ΕΡΓΟΛΗΠΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΦΛΟΥΡΕΝΤΖΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ & ΥΙΟΙ ΛΙΜΙΤΕΔ ν. M & S SYMEONIDES LIMITED, Αρ. Αγωγής: 613/10, 18/11/2015 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEM:2015:A342 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΜΕΣΟΥ ΕΝΩΠΙΟΝ: Δ. Ι. Κίτσιου, A.Ε.Δ. Αρ. Αγωγής: 613/10 Μεταξύ: ΕΡΓΟΛΗΠΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΦΛΟΥΡΕΝΤΖΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ & ΥΙΟΙ ΛΙΜΙΤΕΔ εκ Λεμεσού Εναγόντων και M & S SYMEONIDES LIMITED εκ Λεμεσού Eναγομένων ------------------------ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 18.11.2015 ΕΜΦΑΝΙΣΕΙΣ: Για τους Ενάγοντες: κα Ε. Κονναρή με κα Ε. Μιρμιδόνη για κ. Α.Χρ. Κονναρή Για τους Εναγόμενους: καμία εμφάνιση δικηγόρου (παρών κατά την απόφαση ο κ. Συμεών Συμεωνίδης - Διευθυντής των Εναγομένων) Α Π Ο Φ Α Σ Η Η παρούσα αγωγή αφορά απαίτηση για το ποσό των €88.378,75, προερχόμενο από εκτελεσθείσες οικοδομικές εργασίες, τις οποίες πρόσφεραν οι Ενάγοντες, ως εργοληπτική εταιρεία, στους Εναγόμενους, ιδιοκτήτες ακινήτου στο Ζακάκι της επαρχίας Λεμεσού, για την ανέγερση μίας πολυκατοικίας. Σύμφωνα με την Έκθεση Απαίτησης κατόπιν συμβολαίου το έργο συμφωνήθηκε να γίνει στο ποσό των €472.428,29 πλέον Φ.Π.Α. Στην πορεία προέκυψαν μετατροπές και/ή πρόσθετες εργασίες οπότε η συνολική αξία των εργασιών ανήλθε σε €581.427,51 συμπεριλαμβανομένου του Φ.Π.Α. Οι Εναγόμενοι κατέβαλαν το ποσό των €493.036,69 και ως εκ τούτου ισχυρίζονται ότι παρέμεινε οφειλόμενο υπόλοιπο το ποσό των €88.378,
- Οι Εναγόμενοι στην Υπεράσπιση τους ισχυρίζονται ότι ουδέποτε έδωσαν οδηγίες στους Ενάγοντες για επιπρόσθετες εργασίες ή μετατροπές ή τροποποιήσεις. Ότι ο αρχιτέκτονας - μηχανικός του έργου ουδέποτε ενέκρινε ή επιβεβαίωσε την ολοκλήρωση των εργασιών. Ως εκ τούτου ουδέποτε έγινε προσωρινή παραλαβή του έργου και τούτο με ευθύνη των Εναγόντων. Υπήρχε δε διαφωνία για την παραλαβή του έργου λόγω σοβαρών κακοτεχνιών. Σε κάθε περίπτωση και ανεξάρτητα από τα προαναφερόμενα οι Εναγόμενοι ισχυρίζονται ότι το διεκδικούμενο ποσό είναι υπερβολικό και/ή εξωπραγματικό και/ή δεν ανταποκρίνεται στις εκτελεσθείσες εργασίες και/ή εν πάση περιπτώσει έχουν εξοφλήσει τους Ενάγοντες. Εξαιτίας δε των κακοτεχνιών οι Εναγόμενοι ισχυρίζονται ότι επήλθε μείωση στην αξία της οικοδομής. Επίσης εγείρουν θέμα καθυστερήσεων στην ανέγερση. Κατ΄ επέκταση εγείρουν Ανταπαίτηση παραθέτοντας λεπτομέρειες κακοτεχνιών και/ή μη εκτελεσθεισών εργασιών και/ή καθυστερήσεων. Συνακόλουθα διεκδικούν, ανταπαιτώντας, αποζημιώσεις για καθυστερήσεις, κακοτεχνίες, για μείωση της αξίας της οικοδομής, απώλεια κέρδους ως και τιμωρητικές αποζημιώσεις πλέον τόκους και έξοδα. Στην Απάντηση στην Υπεράσπιση και Υπεράσπιση στην Ανταπαίτηση οι Ενάγοντες απορρίπτουν τους δικογραφημένους ισχυρισμούς των Εναγομένων και απαντούν σε έναν έκαστο από αυτούς ξεχωριστά αναφορικά με τις διεκδικήσεις των Εναγομένων και/ή τις θέσεις περί κακοτεχνιών, καθυστέρησης, και λοιπών ισχυρισμών τους. Κατά την ακροαματική διαδικασία και για σκοπούς απόδειξης της Απαίτησης τους οι Ενάγοντες παρουσίασαν δύο μάρτυρες (στο εξής Μ.Ε.) οι οποίοι κατέθεσαν και ως μάρτυρες για την Υπεράσπιση στην Ανταπαίτηση. Οι Εναγόμενοι για σκοπούς Υπεράσπισης και απόδειξης της Ανταπαίτησης τους παρουσίασαν τέσσερις μάρτυρες (στο εξής Μ.Υ.). Κατατέθηκε επίσης μεγάλος αριθμός Τεκμηρίων στα οποία θα αναφερθεί το Δικαστήριο στη συνέχεια, στο βαθμό που κριθεί αναγκαίο, είτε για την κατανόηση του ιστορικού της υπόθεσης, είτε για την αιτιολόγηση της απόφασης. Μ.Ε.1 κατέθεσε ο Δημήτρης Χριστοδούλου, διευθυντής των Εναγόντων. Ως ανέφερε είχε προσωπική γνώση όλων των ουσιωδών γεγονότων της υπόθεσης αφού είναι το άτομο που χειρίζεται τις υποθέσεις των Εναγόντων και ήταν ο υπεύθυνος για όλες τις εργασίες που εκτελέστηκαν στο επίδικο έργο. Οι Ενάγοντες κατά τον ουσιώδη χρόνο ήταν κάτοχοι όλων των νενομισμένων αδειών για την εκτέλεση του έργου που ανέλαβαν. Περί το Νοέμβριο του 2006 οι Ενάγοντες υπέβαλαν γραπτή προσφορά, με κατά προσέγγιση ποσότητες, προς τους Εναγόμενους για την εργολαβία ανέγερσης μίας πολυκατοικίας. Οι ποσότητες είχαν ετοιμαστεί από επιμετρητή ποσοτήτων που διόρισαν οι Εναγόμενοι. Η προσφορά των Εναγόντων αφορούσε μόνο τις οικοδομικές εργασίες καθότι οι Εναγόμενοι, ως επιθυμούσαν, διόρισαν δικούς τους υπεργολάβους για διάφορες άλλες εργασίες όπως τα ξυλουργικά, ηλεκτρολογικά, πογιατίσματα, κάγκελα, αλουμίνια, υδραυλικά και άλλα. Στις 05.03.2007 υπογράφτηκε συμβόλαιο από τους διαδίκους αφού οι Εναγόμενοι αποδέκτηκαν την προσφορά των Εναγόντων και συμφωνήθηκε ως αμοιβή για τις εργασίες το ποσό των Λ.Κ.276.500 πλέον Φ.Π.Α. Η άδεια οικοδομής του έργου εκδόθηκε στις 02.03.2007 και οι Ενάγοντες πήραν κατοχή του εργοταξίου στις 19.03.2007 οπότε ξεκίνησαν την εκτέλεση των εργασιών. Οι Ενάγοντες αποπεράτωσαν όλες τις εργασίες του έργου, σύμφωνα με τους όρους του συμβολαίου αλλά και των σχεδίων, προς πλήρη ικανοποίηση του επιβλέποντα αρχιτέκτονα-μηχανικού του έργου. Στις 30.03.2009 εγκρίθηκε η ολοκλήρωση των εργασιών από τον επιβλέποντα μηχανικό του έργου οπότε έγινε και η προσωρινή παραλαβή αυτού από τους Εναγόμενους. Επιστολή των Εναγόντων ημερομηνίας 02.04.2009 στάληκε προς τον αρχιτέκτονα, στην οποία γίνεται σχετική αναφορά για την προσωρινή παραλαβή του έργου. Παράλληλα με την ίδια επιστολή ο αρχιτέκτονας πληροφορήθηκε ότι ολοκληρώθηκαν όλες οι εργασίες πλην κάποιων συγκεκριμένων οι οποίες δεν μπορούσαν να γίνουν, για λόγους που δεν οφείλονταν στους Ενάγοντες, αλλά στους Εναγόμενους και υπεργολάβους που διορίστηκαν απευθείας από τους τελευταίους. Ζητήθηκε περαιτέρω όπως ο αρχιτέκτονας εφοδιάσει τους Ενάγοντες με οποιεσδήποτε τυχόν παρατηρήσεις του για το έργο ούτως ώστε αυτές να διεκπεραιωθούν, εντός της περιόδου ευθύνης για τυχόν ελαττώματα. Ο αρχιτέκτονας δεν απάντησε, στην εν λόγω επιστολή. Παρά την παραλαβή του έργου οι Ενάγοντες κατόπιν παράκλησης των Εναγομένων προέβηκαν σε ανανέωση της ασφάλειας του χώρου μέχρι τις 31.07.2009 και πλήρωσαν το ποσό των €700,00 για την ανανέωση της υφιστάμενης ασφάλειας. Ανέφερε ακόμη ο Μ.Ε.1 πως ενώ το έργο εκ μέρους των Εναγόντων είχε συμπληρωθεί περί τις αρχές Φεβρουαρίου 2009, ο αρχιτέκτονας του έργου και οι Εναγόμενοι αμελούσαν να προβούν στην προσωρινή παραλαβή, η οποία έγινε τελικά στις 30.03.
- Για το λόγο αυτό καθώς και επειδή οι Ενάγοντες δεν ευθύνονται για την καθυστέρηση που προέκυψε, λόγω των καιρικών συνθηκών ή εκ μέρους των υπεργολάβων που διορίστηκαν από τους Εναγόμενους, αλλά και εξαιτίας επιπρόσθετων ή τροποποιητικών εργασιών, οι Ενάγοντες δεν φέρουν ευθύνη που δεν συμπληρώθηκαν οι εργασίες στις 18.09.2008, ως είχε συμφωνηθεί στο συμβόλαιο. Αν και οι Ενάγοντες δικαιούνταν σχετικές αποζημιώσεις ύψους €11.790,00 εξαιτίας της καθυστέρησης δεν έλαβαν υπόψη τους αυτό το ποσό κατά τον τελικό λογαριασμό. Ως ανέφερε περαιτέρω κατά τη διάρκεια διεξαγωγής των εργασιών, ενώ ο αρχιτέκτονας του έργου εξέδωσε πέντε πιστοποιητικά πληρωμής, στη συνέχεια αρνήθηκε να εκδώσει άλλα πιστοποιητικά, οπότε οι Ενάγοντες υπέβαλαν αιτήσεις πληρωμής, με όλα τα δικαιολογητικά, προς το διευθυντή των Εναγομένων, ο οποίος τους πλήρωνε. Συγκεκριμένα οι Εναγόμενοι, μετά τις 26.02.2008, που ήταν η τελευταία φορά που ο αρχιτέκτονας εξέδωσε διατακτικό πληρωμής, κατέβαλαν στους Ενάγοντες τα ποσά των €50.000,00, €25.000,00, €40.000,00, €29.450,00, €34.500,00, €23.000,00 και €17.250,00 κατά τις ημερομηνίες 14.04.2008, 12.06.2008, 07.07.2008, 02.09.2008, 08.10.2008, 27.10.2008 και 03.04.2009 αντίστοιχα. Έκανε δε, ο μάρτυρας, αναφορά σε τελικό λογαριασμό ο οποίος υποβλήθηκε τόσο στους Εναγόμενους όσο και στον αρχιτέκτονα του έργου για έγκριση κατά το στάδιο της προσωρινής παραλαβής. Ο τελικός λογαριασμός ετοιμάστηκε κατόπιν συναντήσεων που είχαν οι διευθυντές των Εναγόντων και Εναγόμενων, πολλές δε από τις χρεώσεις έχουν συμφωνηθεί. Υπήρξε διαφωνία στο θέμα της αύξησης εργατικών και υλικών. Μετά τη διαφωνία αυτή οι Ενάγοντες αποτάθηκαν στο Σύνδεσμο Εργολάβων Οικοδομών Λεμεσού και έλαβαν σχετική πιστοποίηση των αυξήσεων εργατικών και υλικών. Αυτό δε το ποσό έλαβαν υπόψη τους οι Ενάγοντες στον τελικό λογαριασμό. Το σύνολο της εκτελεσθείσας εργασίας, συμπεριλαμβανομένων των επιπλέον εργασιών και αυξήσεων εργατικών και υλικών ανήλθε σε €581.427,51 περιλαμβανομένου Φ.Π.Α. Επειδή η προσωρινή παραλαβή έγινε στις 30.03.2009 η περίοδος των 12 μηνών για σκοπούς ελαττωμάτων στην οικοδομή είχε παρέλθει στις 30.03.2010, ως εκ τούτου, οι Ενάγοντες δικαιούνται σε αποδέσμευση του ποσού των €14.535,68 συμπεριλαμβανομένου Φ.Π.Α. Οι Εναγόμενοι συνολικά κατέβαλαν στους Ενάγοντες το χρηματικό ποσό των €493.036,69 και παραμένει ως υπόλοιπο το ποσό €88.378,
- Τέλος ο μάρτυρας ανέφερε πως η μόνη φορά που ο αρχιτέκτονας έκανε λόγο για καθυστερήσεις, πριν την καταχώρηση της αγωγής των Εναγόντων, ήταν με επιστολή του ημερομηνίας 21.04.2008 αναφερόμενος σε υπολογιζόμενη καθυστέρηση 4 μηνών περίπου. Οι Ενάγοντες ωστόσο μόλις έλαβαν την επιστολή πήραν μέτρα και ετοίμασαν αναθεωρημένο πρόγραμμα εργασίας σύμφωνα με το οποίο οι εργασίες θα αποπερατώνονταν στο συμφωνημένο χρόνο. Το εν λόγω πρόγραμμα δόθηκε και στον αρχιτέκτονα αλλά και στους Εναγόμενους. Μ.Ε.2 κατέθεσε ο Παναγιώτης Καραγιάννης, πολιτικός μηχανικός και αρχιτέκτονας. Βρίσκεται στο επάγγελμα για 24 χρόνια. Ασχολήθηκε με τη μελέτη έργων, στην Κύπρο, στην Ελλάδα, στο Κατάρ και το Μπαχρέιν. Αφού κλήθηκε από το διευθυντή των Εναγόντων να επιθεωρήσει τελειωμένες εργασίες στην επίδικη πολυκατοικία που οι Ενάγοντες ανήγειραν στο Ζακάκι, καθότι υπήρχαν διαφορές με τον ιδιοκτήτη, έκανε σχετική επίσκεψη στις 06.12.2012 που ήταν βροχερή ημέρα. Περί τις 11:30 είχε σταματήσει η βροχή. Ο ίδιος έβγαλε φωτογραφίες (Τεκμήριο 64) σχετικά με λιμνάζοντα ύδατα. Παρόντες κατά την επιθεώρηση ήταν οι διευθυντές των δύο διάδικων εταιρειών Δ. Χριστοδούλου και Σ. Συμεωνίδης. Στη συνέχεια ετοίμασε σχετική έκθεση. Κατά την επιτόπια επιθεώρηση του έργου, ελέγχοντας τα παράπονα των Εναγομένων, διαπίστωσε τα πιο κάτω:
(1)Σύστημα Απορροής Όμβριων Σύστημα συλλογής όμβριων υδάτων στο υπόγειο Μετά από νεροποντή χρειάζεται αρκετός χρόνος για να γίνει αποστράγγιση των νερών. Αυτό οφείλεται κυρίως στην ανεπάρκεια του συστήματος αποστράγγισης σε συνδυασμό με την μειωμένη χωρητικότητα και απορροφητικότητα των λάκκων, κυρίως λόγω ψηλού υδροφόρου ορίζοντα. Το αποχετευτικό σύστημα δεν έχει σχεδιαστεί σύμφωνα με τη συνήθη πρακτική που ακολουθείται στην Ευρώπη και στην Κύπρο, όπου τα όμβρια ύδατα πρέπει να αποχετεύονται σε ξεχωριστό σύστημα από τα λύματα για γρήγορη αποστράγγιση αλλά και για σκοπούς αποφυγής μόλυνσης του υδροφόρου ορίζοντα. Στη συγκεκριμένη περίπτωση τα όμβρια (καθαρά νερά) και τα λύματα (ακάθαρτα νερά) αποχετεύονται στους ίδιους απορροφητικούς λάκκους με αποτέλεσμα να μην υπάρχει γρήγορη αποστράγγιση. Σε μελλοντικό στάδιο, όταν θα ενωθεί το σύστημα απορροής ακαθάρτων του κτιρίου με το αποχετευτικό σύστημα της πόλης τα αποτελέσματα θα είναι πιο ικανοποιητικά. Σύστημα συλλογής όμβριων υδάτων στις βεράντες των διαμερισμάτων Σε αρκετές περιπτώσεις οι βεράντες των διαμερισμάτων δεν έχουν σωστές κλίσεις με αποτέλεσμα να παρατηρούνται λιμνάζοντα νερά μετά από νεροποντή. Για επιδιόρθωση των κλίσεων και αντικατάσταση των κεραμικών, όπου χρειάζεται, καθώς επίσης και για καθαρισμό των υδροροών και τα στόμια εισροής και εκροής από τυχόν ακαθαρσίες για καλύτερη λειτουργία του συστήματος το κόστος ανέρχεται σε, περίπου €2.500,00.
(2)Σύστημα Υγρομόνωσης στην πλάκα οροφής δευτέρου ορόφου (δώμα και περιμετρικά στηθαία) Ασφαλτόπανο Παρατηρήθηκαν λιμνάζοντα νερά βροχής σε μικρές περιοχές της πλάκας οροφής λόγω λανθασμένων κλίσεων. Το κόστος της επιδιόρθωσης των κλίσεων και της αντικατάστασης του ασφαλτόπανου, στα ελαττωματικά σημεία που είναι πολύ λίγα, ανέρχεται σε περίπου €1.196,00. Υπήρχε πρόβλημα με σωλήνες και καλώδια που διέρχονται από την πλάκα προς τα ντεπόζιτα και προς τις κεραίες. Το κόστος επιδιόρθωσης των κατακόρυφων διελεύσεων και της εξασφάλισης υδατοστεγανότητας και υγρομόνωσης ανέρχεται σε περίπου €500,00.
(3)Ράμπες εισόδου/εξόδου οχημάτων στο υπόγειο Παρόλο που οι ράμπες κατασκευάστηκαν συμφώνως των αρχιτεκτονικών σχεδίων, υπάρχει πρόβλημα με τα χαμηλά αυτοκίνητα που διέρχονται από τις ράμπες. Το κόστος αναπροσαρμογής για τις δύο ράμπες ώστε να λυθεί το πρόβλημα ανέρχεται σε περίπου €800,00.
(4)Κουφώματα αλουμινίου - ανοιγόμενα και συρόμενα πορτοπαράθυρα Παρατηρήθηκε στάσιμο νερό βροχής στους οδηγούς των κουφωμάτων αλουμινίου. Χρειάζεται να ανοιχτούν τρύπες στους οδηγούς για απορροή όμβριων και όπου χρειάζεται να αντικατασταθούν τα μεταλλικά λαμάκια στις μαρμαρόποδιες (πατούδες). Όπου χρειάζεται να τοποθετηθεί σιλικόνη ή παρόμοιο υλικό σφράγισης των αρμών. Το κόστος επιδιόρθωσης ανέρχεται σε περίπου €1.500,00.
(5)Κενά στα επιχρίσματα περιμετρικά των πριζών Στις εσωτερικές πρίζες των διαμερισμάτων παρατηρήθηκαν κενά μεταξύ πλαστικού καπακιού και επιχρίσματος. Το κόστος επιδιόρθωσης των κενών που παρατηρούνται ανέρχεται σε, περίπου, €150,
- Οι εκτιμήσεις κόστους έγιναν από τον Μ.Ε.2 με βάση τις τρέχουσες τιμές αγοράς και με κατά προσέγγιση θεωρητικές ποσότητες που θα αναπροσαρμοστούν και θα επιμετρηθούν με ακρίβεια κατά την διάρκεια εκτέλεσης των εργασιών επιδιόρθωσης των εκκρεμοτήτων. Στο κτίριο κατά την επίσκεψη του, στις 06.12.2012, υπήρχαν μόνο μερικά διαμερίσματα που ζούσαν μέσα κάτοικοι ενώ άλλα ήταν ακατοίκητα. Σε μερικά διαμερίσματα δεν έχει επενδύσεις σε πατώματα και τοίχους (κεραμικά & παρκέ), δεν υπάρχουν κλιματιστικά, οικιακές συσκευές κ.λ.π. τα οποία από ότι τον έχει πληροφορήσει ο εργολάβος δεν έχουν τοποθετηθεί κατόπιν οδηγιών που έλαβε από τον ιδιοκτήτη του έργου και για αυτό δεν έχουν χρεωθεί και δεν περιλαμβάνονται στον τελικό λογαριασμό. Αναφορικά με το θέμα των καθυστερήσεων κατέθεσε πως αφού έλαβε υπόψη του καθυστερήσεις υπεργολάβων που διορίστηκαν από τον ιδιοκτήτη του έργου, καθώς και ότι ο εργολάβος εκτέλεσε εργασίες κατά 7% αυξημένες (ως πρόσθετες εργασίες) απ΄ ότι είχε συμφωνηθεί αρχικά, καθώς και τις καιρικές συνθήκες, ήταν δικαιολογημένη η παράταση χρόνου στην ολοκλήρωση των εργασιών κατά 3 μήνες με χρηματικές αποζημιώσεις και ένα μήνα χωρίς χρηματικές αποζημιώσεις λόγω των καιρικών συνθηκών. Μ.Υ.1 κατέθεσε ο Συμεών Συμεωνίδης, διευθυντής των Εναγόμενων. Ανέφερε πως έχει προσωπική γνώση όλων των γεγονότων της παρούσας υπόθεσης. Χειρίζεται όλες τις υποθέσεις των Εναγόμενων και ήταν ο υπεύθυνος για αυτούς κατά τις εργασίες που αφορούν την επίδικη πολυκατοικία. Η υπογραφή του συμβολαίου βασίστηκε στην προσφορά των Εναγόντων που προηγήθηκε και στις τιμές που είχαν δοθεί με την προσφορά. Αφού άρχισαν οι εργασίες και μετά την έκδοση πέντε διατακτικών πληρωμής από τον αρχιτέκτονα του έργου, ο τελευταίος επειδή δεν τον ενημέρωσε ο εργολάβος έγκαιρα για την πρόοδο όλων των εργασιών και δεν τον καλούσε να παραλαμβάνει τα τμήματα των εργασιών, σταμάτησε να εκδίδει πιστοποιητικά πληρωμής με αποτέλεσμα αυτός, ως διευθυντής των Εναγομένων, να βρεθεί σε πολύ δύσκολη θέση καθότι από τη μια ο εργολάβος τον απειλούσε ότι θα του άφηνε τη δουλειά και θα έφευγε αν δεν τον πλήρωνε, από την άλλη επειδή οι Εναγόμενοι πώλησαν κάποια διαμερίσματα και χρωστούσαν χρήματα ήδη στην τράπεζα, €1.130.000,00, υπήρχε πίεση και προκειμένου να φανεί συνεπής με τους πελάτες - αγοραστές, αλλά και με την τράπεζα, πλήρωνε τον εργολάβο κατά προσέγγιση με την επιφύλαξη ότι στο τέλος θα γινόταν τελικός, και σωστός λογαριασμός χωρίς καθυστερήσεις και αδικαιολόγητες χρεώσεις. Επειδή σε κάποια στιγμή ο ίδιος αντιλήφθηκε ότι το έργο δεν προχωρούσε, και παρότι ο εργολάβος δεν συνεργαζόταν με τον αρχιτέκτονα του έργου, ζήτησε από τον τελευταίο να επιθεωρήσει το έργο και να τον βοηθήσει για να μην εκτεθεί στους αγοραστές και την τράπεζα. Από την επιθεώρηση του έργου που ο αρχιτέκτονας έκανε στις 21.04.2008, υπολόγισε ότι το έργο παρουσίαζε τετράμηνη καθυστέρηση και ειδοποιήθηκε σχετικά αμέσως ο εργολάβος. Στις 30.03.2009 ο εργολάβος ζήτησε να γίνει προσωρινή παραλαβή του έργου από τον αρχιτέκτονα του έργου και από αυτόν ως διευθυντή των Εναγόμενων. Μετά από επιθεώρηση του κτιρίου ο αρχιτέκτονας είχε συστήσει την προσοχή στον εργολάβο να διορθώσει τις κακοτεχνίες που έγιναν και να ετοιμάσει τελικό λογαριασμό, πλην όμως δεν διορθώθηκαν οι κακοτεχνίες, δεν υπήρξε συμφωνία για τις πληρωμές και έτσι η υπόθεση έφτασε στο Δικαστήριο. Παρουσίασε ο μάρτυρας κατάσταση τελικής διευθέτησης (Τεκμήριο 71) την οποία ο ίδιος ετοίμασε με βάση βεβαίωση του αρχιτέκτονα ημερομηνίας 06.10.
- Παρουσίασε επίσης νέα διορθωμένη κατάσταση τελικής διευθέτησης, με βάση νέα δεδομένα, ως προς τον υπολογισμό κόστους για τις αυξήσεις εργατικών και υλικών η οποία έγινε από τον Μ.Υ.4 σωστά για το κόστος των απαιτήσεων του εργολάβου, σχετικά με τις τιμαριθμικές αυξήσεις και όχι όπως αυτές υπολογίστηκαν από το Σύνδεσμο Εργολάβων Οικοδόμων Λεμεσού του οποίου είναι Μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου ο εργολάβος του έργου. Μ.Υ.2 κατέθεσε ο Βασίλης Δημητρίου. Διαμένει στην επίδικη πολυκατοικία, SYMEONIDES COURT. Βλέποντας τις φωτογραφίες του Τεκμηρίου 68 (που παρουσίασε ο διευθυντής των Εναγομένων), ανέφερε ότι δείχνουν βεράντες της πιο πάνω πολυκατοικίας με λίγα νερά. Οι δικές του βεράντες όταν είναι λίγη η βροχή δεν έχουν πρόβλημα, το οποίο δημιουργείται μόνο με τη συνεχή βροχή, άνω των δύο ωρών. Όταν βρέχει ο χώρος στάθμευσης μαζεύει νερό, περί το ένα πόδι, και μετά που φεύγουν τα νερά μένουν άλατα και φυσαλίδες. Όσον αφορά στη ράμπα, όπου ανεβαίνουν τα οχήματα των ενοίκων για να σταθμεύσουν, αναφέρθηκε σε δυσκολία πρόσβασης οχημάτων που είναι πιο χαμηλά από τα συνηθισμένα. Έγινε μία βελτίωση όμως, προς το παρόν, και δεν είναι μεγάλο το πρόβλημα. Ο ίδιος με το όχημα του δεν έχει πρόβλημα στην πρόσβαση, μέσω της ράμπας, προς το χώρο στάθμευσης. Μ.Υ.3 κατέθεσε ο Ανδρέας Πολυκάρπου. Είναι πολιτικός μηχανικός, αρχιτέκτονας. Ήταν ο επιβλέπων μηχανικός του επίδικου έργου, μέχρι ενός χρονικού σημείου. Από την αρχή υπήρχαν λάθη από τον εργολάβο και προκλήθηκαν διαφωνίες. Έδωσε οδηγίες και ο εργολάβος τις εκτέλεσε. Αργότερα όμως όταν ο εργολάβος δεν τον καλούσε σε επιβλέψεις, αυτό δεν του άρεσε καθόλου. Διαπίστωσε ότι ο εργολάβος δεν τηρούσε τις απαραίτητες συνθήκες και όρους του συμβολαίου και έτσι αποφάσισε να μην εκδώσει άλλο διατακτικό πληρωμής. Ανέφερε επίσης πως θα μπορούσε αν ήθελε να σταματήσει το έργο, όμως επειδή ο ιδιοκτήτης είχε πωλήσει κάποια διαμερίσματα δεν το έκανε γιατί θα προκαλούνταν οικονομικές ζημιές στον ιδιοκτήτη. Ήταν η άποψη του πως έστω και αν υπήρχαν λάθη από υπεργολάβους, τους οποίους διόρισε απευθείας ο ιδιοκτήτης του έργου, την ευθύνη έχει ή είναι συνυπεύθυνος και ο εργολάβος του έργου, δηλαδή οι Ενάγοντες, εφόσον αποδέχθηκαν να υπάρχουν υπεργολάβοι στο έργο. Μ.Υ.4 κατέθεσε ο Ευθύμιος Ανδρέου, ο οποίος παρουσιάστηκε για αντεξέταση ενόψει της παρουσίασης του Τεκμηρίου 75 το οποίο επικαλέστηκε, κατά τη μαρτυρία του, ο διευθυντής των Εναγομένων. Ως εξήγησε τις ημερομηνίες που έλαβε υπόψη για τους υπολογισμούς του τις πήρε από πέντε πιστοποιητικά πληρωμής ενώ για τις υπόλοιπες πληρωμές δεν είχε τις ημερομηνίες παρά μόνο του δόθηκαν τα ποσά από το διευθυντή των Εναγομένων. Ο ίδιος δεν προέβηκε σε μετρήσεις εργασιών που έκανε ο εργολάβος, αλλά στηρίχθηκε στα στοιχεία που του έδωσε ο διευθυντής των Εναγομένων. Ξεκαθάρισε δε πως σε περίπτωση που για τις καθυστερήσεις δεν ευθύνεται ο εργολάβος τότε το αποτέλεσμα των υπολογισμών του θα ήταν διαφορετικό. Αξιολόγηση μαρτυρίας: Κατά την ακροαματική διαδικασία το Δικαστήριο είχε την ευχέρεια και παρακολούθησε, με κάθε δυνατή προσοχή, όλους τους μάρτυρες που κατέθεσαν ενώπιον του. Με κριτήρια τον τρόπο που κατέθεσαν κατά την ζωντανή ατμόσφαιρα της δίκης, το περιεχόμενο της μαρτυρίας τους, σε συνυφασμό με το περιεχόμενο των Τεκμηρίων που κατατέθηκαν στην δίκη, το Δικαστήριο προβαίνει στην αξιολόγηση περί της αξιοπιστίας τους. Ο Μ.Ε.1 άφησε καλή εντύπωση στο Δικαστήριο. Η μαρτυρία του ήταν συνεπής και σταθερή, συνάδουσα με το περιεχόμενο εγγράφων που αυτός παρουσίασε ενώπιον του Δικαστηρίου. Δεν διαπιστώνεται τάση υπεκφυγής στις ερωτήσεις που του υποβλήθηκαν κατά την αντεξέταση αλλά ούτε και τάση υπερβολής προκειμένου να δημιουργηθούν εντυπώσεις στο Δικαστήριο. Η μαρτυρία του ήταν πολύ συγκεκριμένη επί όλων των παραπόνων που οι Εναγόμενοι θέτουν, δικογραφικά, είτε ως κακοτεχνίες είτε ως καθυστερήσεις στην ανέγερση του επίδικου έργου. Μέσα από τη μακρά αντεξέταση του το Δικαστήριο δεν εντοπίζει κλονιστικά στοιχεία, είτε ως προϊόν αντίφασης, είτε μαρτυρίας αντίθετης με την κοινή λογική. Διαφάνηκε πως ο ίδιος είχε προσωπική και άμεση γνώση των εργασιών που έγιναν δίδοντας με σαφήνεια και πειστικότητα τη δική του θέση επί όλων των ζητημάτων. Αποδέχθηκε ως κακοτεχνίες ό,τι υποδείχθηκε από τον εμπειρογνώμονα τον οποίο οι Ενάγοντες διόρισαν μετά τη διαφωνία που προέκυψε με τους Εναγόμενους, δηλώνοντας ετοιμότητα για επιδιόρθωση τους. Η γενική εικόνα που άφησε ήταν θετική και ως εκ τούτου, λαμβανομένων υπόψη όλων των στοιχείων, το Δικαστήριο κρίνει ότι νομιμοποιείται να αποδεχθεί τη μαρτυρία του ως αξιόπιστη. Ο Μ.Ε.2 επίσης άφησε καλή εντύπωση στο Δικαστήριο αφού μετέβηκε στο χώρο όπου ανεγέρθηκε η επίδικη πολυκατοικία και εκεί με αντικειμενικότητα και αμεροληψία, χρησιμοποιώντας τη γνώση και την εμπειρία του, η οποία δεν αμφισβητήθηκε, κατέληξε στο δικό του συμπέρασμα, το οποίο δικαιολόγησε πλήρως ενώπιον του Δικαστηρίου, αφού προηγουμένως το διατύπωσε στην εμπεριστατωμένη του έκθεση (Τεκμήριο 63). Έπεισε το Δικαστήριο ότι πρόκειται για άτομο που χαρακτηρίζεται από ευθύτητα και επαγγελματισμό. Ορθά έπραξε άλλωστε όταν ενημέρωσε και ήταν παρόντες, κατά την επιθεώρηση του, οι διευθυντές των δύο διαδίκων, άμεσα εμπλεκόμενων στη διαφορά. Διαπιστώνεται ότι κατά την αντεξέταση του δεν τέθηκε οτιδήποτε το οποίο να κλονίζει τη γνώμη του. Χωρίς ενδοιασμό το Δικαστήριο τον κρίνει αξιόπιστο και αποδέχεται πλήρως τη μαρτυρία του. Ο Μ.Υ.1 ήταν ο διευθυντής των Εναγομένων. Αν και έδωσε την εντύπωση πως επρόκειτο για καλόπιστο άτομο, με ειλικρινείς προθέσεις, δεν έπεισε για την αλήθεια των όσων κατέθεσε σχετικά με τα παράπονα των Εναγόμενων, πλην βέβαια εκείνων που συμπίπτουν με ότι υπέδειξε ο Μ.Ε.
- Δόθηκε η εντύπωση στο Δικαστήριο ότι οι όποιες απόψεις του, περί των τεχνικών θεμάτων, ήταν προϊόν της δικής του αντίληψης, χωρίς γνώσεις σε τέτοια θέματα. Αναμενόμενο ήταν να περιοριστεί στα απλά γεγονότα που ο ίδιος γνώριζε, ωστόσο ως φαίνεται συμμερίστηκε χωρίς να έχει τη γνώση, το περιεχόμενο των εκθέσεων που του ετοίμασαν οι Μ.Υ.3 και 4 προσπαθώντας ουσιαστικά να εξηγήσει ο ίδιος τις θέσεις των δύο αυτών μαρτύρων. Δεν μπορούσε όμως να ήταν πειστικός, κατ' επέκταση ούτε η εν λόγω μαρτυρία του αποδεκτή αφού δεν είχε την απαραίτητη τεχνογνωσία. Όπως θα γίνει αντιληπτό η παρούσα υπόθεση θα κριθεί σε τεχνικά θέματα κατά κύριο λόγο και κατά δεύτερο λόγο σε επιμέρους γεγονότα. Ο Μ.Υ. 2 είναι ένοικος στην επίδικη πολυκατοικία. Αγόρασε διαμέρισμα από τους Εναγόμενους. Ούτε του υποβλήθηκε αλλά ούτε και υπάρχει το υπόβαθρο πως η μαρτυρία του είχε στόχο να βοηθήσει έναν εκ των δύο διαδίκων. Η εντύπωση που άφησε στο Δικαστήριο είναι ότι κατέθεσε όσα ο ίδιος γνώριζε προσωπικά. Σημειώνεται δε πως η αντεξέταση του δεν είχε χαρακτήρα αμφισβήτησης αλλά του υποβλήθηκαν επεξηγηματικές ερωτήσεις, δίδοντας απαντήσεις, που δεν επιτρέπουν στο Δικαστήριο να εντοπίσει αντιφάσεις σε σύγκριση με ότι είπε στην κύρια εξέταση του. Η μαρτυρία του φάνηκε φυσιολογική και προϊόν των όσων ο ίδιος αντιλήφθηκε ως ένοικος στην επίδικη πολυκατοικία. Το Δικαστήριο τον κρίνει αξιόπιστο και αποδέχεται τη μαρτυρία του. Ο Μ.Υ.3 δεν άφησε καλή εντύπωση στο Δικαστήριο. Η μαρτυρία του διέπεται από αντιφάσεις, και σαφή προσπάθεια αποποίησης των δικών του ευθυνών ως προς την επίβλεψη του έργου αφού ήταν ο επιβλέπων μηχανικός. Ακούστηκαν ως μη πειστικές και λογικές οι θέσεις του Μ.Υ.3 πως επειδή ο εργολάβος του έργου δεν τον καλούσε για επίβλεψη των εργασιών αυτός αρνήθηκε από ένα χρονικό σημείο και μετά, να επισκέπτεται την ανεγειρόμενη οικοδομή και επειδή διαφωνούσε δεν υπόγραφε τα διατακτικά πληρωμής μετά το πέμπτο στη σειρά το οποίο υπόγραψε. Προφανώς ο ρόλος του αρχιτέκτονα του έργου - επιβλέποντα μηχανικού - όπως αυτός συνάγεται μέσα από το σύνολο των όρων του συμβολαίου που υπέγραψαν οι διάδικοι (Τεκμήριο 11) δεν αφήνει περιθώρια αποδοχής τέτοιας θέσης. Ο αρχιτέκτονας είχε ευρύτατες εξουσίες για να χειριστεί την όποια συμπεριφορά του εργολάβου αν αυτή δεν ήταν σύμφωνη με τα σχέδια της οικοδομής ή τους όρους του συμβολαίου. Αυτή του η θέση άλλωστε είναι αντιφατική αφού σε άλλο στάδιο της μαρτυρίας του, αποδέχθηκε πως ο αρχιτέκτονας του έργου έχει δικαίωμα να επισκέπτεται οποιαδήποτε μέρα και να εποπτεύει τις εργασίες του εργολάβου. Ούτε παρουσίασε κάποια επιστολή με την οποία να διαπίστωσε παράβαση οδηγιών του εκ μέρους των Εναγόντων πριν την αποχώρηση. Δεν ήταν, ως εκ τούτου, πειστικός όταν κατέθεσε πως ο εργολάβος δεν υπολόγιζε τον αρχιτέκτονα του έργου. Δεν έπεισε επίσης όταν κατέθεσε πως οι Ενάγοντες δεν τον ειδοποιούσαν και είναι γι' αυτό που άρχισαν να παρουσιάζονται οι κακοτεχνίες για τις οποίες όμως ουδέποτε έκανε λόγο προγενέστερα, παρά μόνο στις 06.10.2010, με το Τεκμήριο 69, αφού είχε ήδη εγερθεί η παρούσα αγωγή αλλά και αργότερα με το Τεκμήριο
- Εδώ επισημαίνονται κάποιες διαφορές, έστω μικρές, μεταξύ των δύο εγγράφων. Θα πρέπει ακόμη να επισημανθεί πως το περιεχόμενο και των δύο εν λόγω εγγράφων δεν υιοθετήθηκε και ούτε εξηγήθηκε από το μάρτυρα στο Δικαστήριο κατά την κύρια εξέταση του. Ενόψει όλων των πιο πάνω το Δικαστήριο χωρίς αμφιβολία θεωρεί ότι πρόκειται για κλασσική περίπτωση αναξιόπιστου μάρτυρα και δεν αποδέχεται τη γνώμη και τη μαρτυρία του. Σημειώνεται ότι οι Ενάγοντες με επιστολή τους ημερομηνίας 02.04.2009 (Τεκμήριο 14) κάλεσαν τον Μ.Υ.3 να δώσει τις τυχόν παρατηρήσεις του ενημερώνοντας τον ότι από 30.03.2009 είχε γίνει προσωρινή παραλαβή του έργου και ως φαίνεται αυτός δεν πράττει οτιδήποτε εντός εύλογου χρόνου. Προκαλεί επίσης απορία που ο Μ.Υ.3 δεν παρευρίσκεται κατά την επιθεώρηση που έγινε από το Μ.Ε.2, των εργασιών του έργου σχετικά με τα παράπονα των Εναγόμενων. Κάτι τέτοιο θα ήταν βοηθητικό αφού θα υποδεικνύονταν τα παράπονα των Εναγομένων ενώπιον και του εμπειρογνώμονα των Εναγόντων. Ο Μ.Υ.4 άφησε πολύ θετική εντύπωση στο Δικαστήριο. Η γνώμη του ήταν προϊόν μελέτης των δεδομένων που έθεσε ενώπιον του ο διευθυντής των Εναγομένων. Ήταν σαφής και ξεκάθαρος πως για ορισμένες εργασίες αν κριθεί ότι δεν ευθύνεται ο εργολάβος τότε το αποτέλεσμα της γνώμης του θα είναι διαφορετικό. Ξεκαθάρισε επίσης ότι ο ίδιος δεν προέβηκε σε μετρήσεις των εργασιών που έκαναν οι Ενάγοντες αλλά στηρίχθηκε στα δεδομένα που του έδωσε ο διευθυντής των Εναγομένων. Το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι η αντεξέταση του δεν είχε χαρακτήρα αμφισβήτησης των λεγομένων του αλλά περιορίστηκε σε διευκρινίσεις ούτως ώστε να διαφωτιστεί το Δικαστήριο πριν αποφανθεί για την αποδοχή της γνώμης του ή και τη σημασία αυτής. Με δεδομένο ότι πρόκειται για αξιόπιστο πρόσωπο παραμένει για το Δικαστήριο να αποφανθεί αν μπορεί να δεχθεί την γνώμη του ως ανταποκρινόμενη στα γεγονότα της παρούσας υπόθεσης. Η απάντηση είναι αρνητική καθ΄ ότι τα στοιχεία που δόθηκαν στον Μ.Υ.4 από το διευθυντή των Εναγομένων δεν ήταν πλήρεις ώστε να γίνει αποδεκτός ως αξιόπιστος ο υπολογισμός που αυτός έκανε. Έλειπαν οι ημερομηνίες για τις πληρωμές που έγιναν χωρίς την έκδοση διατακτικού πληρωμής από το Μ.Υ.
- Επίσης οι καθυστερήσεις που είχε λάβει υπόψη του ο Μ.Υ.4 είναι στη βάση της θέσης του διευθυντή των Εναγομένων, η μαρτυρία του οποίου δεν έγινε αποδεκτή για τους λόγους που εξήγησε το Δικαστήριο ήδη, ενώ έχει αποδεχθεί επί του θέματος αυτού τη μαρτυρία του Μ.Ε.
- Άλλωστε ο ίδιος ο Μ.Υ.4 ξεκαθάρισε πως αν τα στοιχεία που του δόθηκαν δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα τότε οι υπολογισμοί του θα ήταν διαφορετικοί. Ευρήματα: Με βάση την πιο πάνω αξιολόγηση και αποδεκτή μαρτυρία, το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι τα ουσιώδη πραγματικά γεγονότα που διέπουν την παρούσα υπόθεση έχουν ως ακολούθως: Οι Ενάγοντες είναι εργοληπτική εταιρεία νομίμως συσταθείσα στην Κύπρο με άδεια εκτέλεσης οικοδομικών εργασιών. Οι Εναγόμενοι είναι επίσης εταιρεία συσταθείσα στην Κύπρο και κατά πάντα ουσιώδη χρόνο για την παρούσα υπόθεση ήταν ιδιοκτήτες του ακινήτου με αριθμό εγγραφής 5/147, Φ.Σχ. 58/160304 στο Ζακάκι Λεμεσού. Στις 05.03.2007 συνάφθηκε συμφωνία μεταξύ των Εναγόντων και των Εναγομένων για ανέγερση από τους Ενάγοντες, στο πιο πάνω ακίνητο των Εναγομένων, μίας πολυκατοικίας. Υπογράφτηκε προς τούτο σχετικό συμβόλαιο (Τεκμήριο 11). Ως αμοιβή συμφωνήθηκε το ποσό των Λ.Κ.276.500,00 στη βάση προσφοράς που υπέβαλαν οι Ενάγοντες. Οι Ενάγοντες έλαβαν κατοχή του εργοτάξιου περί τις 19.03.2007 και οι εργασίες ολοκληρώθηκαν την 30.03.
- Το συμβόλαιο προέβλεπε έναρξη εργασιών στις 19.03.2007 και ολοκλήρωση τους στις 18.09.
- Η πληρωμή για τις εκτελεσθείσες εργασίες θα γινόταν αφού εκδιδόταν προηγουμένως διατακτικό πληρωμής από τον επιβλέποντα μηχανικό του έργου ο οποίος ήταν ο Μ.Υ.
- Μέχρι τις 26.02.2008 εκδόθηκαν και εγκρίθηκαν από τον Μ.Υ.3 πέντε διατακτικά πληρωμής τα οποία οι Εναγόμενοι εξόφλησαν. Στη συνέχεια ωστόσο ο Μ.Υ.3 έπαυσε να επιβλέπει την επίδικη οικοδομή και η πληρωμή γινόταν με την παρουσίαση, από τους Ενάγοντες, τιμολογίων προς το διευθυντή των Εναγομένων ο οποίος κατέβαλλε το ανάλογο ποσό, οι δε Ενάγοντες εξέδωσαν σχετικές αποδείξεις (βλέπε Τεκμήρια 29-35). Εκτός από τον εργολάβο του έργου που ήταν οι Ενάγοντες, οι Εναγόμενοι διόρισαν υπεργολάβους απευθείας για εκτέλεση συγκεκριμένων εργασιών στο έργο με την αποδοχή του γεγονότος αυτού από τους Ενάγοντες. Τέτοιες εργασίες ήταν η υδραυλική εγκατάσταση, η επίστρωση του γραφιάτου εξωτερικά, τα ξυλουργικά, ηλεκτρολογικά, μπογιατίσματα, κάγκελλα και αλουμίνια. Κατά την εκτέλεση των εργασιών οι Εναγόμενοι ζήτησαν επιθεώρηση των εργασιών από τον Μ.Υ.3, παρότι αυτός είχε εγκαταλείψει το ρόλο του, ως επιβλέπων μηχανικός οπότε αυτός έκανε επιθεώρηση και στις 21.04.2008 διαπίστωσε ότι υπήρχε τετράμηνη καθυστέρηση στην ολοκλήρωση των εργασιών και παράδοση του έργου, γεγονός για το οποίο οι Ενάγοντες ετοίμασαν και υπέβαλαν, στον αρχιτέκτονα/μηχανικό του έργου, αναθεωρημένο πρόγραμμα εργασίας ώστε το έργο να αποπερατωθεί στη συμφωνηθείσα ημερομηνία που ήταν η 18.09.
- Το έργο τελικά παραδόθηκε από τους Ενάγοντες και σε ό,τι αυτοί ανέλαβαν με το συμβόλαιο - Τεκμήριο 11 - να οικοδομήσουν, στις 30.03.2009 αφού από πιο πριν ήταν έτοιμοι και ειδοποίησαν σχετικά τους Εναγόμενους οι οποίοι ανέμεναν τον αρχιτέκτονα του έργου (βλέπε Τεκμήριο 47), ο οποίος ουδέποτε προέβηκε σε έλεγχο ή επιθεώρηση των εργασιών για σκοπούς έκδοσης τελικού πιστοποιητικού. Στη συνέχεια υπήρξαν διαφωνίες μεταξύ των διαδίκων, τόσο ως προς το ποσό του τελικού διατακτικού πληρωμής για κάποιες χρεώσεις που οι Ενάγοντες απαιτούσαν να πληρωθούν καθώς και για ισχυρισθείσες κακοτεχνίες από πλευράς Εναγομένων οπότε δεν έγινε πληρωμή του τελικού διατακτικού (Τεκμήρια 21 και 22) που οι Ενάγοντες υπέβαλαν. Ακολούθησε ωστόσο συνάντηση και συζήτηση μεταξύ των Μ.Ε.1 και Μ.Υ.1 και συμφωνήθηκαν τα ποσά που περιλαμβάνονται στα Τεκμήρια 21 και 22 πλην των χρεώσεων για αυξήσεις των εργατικών και υλικών, οπότε οι Ενάγοντες αποτάθηκαν στο Σύνδεσμο Εργολάβων Οικοδόμων Λεμεσού ο οποίος ενέκρινε τις χρεώσεις τους για αυξήσεις εργατικών και υλικών. Το δικαίωμα τους για τέτοιες αυξήσεις είχε έρεισμα στο άρθρο 32 του Τεκμηρίου
- Οι Ενάγοντες μετά την έγερση της αγωγής έδωσαν οδηγίες στον Μ.Ε.2 να επιθεωρήσει την επίδικη πολυκατοικία και να δώσει τη γνώμη του αναφορικά με τα παράπονα των Εναγομένων και τις διεκδικήσεις τους για κακοτεχνίες (ως η Ανταπαίτηση τους). Ο Μ.Ε.2 επιθεώρησε την επίδικη πολυκατοικία στις 06.12.2012, ετοίμασε δε σχετική έκθεση. Διαπίστωσε ότι:
(1)(α) Στο σύστημα συλλογής όμβριων υδάτων στο υπόγειο, μετά από νεροποντή χρειάζεται αρκετός χρόνος για να γίνει αποστράγγιση των νερών. Αυτό οφείλεται στην ανεπάρκεια του συστήματος αποστράγγισης σε συνδυασμό με την μειωμένη χωρητικότητα και απορροφητικότητα των λάκκων, κυρίως λόγω ψηλού υδροφόρου ορίζοντα. Το αποχετευτικό σύστημα δεν έχει σχεδιαστεί σύμφωνα με τη συνήθη πρακτική που ακολουθείται στην Ευρώπη και στην Κύπρο, όπου τα όμβρια ύδατα πρέπει να αποχετεύονται σε ξεχωριστό σύστημα από τα λύματα για γρήγορη αποστράγγιση αλλά και για σκοπούς αποφυγής μόλυνσης του υδροφόρου ορίζοντα. Στη συγκεκριμένη περίπτωση τα όμβρια (καθαρά νερά) και τα λύματα (ακάθαρτα νερά) αποχετεύονται στους ίδιους απορροφητικούς λάκκους με αποτέλεσμα να μην υπάρχει γρήγορη αποστράγγιση. Σε μελλοντικό στάδιο, όταν θα ενωθεί το σύστημα απορροής ακαθάρτων του κτιρίου με το αποχετευτικό σύστημα της πόλης τα αποτελέσματα θα είναι πιο ικανοποιητικά. (β) Στο σύστημα συλλογής όμβριων υδάτων στις βεράντες των διαμερισμάτων επειδή αυτές δεν έχουν σωστές κλίσεις, αποτέλεσμα είναι να παρατηρούνται λιμνάζοντα νερά μετά από νεροποντή. Για επιδιόρθωση των κλίσεων και αντικατάσταση των κεραμικών, όπου χρειάζεται, καθώς επίσης και για καθαρισμό των υδροροών και τα στόμια εισροής και εκροής από τυχόν ακαθαρσίες για καλύτερη λειτουργία του συστήματος το κόστος ανέρχεται σε, περίπου €2.500,00.
(2)Στο Σύστημα Υγρομόνωσης στην πλάκα οροφής δευτέρου ορόφου (δώμα και περιμετρικά στηθαία) - Ασφαλτόπανο - παρατηρήθηκαν λιμνάζοντα νερά βροχής σε μικρές περιοχές της πλάκας οροφής λόγω λανθασμένων κλίσεων. Το κόστος της επιδιόρθωσης των κλίσεων και της αντικατάστασης του ασφαλτόπανου, στα ελαττωματικά σημεία, ανέρχεται σε περίπου €1.196,00. Υπήρχε επίσης πρόβλημα με σωλήνες και καλώδια που διέρχονται από την πλάκα προς τα ντεπόζιτα και προς τις κεραίες. Το κόστος επιδιόρθωσης των κατακόρυφων διελεύσεων και της εξασφάλισης υδατοστεγανότητας και υγρομόνωσης ανέρχεται σε περίπου €500,00.
(3)Οι ράμπες εισόδου/εξόδου οχημάτων στο υπόγειο κατασκευάστηκαν συμφώνως των αρχιτεκτονικών σχεδίων, υπάρχει όμως πρόβλημα με τα χαμηλά αυτοκίνητα που διέρχονται από τις ράμπες. Το κόστος αναπροσαρμογής για τις δύο ράμπες ώστε να λυθεί το πρόβλημα ανέρχεται σε περίπου €800,00.
(4)Τα κουφώματα αλουμινίου - ανοιγόμενα και συρόμενα πορτοπαράθυρα παρουσιάζουν στάσιμο νερό βροχής στους οδηγούς των κουφωμάτων αλουμινίου. Χρειάζεται να ανοιχτούν τρύπες στους οδηγούς για απορροή όμβριων και όπου χρειάζεται να αντικατασταθούν τα μεταλλικά λαμάκια στις μαρμαρόποδιες (πατούδες). Όπου χρειάζεται να τοποθετηθεί σιλικόνη ή παρόμοιο υλικό σφράγισης των αρμών. Το κόστος επιδιόρθωσης ανέρχεται σε περίπου €1.500,00.
(5)Υπάρχουν κενά στα επιχρίσματα περιμετρικά των πριζών, κενά μεταξύ πλαστικού καπακιού και επιχρίσματος. Το κόστος επιδιόρθωσης των κενών που παρατηρούνται ανέρχεται σε, περίπου, €150,00. Όπως εξήγησε ο Μ.Ε.2, και το Δικαστήριο αποδέχεται, οι Ενάγοντες ευθύνονται μόνο για τις κακοτεχνίες υπό στοιχεία
(1)(β),
(2)και
(5)αξίας €2.500,00, €1.196,00, και €150,00 αντίστοιχα. Για τις υπόλοιπες κακοτεχνίες το Δικαστήριο βρίσκει λογική τη θέση του Μ.Ε.2, ότι δεν ευθύνονται οι Ενάγοντες αλλά οι υπεργολάβοι που εκτέλεσαν τις σχετικές εργασίες και οι οποίοι διορίστηκαν απευθείας από τους Εναγόμενους. Δεν υπάρχει ενώπιον του Δικαστηρίου συμφωνία μεταξύ Εναγόντων και Εναγόμενων ότι οι πρώτοι θα είχαν ευθύνη για κακοτεχνίες που θα προκαλούσαν τέτοιοι υπεργολάβοι. Αναφορικά με το θέμα των καθυστερήσεων, σύμφωνα με τον ΜΕ2 ήταν δικαιολογημένη η παράταση χρόνου στην ολοκλήρωση των εργασιών κατά 3 μήνες με χρηματικές αποζημιώσεις και ένα μήνα χωρίς χρηματικές αποζημιώσεις λόγω των καιρικών συνθηκών. Αποτελεί τέλος εύρημα ότι σύμφωνα με τους υπολογισμούς των Εναγόντων οι εκτελεσθείσες εργασίες, αρχικά συμφωνηθείσες, πλέον οι αυξήσεις των τιμών όπως εγκρίθηκαν από το Σύνδεσμο Εργολάβων Οικοδόμων Λεμεσού πλέον οι πρόσθετες εργασίες, ανέρχονται στο ποσό των €581.427,51 περιλαμβανομένου Φ.Π.Α. Οι Εναγόμενοι έχουν καταβάλει το ποσό των €493.036,69 ως εκ τούτου παρέμεινε οφειλόμενο το ποσό των €88.390,82. Νομική πτυχή: Η παρούσα υπόθεση είναι πολιτική, η απόσειση του βάρους απόδειξης θα κριθεί με βάση το ισοζύγιο των πιθανοτήτων. Το βάρος απόδειξης βρίσκεται στους Ενάγοντες, να αποδείξουν τους ισχυρισμούς τους οι οποίοι περιλαμβάνονται στην έκθεση απαίτησης καθώς και στους Εναγόμενους για να αποδείξουν τους ισχυρισμούς της ανταπαίτησης τους. Η απόσειση του βάρους απόδειξης θα αποτιμηθεί υπό το φως της παραδεκτής μαρτυρίας και όχι το παραδεκτό της μαρτυρίας, υπό το πρίσμα πάντοτε του ισοζυγίου των πιθανοτήτων. Σε σειρά αποφάσεων του Ανωτάτου Δικαστηρίου διευκρινίζεται πως η απόσειση του βάρους απόδειξης συναρτάται αποκλειστικά με τη μαρτυρία η οποία κρίνεται αξιόπιστη. Η διαφωνία των διαδίκων προέκυψε μέσα από τη συνεργασία τους η οποία στηρίχθηκε σε συμβόλαιο (Τεκμήριο 11) καθώς και σε επιμέρους επακόλουθα έγγραφα. Κρίνεται χρήσιμο να γίνει αναφορά στις αρχές που διέπουν την ερμηνεία εγγράφων και το σκοπό τους, που δεν είναι άλλος από του να ανακαλυφθεί η πρόθεση των μερών η οποία πρέπει να απορρέει από το έγγραφο. Δεν επιτρέπεται να εικάζεται η πρόθεση των μερών και να αντικαθίστανται η ρητή με την τεκμαιρόμενη πρόθεση (βλέπε υπόθεση Σ. Οικονόμου κ.ά. ν. Γ. Α. Ττοφινή κ.ά.
(1993)1 Α.Α.Δ. 436). Επιπρόσθετα γίνεται παραπομπή στην υπόθεση Θ. Λαζούρας ν. Κ. Σκυλλουριώτου
(1992)1 Α.Α.Δ. 168 όπου επαναλήφθηκε η αρχή πως η ερμηνεία εγγράφων είναι γενικά νομικό ζήτημα το οποίο αποφασίζεται από το Δικαστήριο. Ως επίσης παραπομπή γίνεται στην υπόθεση Marcou v. Theothorou
(1984)1 C.L.R. 635 όπου τονίστηκε η αρχή πως είναι επιτρεπτή η προσαγωγή μαρτυρίας για απόδειξη ότι οι υποκειμενικές προθέσεις των μερών δεν είναι σύμφωνες με τις ειδικές εκφράσεις που χρησιμοποιήθηκαν στο έγγραφο. Συμπεράσματα: Προκύπτει αβίαστα πως από τις 26.02.2008 οπότε ο αρχιτέκτονας του έργου - Μ.Υ.3 - δεν εξέδιδε ή ενέκρινε διατακτικά ή πιστοποιητικά πληρωμής, καθώς επίσης δεν επέβλεπε τις επίδικες εργασίες, η συνεργασία των διαδίκων εξελίχθηκε στη βάση άλλης πρακτικής προκειμένου να ολοκληρωθεί η πολυκατοικία, αφού από τη μια ο εργολάβος ήθελε να πληρωθεί για τις εκτελεσθείσες εργασίες και ο ιδιοκτήτης ήθελε να ολοκληρωθεί το έργο για να παραδώσει τα διαμερίσματα που είχε πωλήσει, αλλά να πωλήσει και τα υπόλοιπα. Ως αποτέλεσμα της πιο πάνω εξέλιξης, την οποία οι διάδικοι αποδέχθηκαν, οι πρόνοιες του άρθρου 31 του συμβολαίου (Τεκμήριο 11) που υπογράφτηκε μεταξύ των διαδίκων και προνοούσε για πληρωμή κατόπιν υποβολής αίτησης προς τον αρχιτέκτονα του έργου είχαν αδρανοποιηθεί. Η ίδια λογική ισχύει και για το θέμα της τελικής έγκρισης των εργασιών αφού δεν υπήρχε πλέον αρχιτέκτονας στο έργο. Ουσιαστικά αυτός εγκατέλειψε τον σημαντικό και καθοριστικό του ρόλο στην επιθεώρηση της ολοκλήρωσης των εργασιών. Άφησε εκτεθειμένους τον εργολάβο, που θα έπρεπε να πληρωθεί αλλά και τον ιδιοκτήτη εκ μέρους του οποίου θα έπρεπε να ελέγξει τις εργασίες που διεξάχθηκαν. Δεν παραγνωρίζονται οι πρόνοιες του Τεκμηρίου 11 ωστόσο ενόψει της αποχώρησης του αρχιτέκτονα από το έργο υιοθετήθηκε από τους διάδικους εκ συμφώνου μία πρακτική η οποία αφού δεν οδήγησε σε πλήρη συμφωνία ως προς τα ποσά του τελικού διατακτικού η υπόθεση κατέληξε στο Δικαστήριο. Δεν παραγνωρίζεται επίσης ο ισχυρισμός επί της Υπεράσπισης ότι ο αρχιτέκτονας δεν ενέκρινε και δεν παρέλαβε το έργο, ωστόσο κρίνεται πως δεν πρόκειται για την περίπτωση όπου ο αρχιτέκτονας δεν εκδίδει τελικό πιστοποιητικό επειδή διαφωνεί με το περιεχόμενο του αλλά είναι ο ίδιος ο αρχιτέκτονας που υπαναχώρησε από το ρόλο και την ευθύνη του όπως αυτός καθορίστηκε στο Τεκμήριο 11. Είναι γι΄ αυτό το λόγο άλλωστε που ο Μ.Ε.1 και Μ.Υ.1 συναντήθηκαν στην απουσία αρχιτέκτονα και συζήτησαν τα ποσά των Τεκμηρίων 21 και 22 και τα οποία όπως ο Μ.Ε.1 κατέθεσε συμφωνήθηκαν πλην των αυξήσεων των εργατικών και των υλικών τα οποία εγκρίθηκαν από το Σύνδεσμο Εργολάβων Οικοδόμων Λεμεσού. Ο ΜΥ1, ως αντιπρόσωπος των Εναγόμενων, με αυτό τον τρόπο αποδέχθηκε την απουσία του αρχιτέκτονα. Υπό τις πιο πάνω περιστάσεις ο εργολάβος δεν είχε άλλη επιλογή αφού δεν υπήρχε αρχιτέκτονας για να επιληφθεί της έγκρισης του τελικού πιστοποιητικού πληρωμής. Εδώ παρεμβάλει χρήσιμο να αναφερθεί πως ο αρχιτέκτονας δεν προχώρησε οποτεδήποτε σε έκδοση τελικού πιστοποιητικού ως είχε υποχρέωση δυνάμει του άρθρου 31
(7)του Τεκμηρίου 11, πολύ δε περισσότερο δεν έδωσε οποιαδήποτε εξήγηση για αυτό. Φαίνεται να επανέρχεται βέβαια, κατά πολύ παράξενο τρόπο, μετά που εγέρθηκε η αγωγή. Κατ΄ επέκταση οι Εναγόμενοι εμποδίζονται από του να ισχυρίζονται ότι οι εργασίες που εκτέλεσαν οι Ενάγοντες δεν έτυχαν της έγκρισης του αρχιτέκτονα τους και πως γι΄ αυτό το λόγο δεν πρέπει ν α πληρώσουν για τις εκτελεσθείσες εργασίες. Κρίνεται ως σχετική η υπόθεση Five Oceans Sea Food & Aquaculture Limited v. Αδελφοί Τύμβιοι Λίμιτεδ, Πολιτική Έφεση 157/2009, ημερομηνίας 13.02.2013 στην οποία το Δικαστήριο παραπέμπει, στο βαθμό που τα γεγονότα της παρούσας υπόθεσης συμπίπτουν. Ο αρχιτέκτονας του έργου διορίστηκε από τους Εναγόμενους. Οποιαδήποτε παράπονα θα πρέπει να στρέφονται έναντι αυτού. Η πληρωμή των τιμολογίων φαίνεται ότι γινόταν από τους Εναγόμενους με επιφύλαξη βέβαια να γίνει τελικός λογαριασμός μετά την παράδοση. Για τη διαφωνία που υπήρξε ως προς το ύψος της αύξησης των εργατικών οι Ενάγοντες εξασφάλισαν σχετικό πιστοποιητικό από το Σύνδεσμο Εργολάβων Οικοδόμων Λεμεσού, ενώ από την πλευρά τους οι Εναγόμενοι δεν έθεσαν αποδεκτή - αξιόπιστη μαρτυρία ενώπιον του Δικαστηρίου για μικρότερο ποσό. Υπενθυμίζεται ότι κατά τις 30.03.2009 οι Εναγόμενοι αν και έθιξαν κάποια παράπονα τους παρέλαβαν την οικοδομή και δεν επανήλθαν παρά μόνο πολύ αργότερα μέσω του αρχιτέκτονα ο οποίος είχε εγκαταλείψει την επίβλεψη. Υπενθυμίζεται πως έχουν ήδη πωληθεί και κατοικηθεί κάποια διαμερίσματα. Επομένως κρίνεται πως οι εργασίες που είχαν αναλάβει οι Ενάγοντες είχαν συμπληρωθεί έμπρακτα στις 30.03.
- Ενώπιον του Δικαστηρίου δεν αποδείχθηκε ότι δεν εκτέλεσαν κάποια εργασία την οποία ανέλαβαν, πλην βέβαια κάποιων εργασιών στα πατώματα μερικών διαμερισμάτων για τους λόγους που ο Μ.Ε.1 εξήγησε και τούτο κατόπιν οδηγιών του ιδιοκτήτη και που εν πάση περιπτώσει δεν χρεώθηκαν. Υπάρχουν παράπονα, εκ μέρους των Εναγομένων για καθυστερήσεις. Κάτι τέτοιο όμως δεν αποδέχθηκε ο Μ.Ε.2, εξηγώντας το λόγο, αντίθετα, έδωσε μαρτυρία για δικαιολογημένη παράταση χρόνου προς τους Ενάγοντες. Συνακόλουθα εφόσον από κοινού εργολάβος και ιδιοκτήτης αποδέχθηκαν τον προαναφερόμενο τρόπο πληρωμής και η οικοδομή παραδόθηκε θα πρέπει να απασχολήσουν το Δικαστήριο μόνο δύο θέματα. Πρώτο αν οφείλονται χρήματα για εκτελεσθείσες εργασίες και δεύτερο αν υπάρχουν κακοτεχνίες σε εργασίες που εκτέλεσαν οι Εναγόμενοι. Στο πρώτο ερώτημα η απόφαση είναι σαφής, υπάρχει, σύμφωνα με τα ευρήματα, υπόλοιπο οφειλόμενο προς τους Ενάγοντες το ποσό των €88.390,
- Και στο δεύτερο ερώτημα επίσης η απάντηση είναι σαφής, υπάρχουν οι κακοτεχνίες που διαπίστωσε ο Μ.Ε.2 και τις οποίες κοστολόγισε διαχωρίζοντας ότι οι Ενάγοντες δεν ευθύνονται για όλες τις κακοτεχνίες αλλά ό,τι αυτοί είχαν υποχρέωση να εκτελέσουν και όχι για εργασίες που εκτέλεσαν υπεργολάβοι διορισμένοι απ΄ ευθείας από τους Εναγόμενους. Το ποσό που απαιτείται να επιδιορθωθούν οι κακοτεχνίες για τις οποίες ευθύνονται οι Ενάγοντες ανέρχεται σε €3.846,00 (€2.500,00 + €1.196,00 + €150,00). Κατ΄ επέκταση των πιο πάνω, λαμβάνοντας υπόψη σχετική νομολογία (βλέπε υπόθεση Α. Χρ. Σολομωνίδης & Αδελφοί Λτδ ν. Tsouris Constructions and Estates Ltd
(1991)1 A.A.Δ. 355) το Δικαστήριο κρίνει ότι οι Ενάγοντες δικαιούνται σε απόφαση αφαιρουμένου του ποσού το οποίο απαιτείται για αποκατάσταση των κακοτεχνιών. Επομένως €88.390,82 μείον το ποσό των €3.846,00 προκύπτει το ποσό των €84.544,82 στο οποίο οι Ενάγοντες δικαιούνται σε απόφαση. Ενόψει των πιο πάνω εκδίδεται απόφαση στην αγωγή προς όφελος των Εναγόντων και εναντίον των Εναγομένων για το ποσό των €84.544,82 με νόμιμο τόκο μέχρι εξόφλησης, πλέον τα δικηγορικά έξοδα όπως αυτά θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο. Αναφορικά με την εισήγηση για επιδίκαση αποζημιώσεων λόγω δικαιωματικής παράτασης στην παράδοση των εργασιών αυτή απορρίπτεται καθότι τέτοια αξίωση δεν καλύπτεται από τα δικόγραφα των Εναγόντων. Αναφορικά με την Ανταπαίτηση αυτή απορρίπτεται καθ΄ ότι οι Εναγόμενοι απέτυχαν να αποδείξουν τις αξιώσεις τους. Ειδικότερα απέτυχαν να αποδείξουν, πέραν των κακοτεχνιών που διαπιστώθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου, οποιεσδήποτε άλλες κακοτεχνίες ή ζημιά για την οποία να ευθύνονται οι Ενάγοντες. Απέτυχαν ειδικότερα να αποδείξουν απώλεια κέρδους λόγω καθυστέρησης στην παράδοση του έργου. Ως αναφέρθηκε, το Δικαστήριο αποδέχθηκε τη μαρτυρία του Μ.Ε.2 και ως εκ τούτου αποτέλεσε σχετικό εύρημα πως είναι ο εργολάβος που δικαιούνταν σε παράταση χρόνου στην παράδοση των εργασιών. Ομοίως απορρίπτονται ως μη αποδειχθείσες οι αξιώσεις περί μείωσης της αξίας της επίδικης πολυκατοικίας. Καμία διαταγή για έξοδα στην ανταπαίτηση ενόψει της συνεκδίκασης. (Υπ.) ................. Δ. Ι. Κίτσιος, Α.Ε.Δ. Πιστό αντίγραφο Πρωτοκολλητής Subject: Civil/Other Actions/Final Αναφορά: Συμβάσεις: Συμβόλαιο Οικοδομικών Εργασιών cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο