Παναγιώτη Μαχλουζαρίδη ν. Αρχής Λιμένων Κύπρου, Αρ. Αγωγής: 2846/09, 4/2/2015

(1989)1 (E) AΑΔ 729, «Τα γεγονότα τα οποία στοιχειοθετούν τη δικαιοδοσία του Δικαστηρίου είναι εκείνα τα οποία συνθέτουν την απαίτηση. Στην προκειμένη περίπτωση περιέχονται στην έκθεση απαιτήσεως. Ανεξάρτητα από οποιαδήποτε αμφισβήτηση της δικαιοδοσίας του Δικαστηρίου που μπορεί να προβληθεί από διάδικο, και αυτεπάγγελτα το Δικαστήριο μπορεί σε οποιοδήποτε στάδιο της διαδικασίας να επιληφθεί θέματος που άπτεται της αρμοδιότητάς του να επιληφθεί της αγωγής. Συνεπώς ορθά αντιμετωπίστηκε το θέμα από τον πρωτόδικο δικαστή». Σύμφωνα με το άρθρο 19(α) του Περί Δικαστηρίων Νόμου, Ν.14/60, αποκλειστική πρωτόδικη δικαιοδοσία ως Ναυτοδικείο έχει το Ανώτατο Δικαστήριο. Η εξουσία αυτή του Ανωτάτου Δικαστηρίου, είναι η εξουσία που είχε και ασκούσε το Ανώτατο Δικαστήριο της Δικαιοσύνης στην Αγγλία σε ναυτικές υποθέσεις αμέσως πριν την ημέρα της ανεξαρτησίας της Κυπριακής Δημοκρατίας. Σύμφωνα δε με το άρθρο 29

(2)(α) του ίδιου Νόμου, το Ανώτατο ασκώντας τις εξουσίες αυτές που του παρέχονται ως Ναυτοδικείο, θα εφαρμόζει το δίκαιο που ίσχυε στην Αγγλία πριν την ημέρα της ανεξαρτησίας της Κύπρου, δηλαδή το Administration of Justice Act 1956, του οποίου το άρθρο

(1)προνοεί τα ακόλουθα: «The Admiralty jurisdiction of the High Court shall be as follows, that is to say, jurisdiction to hear and determine any of the following questions or claims- (a)....................................................................... (f) any claim for loss of life or personal injury sustained in consequence of any defect in a ship or in her apparel or equipment , or of the wrongful act, neglect or default of the owners, charterers or persons in possession or control of a ship or of the master or crew thereof or of any other person for whose wrongful acts, neglects or defaults the owners, charterers or persons in possession or control of a ship are responsible, being an act, neglect or default in the navigation or management of the ship, in the loading, carriage or discharge of goods on, in or from the ship or in the embarkation, carriage or dis embarkation of persons on, in or from the ship;» Σύμφωνα δηλαδή με τις πρόνοιες του άρθρου αυτού, το Ναυτοδικείο έχει εξουσία να εκδικάζει αξιώσεις για αποζημιώσεις που πηγάζουν από πράξεις ή παραλείψεις που στο άρθρο αυτό εκτίθενται και καλύπτει και περιπτώσεις όπως και την παρούσα χωρίς να έχει σημασία εάν η απαίτηση για αποζημιώσεις έχει ως βάση την αμέλεια ή την παράβαση θέσμιου καθήκοντος ή την αντισυμβατική συμπεριφορά κάποιου εναγομένου. Όπως καταγράφεται στο γενικά οπισθογραφημένο κλητήριο ένταλμα, το ατύχημα για το οποίο αξιώνονται αποζημιώσεις, επισυνέβη στην πλοηγία (άλλως πλοηγίδα) Ακαμαντίς. Η ίδια πλοηγία καταγράφεται επίσης και στην Έκθεση Απαίτησης ως ο χώρος στον οποίο έγινε το επίδικο ατύχημα χωρίς αυτή να χαρακτηρίζεται εάν αποτελεί πλοίο ή όχι και χωρίς να περιγράφονται τα χαρακτηριστικά της. Σε αυτήν και σύμφωνα πάντα με τους δικογραφημένους ισχυρισμούς του ενάγοντα και ενόσω αυτός εργαζόταν ως εργοδοτούμενος των εναγομένων, υπέστη ατύχημα, την ευθύνη για το οποίο αποδίδει στους εναγομένους και εναντίον των οποίων αξιώνει τόσο γενικές όσο και ειδικές αποζημιώσεις. Σύμφωνα δε με τα γεγονότα που δηλώθηκαν ως παραδεκτά, ο ενάγοντας που σε κάθε ουσιώδη για την αγωγή χρόνο ήταν και εξακολουθεί να είναι εργοδοτούμενος των εναγομένων και εργαζόταν και εξακολουθεί να εργάζεται μέχρι σήμερα στο λιμάνι της Λεμεσού, εκτελώντας χρέη λιμενικού λεμβοδηγού, υπέστη εργατικό ατύχημα κατά τη διάρκεια εκτέλεσης των καθηκόντων του στην πλοηγίδα Ακαμαντίς, ιδιοκτησίας των εναγομένων και εντός του λιμανιού της Λεμεσού. Όπως προκύπτει δε και από αναφορές στις οποίες προέβη ο ενάγοντας κατά τη διάρκεια της ένορκης του μαρτυρίας, αυτός εργάζεται ως λιμενικός λεμβοδηγός και εντός των καθηκόντων του είναι και η επάνδρωση της πλοηγίδας. Όπως είπε η πλοηγίδα είναι πλεούμενο μέσο, που χρησιμοποιείται για τη μεταφορά του πλοηγού ή του πιλότου προς το πλοίο και για να οδηγήσει το τελευταίο μέσα ή έξω από το λιμάνι. Η κίνηση της γίνεται με πετρέλαιο για αποθήκευση του οποίου η πλοηγίδα διαθέτει και ντεπόζιτα πετρελαίου. Σημασία λοιπόν έχει και πρέπει να εξετασθεί εάν η πλοηγίδα επί της οποίας επισυνέβη το ατύχημα εμπίπτει στην έννοια του όρου «πλοίο» και εάν κατ' ακολουθία, αυτό χρησιμοποιείται στη ναυσιπλοϊα. Στο άρθρο 2

(1)του Περί Εμπορικής Ναυτιλίας (Νηολόγησις, Πώλησις και Υποθήκευσις Πλοίων Νόμου) Ν.45/63, ο όρος πλοίο ερμηνεύεται ως «παν είδος σκάφους, χρησιμοποιούμενον εν τη ναυσιπλοία, εφόσον δεν είναι κωπήλατον». Στο άρθρο 742 του Merchant Shipping Act του 1894 αναφέρεται ότι «Ship includes every description of vessel used in navigation not propelled by oars». Σημαντικά για το εξεταζόμενο ζήτημα είναι τα όσα λέχθηκαν στην υπόθεση Πέτρου κ.α. v. Του Πλεούμενου Submet (Αρ.1)

(1999)1 (Α) ΑΑΔ 609, η οποία είναι καθοδηγητική για το θέμα και στην οποία μεταξύ άλλων αναφέρθηκαν τα ακόλουθα. «Ο νομοθετικός μας ορισμός είναι ευρύς. "Πλοίον" περιλαμβάνει "παν είδος σκάφους χρησιμοποιούμενον εν τη ναυσιπλοΐα, εφ' όσον δεν είναι κωπήλατον". Την ίδια ακριβώς έννοια αποδίδει στη λέξη "ship" το άρθρο 742 του "Merchant Shipping Act 1894". ""Ship" includes every description of vessel used in navigation not propelled by oars". Η έμφαση είναι του γράφοντος. Η φράση "used in navigation" συνεπάγεται κατά τον Meeson: " ... ... ... the consideration of two matters: the vessel herself, and the waters on whic-h she is used. Thus the vessel must be capable of being used in navigation and the waters upon which she is actually used must be navigable waters." Ο δικαστής Sheen στην Steedman ν. Scofield, ανωτέρω, ερμηνεύει τον όρο "navigation" (ναυσιπλοΐα) ως εξής (σελ. 166): "Navigation is the nautical art or science of conducting a ship from one place to another. The navigator must be able

(1)to determine the ship's position and

(2)to determine the future course or courses to be steered to reach the intended destination ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... "Navigation" is not synonymous with movement on water. Navigation is planned or ordered movement from one place to another." Έχω την άποψη ότι η λέξη "πλοίο" στο νομοθετικό μας ορισμό εισάγει την έννοια του κοίλου σώματος, χωρίς να προσδιορίζεται το σχήμα. Έτσι δεν μπορεί να θεωρείται πλοίο ό,τι επιπλέει. Για παράδειγμα, δεν μπορεί να είναι πλοίο η σανίδα ή σχεδία από κορμούς δένδρων. Έτσι στη Steedman v. Scofield, ανωτέρω, το Jet-ski (βενζινοκίνητη λέμβος στην οποία μπορεί να επιβιβασθεί ένα μόνο άτομο), κρίθηκε, ότι δεν ανταποκρίνεται στο νομοθετικό ορισμό του άρθρ. 742. Αξίζει εδώ να αναφέρουμε την παράγραφο 2 από τη σύνοψη: "

(2)to come within the definition of "ship" as used in the Merchant Shipping Acts the jet ski had to be a vessel used in navigation; a vessel was usually a hollow receptacle for carrying people and the word "vessel" was used to refer to craft larger than rowing boats and it included every description of watercraft used or capable of being used as a means of transportation on water; a jet ski was not a vessel." Η παράγραφος 3 της σύνοψης διευκρινίζει τη φράση "used in navigation" (χρησιμοποιούμενο στη ναυσιπλοΐα): "

(3)the phrase "used in navigation" conveyed the concept of transporting persons or property to an intended destination; navigation was not synonymous with movement on water but was planned or ordered movement from one place to another; a jet ski was capable of movement on water at very high speed but its purpose was not to go from one place to another; it might be possible to navigate a jet ski but it was not a vessel used in navigation." Θα επιστρέψω τώρα στην ένορκη δήλωση του ενάγοντα αρ. 1. Στην παράγραφο 2 έχουμε κάποια περιγραφή του σκάφους. Είναι μήκους 12 μέτρων και πλάτους 7 μέτρων. Συμπληρώνει δε την περιγραφή του ο ομνύσας αναφέροντας ότι τούτο είναι "ειδικής κατασκευής για να μεταφέρει επιπλέον και ρυμουλκούμενο μεγάλου βάρους φορτίο ...". Το μόνο στοιχείο που αφορά την ταυτότητα του είναι το όνομα SUBMET που αναγράφεται σ' αυτό. Με αυτά τα δεδομένα αποκλίνω υπέρ της απόψεως ότι το επίδικο σκάφος μπορεί να θεωρηθεί "πλοίο" κατά την έννοια του νόμου και, συνεπώς, το ναυτοδικείο έχει δικαιοδοσία. Το σκάφος αυτό δε φαίνεται να διαθέτει αυτοδύναμη κίνηση. Όμως η αυτοδύναμη πλοϊμότητα δεν προκύπτει από τον ορισμό να τίθεται ως προϋπόθεση sine qua non. To σημείο αυτό υποστηρίξει η Καναδική υπόθεση R. ν. St. John Shipbuilding & Dry Dock [1981] 126 D.L.R.

(3d)353, που αναφέρει και σχολιάζει ο Meeson στη σελ. 21 του πιο πάνω συγγράμματος του "Admiralty Jurisdiction and Practice": "In a Canadian case a floating crane consisting of a heavy crane on a barge which is capable of carrying cargo but is primarily used to discharge cargo from ships and which is not self-propelled but moved by tugboats was held to be a ship on the ground that it was built to do something on water, requiring movement from place to place." Αναφορά επί του ιδίου θέματος γίνεται και στις υποθέσεις The "Mac" [1882] 6 P.O. 126 (C.A.), The "Mudlark" [1911] P. 116, The "Harlow" [1922] P. 175 και The "Champion" [1934]P.1, στις οποίες αποφασίστηκε ότι φορτηγίδες χωρίς αυτοδύναμη κίνηση, που τις ρυμουλκούσαν από τόπο σε τόπο, είναι πλοία κατά τη νομοθετική έννοια. Όπως πάλιν αναφέρει ο Meeson στη σελ. 19, η λέξη "includes" ("περιλαμβάνει" στον κυπριακό ορισμό): "predicates an "extensive", rather than an "exclusive" or "exhaustive" definiaition.." Όμοιο ορισμό παρέχουν οι ερμηνευτικές διατάξεις του Καν. 1 του περί Κυπριακού Ναυτοδικείου Διαδικαστικού Κανονισμού του 1893, όπως τροποποιήθηκε: "Ship" shall include every description of vessel used in navigation not propelled by oars only"». Όπως προκύπτει από την Έκθεση Απαίτησης, τα παραδεκτά γεγονότα αλλά και τις αναφορές του ίδιου του ενάγοντα, η πλοηγίδα επί της οποίας έγινε το ατύχημα, είναι πλεούμενο που μεταφέρει τον πλοηγό προς το πλοίο για να οδηγήσει το πλοίο μέσα και έξω από το λιμάνι. Κινείται με πετρέλαιο και την ημέρα μάλιστα του ατυχήματος έτυχε ανεφοδιασμού. Για το τι είναι η πλοηγίδα καθοδήγηση μπορεί να αντληθεί και από το Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας του Γ. Μπαμπινιώτη, όπου δίδεται η εξής ερμηνεία του όρου. «πλοηγίδα (η) βοηθητικό σκάφος για την εξυπηρέτηση φορτηγών ή επιβατικών πλοίων με το οποίο μετακινείται από και προς το πλοίο ο πλοηγός (βλ. λ.) ΣΥΝ. πιλοτίνα». Από τη στιγμή που η πλοηγίδα επανδρώνεται και μεταφέρει τον πλοηγό από και προς το πλοίο, για να διευκολύνει την είσοδο και έξοδο πλοίων από το λιμάνι και η κίνηση της γίνεται με αυτοδύναμη κίνηση και συγκεκριμένα με πετρέλαιο, κρίνεται ότι αποτελεί «πλοίο» σύμφωνα με το Νόμο. Παραμένει λοιπόν τώρα να εξετασθεί εάν αυτή η πλοηγίδα χρησιμοποιείται στη ναυσιπλοϊα, στοιχείο που όπως προκύπτει από τη γραπτή αγόρευση του ευπαίδευτου συνηγόρου του ενάγοντα αμφισβητήθηκε σε εντονότερο βαθμό. Στην υπόθεση Steedman v. Scofield and another [1992] 2 Lloyd' s Rep. 163 αναφέρθηκαν τα ακόλουθα σε σχέση με τον τρόπο που το στοιχείο αυτό προσδιορίζεται. «Navigation is the nautical art or science of conducting a ship from one place to another. The navigator must be able

(1)to determine the ship' s position and

(2)to determine the future course or courses to be steered to reach the intended destination. The word "navigation" is also used to describe the action of navigating or ordered movement of ships on water. Hence "navigable waters" means waters on which ships can be navigated. To my mind the phrase "used in navigation" conveys the concept of transporting persons or property by water to an intended destination. A fishing vessel may go to sea and return to the harbour from which she sailed, but that vessel will nevertheless be navigated to her fishing grounds and back again. "Navigation" is not synonymous with movement of water. Navigation is planned or ordered movement from one place to another». Σημαντικό στοιχείο που λαμβάνεται υπόψη για να κριθεί εάν πλοίο χρησιμοποιείται στη ναυσιπλοϊα είναι όπως λέχθηκε στην υπόθεση Steedman πιο πάνω, «... the concept of transporting persons or property by water to an intended destination.... ». Λαμβάνεται επίσης υπόψη όπως λέχθηκε στην υπόθεση Curtis v. Wild

(1991)4 All E.R. 172, ότι «... for a vessel to be used in navigation within the meaning of the 1984 Act that use must be on navigable waters, navigable waters meaning waters that are used by vessels going from point A to point B and not simply used for pleasure purposes even if those pleasure purposes may involve steering a pre-set course». Σύμφωνα με τα όσα αναφέρθηκαν στην R. v. Goodwin

(2006)Lloyd' s Rep. 432 « .... What is critical in the present case is, however, whether, for the purposes of the Merchant Shipping Act definition of ship, navigation is "the planned or ordered movement from one place to another" or whether it can extend to "messing about in boats" involving no journey at all». Τα όσα προκύπτουν στην εξεταζόμενη περίπτωση από τη μαρτυρία του ίδιου του ενάγοντα, καταδεικνύουν ότι η πλοηγίδα χρησιμοποιείται για να μεταφέρει τον πλοηγό προς το πλοίο για να οδηγήσει το πλοίο μέσα ή έξω από το λιμάνι. Αποτελεί δηλαδή το μέσο που χρησιμοποιείται για να οδηγήσει το πλοίο μέσα και έξω από το λιμάνι. Το ουσιαστικό όμως ερώτημα που πρέπει να απαντηθεί για να δοθεί απάντηση στο ερώτημα κατά πόσο η πλοηγίδα είναι πλοίο που χρησιμοποιείται στη ναυσιπλοϊα, είναι εάν αυτή έχει συγκεκριμένο προορισμό να πηγαίνει από τον Α τόπο στον Β και εάν έχει σχεδιασθεί να μεταβαίνει από τον ένα τόπο στον άλλο. Η απάντηση στο πιο πάνω είναι αρνητική. Και αυτό γιατί η μετακίνηση της περιορίζεται μόνο στα όσα πιο πάνω αναφέρονται. Όπως και μία ψαρόβαρκα κινείται και ταξιδεύει στη θάλασσα και επιστρέφει στο λιμάνι από το οποίο αναχώρησε, έτσι και η χρήση της πλοηγίδας περιορίζεται στην καθοδήγηση ουσιαστικά κάποιου πλοίου από το να εισέλθει και να εξέλθει του λιμανιού. Αυτό όμως δεν την καθιστά πλοίο που χρησιμοποιείται για τη ναυσιπλοϊα και έχει συγκεκριμένο προορισμό. Δεν διαφάνηκε επίσης ότι η πλοηγίδα αυτή έχει τη δυνατότητα και μπορεί να ταξιδέψει και να μετακινηθεί σε ύδατα που χρησιμοποιούνται για σκοπούς ναυσιπλοϊας. Κρίνεται λοιπόν ότι η πλοηγίδα επί της οποίας έγινε το ατύχημα δεν αποτελεί σκάφος που μπορεί να χρησιμοποιηθεί στη ναυσιπλοϊα και κατ' ακολουθία αρμοδιότητα για εκδίκαση της διαφοράς δεν έχει το Ανώτατο Δικαστήριο στη δικαιοδοσία του ως Ναυτοδικείο, αλλά καθ' ύλη αρμοδιότητα για εκδίκαση της επίδικης διαφοράς έχει το παρών Επαρχιακό Δικαστήριο. (Υπ.) ............ Μ. Λάρμου-Παπαδήμα, Ε.Δ. Πιστόν Αντίγραφο Πρωτοκολλητής cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο