ΣΟΦΟΚΛΗ ΑΝΔΡΕΟΥ άλλως ΠΑΤΣΑΛΗ άλλως ΓΕΩΡΓΙΟΥ ν. ΕΡΓΟΛΗΠΤΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΘΕΟΦΑΝΗΣ Η. ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ ΛΙΜΙΤΕΔ κ.α., Αρ. Αγωγής: 3278/11, 12/3/2015 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLAR:2015:A82 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ Ενώπιον: Ε. Γεωργίου-Αντωνίου, Ε.Δ. Αρ. Αγωγής: 3278/11 Μεταξύ: ΣΟΦΟΚΛΗ ΑΝΔΡΕΟΥ άλλως ΠΑΤΣΑΛΗ άλλως ΓΕΩΡΓΙΟΥ Ενάγοντα και
- ΕΡΓΟΛΗΠΤΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΘΕΟΦΑΝΗΣ Η. ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ ΛΙΜΙΤΕΔ
- ΦΑΝΗ ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ Εναγόμενων Ημερομηνία: 12 Μαρτίου,
- Εμφανίσεις: Για Ενάγοντα: κα Μαρνέρου. Για Εναγόμενη Εταιρεία: Καμία εμφάνιση. ΑΠΟΦΑΣΗ Ο Ενάγοντας με ειδικά οπισθογραφημένο κλητήριο ένταλμα αξίωσε από την Εναγόμενη Εταιρεία το ποσό των €53.114- ως ειδικές αποζημιώσεις, ενώ επιπρόσθετα αξίωσε γενικές αποζημιώσεις για τις σωματικές βλάβες τις οποίες υπέστη σε εργατικό ατύχημα, το οποίο είχε λάβει χώρα στην Ορμήδεια στις 24/11/2008, ενώ ο ίδιος ήταν εργοδοτούμενος της Εναγομένης Εταιρείας. Σύμφωνα με την Έκθεση Απαίτησης του Ενάγοντα, ήταν ηλικίας 54 ετών και εργοδοτείτο από την Εναγομένη Εταιρεία, η οποία ασχολείτο με εργοληπτικές και οικοδομικές εργασίες αλλά και κατασκευές. Στις 24/11/2008 η Εναγόμενη Εταιρεία είχε αναλάβει την ανέγερση μιας διώροφης κατοικίας στο χωριό Ορμήδεια και ο Ενάγοντας κατά την εκτέλεση των εργασιών στη συγκεκριμένη κατοικία ενώ προσπαθούσε να αποσυναρμολογήσει την σκαλωσιά ύψους 3,60 μέτρα, χρησιμοποιώντας σφυρί, είχε χάσει την ισορροπία του και είχε πέσει στο έδαφος με αποτέλεσμα να τραυματιστεί. Ως λεπτομέρειες της αμέλειας ή και της παραβάσεως των εκ του Νόμου απορρεόντων καθηκόντων της Εναγόμενης Εταιρείας, ο Ενάγοντας καταγράφει την παράληψή της να προβεί σε σωστή ή και σε οποιαδήποτε εκτίμηση του κινδύνου για την ασφάλεια και υγεία του Ενάγοντα, την παράλειψη της Εναγομένης να τον εφοδιάσει με τον κατάλληλο εξοπλισμό ή και τα μέσα για την εκτέλεση της εργασίας του, την παράληψη λήψης προληπτικών ή και προστατευτικών μέτρων για την ασφάλεια του Ενάγοντα, την παράληψη εφαρμογής συστήματος ασφάλειας και υγείας ή και συστήματος διαχείρισης των κινδύνων, την παράληψη εξασφάλισης ασφαλή τόπου εργασίας, την παράληψη ενημέρωσης του Ενάγοντα για τους κινδύνους ή και τους πιθανούς κινδύνους που προέκυπταν για την ασφάλεια και υγεία του Ενάγοντα, την παράληψη επίβλεψης ή και επιτήρησης κατά την εκτέλεση της εργασίας, την παράληψη εφαρμογής των προνοιών του Νόμου και των Κανονισμών που αφορούν την ασφάλεια και υγεία στην εργασία. Για τη συγκεκριμένη αμέλεια η Εναγόμενη Εταιρεία είχε διωχθεί ποινικά στο Επαρχιακό Δικαστήριο Λάρνακας, στην Υπόθεση αρ. 1635/10 και είχε καταδικαστεί στις 23/11/
- Λόγω του ατυχήματος ο Ενάγοντας κατέστη αναίσθητος και αιμορραγούσε, πλην όμως αντί η Εναγομένη Εταιρεία να καλέσει ασθενοφόρο, μετέφερε τον Ενάγοντα με δικό της αυτοκίνητο στην κατοικία του για να αλλάξει ρούχα και μετά τον μετέφερε στο Τμήμα Πρώτων Βοηθειών του Γενικού Νοσοκομείου Λάρνακας. Στο Γενικό Νοσοκομείο Λάρνακας αντιπρόσωποι ή και εκπρόσωποι της Εναγομένης Εταιρείας είχαν παραπληροφορήσει τον επί καθήκοντι ιατρό ότι ο Ενάγοντας είχε πέσει από το ποδήλατο. Στο Τμήμα Πρώτων Βοηθειών είχε γίνει πλήρης κλινικός και ακτινολογικός έλεγχος και ο Ενάγοντας είχε εισαχθεί στο Τμήμα Ορθοπεδικής για νοσηλεία, με διάγνωση κάκωσης δεξιού ώμου και κάταγμα δεξιάς κοτύλης. Παρέμεινε στο Νοσοκομείο από τις 24/11/2008 μέχρι τις 07/01/2009 και ακολούθως παρακολουθείτο από τα εξωτερικά ιατρεία αλλά και από ιδιώτη ορθοπεδικό ιατρό. Συνεπεία του τραυματισμού του ο Ενάγοντας υπέστη κάκωση δεξιού ώμου και κάταγμα δεξιάς κοτύλης και στη δεξιά άρθρωση είχε σχηματίσει αρθρίτιδα και στένωση του μεσαρθρίου διαστήματος, ενώ στο κάτω δεξιό άκρο παρατηρείται βράχυνση ενός εκατοστού. Η έξω στροφή του δεξιού ισχίου είναι κατηργημένη και στις ακραίες κινήσεις εκλύεται άλγος. Επιπρόσθετα, ο δεξιός του ώμος υπέστη ρήξη υπερακανθίου τένοντα και στην περιοχή υπάρχει αδυναμία κάμψεως και απαγωγής με αντίσταση, ενώ παρατηρείται άλγος και στις ακραίες κινήσεις του. Για αποκατάσταση του υπερακάνθιου τένοντα του δεξιού ώμου ο Ενάγοντας θα πρέπει να υποβληθεί σε επέμβαση, ενώ για το δεξί ισχίο θα πρέπει να υποβληθεί σε αντικατάσταση της άρθρωσης. Το κόστος της αποκατάστασης της ρήξης του υπερακάνθιου τένοντα ανέρχεται στις €4.000- με €5.000- και της αντικατάστασης του ισχίου στις €8.000- με €9.000-. Ο Ενάγοντας, λόγω των τραυματισμών του, αντιμετωπίζει πόνο και δυσκολία στην καθημερινή του ζωή, ιδιαίτερα στη λειτουργικότητα του δεξιού του ισχίου, αφού δυσκολεύεται και στο βαθύ κάθισμα, αλλά υποφέρει και από πόνο στις ακραίες κινήσεις του δεξιού ώμου κατά την προσπάθεια άρσης βάρους με τον βραχίονα. Δεν μπορεί πλέον να εργαστεί ως οικοδόμος και η εργοδότησή του καθίσταται δύσκολη έως αδύνατη. Έχει κριθεί ανίκανος για εργασία σε ποσοστό 75% από το ιατρικό συμβούλιο. Κατά τον χρόνο του τραυματισμού του ο Ενάγοντας λάμβανε μισθό ύψους €1.360- μηνιαίως και από αυτά, ήτοι τα €903- δηλώνονταν στο Τμήμα Κοινωνικών Ασφαλίσεων και τα €367- του δίδονταν σε μετρητά και δεν δηλώνονταν στο Τμήμα Κοινωνικών Ασφαλίσεων. Ως ειδικές ζημιές αξιώνει το ποσό των €300- για τα έξοδα λήψης των ιατρικών πιστοποιητικών και €52.814- για την απώλεια μισθών του από 24/11/2008 μέχρι 24/10/
- Επιπρόσθετα, αξιώνει γενικές αποζημιώσεις για τον πόνο και την ταλαιπωρία που υφίσταται και θα υφίσταται για όλη του τη ζωή καθώς επίσης και για τις μόνιμες βλάβες και την ανικανότητα στην οποία περιήλθε, η οποία είχε ως αποτέλεσμα την απώλεια της εισοδηματικής του ικανότητας και των μελλοντικών εισοδημάτων. Ο Ενάγοντας προώθησε την αξίωσή του με την καταχώρηση Ένορκης Δήλωσης, στην οποία κατέγραψε ότι είναι 58 χρονών και διαμένει με τη σύζυγό του στην Ορμήδεια. Κατά τον χρόνο του ατυχήματος ήταν καθόλα υγιής χωρίς οποιοδήποτε πρόβλημα υγείας, ενώ για τριάντα περίπου χρόνια ασκούσε το επάγγελμα του οικοδόμου. Στις 24/11/2008 ενώ εργαζόταν σε υπό ανέγερση οικοδομή στο χωριό Ορμήδεια και ασχολείτο με το σουβάτισμα και το τρίτο χέρι μιας διώροφης κατοικίας που είχε αναλάβει εργολαβία η Εναγόμενη Εταιρεία, του ζητήθηκε από τον επιστάτη της Εναγομένης 1 να βοηθήσει στην αποσυναρμολόγηση των σκαλωσιών από τον δεύτερο όροφο της κατοικίας. Ενώ ασχολείτο με την αποσυναρμολόγηση, έχασε την ισορροπία του και από το ύψος που βρισκόταν, ήτοι γύρω στα τέσσερα μέτρα, κατέπεσε στο έδαφος. Δεν υπήρχαν οποιαδήποτε προστατευτικά δίκτυα ή άλλα προστατευτικά μέσα γύρω από τις σκαλωσιές γιατί η Εναγομένη ουδέποτε λάμβανε μέτρα ασφάλειας γιατί κόστιζαν. Σύμφωνα με τον ισχυρισμό του, αν υπήρχαν μέτρα ασφαλείας, όπως επιβάλλεται από τον Νόμο, δεν θα έπεφτε. Με το πέσιμο ο ίδιος ένιωσε τρομερό πόνο στο πόδι, στα χέρια, σε όλο το κορμί και είχε αρχίσει να αιμορραγεί. Κάλεσε σε βοήθεια και έτρεξαν κοντά του άλλοι εργοδοτούμενοι στο εργοτάξιο καθώς επίσης και ο Ηλίας Θεοφάνους. Τον σήκωσαν και τον έβαλαν σε ένα διπλοκάμπινο της δουλειάς και ο Ηλίας Θεοφάνους τον μετέφερε στο σπίτι του με οδηγίες του υιού του, διευθυντή της Εναγομένης, για να αλλάξει τα ρούχα του. Ο Ηλίας Θεοφάνους είχε οδηγίες από τον υιό του, διευθυντή της Εναγομένης, να αναφερθεί στις Πρώτες Βοήθειες ότι είχε κτυπήσει πέφτοντας από το ποδήλατο. Όταν έφθασε στο σπίτι του, η γυναίκα του τον βοήθησε να αλλάξει το παντελόνι του, το πουκάμισό του, τα παπούτσια του και του καθάρισε το πρόσωπο, το οποίο ήταν λερωμένο από σουβάδες και αίματα. Ακολούθως, ο πατέρας του, διευθυντή της Εναγομένης 1, τον μετέφερε στο Γενικό Νοσοκομείο Λάρνακας με φρικτούς πόνους και αιμορραγία. Ο ορθοπεδικός ο οποίος εξέτασε τον Ενάγοντα, ο Δρ Κοκκινόφτας, είχε δώσει οδηγίες να μεταφερθεί στο Ορθοπεδικό Τμήμα του Νοσοκομείου. Ο νοσοκόμος, ο οποίος τον περιέθαλψε, του είχε αναφέρει ότι είχε δηλωθεί από το άτομο που τον είχε προσκομίσει στις Πρώτες Βοήθειες ότι είχε πέσει από το ποδήλατο. Σύμφωνα με τον ισχυρισμό του, ο διευθυντής της Εναγομένης Εταιρείας επισκεπτόταν τις οικοδομές καθημερινά για πολύ λίγο χρόνο και τόσο ο ίδιος, καθώς και οι υπόλοιποι υπάλληλοι, είχαν τσακωθεί μαζί του πολλές φορές γιατί αρνείτο να πάρει μέτρα ασφάλειας και προστασίας τους. Επιπρόσθετα, τους απειλούσε ότι αν δεν τους άρεσε ο χώρος εργασίας θα έπρεπε να αποχωρήσουν. Λόγω της συμπεριφοράς αυτής, τόσο ο ίδιος καθώς και οι υπόλοιποι εργοδοτούμενοι αναγκάζονταν να μην παραπονούνται. Είχε παραμείνει στο Γενικό Νοσοκομείο Λάρνακας από τις 24/11/2008 μέχρι τις 07/01/2009 οπότε και εξήλθε με οδηγίες από τους θεράποντες ιατρούς σε σχέση με τη νοσηλεία του. Λόγω του συγκεκριμένου ατυχήματος, ο ίδιος δεν μπορεί πλέον να εργαστεί και έχει κριθεί από το ιατροσυμβούλιο με 75% ανικανότητα για εργασία και λαμβάνει επίδομα ανικανότητας ύψους €598 μηνιαίως. Υπέφερε και υποφέρει μέχρι και σήμερα από φρικτούς πόνους ιδιαίτερα όταν ο καιρός είναι ψυχρός. Σύμφωνα με τον ιατρό Δρ Καλούδη θα χρειαστεί δύο εγχειρίσεις, μια στον δεξιό ώμο και μια στο δεξιό ισχίο, των οποίων το συνολικό κόστος ανέρχεται στις €14.000-. Επιπρόσθετα, κατά το βάδισμα αντιμετωπίζει πρόβλημα κίνησης του δεξιού ποδιού και όταν βαδίζει κουτσαίνει. Ο Ενάγοντας είχε επισυνάψει όλα τα σχετικά πιστοποιητικά ως Τεκμήρια. ΝΟΜΙΚΗ ΠΤΥΧΗ Η Δ.17 θ.2 και θ.3, η οποία συνιστά την βάση της υπό εξέταση αίτησης, προβλέπει ότι: «Where any defendant fails to appear to a writ of summons, and the plaintiff is desirous of proceeding upon default of appearance under any of the following rules of this Order, he shall, before taking such proceeding upon default, file an affidavit of service, or of notice in lieu of service, as the case may be, if such affidavit has not already been filed by the Registrar. Where the writ of summons is for a liquidated demand, whether specially indorsed or otherwise, and the defendant fails, or all the defendants, if more than one, fail, to appear thereto, the plaintiff may apply for judgment for any sum not exceeding the sum claimed by the writ, together with interest at the rate specified in the claim (if any) and costs.» Οι πιο πάνω αναφερθείσες πρόνοιες επιτρέπουν στον Ενάγοντα να αιτηθεί απόφαση λόγω παράλειψης του Εναγόμενου να εμφανιστεί. Όμως, το Δικαστήριο, σύμφωνα με τον θ.13 της Δ.17, μπορεί να καλέσει τον Ενάγοντα να αποδείξει την υπόθεσή του. Ο θ.13 της Δ.17 μιλά από μόνος του και προβλέπει ότι: «The provisions of this Order shall be read subject to this qualification, namely that in all cases in which it is sought to obtain judgment by default the Court or Judge may, where it seems to be necessary or desirable, call upon the plaintiff to prove his claim, and whether the plaintiff is so called upon or not the Court or Judge may only give judgment to the extent to which the plaintiff is in law entitled.» (η υπογράμμιση είναι δική μου) Σε ελεύθερη μετάφραση: «Οι πρόνοιες της διαταγής αυτής θα διαβάζονται με την ακόλουθη επιφύλαξη δηλαδή, ότι σε όλες τις περιπτώσεις στις οποίες επιδιώκεται η έκδοση απόφασης λόγω παράλειψης το Δικαστήριο ή ο Δικαστής μπορεί εκεί όπου θεωρείται αναγκαίο ή επιθυμητό να καλέσει τον Ενάγοντα ν΄ αποδείξει την αξίωσή του, και ανεξάρτητα από το κατά πόσο ο Ενάγοντας κλήθηκε ν΄ αποδείξει την αξίωσή του ή όχι το Δικαστήριο ή ο Δικαστής θα δώσει απόφαση μόνο στην έκταση που ο Νόμος επιτρέπει στον Ενάγοντα την έκδοση απόφασης.» Το γεγονός ότι η μαρτυρία δεν αμφισβητήθηκε, δεν απαλλάσσει το Δικαστήριο από την υποχρέωση, έχοντας κατά νου το Νόμο και τις αρχές οι οποίες ρυθμίζουν το εκάστοτε υπό συζήτηση θέμα, να κρίνει αυθύπαρκτα τη δύναμη της υπόθεσης του Ενάγοντα και κατά πόσο ο τελευταίος έχει, με την προσκομισθείσα και ενδεχομένως κριθείσα ως αξιόπιστη μαρτυρία, υπερβεί το ύψος του πήχη του συγκεκριμένου βαθμού απόδειξης που απαιτείται να υπερπηδηθεί σε κάθε περίπτωση (βλ. Kades v. Nicolaou and Another
(1986)1 C.L.R. 212 και Εθνική Τράπεζα της Ελλάδας ν. Νέστορα Χ"Νέστωρος
(1990)1 Α.Α.Δ. 41). Η υποχρέωση αυτή πηγάζει και από τη Δ.17 θ.13, η οποία προβλέπει ότι, ανεξάρτητα αν η απαίτηση του Ενάγοντα είναι εκκαθαρισμένη και ο Ενάγων ζητά απόφαση ερήμην του Εναγόμενου, το Δικαστήριο έχει την ευχέρεια να καλέσει τον Ενάγοντα να αποδείξει την απαίτησή του για να διαπιστώσει κατά πόσον, με τα στοιχεία που έχει προσκομίσει, έχει αποσείσει το βάρος απόδειξης στο βαθμό που απαιτείται. Η αξιοπιστία εκτιμάται αυτοτελώς και ανεξαρτήτως επιπέδου απόδειξης (βλ. επίσης Barry Wynne v. David Costakis Mavronicolas ως διαχειριστής της περιουσίας του Κωστάκη Δαυίδ Μαυρονικόλα, ανίκανου προσώπου
(2009)1(Β) Α.Α.Δ. 1138, Τράπεζα Κύπρου Δημόσια Εταιρεία Λτδ v. Βασίλη Χαραλάμπους κ.ά.
(2010)1(Β) Α.Α.Δ. 829 και Κυριάκος Σοφοκλέους v. Γιώτας Κυριάκου
(2010)1(Α) Α.Α.Δ. 665). Σε όλες τις προαναφερθείσες αποφάσεις επαναδιατυπώθηκε η αρχή ότι «όπου υπάρχει μόνο μία εκδοχή ως προς τα γεγονότα, εξετάζεται κατά πόσο αυτά "... είναι αρκετά για να αποδείξουν την υπόθεση στο αναγκαίο επίπεδο", στην απουσία βέβαια εγγενών δυσκολιών στην παρουσιαζόμενη από τον μάρτυρα εκδοχή και αξιοπιστία του». Μέσα σε αυτό το νομικό πλαίσιο, είμαι αναγκασμένη να προστρέξω στο περιεχόμενο της Ένορκης Δήλωσης του Ενάγοντα που υπάρχει στο φάκελο του Δικαστηρίου τα τεκμήρια που έχουν επισυναφθεί και τις δικογραφημένες θέσεις του. ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΕΙΣ Το καθήκον του εργοδότη είναι γενικά πολύπτυχο και περιλαμβάνει την υποχρέωση να παρέχει ασφαλές σύστημα εργασίας, ικανό προσωπικό, ασφαλή εξοπλισμό, επαρκή επίβλεψη και ασφαλείς εγκαταστάσεις για εργασία (βλ. Kakou v. Adriatica
(1980)1 CLR 357, Charalambous v. Metalco Ltd
(1982)1 CLR 636, Panayi v. Galatariotis & Sons Ltd
(1971)1 CLR 416). Αποτελεί λοιπόν ένα από τα πιο σημαντικά καθήκοντα του εργοδότη, το οποίο είναι απόλυτο, απέναντι στους υπαλλήλους του, να τους παρέχει ασφαλή τόπο ή ασφαλές σύστημα εργασίας. Η τάση δε της νομολογίας τα τελευταία χρόνια είναι η πλήρης εμπέδωση αυτής της προστασίας των εργαζομένων, βλ. Κυριάκου ν. Caramondani Bros Limited
(2001)1(A) A.A.Δ. 219. Η ευθύνη για τη διασφάλιση ασφαλών συνθηκών εργασίας βαρύνει αποκλειστικά τον εργοδότη και δεν μπορεί να μετατεθεί στους ώμους του εργοδοτούμενου. Σχετική με τα υπό εκδίκαση θέματα είναι και η υπόθεση Αγγελή v. Κάρκα κ.ά.
(2006)1(Β) Α.Α.Δ. 1118, όπου ο εργοδότης ενός εργάτη οικοδομών που έπεσε στο έδαφος από ικρίωμα ανεγειρόμενης οικοδομής και τραυματίστηκε σοβαρά κρίθηκε αποκλειστικά υπεύθυνος για την πρόκληση του εργατικού ατυχήματος και κλήθηκε να καταβάλει αποζημιώσεις στον εργοδοτούμενο του. Σε σχέση με την ευθύνη του εργοδότη χαρακτηριστικό είναι το ακόλουθο απόσπασμα: «Η ευθύνη για τη διασφάλιση ασφαλών συνθηκών εργασίας βαρύνει αποκλειστικά τον εργοδότη και δεν μπορεί να μετατεθεί αυτή η ευθύνη στους ώμους του εργοδοτουμένου. Έτσι και στην προκείμενη περίπτωση το καθήκον του εργοδότη για τη διασφάλιση ασφαλών συνθηκών εργασίας στον εργοδοτούμενο του ήταν υπαρκτό και ο εφεσείων δεν το εξετέλεσε.» Όσον αφορά τις ειδικές αποζημιώσεις, που συνήθως απαιτούνται στις περιπτώσεις εργατικών ατυχημάτων, είναι πάγια νομολογημένο ότι οι ειδικές ζημιές πρέπει να εξειδικεύονται στην έκθεση απαίτησης, να καταγράφονται αναλυτικά και ξεκάθαρα στις έγγραφες προτάσεις και να αποδεικνύονται με αυστηρότητα, με σαφήνεια και με συγκεκριμένα στοιχεία (βλ. μεταξύ άλλων Ανδρέα Πίριλλου v. Ρουπινέττας Κονναρή
(2000)1 Α.Α.Δ. 1153,Βάσω Μιχαήλ v. Ανδρέας Ονουφρίου
(2002)1 Α.Α.Δ. 1349, R.K.B. Leathergoods Limited v. Βιργίνια Ευαγγέλου Αγγελίδη
(2004)1 Α.Α.Δ. 1071, Νεοκλής Αντωνιάδης v. Μιχάλης Σπύρου
(1998)1 Α.Α.Δ. 1171, Κούνουνα κ.α. v. Κώστας Κυριάκου & Υιός Λτδ κ.α.
(2001)1(Γ) Α.Α.Δ. 2126). Στην εξεταζόμενη υπόθεση οι ειδικές ζημιές εξειδικεύονται με ακρίβεια στα δικόγραφα, γι' αυτό και θα πρέπει περαιτέρω να εξετασθεί κατά πόσον έχουν αποδειχθεί με την αυστηρότητα που απαιτεί η νομολογία. Ο Ενάγοντας αξιώνει το ποσό των €53.114- ως ειδικές αποζημιώσεις. Οι ειδικές αποζημιώσεις πρέπει να αποδεικνύονται αυστηρά σύμφωνα με τη νομολογία. Σύμφωνα με την πρόσφατη νομολογία όπως αποτυπώθηκε στην απόφαση Ανδρέας Χρυσοστόμου ν CYPRIALIFE LTD
(2011)1 (Β) Α.Α.Δ. 1490: «Ο εφεσείων απέτυχε να αποδείξει κατά τρόπο αυστηρό τις ειδικές ζημιές που διεκδίκησε με την αγωγή του. Έχει κατ' επανάληψη τονιστεί από το Εφετείο ότι οι ειδικές ζημιές πρέπει να αποδεικνύονται αυστηρά και με θετική μαρτυρία και ότι δεν είναι αρκετό να προβάλλονται στα δικόγραφα αλλά πρέπει και να αποδεικνύονται με σαφήνεια και με συγκεκριμένα στοιχεία. Βλ. Πίριλλος ν. Κονναρή
(2000)1(Β) Α.Α.Δ. 1153, Ερωτοκρίτου κ.α. ν. Φούτρη
(2001)1(Β) Α.Α.Δ. 921 και Μεταξάκης ν. Δήμου Λευκωσίας
(2003)1 Α.Α.Δ. 467.» Εναπόκειται στον Ενάγοντα σε κάθε περίπτωση να αποδείξει με κατάλληλη μαρτυρία τα κονδύλια που συνιστούν ειδική ζημιά και τα οποία έχει προηγουμένως συμπεριλάβει στο δικόγραφό του. Οι ζημιές δεν είναι αρκετό να προβάλλονται στα δικόγραφα. Πρέπει να αποδεικνύονται και να αποδεικνύονται με σαφήνεια και με συγκεκριμένα στοιχεία. Όπως αναφέρθηκε στην Αγγλική υπόθεση Bonham - Carter v. Hyde Park Hotel
(1948)64 T.L.R. 177 από τον Λόρδο Goddard: «Plaintiffs must understand that if they bring actions for damages is for them to proof their damage; it is not enough to write down the particulars, and, so to speak, throw them at the head of the court, saying "This is what I have lost, I ask you to give me these damages" They have to prove it.» Ο Ενάγοντας έχει επισυνάψει, ως Τεκμήριο 7, την απόδειξη του ιατρού Καλούδη που αποδεικνύει το κονδύλι των €300- που αφορά την έκδοση του πιστοποιητικού και την ιατρική παρακολούθηση. Σίγουρα το ποσό αυτό μπορεί να του αποδοθεί. Όπως επίσης μπορεί να του αποδοθεί το κονδύλι που αφορά τις δυο εγχειρήσεις, ήτοι €14.000-. Αξιώνει όμως απώλεια μισθών σε σχέση με την περίοδο 24/11/2008 με 24/10/
- Του είχε παραχωρηθεί σύνταξη ανικανότητας ύψους €541,60- από 25/05/
- Θα πρέπει λοιπόν τώρα να εξετασθεί κατά πόσον ο Ενάγοντας πέτυχε να αποδείξει το ύψος του μισθού του, ήτοι €1.360-, την επίδικη χρονική περίοδο. Αποτελεί εύρημα του Δικαστηρίου ότι ο Ενάγοντας έλαβε αναρρωτική άδεια από 24/11/2008 μέχρι 31/05/2009 σύμφωνα και με το περιεχόμενο του Τεκμηρίου
- Σε σχέση με το θέμα των απολαβών του, ο Ενάγοντας κατάθεσε κατάσταση αποδοχών του ως Τεκμήριο
- Ο δηλωμένος μισθός του Ενάγοντα, για το έτος 2008, ανερχόταν στις €9.935- και φαίνεται να είχε απολαβές και για το
- Οπόταν, δεν μπορεί να του αποδοθεί οτιδήποτε πέραν από αυτό το ποσό ενόψει του ότι δεν έχει προσκομίσει φορολογικές δηλώσεις στις οποίες να δηλώνεται το πραγματικό φορολογητέο του εισόδημα. Η βασική αρχή που καθιερώθηκε από τη νομολογία είναι ότι ο ενάγων δεν μπορεί να ανακτήσει πέραν εκείνου που έχει χάσει. Στο σύγγραμμα Streets on Torts, στις σελίδες 602-603, εξηγείται ότι η αποζημίωση του ενάγοντα μπορεί να επηρεαστεί από κοινωνικές παροχές που προσφέρονται από το κράτος στη βάση του ότι το κράτος δεν θα επωμισθεί τις οικονομικές συνέπειες της αδικοπραξίας του εναγομένου για τις οποίες ο τελευταίος είναι υπόλογος απευθείας στο κράτος, ενώ από την άλλη ο ενάγων δεν πρέπει να τύχει διπλής αποζημίωσης. Όπως λέχθηκε στην υπόθεση Iacovou Brothers (Constructions) Ltd ν. Κρίκκη
(2004)1(Α) Α.Α.Δ. 398, η αποτυχία του εφεσίβλητου να εργοδοτηθεί σε ελαφρότερη εργασία δεν συνιστά παράγοντα επιδίκασης αποζημιώσεων. Στην υπόθεση εκείνη είχε κριθεί ότι ο εφεσίβλητος μπορούσε λόγω της μείωσης της ικανότητας του για εργασία να εργαστεί σε ελαφρότερη εργασία και λόγω έλλειψης μαρτυρίας για το ύψος των απολαβών σε άλλη εργασία από αυτή που δεν ήταν ικανός πλέον να εργασθεί, δεν υπήρχε πρόσφορο έδαφος επιδίκασης αποζημιώσεων από τη λήξη της αναρρωτικής του άδειας μέχρι την έκδοση της πρωτόδικης απόφασης. Στην υπόθεση Ερωτοκρίτου κ.α. ν. Φουτρή
(2001)1(Α) Α.Α.Δ. 921, όπου ακυρώθηκε η επιδίκαση ποσού που αφορούσε την απώλεια εισοδημάτων του εφεσίβλητου από τον χρόνο που κατέστη μερικώς ικανός για εργασία μέχρι την εκδίκαση της υπόθεσης, λέχθηκε ότι όταν ελλείπουν τα στοιχεία που θα βοηθούσαν το Δικαστήριο να καταλήξει σε ακριβές ποσό όσον αφορά τις ειδικές αποζημιώσεις, που πρέπει να αποδεικνύονται αυστηρά, δεν μπορεί να επιδικαστεί κατ' αποκοπή ή κατά προσέγγιση ποσό που αφορά απώλεια εισοδημάτων από τον χρόνο που έπαυσε η ανικανότητα του εφεσίβλητου για εργασία μέχρι την εκδίκαση της υπόθεσης. Στην υπόθεση Αριστοδήμου ν. Πέτρου
(1995)1 Α.Α.Δ. 980 λέχθηκε ότι ο Ενάγοντας-ζημιωθείς έχει καθήκον να αποδείξει την πραγματική ζημιά που υπέστη, αφαιρουμένων των φορολογικών του επιβαρύνσεων. Αν δεν το πράξει το Δικαστήριο πρέπει να προβεί το ίδιο σε ένα υπολογισμό, όχι κατ' ανάγκη ακριβή, με βάση τους σχετικούς νόμους που αφορούν την πληρωμή φόρου εισοδήματος, της έκτακτης εισφοράς, έκτακτης εισφοράς για την άμυνα και κοινωνικών ασφαλίσεων και να καταλήξει στο καθαρό ποσό των εισοδημάτων του. Έτσι παρά την απουσία επακριβών στοιχείων, στην Συκοπετρίτης ν. Αθηνάκη
(2005)1 Α.Α.Δ. 844, το ίδιο το Εφετείο, προχώρησε στο γενικό υπολογισμό ενός ποσού για φόρο εισοδήματος και για εισφορές κοινωνικών ασφαλίσεων, το οποίο και αφαίρεσε από το αποδειχθέν ακάθαρτο εισόδημα του θύματος ατυχήματος για σκοπούς υπολογισμού απώλειας απολαβών, βλ. Χαραλάμπους ν. Χριστοφόρου,
(2012)1(Γ) ΑΑΔ 2812. Ο Ενάγοντας δικαιούται, ως ειδικές αποζημιώσεις, την απώλεια των εσόδων από την εργασία του από 24/11/2008 μέχρι 31/05/2009 που τελούσε με αναρρωτική άδεια και ακολούθως κρίθηκε ανίκανος για εργασία και του χορηγήθηκε επίδομα ανικανότητας, βλ. Fysco v. Γεωργίου
(1991)1 Α.Α.Δ. 1014 και Βαρβάρα Χρίστου Μιχαήλ ν. Φίλιος Γ. Συκοπετρίτης Λτδ
(2000)1(Β) Α.Α.Δ. 1049. Δηλαδή, για 6 μήνες, ήτοι 6 × €903, το συνολικό ποσό των €5418-. Αυτό γιατί τα στοιχεία που έχουν τεθεί ενώπιον του Δικαστηρίου και έχουν γίνει δεκτά δεν επιτρέπουν τον ακριβή υπολογισμό των φορολογικών υποχρεώσεων του Ενάγοντα. Έχει γίνει δεκτό ότι κατά το χρόνο του ατυχήματος ήταν ηλικίας 54 ετών και ήταν παντρεμένος. Με δεδομένο όμως το μηνιαίο εισόδημα του Ενάγοντα και ότι αυτός ήταν εργοδοτούμενος και λαμβάνοντας υπόψην τους σχετικούς νόμους που αφορούν την πληρωμή φόρου εισοδήματος, της έκτακτης εισφοράς, έκτακτης εισφοράς για την άμυνα και κοινωνικών ασφαλίσεων, στη βάση γενικού υπολογισμού, κρίνεται ότι ποσό των €100- το μήνα είναι αρκετό για να καλύψει τις φορολογικές και άλλες υποχρεώσεις του. Με την αφαίρεση λοιπόν αυτή, το καθαρό εισόδημα του Ενάγοντα καθορίζεται στα €903- το μήνα. Συνεπώς, ο Ενάγοντας απώλεσε μισθούς, οι οποίοι ανέρχονται συνολικά στο ποσό των €5.418-. Ακολούθως είχε επιλέξει κριθεί ανίκανος για εργασία και λάμβανε επίδομα €598- από το Κράτος. ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΕΙΣ Όσον αφορά τις γενικές αποζημιώσεις, είναι γνωστό ότι στόχος των αποζημιώσεων είναι να αποδοθεί δικαιοσύνη στην απώλεια και στη ζημιά του Ενάγοντα χωρίς να τίθεται υπέρμετρο βάρος στον αδικοπραγούντα, βλ. Paraskevas (Overseas) Ltd v. Christofi
(1982)1 C.L.R 789 και Ανδρέου ν. Θεμιστοκλέους
(2004)1 Α.Α.Δ 355. Η σημασία επιδίκασης γενικών αποζημιώσεων στις περιπτώσεις ατυχημάτων έχει εκφραστεί σε σωρεία κυπριακών αποφάσεων. Όπως χαρακτηριστικά τονίστηκε στην υπόθεση Ανδρέας Νεοκλέους v. Simon John Worley
(2001)1 Α.Α.Δ. 652 το ύψος των αποζημιώσεων είναι αλληλένδετο με τα ιδιαίτερα περιστατικά του κάθε τραυματία. Ισχύει η αρχή ότι στον τομέα των αποζημιώσεων ο ανθρώπινος πόνος και η δυσχέρεια αντιμετωπίζεται με μεγαλύτερη ευαισθησία. Η υγεία είναι ο κοινός παρονομαστής για την ευημερία του ανθρώπου. Μέσα από την κυπριακή νομολογία αναδύεται μία αυξητική τάση στον καθορισμό τους αφού λαμβάνονται υπόψη, μεταξύ άλλων, ο πόνος και η ταλαιπωρία του θύματος, βλ. A. Panayides Contracting Ltd v. Χαραλάμπους
(2004)1 Α.Α.Δ. 416, Fysco Constructing Co Ltd v. Χριστάκης Γεωργίου
(1991)1 Α.Α.Δ. 1014. Η όποια όμως προσπάθεια γίνει για άνοδο του επιπέδου των γενικών αποζημιώσεων δεν πρέπει να είναι ανεξέλεγκτη Αρετούλλα Μακρή και άλλος v. Αυγερινού Ταλιώτη
(1997)1 Α.Α.Δ. 1148. Έχει τονιστεί η ανάγκη για μια πιο δίκαιη και φιλελεύθερη αποτίμηση του ανθρώπινου πόνου και των πολλαπλών στερήσεων που προκαλούν οι αναπηρίες στα θύματα της αμέλειας. Προηγούμενες αποφάσεις δεν αποτελούν δεσμευτικό προηγούμενο αλλά παρέχουν καθοδήγηση στον καθορισμό τέτοιων αποζημιώσεων. Παράλληλα, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η συνεχής μείωση της αξίας του χρήματος, βλ. Χάρης Νικολάου v. Νίκου Νικολάου
(2003)1 Α.Α.Δ. 1460. Από την άλλη έχει επίσης ειπωθεί μέσα από τη νομολογία ότι η αυξητική τάση στις αποζημιώσεις δεν αποτελεί και οδικό χάρτη για αιτιολόγηση παροχής αυξανόμενων ποσών σε κάθε περίπτωση, βλ. Σπύρος Μελάς και Ελένη Λτδ v. Πολίτη
(2003)1 Α.Α.Δ. 590, Γεώργιος Ταμπούρα v. Κυριακής Κολάνη άλλως Κίκας Κολάνη
(2008)1 (Α) Α.Α.Δ. 384. Η απόδοση αποζημιώσεων πρέπει επίσης να αντανακλά και να αντικατοπτρίζει την αγοραστική αξία του χρήματος σε δεδομένη στιγμή, ώστε με εύλογο τρόπο να προσεγγίζεται τουλάχιστο χρηματικά η αποκατάσταση της ζημιάς. Επομένως, οι αποζημιώσεις θα πρέπει να συνιστούν εύλογη και δίκαιη αποκατάσταση του ενάγοντα και να είναι κοινωνικά αποδεκτές, βλ. Μιχαήλ v. Ιωάννου & Παρασκευαΐδης Λτδ
(1998)1 Α.Α.Δ. 1494. Σκοπό έχουν την αποκατάσταση του ζημιωθέντος για τη ζημιά, απώλεια ή βλάβη που έχει υποστεί και όχι την τιμωρία του αδικοπραγούντος. Σε ό,τι αφορά την απώλεια μελλοντικών μισθών το ποσό το οποίο θεωρεί ορθό το Δικαστήριο να επιδικάσει αποτελεί σύμφωνα με την νομολογία μέρος των γενικών αποζημιώσεων, βλ. Μαυροπετρή ν. Λουκά
(1995)1 Α.Α.Δ. 66, Φοινικαρίδης ν. Γεωργίου
(1991)1 Α.Α.Δ. 475, Clarke v. Rotax Aircraft
(1975)3 All E.R. 794 και Ανδρέας Πασσάντας, ανήλικος μέσω των γονέων και φυσικών κηδεμόνων του Μάριου Πασσάντα και Χρυστάλλας Αντωνίου ν. Πανίκου Μόρου
(2008)1 Α.Α.Δ. 690. Όπως έχει αποφασιστεί στις προαναφερθείσες υποθέσεις, όταν για διάφορους λόγους καθίσταται αδύνατη η χρήση πολλαπλασιαστή και πολλαπλασιαστέου, παρέχεται στο Δικαστήριο η δυνατότητα επιδίκασης ενός κατ΄ αποκοπήν ποσού ως αντιπροσωπεύον τη μελλοντική απώλεια εισοδημάτων διότι, όπως εξηγείται και στο σύγγραμμα του McGregor on Damages, 15η έκδ., σελ. 220, παρ. 336, οι δυσκολίες που πιθανόν να αντιμετωπίζονται λόγω ασάφειας ως προς το χρονικό διάστημα που δυνατόν να διαρκέσει η αναπηρία του ενάγοντος ή και λόγω αστάθμητων παραγόντων που αφορούν τη μελλοντική ζωή του, δεν πρέπει να αναχαιτίζουν το Δικαστήριο από το να προβαίνει, καθηκόντως, σε μια εκτίμηση της πιθανής αυτής απώλειας. Όμως, το πρόβλημα που προκύπτει είναι ότι δεν δικογραφήθηκε με επάρκεια η αναζήτηση κονδυλίου για απώλεια εισοδημάτων, ως μέρος των γενικών αποζημιώσεων. Έγινε μόνο μια φευγαλέα αναφορά, στην παράγραφο 19 της Έκθεσης Απαίτησης. Ο Ενάγοντας έχει αποτύχει να αποδείξει το ύψος της μείωσης των εισοδημάτων του λόγω της μείωσης της ικανότητας του για εργασία γι' αυτό και δεν μπορεί να του αποδοθεί οποιονδήποτε ποσό. Όσον αφορά τις γενικές αποζημιώσεις για τον πόνο, την ταλαιπωρία και τη μόνιμη βλάβη που υπέστη λόγω του ατυχήματος οποιεσδήποτε προηγούμενες αποφάσεις αναφορικά με αποζημιώσεις δεν αποτελούν δεσμευτικό προηγούμενο, αλλά παρέχουν καθοδήγηση γιατί είναι σχεδόν αδύνατο να βρεθούν δύο υποθέσεις με τα ίδια ακριβώς στοιχεία, βλ. Σπύρου ν. Χ"Χαραλάμπους
(1989)1(Ε) Α.Α.Δ. 298 και G & L Calibers Ltd v. Λεμεσιανού
(2003)1 Α.Α.Δ. 948. Άντλησα καθοδήγηση από αριθμό αποφάσεων στις οποίες υπάρχει, σχετική πάντα, αναλογία με τη συγκεκριμένη υπόθεση στην έκταση των κακώσεων και στα επακόλουθά τους, προβαίνοντας βέβαια στις αναγκαίες προσαρμογές και λαμβάνοντας υπόψη ότι κάθε υπόθεση έχει τις ιδιαιτερότητές της ως επίσης ότι προηγούμενες αποφάσεις σε σχέση με το ποσό των αποζημιώσεων μόνο ενδεικτική σημασία μπορεί να έχουν αφού είναι σχεδόν αδύνατο να βρεθούν δύο υποθέσεις με τα ίδια ακριβώς στοιχεία ενώ κάθε περίπτωση διαφέρει ανάλογα με το είδος και την έκταση του τραυματισμού καθώς και τις ιδιαίτερες συνθήκες της, βλ. Ερωτοκρίτου κ.α. v. Καραολή
(1998)1Α Α.Α.Δ. 445. Στην υπόθεση Ζαχαρία κ.α. ν. Καραολή
(2004)1(Α) Α.Α.Δ. 72, επικυρώθηκαν κατ' έφεση οι επιδικασθείσες γενικές αποζημιώσεις £28.000 σε καθηγήτρια μαθηματικών ηλικίας 35 ετών, που τραυματίστηκε σοβαρά στο δεξί χέρι. Παρά το καλό αποτέλεσμα που προέκυψε από τις αλλεπάλληλες χειρουργικές επεμβάσεις (δέκα) και την φυσιοθεραπεία, παρέμειναν μόνιμα προβλήματα δυσκαμψίας και αδυναμία σύσφιξης του δεξιού χεριού καθώς και περιορισμός κινητικότητας, αντιμετωπίζοντας δυσκολία συγκράτησης αντικειμένων, απασχόλησης με όλες τις δουλειές του σπιτιού και προσωπικής περιποίησης καθώς και δυσκολίες στην εργασία της. Παρουσίασε ψυχολογικά προβλήματα, έχοντας δύσμορφες ουλές σε όλη την έκταση του βραχίονα και στην εμπρόσθια επιφάνεια του αντιβραχίου. Λαμβάνοντας υπόψη αφενός το τραύμα του Ενάγοντα και όλη την πορεία αυτού μέχρι σήμερα, τον πόνο και την ταλαιπωρία την οποία υπέστηκε, καθώς και την ταλαιπωρία που θα υποστεί κατά τις δύο χειρουργικές επεμβάσεις (αποκατάσταση της ρήξης του υπερακάνθιου τένοντα και αντικατάσταση της άρθρωσης), αφετέρου το γεγονός ότι του έχουν παραμείνει κατάλοιπα κρίνεται ότι το ποσό των €35.000- είναι εύλογο και δίκαιο ως αποζημίωση για τις σωματικές του βλάβες. Το ατύχημα είχε γίνει στις 24/11/2008, το Κλητήριο Ένταλμα είχε καταχωριστεί 11/11/2011. Για την καθυστέρηση των δύο
(2)ετών στην καταχώρηση της αγωγής δεν δόθηκε κάποια δικαιολογία. Με γνώμονα λοιπόν τα πιο πάνω δεδομένα της υπόθεσης και τις κατευθυντήριες γραμμές της νομολογίας (βλ. και Miller v. Petek
(1999), 1 Α.Α.Δ. 2091, Θεοδούλου ν. A. Panayides Contracting Ltd
(1999)1 Α.Α.Δ. 2134) θεωρώ ορθό και δίκαιο όπως επιδικάσω νόμιμο τόκο από την ημερομηνία καταχώρησης της αγωγής, ήτοι από 11/11/2011, τόσο επί των γενικών όσο και επί των ειδικών αποζημιώσεων. Όπως είναι γνωστό ο νόµιµος τόκος µέχρι την τροποποίηση του περί Δικαστηρίων Νόµου (Τροποποιητικός Νόµος (Αρ. 2) Ν.81(Ι)/2008)ήταν 8%. Από την ηµέρα δηµοσίευσης του Ν.81(Ι)/2008, δηλαδή την 15/10/2008, ο νόµιµος τόκος µειώθηκε σε 5.5%. Ανάλογη τροποποίηση επέφερε και ο τροποποιητικός 82(Ι)/2008 στο αντίστοιχο άρθρο 58Α του Περί Αστικών Αδικηµάτων Νόµου, Κεφ. 148. Ως εκ τούτου, εκδίδεται απόφαση, υπέρ του Ενάγοντα και εναντίον της Εναγομένης Εταιρείας 1, ως ακολούθως: α) €20.000- ως ειδικές αποζημιώσεις, πλέον τόκο 4% από 11/11/2011 μέχρι εξοφλήσεως. Στο εν λόγω ποσό συμπεριλαμβάνεται το ποσό των €14.000- που αποτελεί το κόστος δύο μελλοντικών εγχειρήσεων, ως επίσης €300 που αποτελεί το κόστος της εξέτασής του από τον ορθοπεδικό ιατρό. β) €35.000- ως γενικές αποζημιώσεις, πλέον τόκο 4% από 11/11/2011 μέχρι εξοφλήσεως. γ) πλέον έξοδα ως θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο, στην κλίμακα των επιδικασθέντων ποσών με τόκο 4% μέχρι εξοφλήσεως. (Υπ.) ................. Ε. Γεωργίου-Αντωνίου, Ε. Δ. Πιστόν Αντίγραφον Πρωτοκολλητής cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο