη, σε μισό, περίπου, λίτρο. Για δε την ιστοπαθολογική έκθεση (τεκμήριο 6), υποστήριξε ότι τα αναφερόμενα στην παράγραφο 1Β στην 1η σελίδα του τεκμηρίου, δηλαδή πως 'επι του μυοκαρδίου όσον και επί του περικαρδιακού λίπους παρατηρούνται στικτές αιμορραγικές κηλίδες', είναι επιπτώσεις μυοκαρδίτιδας. Τέλος, ο Δρ. Αβρααμίδης ανέφερε πως η ιστοπαθολογική εξέταση της μυοκαρδίτιδας είναι δυσχερής και χρειάζεται ειδική προετοιμασία, κάτι που δεν αναφέρεται στην υπό κρίση ιστοπαθολογική έκθεση (τεκμήριο 6). Αν έχω αναφέρει σε κάποια έκταση όσα σχολιάστηκαν από τον Δρα Αβρααμίδη, δεν είναι ανευ αποχρώντος λόγου. Είναι φανερό ότι αυτή η πτυχή της μαρτυρίας του Δρος Αβρααμίδη διαφέρει από τη μαρτυρία των προμνησθέντων ιατρών, ή τουλάχιστον, επιχειρεί να αναδείξει πραγματικές και επιστημονικές πτυχές που είτε δεν διαπιστώθηκαν είτε δεν εφαρμόσθηκαν. Κρίνω εντούτοις πως αυτό το μέρος της μαρτυρίας του Δρος Αβρααμίδη δεν μπορώ να το δεχθώ. Αποτελεί αξίωμα του αντιπαραθετικού δικαιϊκού συστήματος ότι ζητήματα που αμφισβητούνται πρέπει να τίθενται στο μάρτυρα που υποστηρίζει κάτι διαφορετικό, ώστε να δοθεί ευχέρεια απάντησης. Όπως έχει λεχθεί στην υπόθεση Frederickou Shools Co Ltd κ.α v. Acuac Inc.

(2002)1 Γ Α.Α.Δ 1527, 1541. Υπάρχουν ωστόσο δύο κανόνες πρακτικής, που έχουν εμπεδωθεί προ πολλού στα δικαστήρια μας, οι οποίοι πρέπει απαρέγκλιτα να τηρούνται. Ο πρώτος είναι ότι ο μάρτυρας πρέπει να αντεξετασθεί επί όλων των ουσιαστικών γεγονότων τα οποία αμφισβητούνται. Διαφορετικά το δικαστήριο θεωρεί - και το εκλαμβάνει - ότι η μαρτυρία του δεν αμφισβητήθηκε. Ο δεύτερος είναι ότι, κατά την αντεξέταση, τίθεται στο μάρτυρα η υπόθεση που θα στηθεί από τον αντίδικο. Τέτοια αντεξέταση είναι προϋπόθεση για να κληθεί μαρτυρία που αντικρούει το μάρτυρα. Σχετική είναι η υπόθεση Adidas v. Jonitexo Ltd.

(1987)1 C.L.R. 383, 384: "Failure to put forward a pertinent aspect of the defence case to witnesses for the plaintiff is not necessarily fatal to its validity, but in the absence of a proper explanation of the omission, the Court may disregard it, because of the denial of a proper opportunity to the plaintiff to controvert it." Οι εφεσείοντες δεν έθεσαν, ούτε και έθιξαν, την πτυχή αυτή της υπεράσπισης τους κατά την αντεξέταση του Μ.Ε.

Δε θεωρούμε την εξήγηση της παράλειψης, που καταγράψαμε πριν από λίγο, ικανοποιητική. Στην προκείμενη περίπτωση η υπεράσπιση δεν αμφισβήτησε την ιατρό Βασιλείου για τα ευρήματά της, όπως ούτε τους ιατροδικαστές σε σχέση με παρουσία περικαρδιακού υγρού. Ο μόνος ιατροδικαστής που ερωτήθηκε για περικαρδιακό υγρό ήταν ο Σοφοκλέους και η απάντηση που έδωσε, η οποία δεν αμφισβητήθηκε, αφήνει να νοηθεί ότι δεν βρήκε τέτοιο υγρό, διαφορετικά αν έβρισκε θα το σημείωνε στην έκθεσή του, κάτι που δεν αναφέρεται στην έκθεση. Από την άλλη ο εναγόμενος 1 ούτε καν αντεξέτασε την ιστοπαθολόγο. Καταλήγω συνεπώς ότι η προμνησθείσα μαρτυρία του ιατρού Αβρααμίδη δεν μπορεί να ληφθεί υπόψιν και δη να αντιστρέψει τα αξιόπιστα και πλήρως αιτιολογημένα επί του προκειμένου, συμπεράσματα της ιστοπαθολόγου και των ιατροδικαστών. Δέχομαι λοιπόν ότι αιτία θανάτου της Κάτιας είναι οξεία πνευμονία, γεγονός που διαπιστώθηκε από την ιστοπαθολόγο Βασιλείου, ενώ και η μακροσκοπική εικόνα των πνευμόνων, ως διαπιστώθηκε από τους ιατροδικαστές, δηλαδή το πυώδες υγρό που έρρει, σύμφωνα με τον ιατροδικαστή Σοφοκλέους, κατά τις διατοιχωματικές τομές των πνευμόνων ή το κιτρινόχρουν υγρό, σύμφωνα με τον ιατροδικαστή Σταυριανό, αποκαλύπτει οξεία πνευμονία. Πέραν των πιο πάνω οφείλεται άλλη μια επισήμανση η οποία άπτεται της μαρτυρίας των δυο ιατροδικαστών. Και οι δύο ιατροδικαστές θέλουν τη μακροσκοπική εξέταση της καρδίας της αποβιωσάσης να αποδεικνύει πως το εν λόγω όργανο ήταν φυσιολογικό. Ο μεν ιατροδικαστής Σοφοκλέους κατά την αντεξέταση του εναγομένου 2 ανέφερε ότι '. για εμένα, για να εξηγούμαι κ. Πρόεδρε, δεν πέθανε από την καρδία, εγώ δεν βρήκα στην καρδία κάτι.' Και λίγο αργότερα ανέφερε ' . το μυοκάρδιο ήταν γερό. Αν είχε κάτι πιστεύω ο ιστοπαθολόγος θα το έβλεπε, εδώ δεν μου γράφει κάτι το συγκεκριμένο.' Ο δε ιατροδικαστής Σταυριανός υποστήριξε ότι τυχόν πρόβλημα στην καρδία 'θα διαφανεί στις βιοψίες των ιστοπαθολόγων. Θα δείξει και το μυοκάρδιο κάποιες αλλοιώσεις'. Για να προσθέσει μετά ότι 'εδώ πέρα δεν είχαμε φλεγμονή και στα δυο όργανα'. Παρεμβάλλω εντούτοις ότι οι πιο πάνω θέσεις των ιατροδικαστών ελέγχονται, τουλάχιστον σε πραγματικό επίπεδο, από την εξής απάντηση της ιστοπαθολόγου. Ανέφερε η μάρτυρας ότι 'Δεν μπορώ να είμαι απόλυτη' (ομιλούσε για τυχόν προβλήματα σε άλλα ζωτικής σημασίας όργανα) γιατί δεν βλέπεις όλα τα προβλήματα με την ιστολογική εξέταση, για παράδειγμα μια διάταση καρδιακών κοιλοτήτων δεν φαίνεται, που προκαλεί πρόβλημα στην κυκλοφορία, δεν θα φανεί στο μικρό κομμάτι της καρδίας που μας έστειλαν'. Η σημασία της εν λόγω απάντησης έγκειται στην πληροφορία ότι η καρδία δεν στάληκε ολόκληρη για εξέταση, αλλά μόνο ένα μέρος τούτης. Αυτή η πληροφορία διέπει τα λεχθέντα των δυο ιατροδικαστών, εφόσον οι απαντήσεις και των δύο, δηλαδή όσα πιο πάνω αναφέρθηκαν, αποκαλύπτουν ότι οι δικές τους διαπιστώσεις εξαρτώνται από τα ιστοπαθολογικά ευρήματα. Είναι σε αυτή την ιστοπαθολογική εξέταση που εδράζονται ώστε να υποστηρίξουν τις δικές τους μακροσκοπικές διαπιστώσεις. Όλα τα πιο πάνω οδηγούν σε επιπλέον διαπίστωση, δηλαδή πως η ιστολογική εξέταση του μέρους της καρδίας που εξετάστηκε μικροσκοπικά, ουδέν πρόβλημα φανέρωσε. Εν ολίγοις, το μέρος της καρδίας που εξετάστηκε ήταν φυσιολογικό. Επαναλαμβάνεται όμως ότι γεγονός είναι πως δεν στάληκε ολόκληρη η καρδία για εξέταση, συνεπώς άγνωστο είναι ποια ήταν η πραγματική εικόνα της καρδίας στο σύνολο. Τώρα η νοσηλεία που έτυχε η Κάτια αποδόθηκε με ακρίβεια και λεπτομέρεια από τους ιατρούς Αβρααμίδη και Χατζηστυλλή. Άλλωστε ουδεμιά μαρτυρία κλινικού ιατρού προσκομίστηκε από τους ενάγοντες που να αντικρούει ή αντιστρατεύεται τη μαρτυρία των ιατρών Αβρααμίδη και Χατζηστυλλή. Κατ΄ αρχάς σημειώνω ότι δέχομαι πως τα τεκμήρια 17 και 18 είναι ο ιατρικός φάκελος και το διάγραμμα ενδοφλεβίου χορηγήσεως, αντίστοιχα, της Κάτιας στο Απολλώνειο. Επιπλέον, τα τεκμήρια 13Α και Β είναι δυο ακτινογραφίες της Κάτιας που λήφθηκαν στο Απολλώνειο την 3/3/2005 και 4/3/2005, αντίστοιχα και ακολούθως στάληκαν στο Γενικό όταν η Κάτια διακομίστηκε εκεί. Το δε τεκμήριο 10 είναι ο ιατρικός φάκελος της Κάτιας στο Γενικό, ενώ το τεκμήριο 11 είναι το έντυπο στο οποίο καταγράφηκε η ιατροφαρμακευτική αγωγή που χορηγήθηκε στην Κάτια στο Γενικό. Τέλος, το τεκμήριο 12 είναι ακτινογραφία που λήφθηκε από την Κάτια την 4/3/2005 ενόσω νοσηλευόταν στο Γενικό. Επαναλαμβάνω ότι η μαρτυρία των ιατρών Αβρααμίδη και Χατζηστυλλή ενδιαφέρει, πρωτίστως, για την κλινική εικόνα της Κάτιας όταν πρωτοπήγε στο Απολλώνειο, αλλά και για ό,τι ακολούθησε, δηλαδή κατά τη διάρκεια της νοσηλείας της σε Απολλώνειο και Γενικό. Η μαρτυρία και των δυο, η οποία δεν αμφισβητήθηκε και ούτε αντικρούστηκε, φανερώνει ότι από την πρώτη στιγμή νοσηλείας της Κάτιας η κατάσταση της υγείας της ήταν άσχημη. Επιπλέον, όσο περνούσε ο χρόνος επιδεινωνόταν και οι προσπάθειες των ιατρών δεν κατόρθωσαν να εμποδίσουν το μοιραίο. Παρεμβάλλω εδώ ότι η μαρτυρία των ιατρών Αβρααμίδη και Χατζηστυλλή αντιδιαστέλλεται, κυρίως, με τη μαρτυρία του ιατροδικαστή Σταυριανού. Αυτό γιατί αν είναι κάποιος ιατρός που προσάπτει στους εναγομένους αμέλεια, έστω και αν δεν δηλώνει τούτο ρητά, αυτός είναι ο ιατροδικαστής Σταυριανός. Η αμέλεια, ως προκύπτει από τη μαρτυρία του ιατροδικαστή Σταυριανού, έγκειται στο ότι οι εναγόμενοι δεν ενέταξαν την πνευμονία στις διαγνώσεις τους. Αν και δεν αναφέρεται ρητά, αφήνεται να νοηθεί ότι· είτε από την πρώτη στιγμή οι εναγόμενοι όφειλαν να διαγνώσουν πνευμονία, είτε έστω να εντάξουν τούτη ως διαφορική διάγνωση. Με όλο το σεβασμό αλλά τούτη τη θέση του μάρτυρα Σταυριανού δεν μπορώ να τη δεχθώ, σε όποιο επίπεδο και αν εξεταστεί, ήτοι πραγματικό ή επιστημονικό. Όπως θα φανεί πιο κάτω, η αναμφισβήτητη μαρτυρία των ιατρών Αβρααμίδη και Χατζηστυλλή διαψεύδει τη θέση του ιατροδικαστή Σταυριανού. Εν πρώτοις, αναμφισβήτητη παρέμεινε η κλινική εικόνα της Κάτιας και επιπλέον, δεν αντικρούστηκε η αιτιολογημένη και αξιόπιστη επιστημονική θέση των ιατρών Αβρααμίδη και Χατζηστυλλή, ότι τούτη η κλινική εικόνα είναι συμβατή με μυοκαρδίτιδα - περικαρδίτιδα. Αφετέρου, είτε αμέσως είτε εμμέσως το αναπνευστικό πρόβλημα, πεδίο που καλύπτει και την πνευμονία, λήφθηκε υπόψιν. Αυτό όμως σχολιάζεται πιο κάτω. Για ο,τι εδώ ενδιαφέρει εξίσου σημαντικός λόγος δια τον οποίο δεν αποδέχομαι την παρα πάνω θέση του ιατροδικαστή Σταυριανού, είναι ότι τέθηκε αφοριστικά και χωρίς συνάρτηση με αναγκαίο πραγματικό και επιστημονικό υπόβαθρο. Υποστηρίχθηκε απλώς ότι αυτό ήταν που όφειλαν να πράξουν οι εναγόμενοι. Δια ποιο όμως λόγο, στη βάση ποιών γεγονότων και επι ποίας επιστημονικής θεώρησης, δεν επεξηγήθηκε. Έχει ήδη αναφερθεί ότι πολύπλοκη και σημαντική όσο και αν είναι η επιστημονική μαρτυρία, δεν υποκαθιστά το ρόλο του δικαστηρίου. Επικουρεί απλώς το έργο τούτου ώστε να διαγνώσει τα πραγματικά και επιστημονικά γεγονότα. Αλλά για να επιτύχει τούτο το στόχο ο εμπειρογνώμονας οφείλει να πληροφορήσει το δικαστήριο τόσο για το πραγματικό όσο και το επιστημονικό υπόβαθρο που υποστυλώνει τη θέση του. Αποφθεγματικές και γενικόλογες θέσεις δεν συνιστούν επιστημονική αιτιολόγηση. Τα πιο κάτω γεγονότα αποκαλύπτουν του λόγου το ασφαλές. Ποια ήταν η κατάσταση της άτυχης Κάτιας άμα την εισαγωγή της στις Α΄ Βοήθειες του Απολλωνείου; Περί τούτου σχετική είναι η αναμφισβήτητη εν προκειμένω μαρτυρία του ιατρού Χατζηστυλλή. Όπως ανάφερε· η Κάτια είχε έντονη δύσπνοια, κυάνωση, χαμηλή αρτηριακή πίεση και έντονη ταχυκαρδία. Ο δε τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίστηκε, επίσης αναμφισβήτητος, θέλει διενέργεια καρδιογραφήματος που έδειξε φλεβοκομβική ταχυκαρδία, χαμηλά δυναμικά και διάχυτες ανασπάσεις του ST διαστήματος. Μάλιστα αυτά, σύμφωνα με τον ιατρό Χατζηστυλλή, είναι ενδεικτικά μυοκαρδιακής βλάβης. Ακολούθησε υπερηχοκαρδιογράφημα που έδειξε διάχυτη υποκινησία των τμημάτων της αριστερής κοιλίας και μικρή παρουσία περικαρδιακού υγρού. Αυτά, σύμφωνα με τον ιατρό Χατζηστυλλή, υποδήλωναν πιθανή μυοκαρδίτιδα-περικαρδίτιδα. Μάλιστα η βλάβη του μυοκαρδιακού ιστού επιβεβαιώθηκε από βιοχημικές εξετάσεις που έδειξαν αύξηση καρδιακών ενζύμων. Τέλος, διενεργήθηκε ακτινογραφία θώρακος, τόσο στις 3/3/2005 όσο και στις 4/3/2005 (τεκμήρια 13Α και Β), οι οποίες παρουσίαζαν εικόνα πνευμονικού οιδήματος και όχι πνευμονίας. Αυτό επιβεβαιώθηκε και από τον ιατρό Αβρααμίδη που του ζητήθηκε να δει και να σχολιάσει τις ακτινογραφίες τεκμήρια 13Α και Β. Όπως προαναφέρθηκε ο ιατρός Χατζηστυλλής παρουσίασε στο δικαστήριο τον ιατρικό φάκελο της Κάτιας (τεκμήριο 17) και το έντυπο φαρμακευτικής αγωγής (τεκμήριο 18). Επιπλέον στην ακρόαση ανέφερε ότι οι ακτινογραφίες της Κάτιας (τεκμήρια 13Α και Β), καθώς και η έκθεση του ακτινολόγου Παπαλεοντίου (εννοεί την έκθεση που συνοδεύει το τεκμήριο 13Α όπου αναφέρεται: Παρατηρούνται εκτεταμένες σκιάσεις αμφοτεροπλεύρως σύστοιχα με τις πνευμονικές πύλες, εικόνα συμβατή με κυκλοφοριακή στάση), παραπέμπουν σε πνευμονικό οίδημα και όχι σε πνευμονία. Όλα τα πιο πάνω, και ιδιαίτερα ότι οι ακτινογραφίες απεικόνιζαν πνευμονικό οίδημα και όχι πνευμονία, δεν αμφισβητήθηκαν από τους ενάγοντες, οι οποίοι απλώς αρκέστηκαν στο μεταθανάτιο ιστοπαθολογικό εύρημα ότι οι πνεύμονες παρουσίαζαν εικόνα οξείας πνευμονίας. Ενδεικτικό της γενικόλογης και επιπόλαιας μεθοδολογίας με την οποία ο ιατροδικαστής Σταυριανός ισχυρίστηκε ότι δεν τέθηκε διαφορική διάγνωση πνευμονίας, είναι και η παραδοχή του ότι ουδεμία ακτινογραφία είδε, δηλαδή τα τεκμήρια 12 και 13Α και Β, αλλά ούτε και τους ιατρικούς φακέλους, δηλαδή τα τεκμήρια 10 και
Περιορίστηκε στα πιστοποιητικά που του δόθηκαν, τα οποία ας λεχθεί εν παρόδω ότι πλην της ιστοπαθολογικής εκθέσεως, τεκμήριο 6, δεν του υποδείχθηκαν κατά τη δίκη ώστε να επιβεβαιωθεί ότι αυτά είναι που είχε υπόψιν του. Δεν στηρίζομαι όμως σε αυτή τη διαδικαστική πλημμέλεια. Εδώ η ουσία του πράγματος είναι πως ενώ δεν αμφισβητείται από τους ενάγοντες η κλινική εικόνα της Κάτιας στο Απολλώνειο, που σύμφωνα με τους ιατρούς Αβρααμίδη και Χατζηστυλλή είναι εικόνα μυοκαρδίτιδας - περικαρδίτιδας, και ότι οι ακτινογραφίες απεικόνιζαν πνευμονικό οίδημα και όχι πνευμονία, ο ιατροδικαστής Σταυριανός δίχως να δει τούτα τα στοιχεία και περιοριζόμενος στα πιστοποιητικά των ιατρών (προφανώς εννοεί τα τεκμήρια 2, 3, 4 και τις σελίδες 17 και 18 από το τεκμήριο 10, οι άλλες δυο καταθέσεις που επικαλέστηκε δεν παρουσιάστηκαν στο δικαστήριο), ομιλεί για υποχρέωση διαφορικής διάγνωσης, τη στιγμή όμως που δέχεται ότι μια ακτινογραφία μπορεί να αποκαλύψει κατά πόσο ο ασθενής αντιμετωπίζει πνευμονικό οίδημα ή πνευμονία. Αυτό και μόνο, δηλαδή ότι δεν εξέτασε το σύνολο των στοιχείων, τη στιγμή που η πιο πάνω κλινική εικόνα είναι αναμφισβήτητη, και θέλει την εικόνα της Κάτιας να δείχνει μυοκαρδίτιδα - περικαρδίτιδα και να αποκλείει την πνευμονία, μου φαίνεται ότι δεν επιτρέπει αποδοχή της θέσης Σταυριανού. Γιατί να εξεταστεί η πνευμονία τη στιγμή που η κλινική εικόνα την απέκλειε, δεν εξηγήθηκε επιστημονικά. Ούτε όμως και πραγματική βάση έχει υποδειχθεί που να δικαιολογεί ότι επιβαλλόταν τέτοια διαφορική διάγνωση και σχετική αντιμετώπιση. Και όταν ομιλώ για πραγματική βάση εννοώ σύμφωνα με εκείνα τα στοιχεία που είχαν ή όφειλαν να έχουν ενώπιον τους οι ιατροί του Απολλωνείου μεταξύ 3/3/2005 και 4/3/
Τίποτα εν προκειμένω υποδείχθηκε που να δικαιολογεί την εισήγηση του ιατροδικαστή. Η εισήγηση εδράζεται αποκλειστικά στο ιστοπαθολογικό εύρημα, ως φαίνεται στο τεκμήριο
Δεν παραγνωρίζω βεβαίως ότι στο τέλος της ημέρας η ιστοπαθολογική έκθεση έδειξε πνευμονία, διάγνωση την οποία και αποδέχομαι. Εντούτοις το πώς αυτή η διάγνωση συμπλέκεται με τη διάγνωση μυοκαρδίτιδας, απαντάται από τη μαρτυρία του ιατρού Αβρααμίδη. Ο εν λόγω ιατρός με πληρότητα επεξήγησε ότι το πρόβλημα της Κάτιας ήταν καρδιολογικό. Μάλιστα ανέφερε ότι η μυοκαρδίτιδα δεν είναι δομικό πρόβλημα, ώστε να αφήνει κατάλοιπα που διαπιστώνονται ιστολογικά, αλλά λειτουργικό, δηλαδή επηρεάζει τη λειτουργία της καρδίας. Επιπλέον πρόσθεσε ότι η Κάτια προσβλήθηκε από τον ϊο Coxsackie. Η προσβολή από τον εν λόγω ϊο δεν αμφισβητείται και εν πάση περιπτώσει επιβεβαιώνεται από το περιεχόμενο του τεκμηρίου 10 (η 1η σελίδα είναι τα αποτελέσματα των σχετικών εξετάσεων). Η σημασία τώρα του ϊου αυτού, σύμφωνα με τον ιατρό Αβρααμίδη, είναι πως σε κάποιο στάδιο επηρέασε και τον πνεύμονα, πέραν δηλαδή από το καρδιολογικό πρόβλημα που προηγήθηκε, εξ ου και η διαπιστωθείσα πνευμονία. Τούτη τη θέση την αποδέχομαι δια το λόγο ότι συνάδει με την κλινική εικόνα της Κάτιας και επιπλέον επεξηγήθηκε δεόντως από τον ιατρό Αβρααμίδη, εν αντιθέσει με την αφοριστική και αναιτιολόγητη θέση του ιατροδικαστή Σταυριανού. Περαιτέρω, δεν αποκλείεται από τα ιστοπαθολογικά ευρήματα (τεκμήριο 6), εφόσον, όπως έχει ήδη διαπιστωθεί, η καρδία δεν εξετάστηκε ολόκληρη. Πέραν όμως των πιο πάνω, η μαρτυρία φανερώνει πως έστω περιορισμένα διερευνήθηκε και η πνευμονία. Όπως αναφέρθηκε από τον ιατροδικαστή Σταυριανό, και επιβεβαιώνεται από τη μαρτυρία, η ιατρός Σόλωνος ανέφερε στην έκθεσή της (βλ. 2η σελίδα τεκμηρίου 2) ότι η Κάτια λάμβανε 'αγωγή με αντιβιοτικά και αποχρεμπτικά στο σπίτι ως λοίμωξη αναπνευστικού'. Αυτό, σύμφωνα με τον ιατροδικαστή Σταυριανό, ήταν η μόνη αναφορά σε κάτι που παραπέμπει στο αναπνευστικό. Άρα δέχεται ότι αυτή η αναφορά αποτελεί κάποιο είδος διάγνωσης ή έστω προβληματισμού για τούτο το ζήτημα. Πέραν όμως τούτου σχετικές είναι και οι απαντήσεις του ιατρού Χατζηστυλλή κατά τη διάρκεια της δίκης. Ανέφερε ο μάρτυρας ότι 'λήφθηκε υπόψιν και η πιθανή συμμετοχή του αναπνευστικού στα πλαίσια της ιογενούς λοίμωξης'. Του υποδείχθηκε εντούτοις ότι δεν ανάφερε κάτι τέτοιο στη γραπτή δήλωσή του (έγγραφο Γ). Καίτοι η υπόδειξη είναι ορθή τα συμπεράσματα διαφέρουν. Όπως υποδείχθηκε, όλοι σχεδόν οι εμπειρογνώμονες συμφωνούν ότι μια ακτινογραφία μπορεί να επιβεβαιώσει εύρημα πνευμονίας. Εδώ λήφθηκε τέτοια ακτινογραφία τόσο στις 3/3/2005 όσο και στις 4/3/
Το αδιαμφισβήτητο συμπέρασμα από τις δυο αυτές ακτινογραφίες είναι πως απεικόνιζαν πνευμονικό οίδημα και όχι πνευμονία. Συνεπώς δικαιολογημένα ο ιατρός Χατζηστυλλής ανέφερε στο δικαστήριο ότι· εν πρώτοις ο ίδιος και ο ιατρός των Α΄ Βοηθειών και ακολούθως ο ίδιος και ο ακτινολόγος, εκτίμησαν την κατάσταση της Κάτιας και γι΄ αυτό το ζήτημα, το οποίο όμως απέκλεισαν λόγω, μεταξύ άλλων, της κλινικής της εικόνας, δηλαδή λόγω και του αποτελέσματος των ακτινογραφιών. Η λήψη και εξέταση ακτινογραφίας, σε δύο μάλιστα περιπτώσεις, καταδεικνύει ότι οι ιατροί στο Απολλώνειο έστρεψαν την προσοχή τους και στο αναπνευστικό σύστημα. Όλα τα πιο πάνω είναι οι λόγοι δια τους οποίους αποδέχομαι τη μαρτυρία και τα ευρήματα του ιατρού Χατζυστυλλή και στην έκταση που τα επιστημονικά συμπεράσματα διαφέρουν από τη μαρτυρία του ιατροδικαστή Σταυριανού, κρίνω ότι ορθή είναι η μαρτυρία του πρώτου. Ούτε και η μαρτυρία του ιατρού Αβρααμίδη σε σχέση με την κλινική εικόνα της Κάτιας στο Γενικό, αμφισβητήθηκε από τους ενάγοντες. Σημειώνεται δε ότι η μαρτυρία του ιατρού Αβρααμίδη χαρακτηρίζεται από πλούσια λεπτομέρεια και υποδειγματική σαφήνεια και επεξήγηση. Όπως προανέφερα ο μάρτυρας έθεσε ενώπιον του δικαστηρίου τον ιατρικό φάκελο της Κάτιας. Δεν αρκέστηκε όμως σε αυτό, επεξήγησε το σύνολο, σχεδόν, όσων αναφέρονται στις 50 σελίδες του ιατρικού φάκελου. Όπως ανέφερε, και δεν αμφισβητήθηκε, άμα την εξέταση της Κάτιας από τον ίδιο, δηλαδή περί ώρα 20:00 της 4/3/2005, διαπίστωσε ότι ήταν σε πολύ άσχημη κατάσταση εφόσον είχε πυρετό, ήταν υποτασική και ανουρική και είχε ταχυκαρδία. Αυτή ήταν η κλινική εικόνα της Κάτιας, σύμφωνα με τον ιατρό Αβρααμίδη, και οι ενάγοντες δεν αμφισβητούν τούτη. Ο ιατρός Αβρααμίδης ανέφερε ότι διενεργήθηκε ακτινογραφία θώρακος, δηλαδή το τεκμήριο
Τούτη η ακτινογραφία απεικόνιζε, σύμφωνα με τον ιατρό, πνευμονικό οίδημα. Ούτε αυτό αμφισβητήθηκε από τους ενάγοντες. Επεξηγήθηκε από τον ιατρό ότι πέραν από την ακτινογραφία διενεργήθηκε καρδιογράφημα. Το αποτέλεσμα τούτου φαίνεται στη σελίδα 13 του τεκμηρίου
Μάλιστα επεξήγησε τούτο το αποτέλεσμα λέγοντας ότι δείχνει ταχυκαρδία και μη ειδικές αλλοιώσεις του ST. Γι΄ αυτό το τελευταίο ανέφερε ότι τα επάλματα του καρδιογραφήματος είναι χαμηλά, ενώ θα περίμενε κανείς να ήταν δυο και τρεις φορές το ύψος που φαίνεται στο έντυπο. Επίσης και το πλάτος τους θα ανέμενε να ήταν πιο ευρύ. Ούτε γι΄ αυτά τα κλινικά ευρήματα και συμπεράσματα αμφισβητήθηκε ο ιατρός. Τέλος, η μικροβιολογική ανάλυση, τα αποτελέσματα της οποίας λήφθηκαν μετά το μοιραίο, έδειξαν ότι η αποβιώσασα είχε προσβληθεί από τον ϊο Coxsackie. Τούτη όμως η κλινική εικόνα είναι εκείνη που οδήγησε, σύμφωνα με τον ιατρό Αβρααμίδη, τον ίδιο και την υπόλοιπη ομάδα σε διάγνωση μυοκαρδίτιδας - περικαρδίτιδας. Τώρα, όπως στην περίπτωση του Απολλωνείου έτσι και με το Γενικό, ο ιατροδικαστής Σταυριανός, και μέσω αυτού οι ενάγοντες, καταλογίζουν στους εναγόμενους 1 ότι απέτυχαν να θέσουν την πνευμονία ως διαφορική διάγνωση. Μάλιστα υπεβλήθη στον ιατρό Αβρααμίδη ότι απέτυχαν να εντάξουν την πνευμονία στην κλινική εικόνα και να προσαρμόσουν τη θεραπεία αναλόγως. Εντούτοις η αξιόπιστη και λεπτομερής μαρτυρία του ιατρού Αβρααμίδη αλλά είναι που αποκαλύπτει. Και εξηγώ· Ο ιατρός Αβρααμίδης ανέφερε, και επί του προκειμένου δεν αμφισβητήθηκε, ότι ακριβώς λόγω του ότι η κλινική εικόνα παρουσίαζε ένα νεαρό άτομο που χαροπάλευε, ειδοποιήθηκαν και έδρασαν ιατροί και άλλων ειδικοτήτων. Καταρτίστηκε, ανάφερε, σχέδιο δράσης. Υπέδειξε συναφώς τις σελίδες 29 και 30 του τεκμηρίου 10, όπου σημειώθηκαν όλες, σχεδόν, οι αποφάσεις που πάρθηκαν και ενέργειες που έγιναν το μοιραίο βράδυ μεταξύ 4/3/2005 με 5/3/
Πέραν των καρδιολόγων κινητοποιήθηκε αναισθησιολόγος, εντατικολόγος, παθολόγος και νεφρολόγος. Ο δε ίδιος, δηλαδή ο ιατρός Αβρααμίδης, και ο ιατρός Ζαμπάρτας, παρέμειναν στο προσκέφαλο της Κάτιας όλο το βράδυ. Για ο,τι όμως αφορά την πνευμονία ως διαφορική διάγνωση η προσοχή επικεντρώνεται στη σελίδα 16 του τεκμηρίου
Εκεί ο νεφρολόγος, εξήγησε ο ιατρός Αβρααμίδης, κατέγραψε τρεις πιθανές διαγνώσεις. Η πρώτη και κύρια ήταν καρδιογενές shock, η δεύτερη όμως ήταν A.R.D.S. Η εν λόγω θέση επιβεβαιώνεται από τα αναφερόμενα στο τεκμήριο 10, σελίδα
Το ακρωνύμιο A.R.D.S επεξηγήθηκε από τον ιατρό Αβρααμίδη ως acute respiratory distress syndrome, διάγνωση που καλύπτει και την πνευμονία. Προχώρησε μάλιστα να αναφέρει πως ο νεφρολόγος Αθανασίου εισηγήθηκε, λόγω του A.R.D.S, χορήγηση του αντιβιοτικού Tienam. Τούτη η εισήγηση υιοθετήθηκε, κάτι που επίσης επιβεβαιώνεται, αυτή τη φορά από το τεκμήριο 11, 2η σελίδα, όπου φαίνεται ότι χορηγήθηκε στην Κάτια το εν λόγω αντιβιοτικό. Αυτό το αντιβιοτικό (Tienam), είναι ισχυρό, σύμφωνα με τον ιατρό Αβρααμίδη, και στοχεύει σε καταπολέμηση σοβαρών λοιμώξεων, μεταξύ άλλων και πνευμονίας. Όλα τα πιο πάνω φανερώνουν πως η σχετική εισήγηση των εναγόντων και δη του ιατροδικαστή Σταυριανού, δεν ανταποκρίνεται στα πραγματικά γεγονότα. Δεν διαλανθάνει την προσοχή μου ότι σε ερώτηση που υποβλήθηκε στον ιατροδικαστή Σταυριανό κατά πόσο θα άλλαζε τη θέση του αν γνώριζε ότι χορηγήθηκε το αντιβιοτικό Tienam, εφόσον δεν είδε τον ιατρικό φάκελο (τεκμήρια 10 και 11), απάντησε ότι δεν είναι η φαρμακευτική αγωγή που δηλώνει τη διάγνωση αλλά το αντίθετο. Το πρώτο που παρατηρώ είναι πως στην προκείμενη περίπτωση τέθηκε διάγνωση. Τούτη ήταν A.R.D.S και γι΄ αυτό το λόγο χορηγήθηκε το Tienam. Το δεύτερο που οφείλω να παρατηρήσω είναι πως οι σχετικές απαντήσεις του ιατροδικαστή ελέγχονται από την εν γένει παρουσία του στο εδώλιο του μάρτυρα, όσο και αν αυτή δεν είναι κυρίαρχη παράμετρος για την αξιολόγηση εμπειρογνώμονα. Η πτυχή της μαρτυρίας του ιατροδικαστή η οποία προβληματίζει, αφορά αυτό το αντιβιοτικό Tienam. Όταν ερωτήθηκε γι΄ αυτό η αυθόρμητη απάντηση του αποκαλύπτει ότι δεν το γνώριζε. Συνάγεται τούτο από το ότι ζήτησε να του αναφέρουν τη φαρμακευτική βάση του αντιβιοτικού. Η αυθόρμητη και γνήσια τούτη ερώτηση που υπέβαλε ο ιατροδικαστής, αποκαλύπτει άγνοια του φαρμάκου και κατ΄ επέκταση των ιδιοτήτων και του πεδίου δράσης τούτου. Με αυτό όμως το δεδομένο αδυνατώ να αντιληφθώ πως στη συνέχεια ο ιατροδικαστής απορρίπτει τη θέση ότι το εν λόγω αντιβιοτικό καταπολεμά την πνευμονία. Αν δεν γνωρίζει το φάρμακο και τις ιδιότητές του, τότε που εδράζεται η απόρριψη; Βάσει όλων των ανωτέρω καταλήγω ότι και στο Γενικό τέθηκε διαφορική διάγνωση που κάλυπτε το αναπνευστικό, εν προκειμένω η διάγνωση A.R.D.S, και επιπλέον, ευθύς εξαρχής συστάθηκε ομάδα ιατρών που παρακολουθούσε την Κάτια στενά. Ως εκ των πιο πάνω δέχομαι ότι και στο Γενικό η εικόνα της Κάτιας ήταν αυτή που περιέγραψε ο ιατρός Αβρααμίδης, κάτι που επιβεβαιώνεται από το περιεχόμενο του ιατρικού φακέλου (τεκμήριο 10). Επιπλέον, δέχομαι ότι αυτή η εικόνα που παρουσίαζε η Κάτια, τόσο στο Απολλώνειο όσο και στο Γενικό, ήταν εικόνα μυοκαρδίτιδας - περικαρδίτιδας. Τα κλινικά ευρήματα των ιατρών· δύσπνοια, υπόταση και ταχυκαρδία, σε συνδυασμό με τις αλλοιώσεις των καρδιογραφημάτων, καθώς και το γεγονός ότι και οι τρείς ακτινογραφίες (τεκμήρια 12 και 13Α και Β) απέκλειαν την πνευμονία εφόσον απεικόνιζαν πνευμονικό οίδημα, συνηγορούν ότι η κλινική εικόνα της Κάτιας έδιδε την εντύπωση μυοκαρδίτιδας - περικαρδίτιδας. Μάλιστα αυτή η διάγνωση φαίνεται να υποστηρίζεται και από τον ϊο που εντοπίστηκε στις αναλύσεις που μετά το θάνατο της άτυχης νέας απεκάλυψαν προσβολή από τον ϊο Coxsackie. Πιθανόν είναι σε κάποιο χρονικό σημείο ο ϊος Coxsackie να επηρέασε και τους πνεύμονες, όπως επεξήγησε ο ιατρός Αβρααμίδης, εξ ου και η ιστοπαθολογική εικόνα των πνευμόνων έδειξε οξεία πνευμονία. Πέραν της κλινικής εικόνας της Κάτιας, που ας επαναληφθεί ότι δεν αμφισβητήθηκε από τους ενάγοντες, ως ορθά δέχομαι και τα επιστημονικά συμπεράσματα των ιατρών Αβρααμίδη και Χατζηστυλλή, εφόσον συναρτήθηκαν με το αναμφισβήτητο πραγματικό υπόβαθρο και αιτιολογήθηκαν δεόντως και με πειστικότητα. Συνεπώς δέχομαι ότι το πρόβλημα της Κάτιας ήταν καρδιολογικό και συγκεκριμένα μυοκαρδίτιδα - περικαρδίτιδα. Ο ευπαίδευτος συνήγορος των εναγόντων υπέβαλε, τόσο στον ιατρό Χατζηστυλλή όσο και στον ιατρό Αβρααμίδη, ότι καθυστέρησαν να θέσουν σε εφαρμογή το αρχικό πλάνο για διακόμιση της Κάτιας στο εξωτερικό για νοσηλεία. Σε σχέση με αυτό το ζήτημα παρατηρώ ότι ουδεμία εμπειρογνώμονη μαρτυρία προσφέρθηκε από πλευράς εναγόντων. Εν ολίγοις, η εισήγηση αφορμάται από τις εκθέσεις των ιατρών Χατζηστυλλή και Αβρααμίδη, και ουδείς από τους μάρτυρες που κάλεσε η πλευρά των εναγόντων υποστήριξε, ή έστω κλήθηκε να σχολιάσει, πως η κατάσταση της Κάτιας δυνατό να έπαιρνε άλλη τροπή αν διακομιζόταν στο εξωτερικό. Παρ΄ όλα αυτά, η σχετική θέση των εναγόντων φαίνεται να παραγνωρίζει ότι τόσο στο Απολλώνειο όσο και στο Γενικό, κατέβαλαν προσπάθειες να επιτύχουν διακόμιση της Κάτιας στο εξωτερικό, οι οποίες όμως απέτυχαν για λόγους που δεν αφορούν τους εναγομένους αλλά το νοσοκομείο στο οποίο ήταν να διακομιστεί. Από μέρους του Απολλωνείου ο ιατρός Χατζηστυλλής από ενωρίς το πρωί (10:00) της 4/3/2005 ενημέρωσε το Γενικό για την κρισιμότητα της κατάστασης της Κάτιας Δεν είχε οτιδήποτε άλλο να πράξει παρά να αναμένει να ελευθερωθεί κρεβάτι στην μονάδα εντατικής παρακολούθησης του Γενικού, πράγμα που έγινε περι της 18:00 της ίδιας ημέρας, ότε και διακομίστηκε η Κάτια. Από πλευράς Γενικού ο ιατρός Αβρααμίδης επεξήγησε, με παραπομπή στη σελίδα 30 του τεκμηρίου 10, ότι ενημερώθηκαν οι αρμόδιοι, ο κος Γρέκος από μέρους του υπουργείου και η αντιπρόσωπος στην Κύπρο του νοσοκομείου Tel Hashomer, και ότι κατόπιν οδηγιών του ιατρού Ζαμπάρτα ετοίμασε έκθεση (σελίδα 12 τεκμήριου 10), η οποία στάληκε στο νοσοκομείο στο Ισραήλ. Παρ΄ ότι όμως αρχικά συμφωνήθηκε διακόμιση της Κάτιας για την 5/3/2005, αργότερα την ίδια ημέρα το αλλοδαπό νοσοκομείο επανήλθε αναφέροντας ότι θα επικοινωνούσαν εκ νέου με το Γενικό την επομένη και ώρα 08:00, ώστε να διευθετήσουν το πότε θα μεταφερόταν η Κάτια. Αυτά λοιπόν είναι τα διαπιστωμένα γεγονότα από την αξιόπιστη μαρτυρία, ενώ ουδεμία μαρτυρία κάνει λόγο για καθυστέρηση ή ολιγωρία από μέρους των εναγομένων που να διαδραμάτισε κάποιο ρόλο στην τραγική εξέλιξη, ήτοι το θάνατο της Κάτιας. Πέραν των πιο πάνω ως ορθή και αληθής υιοθετείται και η άλλη θέση των ιατρών Χατζηστυλλή και Αβρααμίδη, ότι οι πιθανότητες επιβίωσης της Κάτιας ήταν πολύ περιορισμένες. Η καταγραφή των αντιδράσεων των Ισραηλινών, ως φαίνεται στις σελίδες 29 και 30 του τεκμηρίου 10 που επεξηγήθηκαν από τον ιατρό Αβρααμίδη, υποστηρίζει του λόγου το ασφαλές. Ας σημειωθεί ότι οι ενάγοντες δεν αμφισβήτησαν τη γνησιότητα όσων αναφέρονται στο τεκμήριο 10, γεγονότα που εν πάση περιπτώσει πληροφορήθηκε και ο ιατρός Αβρααμίδης, έστω εξ ακοής από τον ιατρό Ζαμπάρτα. Η καταγραφή εντούτοις στο φάκελο της ασθενούς ήταν άμεση, όπως και η συζήτηση μεταξύ Ζαμπάρτα και Αβρααμίδη, με τον πρώτο να δηλώνει ότι η διαφοροποίηση του αρχικού πλάνου διακόμισης της Κάτιας αφήνει να νοηθεί, έστω εμμέσως, επανεκτίμηση της κατάστασης της Κάτιας από τους Ισραηλινούς και πιθανότατα αρνητική πρόβλεψη. Ας σημειωθεί ότι αυτό δεν πρέπει να ξενίζει από τη στιγμή που όλες οι πλευρές στην επίδικη διαδικασία δέχονται ότι η κατάσταση της Κάτιας ήταν κρίσιμη από την 3/3/
Άλλωστε αυτή ήταν η ενημέρωση που από την πρώτη ημέρα έτυχε ο Αριστείδης από τον ιατρό Χατζηστυλλή. Το ίδιο έγινε και στο Γενικό την 4/3/2005, ως αναφέρθηκε από τον ιατρό Αβρααμίδη. Συνεπώς αναμφίβολη ήταν η κρισιμότητα της κατάστασης της Κάτιας σε κάθε στάδιο της νοσηλείας της. Οι ενέργειες όμως των ιατρών σε ό,τι αφορά τη διακόμιση της Κάτιας, δεν ξενίζουν, όπως ήταν η εισήγηση της πλευράς των εναγόντων. Απαντάται τούτο το θέμα από τον ιατρό Αβρααμίδη ο οποίος είπε ότι η ευαισθητοποίηση και συνακόλουθα η κινητοποίηση των ιατρών, οφείλεται στο ότι είχαν μπροστά τους μια νεαρή γυναίκα που την έβλεπαν να πεθαίνει. Είναι γι΄ αυτό ακριβώς το λόγο που αποφάσισαν τη διακομίση της στο εξωτερικό για να δοθεί επιπρόσθετη ευκαιρία, και όχι γιατί στην αλλοδαπή θα αυξάνονταν οι πιθανότητες επιβίωσης. Ουδεμία αμφιβολία έχω ότι οι πιο πάνω θέσεις του ιατρού Αβρααμίδη αποδίδουν την αλήθεια, τόσο σε πραγματικό όσο και σε επιστημονικό επίπεδο. Όλα τα πιο πάνω συνιστούν τα ευρήματα του δικαστηρίου, βάσει πάντα της αξιόπιστης και αποδεχτής μαρτυρίας. Τώρα, το κριτήριο ιατρικής αμέλειας τέθηκε στην υπόθεση Αγγελή v. Βορκά

(2007)1 Β Α.Α.Δ 761, 770, με αναφορά στην υπόθεση Lanphier v. Phipos. Τονίστηκε εκεί ότι· Σήμερα ένας γιατρός δεν αναμένεται ότι θα είναι πάντα επιτυχής στο ιατρικό έργο που αναλαμβάνει. Το καθήκον του, όπως όλων των άλλων επαγγελματιών, είναι η άσκηση λογικής φροντίδας και προσοχής. Όπως έχει λεχθεί το 1838 από το Δικαστή Tindal στην υπόθεση Lanphier v. Phipos [1835-42] All E.R. Ree 421, που αφορούσε ιατρική αμέλεια, "Every person who enters into a learned profession undertakes to bring to the exercise of it a reasonable degree of care and skill. He does not undertake, if he is an attorney, that at all events you shall gain your case, nor does a surgeon undertake that he will perform a cure, nor does he undertake to use the highest possible degree of skill. There may be persons who have higher education and greater advantages than he has, but he undertakes to bring a fair, reasonable and competent degree of skill." Σε ελεύθερη μετάφραση: "Κάθε πρόσωπο που καθίσταται μέλος ενός πολυμαθούς επαγγέλματος αναλαμβάνει ότι θα το εξασκεί με ένα λογικό βαθμό προσοχής και επιδεξιότητας. Δεν αναλαμβάνει, αν είναι δικηγόρος, ότι θα κερδίσει οπωσδήποτε την υπόθεσή σου, ούτε αν είναι γιατρός ότι θα επιτύχει μια θεραπεία, ούτε αναλαμβάνει ότι θα εφαρμόσει τον πιο ψηλό βαθμό επιδεξιότητας. Μπορεί να υπάρχουν πρόσωπα που έχουν καλύτερη εκπαίδευση και μεγαλύτερα πλεονεκτήματα από αυτόν, αλλά όμως αναλαμβάνει να επιδείξει ένα καλό, εύλογο και ικανό επίπεδο επιδεξιότητας." Εξίσου σημαντική είναι και η υπόθεση Γιάλλουρος v. Ψύλλου κ.α

(2009)1 Β Α.Α.Δ 1552, 1571, όπου υποδείχθηκε ότι · Το ζήτημα της ιατρικής αμέλειας εξετάζεται, όπως προαναφέρθηκε, στη βάση του επιπέδου του λογικού επαγγελματία. Όπως αναφέρεται στο σύγγραμμα Street on Torts 11η Έκδ.

(2003)σελ. 265: «The defendant must exhibit the degree of skill which a member of the public would expect from a person in his or her position. Pressures on him - even pressures for which he is in no way responsible - will not excuse an error on his part. Negligence is not to be equated with moral culpability or general incompetence.» Και στην επόμενη σελ. 266 αναφέρονται τα εξής: «Errors of judgment are often the essence of professional negligence. An error of itself is not negligence. The issue in all cases is whether the error in question evidenced a failure of professional competence. The virtual immunity offered to doctors for errors of clinical judgment was firmly condemned by the House of Lords in Whitehouse v. Jordan.» Αναγνωρίζεται ότι για τον καθορισμό του επιπέδου που απαιτείται από το συγκεκριμένο επαγγελματία εμπειρογνώμονα, πρέπει να δοθεί εμπειρογνώμονη μαρτυρία για την ορθή πρακτική που ακολουθείται στον κλάδο («proper practice»). Όταν η πρακτική αμφισβητείται τότε, όπως αναφέρεται στο σύγγραμμα Street on Torts - πιο πάνω - σελ. 265 «... conformity with a responsible body of opinion within the profession will generally suffice». Ο Δικαστής βέβαια παραμένει ο τελικός κριτής του τι αποτελεί «reasonable and responsible professional practice». Και όπως εξηγείται στο πιο πάνω σύγγραμμα, παρά τη μέχρι πρόσφατα απροθυμία των Δικαστηρίων να αμφισβητήσουν την επιστημονική άποψη εμπειρογνωμόνων, στην Bolitho v. City and Hackney Health Authority [1998] A.C. 232, o Lord Browne-Wilkinson τόνισε ότι για να τεκμηριωθεί η μαρτυρία περί της ορθής μη αμελούς πρακτικής, η μαρτυρία που δίνεται ως προς αυτή, πρέπει να είναι εύλογη και υπεύθυνη. Όπως ανέφερε: «... The court has to be satisfied that the exponents of the body of opinion relied on can demonstrate that such opinion has a logical basis.». Στην προκείμενη περίπτωση αδυνατώ να εντοπίσω σφάλμα που συνιστά αμέλεια. Έχει ήδη υποδειχθεί ότι η κλινική εικόνα της Κάτιας απεκάλυπτε μυοκαρδίτιδα - περικαρδίτιδα. Οι δε ακτινογραφίες που λήφθηκαν από την Κάτια (τεκμήρια 12 και 13Α και Β) απεικόνιζαν πνευμονικό οίδημα και όχι πνευμονία. Υπο αυτή τη θεώρηση του πράγματος μπορεί κανείς να εισηγηθεί ότι η διάγνωση των ιατρών δεν ήταν απλώς δικαιολογημένη, ήταν και ορθή. Το ότι σε κάποιο στάδιο ο ϊος Coxsackie δυνατό να επηρέασε και τους πνεύμονες, όπως επεξηγήθηκε από τον ιατρό Αβρααμίδη, και γι΄ αυτό η ιστοπαθολογική έκθεση έδειξε πνευμονία, δεν αλλοιώνει το συμπέρασμα ότι η διάγνωση μυοκαρδίτιδας - περικαρδίτιδας, ήταν ορθή. Υποδεικνύεται ότι κατα αντίθεση όσων η νομολογία προβλέπει - βλ. Γιάλλουρος πιο πάνω δια υποχρέωση προσκόμισης εμπειρογνώμονης μαρτυρίας για την ορθή πρακτική που ακολουθείται στον κλάδο - οι ενάγοντες δεν πρόσφεραν τέτοια μαρτυρία. Ουδείς από τους μάρτυρες των εναγόντων είδε ή σχολίασε τους ιατρικούς φακέλους (τεκμήρια 10 και 17) που περιέχουν τα καρδιογραφήματα, ή τη φαρμακευτική αγωγή που χορηγήθηκε (τεκμήρια 12 και 18), ή τις ακτινογραφίες (τεκμήρια 11, 13Α και Β). Η θέση των εναγόντων εξαντλείται στο ιστοπαθολογικό εύρημα οξείας πνευμονίας. Καίτοι όμως αυτό το εύρημα είναι δεδομένο, δεν αποκλείει και ούτε αντιστρατεύεται το συμπέρασμα των κλινικών ιατρών για μυοκαρδίτιδα - περικαρδίτιδα. Αυτό γιατί, όπως έχει υποδείχθει, η ιστοπαθολόγος ανέφερε ότι δεν στάληκε ολόκληρη η καρδία για εξέταση και επιπλέον, ορθή κρίθηκε η θέση του ιατρού Αβρααμίδη ότι η μυοκαρδίτιδα δεν είναι δομικό πρόβλημα αλλά λειτουργικό. Ο δε ϊος Coxsackie αν και αρχικά επηρέασε τη λειτουργία της καρδίας, εξ ου και οι αλλοιώσεις στα διάφορα καρδιογραφήματα και η φθίνουσα κλινική εικόνα της Κάτιας, στη συνέχεια επηρέασε και τους πνεύμονες και γι΄ αυτό προκλήθηκε οξεία πνευμονία. Συνεπώς ουδεμία αμέλεια διαπιστώνεται στη διάγνωση των εναγομένων. Κατηγορούνται οι εναγόμενοι ότι απέτυχαν να θέσουν την πνευμονία ως διαφορική διάγνωση. Βεβαίως τα πιο πάνω συμπεράσματα σε σχέση με την ορθότητα της διάγνωσης που έθεσαν οι ιατροί Χατζηστυλλής και Αβρααμίδης, αποκλείουν, ακόμη και υπο το πρίσμα των ιστοπαθολογικών αποτελεσμάτων (τεκμήριο 6), συζήτηση τούτου του θέματος, εφόσον το γεγονός και μόνο ότι διαπιστώθηκε οξεία πνευμονία δεν σημαίνει πως αυτή ήταν η πρωταρχική αιτία που οδήγησε στο μοιραίο. Παρ΄ όλα αυτά, γεγονός είναι ότι ο ιατρός οφείλει να λάβει υπόψιν του διάφορες και διαζευκτικές αιτίες, οι οποίες δυνατό να ευθύνονται για την κατάσταση του ασθενούς (βλ. Medical Negligence, Michael Jones, σελίδες 350 έως 356). Στην υπόθεση Law Estate v. Simice

(1994)21 C.C.L.T

(2d)228, 236, υποδείχθηκε ότι εκεί όπου απειλείται η ζωή του ασθενούς ο ιατρός υποχρεούται να δράσει έγκαιρα, ώστε να αποκλείσει ή να επιβεβαιώσει κάθε διαφορική διάγνωση που συμπεριλήφθηκε στις αιτίες που οφείλονται για την εν λόγω κατάσταση. Στην προκείμενη περίπτωση δεν πρέπει να μας διαφεύγει ότι η Κάτια εισήχθη στο Απολλώνειο την 3/3/2005 περί ώρα 08.00 και απεβίωσε στο Γενικό την 5/3/2005 περί ώρα 5.30. Η όλη υπόθεση εξελίχθηκε αστραπιαία, με αποτέλεσμα η άτυχη νέα να καταλήξει σε λιγότερο από 48 ώρες. Παρ΄ ότι όμως ο χρόνος έτρεχε και φυσιολογικά ήταν αδυσώπητος εχθρός των ενεργειών των ιατρών, έχει ήδη διαπιστωθεί ότι οι ιατροί πήραν μέτρα που αφορούσαν, και εν προκειμένω απέκλεισαν, την πνευμονία ως διαφορική διάγνωση. Οι δυο ακτινογραφίες στο Απολλώνειο απεικονίζουν πνευμονικό οίδημα και όχι πνευμονία. Από την άλλη στο Γενικό συστήθηκε ομάδα ιατρών και αντιμετωπίστηκε, μεταξύ άλλων, και το αναπνευστικό, εξ ου και η διάγνωση A.R.D.S, και γι΄ αυτό το λόγο χορηγήθηκε το αντιβιοτικό Tienam που καταπολεμά και την πνευμονία, ενώ και σε αυτή την περίπτωση λήφθηκε ακτινογραφία (τεκμήριο 12) που απεικόνιζε πνευμονικό οίδημα και όχι πνευμονία. Υπό το φως όλων των πιο πάνω είμαι πεπεισμένος ότι οι ιατροί εφάρμοσαν ότι ήταν ανθρωπίνως δυνατό, ώστε να βοηθήσουν την Κάτια, και αυτό παρ' ότι από την πρώτη στιγμή είχαν γνώση ότι η κατάσταση της υγείας της ήταν σε φθίνουσα πορεία. Αυτό το τελευταίο σε συνδυασμό με την απουσία, και πάλιν, εμπειρογνώμονης μαρτυρίας, απαντά και την άλλη κατηγορία των εναγόντων, δηλαδή πως οι εναγόμενοι δεν μερίμνησαν για σύντομη διακόμιση της Κάτιας στο εξωτερικό. Αφενός η αξιόπιστη μαρτυρία και συνακόλουθα τα ευρήματα του δικαστηρίου, το αντίθετο είναι που αποκαλύπτουν. Οι εναγόμενοι κατέβαλαν κάθε προσπάθεια στο λίγο χρόνο που είχαν και εκείνος που απέσυρε την αρχική θέση να αποδεχτεί την ασθενή, ήταν το αλλοδαπό νοσοκομείο. Αφετέρου όμως, και πλέον σημαντικό, είναι πως η κατάσταση της Κάτιας ήταν μη αναστρέψιμη. Από την πρώτη στιγμή γνωστοποιήθηκε στην ίδια και στους οικείους της ότι βάδιζε σε τεντωμένο σχοινί. Ύστατη προσπάθεια των ιατρών ήταν η διακόμισή της στο εξωτερικό, όχι γιατί πραγματικά διέβλεπαν πιθανότητες ανάρρωσης, αλλά γιατί δεν ήθελαν να της στερήσουν άλλη μια προσπάθεια, έστω και απέλπιδα. Υπο το φως όλων των ανωτέρω αδυνατώ να εντοπίσω ίχνος αμέλειας ή έστω σφάλματος στις ενέργειες των εναγομένων. Ομολογώ ότι η όλη υπόθεση δεν με αφήνει ασυγκίνητο. Πέπλο θλίψης σκεπάζει κάθε ευσυνείδητο άνθρωπο το άκουσμα μιας ακόμα τραγικής ιστορίας, πόσο μάλλον όταν πρόκειται για νεαρή μητέρα που εγκαταλείπει σύζυγο και δύο ανήλικα τέκνα. Καθ΄ όλη όμως την επίδικη διεργασία επιχείρησα αποστασιοποίηση από συναισθηματισμούς και ανθρώπινες ευαισθησίες, έχοντας ως γνώμονα ότι η κριτική των ενεργειών των ιατρών δεν εξισώνεται με ηθική υπαιτιότητα, αλλά επικεντρώνεται σε απόδειξη σφάλματος που συνιστά αμέλεια. Στην προκείμενη περίπτωση κάτι τέτοιο δεν διαπιστώνεται. Αν παρ΄ ελπίδα όμως το πιο πάνω εύρημα είναι λανθασμένο, λίγα λόγια πρέπει να ειπωθούν και δια την αποζημίωση που θα επιδικαζόταν σε αντίθετη περίπτωση. Από τα συμφραζόμενα στην έκθεση απαιτήσεως είναι αντιληπτό ότι οι ενάγοντες διεκδικούν τόσο ειδικές όσο και γενικές αποζημιώσεις. Σε σχέση με τις πρώτες ειδικές αποζημιώσεις, ισχυρός είναι ο λόγος της υπόθεσης Ηρακλέους ν. Πέτρου

(1994)1 Α.Α.Δ. 239, 243, η οποία υιοθέτησε τα αναφερόμενα στην υπόθεση Bonham - Carter v. Hyde Park Hotel Ltd

(1948)64 T.L.R. 177, 178. Λέχθηκε εκεί ότι. «Plaintiffs must understand that if the bring actions for damages it is for them to prove their damage; it is not enough to wright down the particulars, and so to speak, throw them at the head of the court, saying "This is what I have lost, I ask you to give me these damages'. They have to prove it». Στη δοσμένη περίπτωση οι ενάγοντες ουδεμία μαρτυρία προσκόμισαν για τις ειδικές ζημιές που αιτούνται. Ουδεμία απόδειξη ή στοιχείο τέθηκε ενώπιον του δικαστηρίου, με αποτέλεσμα να μην δικαιολογείται θετικό εύρημα. Ως εκ τούτου, οι ειδικές ζημιές που αιτούνται δεν έχουν αποδειχθεί και απορρίπτονται. Η νομολογία αποκαλύπτει ότι δύσκολο είναι το έργο του δικαστηρίου και σε ο,τι αφορά τις γενικές αποζημιώσεις. Αυτό γιατί το δικαστήριο καλείται να υπολογίσει έξοδα, μεταξύ άλλων και αυτά του αποβιώσαντος, που δύσκολα οδηγούν σε ακριβές αποτέλεσμα, ενώ ουδόλως αμελητέο είναι και το γεγονός πως ενίοτε η διεργασία επεκτείνεται και σε μελλοντικά εισοδήματα η έξοδα, ώστε να διαγνωσθούν οι οικονομικές ανάγκες της οικογένειας του εκλιπόντος. Σε μια προσπάθεια διευκόλυνσης του δυσβάστακτου τούτου έργου τα δικαστήρια ανέπτυξαν σχετικές νομολογιακές αρχές. Η υπόθεση Καζάκου v. Αβρααμίδου

(2000)1 Γ. Α.Α.Δ 1626, 1645 επεξηγεί ότι οι αποζημιώσεις στη βάση του άρθρου 58

(15)του Κεφ. 148 μπορούν να εξακριβωθούν με ένα από τους ακόλουθους τρόπους: (α) για κάθε κονδύλι ξεχωριστά, (β) βάσει του κερδαινόμενου εισοδήματος μείον τα προσωπικά έξοδα του αποθανόντος, και (γ) με κλασική ποσοστιαία προσέγγιση. Δεν είναι πρόθεσή μου να αναλύσω κάθε μια από τις τρεις περιπτώσεις. Υποδεικνύω μόνο ότι η ποσοστιαία προσέγγιση εφαρμόζεται εκεί όπου ο καθορισμός ποσού εξάρτησης ή προσωπικών εξόδων (αποβιώσαντος) είναι ελλιπής ή αδύνατος (βλ. Καζάκου, πιο πάνω, σελίδα 1646). Αυτή είναι η περίπτωση που ισχύει και στη δοσμένη περίπτωση. Σε ο,τι αφορά αυτή τη πτυχή της υπόθεσης τα στοιχεία που τέθηκαν ενώπιον του δικαστηρίου είναι τουλάχιστον περιορισμένα. Εξαντλούνται τούτα στο ότι κατά τον επίδικο χρόνο η Κάτια κέρδιζε το ποσό των €683,44, μηνιαίως. Παρ΄ ότι οδοντοτεχνίτης, συνέταιρος στην εργασία του πατέρα της, δεν έγινε προσπάθεια απόδειξης οιουδήποτε άλλου εισοδήματος ή έστω μελλοντικής αύξησης του προαναφερθέντος ποσού. Το πιο πάνω ποσό λοιπόν είναι το μόνο στοιχείο που το δικαστήριο έχει ενώπιόν του, σε συνδυασμό βεβαίως με το γεγονός ότι η Κάτια εγκαταλείπει σύζυγο και δύο ανήλικα τέκνα· τον Θάνο, που κατά τον επίδικο χρόνο ήταν 7 ετών, και τον Ερωτόκριτο που κατά πάντα ουσιώδη χρόνο ήταν 5 ετών. Παρεμβάλλω εδώ ότι ούτε η υπεράσπιση άγγιξε αυτή τη πτυχή του πράγματος. Χαρακτηριστικό είναι ότι επι του προκειμένου ο Αριστείδης ούτε εξετάστηκε αλλά ούτε και αντεξετάστηκε. Λόγω λοιπόν αυτών των περιορισμένων δεδομένων καταλήγω ότι αρμόζουσα προσέγγιση είναι η κλασσική ποσοστιαία. Για δε τη συνεισφορά της Κάτιας στα έξοδα της οικογένειας, καθοδήγηση αντλώ και πάλι από την υπόθεση Καζάκου, πιο πάνω. Υποδεικνύεται συναφώς ότι όπου ο εκλιπών εγκαταλείπει σύζυγο και παιδιά, είθισται, απουσία άλλων λόγων που διαφοροποιούν τα πράγματα, η συνεισφορά να εκλαμβάνεται στο 75% του μισθού του, ενώ το υπόλοιπο (25%), θεωρείται προσωπικά έξοδα. Δεν παραγνωρίζω ότι η πλευρά του εναγομένου 2 εισηγείται πως τα προσωπικά έξοδα πρέπει να ανέρχονται στο ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα, που ανέρχεται σε €480 μηνιαίως (βλ. Κ.Δ.Π. 340/14). Με αυτή τη θέση δεν μπορώ να συμφωνήσω. Κατ΄ αρχάς ο σχετικός κανονισμός τέθηκε σε ισχύ την 11/7/2014, δηλαδή 9 έτη μετά το θάνατο της Κάτιας. Επιπλέον, αδυνατώ να αντιληφθώ τη λογική πίσω από το επιχείρημα. Παρ΄ ότι τα €480 είναι το ελάχιστο ποσό που η πολιτεία έχει αναγνωρίσει ως εκείνο που επιβάλλεται να λαμβάνει κάποιος, δεν οδηγεί, ανευ άλλου, και σε συμπέρασμα ότι τέτοιο ποσό (€480) δεν επιτρέπει συνεισφορά. Ακόμη και €480 να ελάμβανε η Κάτια, η συνεισφορά της στον οικογενειακό κορβανά θα ήταν ανάλογη, δηλαδή 75%, με τη διαφορά ότι όλη η οικογένεια θα επωφελείτο λιγότερα χρήματα. Σχετική είναι και η υπόθεση Αρχή Ηλεκτρισμού Κύπρου v. Κυριάκου κ.α

(2006)1 Α.Α.Δ 417, 434 στην οποία υιοθετήθηκε ως συνεισφορά ποσοστό 80%. Καταλήγω λοιπόν ότι από τα €683,44 που μηνιαίως λάμβανε η Κάτια, το 75% χρησιμοποιείτο ως συνεισφορά στην οικογένεια, δηλαδή σύζυγο και παιδιά. Το εν λόγω ποσοστό (75%) ανέρχεται σε ετήσια συνεισφορά €6150,96. Έχοντας αποφασίσει το πολλαπλασιαστέο ποσό ό,τι απομένει είναι ο πολλαπλασιαστής. Σειρά αποφάσεων αποκαλύπτει ότι σε περιπτώσεις νεαρών ατόμων, κατάλληλος πολλαπλασιαστής είναι πέραν των 10 ετών. Στην υπόθεση Αρχή Ηλεκτρισμού Κύπρου, πιο πάνω, ο αποβιώσας ήταν 47 ετών και εντούτοις επικυρώθηκε ο πολλαπλασιαστής 10 ετών. Στην υπόθεση Σιαμμά v. Βασιλείου

(2005)1Β Α.Α.Δ 1129 επίσης υιοθετήθηκαν τα 10 έτη ως πολλαπλασιαστής και το θύμα ήταν ηλικίας 44 ετών. Από την άλλη στην υπόθεση Κουτζιή v. Κωνσταντίνου

(2010)1 Β Α.Α.Δ 908, για άνδρα 44 ετών υιοθετήθηκε πολλαπλασιαστής 10 ετών, ενώ για τη σύζυγο του, ηλικίας 35 ετών, πολλαπλασιαστής 12 ετών. Τα 12 έτη υιοθετήθηκαν και στην υπόθεση Θεοδώρου v. Βασιλείου

(2007)1Β Α.Α.Δ 1192, όπου το θύμα ήταν ηλικίας 41ος ετών. Τέλος, στην υπόθεση Κώστα v. Iacovou Brothers (Constructions) Ltd

(2009)1Β Α.Α.Δ 1073, υιοθετήθηκε συντελεστής 13 ετών, και το θύμα ήταν ηλικίας 35 ετών. Στην προκείμενη περίπτωση οι ενάγοντες αξιώνουν πολλαπλασιαστή 15 ετών. Ο δε εναγόμενος 2 εισηγήθηκε εκείνο των 10 ετών. Είμαι της γνώμης ότι με δεδομένο την ηλικία της άτυχης Κάτιας, ήταν 35 ετών, κατάλληλος πολλαπλασιαστής είναι εκείνος των 12 ετών. Συνεπώς το σύνολο των αποζημιώσεων θα ανερχόταν σε €6150,96, ετήσια συνεισφορά της Κάτιας στην οικογένεια της, επί 12 έτη, ήτοι €73811,52. Σε αυτό το ποσό προστίθεται βεβαίως και αποζημίωση λόγω απώλειας (bereavement) βάσει του άρθρου 58

(10)του Κεφ. 148, που ο νόμος το θέλει να ανέρχεται σε €17010 (βλ. άρθρο 58

(9)Κεφ. 148). Οι εν λόγω αποζημιώσεις κατανέμονται μεταξύ των δικαιούχων, συζύγου και παιδιών, ως εξής· (α) €17,010, δηλαδή το bereavement, κατανέμεται εξίσου, δηλαδή ανα 1/3 έκαστος, όπως ορίζεται στο άρθρο 58

(10)του Κεφ. 148, (β) το ποσό των €73,811,52, δηλαδή οι αποζημιώσεις βάσει του άρθρου 58

(15)του Κεφ. 148, κατανέμεται ως εξής: Σύζυγος: €15.000 Θάνος: €27.000 Ερωτόκριτος: €31811,52 Η διαφοροποίηση μεταξύ των δικαιούχων οφείλεται στη διαφορετική ιδιότητα, σύζυγος έναντι παιδιών, και ηλικία, κατά πάντα ουσιώδη χρόνο ο Θάνος ήταν 7 ετών ενώ ο Ερωτόκριτος 5 ετών, γεγονός που δεικνύει ότι μεγαλύτερη είναι η εξάρτηση του τελευταίου απ΄ ότι του πρώτου. Και τα δυο ποσά, €17,010 και €73811,52, θα φέρουν τόκο προς 8% από την 5/3/2005, ημερομηνία θανάτου της Κάτιας. Παρ΄ όλα αυτά, για όλους τους λόγους που πιο πάνω προσπάθησα να εξηγήσω, η αγωγή απορρίπτεται με έξοδα, ως θα υπολογιστούν από τον πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το δικαστήριο, υπέρ των εναγομένων 1 και 2 και εναντίον των εναγόντων. (Υπ.) ............ Λ. Α. Παντελή, Ε.Δ. ΠΙΣΤΟ ΑΝΤΙΓΡΑΦΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΗΤΗΣ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο

🔗 Στην επίσημη πηγή

Επεξήγηση AI βάσει του επίσημου κειμένου του νόμου. Ενδεικτική, δεν υποκαθιστά νομική συμβουλή.