Αδάμος Α. Κοτζιάπασιης κ.α. ν. Νίκη Χατζηγιάννη κ.α., Αρ.αγωγής 378/2010, 9/2/2015

(5)βαθμού με αυτόν. Οι Ενάγοντες που είναι εγγονοί πρώτου εξαδέλφου του Κοτζιάπασιη είναι συγγενείς έκτου

(6)βαθμού με αυτόν. Οι πρώτοι εξάδελφοι του Κοτζιάπασιη είναι συγγενείς τετάρτου

(4)βαθμού με αυτόν. Ολοι ανήκουν στην Τέταρτη τάξη προσώπων όπως αυτή καθορίζεται στο Πρώτο Παράρτημα. Επειδή δεν υπάρχουν πρόσωπα που να ανήκουν στην Πρώτη, Δεύτερη ή Τρίτη τάξη, τα δικαιούχα πρόσωπα είναι «Οι πλησιέστεροι συγγενείς του αποβιώσαντος που ζουν κατά το θάνατο του μέχρι και του έκτου βαθμού συγγένειας του πλησιέστερου βαθμού που αποκλείει τον απώτερο». Εφόσον υπάρχουν πρόσωπα στην Τέταρτη τάξη με βαθμό συγγένειας τετάρτου

(4)βαθμού, δηλαδή πρώτοι εξάδελφοι του Κοτζιάπασιη που ζούσαν κατά το θάνατο του, αυτοί κληρονομούν την περιουσία του Κοτζιάπασιη σε ίσες μερίδες και αποκλείουν τα πρόσωπα της Τέταρτης τάξης με συγγένεια πέμπτου

(5)και έκτου

(6)βαθμού, δηλαδή τους Ενάγοντες. Το ίδιο ζήτημα απασχόλησε το Εφετείο στην Pieras Michael & Others v. Nicos I. Antoniou & Others etc

(1969)1 C.L.R. 547. Aναφέρεται στη σελ. 554: «In the instant case, the surviving first cousins as well as the children of the predeceased first cousins, are persons falling in the fourth class of the first schedule. They are all within the sixth degree; the surviving first cousins being of the fourth degree (according to the second schedule) and the children of the predeceased first cousins, being of the fifth degree. As expressly provided in the first schedule, the nearer degree exclude those more remote. The surviving first cousins, being nearer in degree, exclude the children of the predeceased first cousins as more remote». Κατά την αγόρευση του ο δικηγόρος των Εναγόντων δεν αμφισβήτησε ότι η ορθή ερμηνεία του Νόμου είναι όπως διατυπώνεται στην πιο πάνω αυθεντία και υιοθετείται από τους Εναγόμενους. Εισηγήθηκε, ωστόσο, πως ο Νόμος είναι αντισυνταγματικός γιατί παραβιάζει, όπως πιο κάτω αναπτύσσεται, την ισότητα. Ζήτημα αντισυνταγματικότητας των επιμέρους διατάξεων του περί Διαθηκών και Διακατοχής Νόμου δεν είχε εγερθεί ούτε στην Εκθεση Απαίτησης ούτε στην Απάντηση στην Υπεράσπιση που οι Ενάγοντες καταχώρησαν. Στην The Improvement Board of Eylenja v. Andreas Constantinou

(1966)1 C.L.R. 167, 183 - 184, αναφέρεται με παραπομπή στην Attorney General v. Imbrahim

(1964)C.L.R. 195, 200 ότι δεν είναι πλέον απαραίτητο να ακολουθείται η διαδικασία της παραπομπής κάτω από το Αρθρο 144 του Συντάγματος και πως όλα τα ζητήματα ισχυριζόμενης αντισυνταγματικότητας πρέπει να θεωρούνται ως νομικά θέματα στη διαδικασία. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι ζητήματα συνταγματικής σημασίας μπορεί να εγείρονται με πρόχειρο τρόπο χωρις να παρέχεται η ευκαιρία στην άλλη πλευρά να ακουστεί. Διατυπώνεται η άποψη ότι όπου διάδικος σε αστική διαδικασία επιθυμεί να εγείρει ζήτημα αντισυνταγματικότητας οιουδήποτε νόμου πρέπει είτε να το εγείρει εξειδικευμένα και με πλήρεις λεπτομέρειες στη δικογραφία του είτε, εάν επιθυμεί να εγείρει τέτοιο ζήτημα σε κατοπινό στάδιο των διαδικασιών, όπως έχει δικαίωμα να πράξει, να το διατυπώνει γραπτώς και να καθορίζει το ερώτημα που εγείρεται λεπτομερώς. Αναφέρεται ακόμη ότι όταν το ζήτημα εγείρεται κατά τη διαδικασία της ακρόασης το εκδικάζον Δικαστήριο μπορεί να πρέπει να ασκήσει τη διακριτική του ευχέρεια και να αποδεχτεί αίτημα της άλλης πλευράς γι΄ αναβολή ώστε να της παρασχεθεί η δυνατότητα να προετοιμάσει τη θέση της. Στην προκειμένη περίπτωση παρά το ότι το ζήτημα πρωτοηγέρθηκε στην τελική αγόρευση του δικηγόρου των Εναγόντων, ο δικηγόρος των Εναγομένων δεν αισθάνθηκε ότι χρειαζόταν χρόνο για να απαντήσει σε άλλη δικάσιμο και οι αγορεύσεις ολοκληρώθηκαν αυθημερόν. Η θέση των Εναγόντων είναι ότι είναι αντισυνταγματικές οι διατάξεις του Νόμου που δεν τους επιτρέπουν να είναι δικαιούχοι στο μέρος της περιουσίας του Κοτζιάπασιη που ο πατέρας ή μητέρα ή παππούς ή γιαγιά τους, πρώτος εξάδελφος ή πρώτη εξαδέλφη του Κοτσιάπασιη, θα κληρονομούσε εάν ήταν στη ζωή όταν απεβίωσε ο Κοτζιάπασιης. Στην επιχειρηματολογία αντιπαραβάλλεται η περίπτωση των προσώπων που ανήκουν στην Τέταρτη τάξη με τις περιπτώσεις προσώπων που ανήκουν στην Πρώτη και Δεύτερη τάξη. Στην περίπτωση των τάξεων αυτών τα πρόσωπα δικαιούνται σε ίσες μερίδες κατά ρίζες (per stirpes) παρά το θάνατο του πατέρα ή μητέρας τους που θα ήταν κληρονόμος του αποβιώσαντα εάν δεν είχε αποβιώσει πριν από αυτόν. Τα εγγόνια προσώπου κληρονομούν τον παππού/γιαγιά τους αν ο πατέρας/μητέρα τους (γιος/θυγατέρα του παππού/γιαγιάς) απεβίωσε πριν τον παππού/γιαγιά. Ακόμα, αδελφότεκνα κληρονομούν το θείο/θεία τους αν ο πατέρας/μητέρα τους (αδελφός/αδελφή του θείου/θείας) απεβίωσε πριν τον θείο/θεία. Αναφέρθηκε στην Pieras Michael, που υπενθυμίζεται ότι αποφασίστηκε το 1969, μετά τη θέσπιση του Συντάγματος, χωρίς ωστόσο εκεί να εγερθεί ζήτημα αντισυνταγματικότητας (σελ.553) ότι: «In construing the statutory provisions applicable to the matter in hand, we must look for the intention of the legislator, reading in their appropriate meaning, the words which he used to express such intention. Reading section 46 in its context in the statute, together with the two relevant schedules (the first already described above; and the second which is the table of degrees of kindred as settled by the statute) we can have no doubt that the legislator intended that the estate of the deceased should be inherited as prescribed in the statute, by his heirs within the sixth degree, as set out in the second schedule; and that their respective rights of inheritance should be governed by the provisions in the first schedule, depending on the class where each heir can be placed. It is, we think, equally clear that the legislator intended that the descendants of any of the deceased's children who died in his lifetime (falling in the first class, in column one, of the first schedule) as well as the descendants of his predeceased brothers or sisters (falling in the second class of the same schedule) should be entitled to inherit, per stirpes, the share of their predeceased ancestor; while the descendants of the heirs falling in the third and in the fourth classes of the same schedule, should not be entitled to inherit their predeceased's ancestor's share. It is not for the Courts to speculate as to the reasons why the legislator so intended and so enacted. The Courts must enforce and apply the legislation as it comes to them and as they find it to be upon proper construction. That is the law governing the parties' legal rights. If statutory provisions are made to appear that they require any change, it is for the legislator and not for the Courts to bring such change about». Αναμφίβολα, όμως, εάν το αποτέλεσμα παραβιάζει συνταγματική διάταξη, η σχετική διάταξη θα κριθεί αντισυνταγματική και ανεφάρμοστη. Παρά το ότι η επιχειρηματολογία στρέφεται προς άλλες τάξεις, έμμεσα αντιπαραβάλλει την περίπτωση των Εναγόντων με άλλα τέκνα και εγγόνια πρώτων εξαδέλφων του Κοτζιάπασιη που θα λάβουν όφελος από την περιουσία του Κοτζιάπασιη γιατί ο δικός τους γονέας ή παππούς απεβίωσε μετά τον Κοτζιάπασιη. Ακόμα και αν δεν υφίσταται τέτοια περίπτωση μπορούμε να τη χρησιμοποιήσουμε για σκοπούς συζήτησης (βλ. Michaelides v. Karadjia

(1982)1 J.S.C. 44, 49). Τα πιο πάνω πρόσωπα έχουν την ίδια συγγένεια με τον Κοτζιάπασιη όπως και οι Ενάγοντες. Όμως, όπως και οι Ενάγοντες, ούτε τα πιο πάνω πρόσωπα είναι νόμιμοι κληρονόμοι του Κοτζιάπασιη. Είναι νόμιμοι κληρονόμοι των γονέων ή πάππων τους που ήταν νόμιμοι κληρονόμοι του Κοτζιάπασιη. Επομένως, η συζήτηση οδηγεί πίσω στους πρώτους εξαδέλφους του Κοτζιάπασιη. Ο Νόμος δεν διακρίνει μεταξύ πρώτων εξαδέλφων αποβιώσαντα. Ολοι δικαιούνται το ίδιο κληρονομικό μερίδιο νοουμένου ότι βρίσκονται στη ζωή. Κληρονομικά δικαιώματα έχουν οι ζώντες κατά το θάνατο του προσώπου για την περιουσία του οποίου γίνεται η συζήτηση. Σε καμιά τάξη δεν δικαιούνται κληρονομικό μερίδιο πρόσωπα που απεβίωσαν πριν το θάνατο του προσώπου για την περιουσία του οποίου γίνεται η συζήτηση. Ορθά λοιπόν ο δικηγόρος των Εναγόντων περιόρισε την επιχειρηματολογία του με αναφορά στα πρόσωπα της Πρώτης και Δεύτερης τάξης, ουσιαστικά προσβάλλοντας την αναφορά στο Πρώτο Παράρτημα στην Τέταρτη τάξη ότι «...του πλησιεστέρου βαθμού που αποκλείει τον απώτερο». Στο σύγγραμμα Σύνταγμα Κυπριακής Δημοκρατίας, εκδ. 2001 του Α.Ν.Λοϊζου, αναφέρεται στη σελ. 174 ότι: «Η αρχή της ισότητας που καθιερώνεται με το Αρθρο αυτό, από την έκφραση "ίσοι ενώπιον του νόμου" στην πρώτη παράγραφο και "δυσμενούς διάκρισης" στη δεύτερη, δε μεταδίδει την έννοια της ακριβούς αριθμητικής ισότητας, αλλά προστατεύει μόνο από αυθαίρετη διάκριση χωρίς να αποκλείει εύλογες διαφοροποιήσεις. Αυτό ισχύει με την ίδια δύναμη στην ερμηνεία της πρώτης παραγράφου του Αρθρου 24, η οποία είναι μια πτυχή της γενικής αρχής της ισότητας (Argiris Mikrommatis v. The Republic 2 R.S.C.C. 125, 131). Η δε δικαστική εξουσία περιορίζεται σε έλεγχο υπερβάσεως των ακραίων ορίων. Ιση ρύθμιση υφίσταται όταν ενεργείται όμοια μεταχείριση των ομοίων και ανόμοια μεταχείριση των ανομοίων. Η όμοια μεταχείριση για να είναι ίση προϋποθέτει ομοιότητα των υπό ρύθμιση θεμάτων. Αναφορικά με το δικαστικό έλεγχο, ο Δικαστής οφείλει να ερευνά αν πράγματι υπάρχει ομοιότητα των υπό ρύθμιση θεμάτων (Μάρω Γιασεμίδου, δια του Αντιπροσώπου της Σόλωνος Σαρρή και Άλλοι ν. Δημοτικού Συμβουλίου και ΄Αλλων (Αρ.2)

(1996)3 Α.Α.Δ. 491, 499 - 500).» Οι Ενάγοντες και Ιγενικά τέκνα και εγγόνια πρώτων εξαδέλφων αποβιώσαντος δεν νομιμοποιούνται να απαιτούν ίδια αντιμετώπιση με τα πρόσωπα που ανήκουν στην Πρώτη και Δεύτερη τάξη γιατί αυτοί δεν ανήκουν στις τάξεις αυτές επειδή δεν έχουν τον ίδιο συγγενικό δεσμό με τον αποβιώσαντα. Η διαφορετική αντιμετώπιση, που δίδει για παράδειγμα στον εγγονό κληρονομικό μερίδιο στην περιουσία του παππού του παρά τον προγενέστερο θάνατο του πατέρα του, έχει ως έρεισμα τη διαφορετική σύνδεση του κάθε προσώπου προς τον αποβιώσαντα. Η διάκριση του Νόμου δεν είναι αυθαίρετη αλλά μπορεί να δικαιολογηθεί ως εύλογη. Η επιλογή να δοθεί κληρονομικό μερίδιο στα διάφορα πρόσωπα που αναφέρονται στην Πρώτη και Δεύτερη τάξη εξυπηρετεί κοινωνικούς σκοπούς και ανάγκες. Ο νομοθέτης έκρινε στη σοφία του πως όταν ο συγγενικός δεσμός ξεπεράσει το όριο της Δεύτερης τάξης τότε κληρονομούν συγκεκριμένου βαθμού συγγενείς, αλλά εάν αυτοί δεν βρίσκονται στη ζωή δεν κληρονομούν οι απόγονοι τους. Εάν ο νομοθέτης επέλεγε να νομοθετήσει κατά τρόπο που θα επωφελούνταν και οι Ενάγοντες, ο Νόμος και πάλιν θα ήταν συνταγματικός. Το προς εξέταση ζήτημα δεν είναι η διακρίβωση της καλύτερης μορφής που θα μπορούσε να έχει ο Νόμος αλλά κατά πόσο οι διατάξεις του είναι αντισυνταγματικές. Καταλήγω ότι οι πρόνοιες του Νόμου που δεν καθιστούν το τέκνο ή εγγονό πρώτου εξαδέλφου αποβιώσαντος, που απεβίωσε (ο πρώτος εξάδελφος) πριν τον αποβιώσαντα, και εφόσον ζούσε κατά το θάνατο του αποβιώσαντα συγγενής μικρότερου βαθμού, νόμιμο κληρονόμο του αποβιώσαντα δεν είναι αντισυνταγματικές. Τυγχάνουν επομένως εφαρμογής με αποτέλεσμα οι Ενάγοντες να μην είναι νόμιμοι κληρονόμοι του Κοτζιάπασιη. Κατά συνέπεια η αγωγή απορρίπτεται με έξοδα υπέρ των Εναγομένων και εναντίον των Εναγόντων, όπως τούτα θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο. Νοείται ότι οι Εναγόμενοι θα δικαιούνται σε ένα σετ εξόδων από κοινού. (Υπ.)........................ Χ.Μαλαχτός /ΚΣ Π.Ε.Δ. /ΚΣ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο