ΒΑΣΕ ΛΤΔ ν. ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΥΠΟΔΗΜΑΤΩΝ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΛΙΜΙΤΕΔ, Αρ. Αγωγής 2453/20

ΒΑΣΕ ΛΤΔ ν. ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΥΠΟΔΗΜΑΤΩΝ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΛΙΜΙΤΕΔ, Αρ. Αγωγής 2453/2008, 31/3/2016 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEF:2016:A212 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΕΝΩΠΙΟΝ: Α. ΠΑΝΤΑΖΗ - ΛΑΜΠΡΟΥ, Ε.Δ. Αρ. Αγωγής 2453/2008 Μεταξύ: ΒΑΣΕ ΛΤΔ, Λεωφ. Λεμεσού 157, Λατσιά, Λευκωσία Ενάγοντες και ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΥΠΟΔΗΜΑΤΩΝ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΛΙΜΙΤΕΔ Εναγόμενοι Ημερομηνία: 31.3.2016 Εμφανίσεις: Για τους Ενάγοντες: κα. Μαρία Ραφαήλ, για Ι. Φράγκος & Συνεργάτες Δ.Ε.Π.Ε. Για τους Εναγόμενους: κ. Χριστάκης Χριστάκη με κα. Αμφιτρίτη Παναγιώτου, για Χριστάκης Θ. Χριστάκη. ΑΠΟΦΑΣΗ Α. Οι εκατέρωθεν αξιώσεις και εκδοχές Οι Ενάγοντες στην υπό τον ως άνω αριθμό και τίτλο αγωγή είναι εταιρεία, η οποία ασχολείται με την πώληση ειδών υγιεινής και άλλων εμπορευμάτων. Κατόπιν παράκλησης των Εναγομένων κατά την περίοδο από τον Απρίλιο 2006 μέχρι τον Ιούλιο 2007, οι Ενάγοντες πώλησαν στους Εναγόμενους διάφορα εμπορεύματα, τα οποία παραλήφθησαν από τους Εναγόμενους επί πιστώσει, με ρητή και/ή εξυπακουόμενη υπόσχεση ότι θα τα εξοφλούσαν εντός σύντομου χρόνου. Προς τούτο οι Ενάγοντες εξέδιδαν προς τους Εναγόμενους σχετικά τιμολόγια και/ή δελτία αποστολής. Συγχρόνως, οι Ενάγοντες τηρούσαν εμπορικό λογαριασμό στον οποίο καταχωρούνταν οι δοσοληψίες τους με τους Εναγόμενους. Η αντιδικία στην υπό τον ως άνω αριθμό και τίτλο υπόθεση προέκυψε όταν οι Ενάγοντες ζήτησαν από τους Εναγόμενους, με επιστολές ημερομηνίας 18.1.2008 και 2.4.2008 να εξοφλήσουν το χρεωστικό υπόλοιπο που έδειχνε ο εμπορικός λογαριασμός, το οποίο ανήρχετο σε Λ.Κ.1.373,64σ. (ισόποσο με €2.347,00σ) και οι Εναγόμενοι αρνήθηκαν ότι το οφείλουν ή/και παρέλειψαν να το εξοφλήσουν. Κατέληξαν οι Ενάγοντες να εγείρουν την ως άνω αγωγή για το ποσό των €2.347,00σ. (ισάξιο με Λ.Κ.1.373,64σ.) ως ποσό που δικαιούνται να λάβουν από τους Εναγόμενους δυνάμει αξίας πωληθέντων και παραδοθέντων εμπορευμάτων και/ή ως χρέους ή/και ως αποζημιώσεων για παράβαση σύμβασης ή/και άλλως πως, πλέον τόκο προς 9 % από 20/04/2006 μέχρι εξοφλήσεως. Ακολούθησε η καταχώρηση υπεράσπισης και η έγερση ανταπαίτησης από μέρους των Εναγομένων στο πλαίσιο της οποίας ισχυρίζονται ότι꞉ (α) Αυτοί εξόφλησαν πλήρως τους Ενάγοντες και ότι το αξιούμενο ποσό και/ή οποιοδήποτε υπόλοιπο αποτελεί μέρος της έκπτωσης που οι Ενάγοντες υποσχέθηκαν και/ή συμφώνησαν να παραχωρήσουν στους Εναγόμενους και αντισυμβατικά δεν το έπραξαν. (β) Ήταν ρητός και/ή εξυπακουόμενος όρος στη μεταξύ των μερών συμφωνία αγοράς ότι τα κεραμικά που οι Ενάγοντες θα προμήθευαν στους Εναγομένους θα ήταν άριστης ποιότητας και/ή απαλλαγμένα από οποιαδήποτε εμφανή ή μη ελαττώματα και/ή άλλως πως και/ή ότι θα ανταποκρίνονταν στις προδιαγραφές και/ή θα εξυπηρετούσαν τον σκοπό για τον οποίο αγοράσθηκαν. (γ) Κατά παράβαση του πιο πάνω όρου, οι Ενάγοντες προμήθευσαν τους Εναγομένους με κεραμικά ακατάλληλης ποιότητας και/ή ελαττωματικά και/ή εκτός προδιαγραφών και/ή τα οποία δεν εξυπηρετούν τον σκοπό για τον οποίο αγοράσθηκαν. (δ) Συνεπεία της παράβασης, οι Εναγόμενοι υπέστησαν ζημιά και/ή απώλεια. Θα πρέπει να αντικαταστήσουν όλα τα κεραμικά που τοποθετήθηκαν στο τετραώροφο κλιμακοστάσιο και να υποστούν περαιτέρω έξοδα. Επιφυλάχθηκαν οι Εναγόμενοι να δώσουν περαιτέρω λεπτομέρειες της ζημιάς τους, εάν και εφόσον οι Ενάγοντες το ζητούσαν. Το ύψος των αποζημιώσεων που αξίωσαν οι Εναγόμενοι για την ειδική ζημία την οποία κατ' ισχυρισμόν υπέστησαν και/ή θα υποστούν για αντικατάσταση των ελαττωματικών και/ή ακατάλληλων εμπορευμάτων (ειδικότερα των κεραμικών) συνεπεία της παράβασης των συμβατικών υποχρεώσεων των Εναγόντων ή/και άλλως πως, προσδιορίστηκε, καθ' ον χρόνο καταχωρήθηκε η αρχική Έκθεση Υπεράσπισης και Ανταπαίτησης, ημερ. 20.6.2008, στο ποσό των €17.086,01 (Λ.Κ. 10.000). Με το δικόγραφο της Τροποποιημένης Έκθεσης Υπεράσπισης και Ανταπαίτησης, ημερ. 23.11.2010, το ποσό της ανταπαίτησης για την ίδια ειδική ζημιά αυξήθηκε σε €35.540,00 πλέον €5.331,00 Φ.Π.Α. Με την ολοκλήρωση της ακρόασης της αγωγής, το ύψος της ανταπαίτησης περιορίσθηκε, ως ρητά επισημαίνει ο συνήγορος των Εναγομένων στη γραπτή τελική του αγόρευση, στο ποσό των €17.434,00 πλέον ΦΠΑ. Ασφαλώς, οι Ενάγοντες αρνούνται πλήρως την εκδοχή και τις αξιώσεις των Εναγομένων. Ειδικότερα, με το δικόγραφο της Απάντησης στην Υπεράσπιση και Υπεράσπιση στην Ανταπαίτηση, οι Ενάγοντες δικογράφησαν τα εξής꞉ (α) Αρνούνται ότι οι Εναγόμενοι έχουν εξοφλήσει το οφειλόμενο υπόλοιπο ή/και ότι το αξιούμενο ποσό αποτελεί μέρος έκπτωσης που δήθεν οι Ενάγοντες υποσχέθηκαν ή/και συμφώνησαν να παραχωρήσουν στους Εναγομένους. (β) Ισχυρίζονται ότι τα υλικά που προμήθευσαν στους Εναγομένους ήταν της κατάλληλης και/ή ικανοποιητικής και/ή της μεταξύ τους συμφωνίας ποιότητας και δεν χρήζουν αντικατάστασης. (γ) Ισχυρίζονται ότι εκτέλεσαν τη συμφωνία κατά τρόπο ορθό ή/και σύμφωνα με τις υποδείξεις των Εναγομένων ή/και με βάση τη συμφωνία ή/και προσφορά τους. (δ) Επισημαίνουν ότι οι Εναγόμενοι αποδέχθηκαν την παροχή των Εναγόντων ανεπιφύλακτα ή/και άνευ διαμαρτυρίας, δοθέντος δε τούτου εμποδίζονται ή/και κωλύονται (estopped) από του να ισχυρίζονται ή/και να προβάλλουν ισχυρισμούς περί ελαττωματικών και/ή εκτός προδιαγραφών και/ή ακατάλληλης ποιότητας κεραμικών και/ή κεραμικών που δεν εξυπηρετούν τον σκοπό για τον οποίο αγοράστηκαν. (ε) Διαζευκτικά, ισχυρίζονται ότι αν τα υλικά χρήζουν αντικατάστασης, αυτό οφείλεται σε κακή χρήση από τους Εναγόμενους ή/και σε άλλο λόγο που αφορά αποκλειστικά τους Εναγομένους. Άνευ βλάβης των ανωτέρω δικογραφημένων θέσεών τους, οι Ενάγοντες ισχυρίζονται ότι τα έξοδα αντικατάστασης των υλικών δεν ανέρχονται στο ποσό των €17.086,01, αλλά σε μικρότερο ποσό. Β. Η προσκομισθείσα μαρτυρία. Για να αποδείξει την απαίτηση των Εναγόντων, προσήλθε ένας μόνο μάρτυρας, ο κ. Στέλιος Έλληνας (στο εξής «ο ΜΕ1»). Ο ίδιος μάρτυρας έδωσε μαρτυρία και για σκοπούς υπεράσπισης στην ανταπαίτηση. Επιπλέον, ως δεύτερος μάρτυρας υπεράσπισης στην ανταπαίτηση προσήλθε ο κ. Γιώργος Νικήτας (στο εξής «ο ΜΕ2»). Από την άλλη, για την υπόθεση των Εναγομένων προσήλθαν τρεις μάρτυρες꞉ ο κ. Πρόδρομος Ανδρέου (στο εξής «ο ΜΥ1»), ο κ. Αντρέας Τσολάκης (στο εξής «ο ΜΥ2») και ο κ. Άριστος Λουκαΐδης (στο εξής «ο ΜΥ3»). Ο ΜΥ1 έδωσε μαρτυρία τόσον όσον αφορά την υπεράσπιση στην απαίτηση των Εναγόντων όσο και για την ανταπαίτηση των Εναγομένων. Οι ΜΥ2 και ΜΥ3 έδωσαν μαρτυρία μόνον όσον αφορά την ανταπαίτηση. Η διαδικασία λήψης της μαρτυρίας δόθηκε, βάσει οδηγιών του Δικαστηρίου κατά τη δικάσιμη ημερομηνίας 23/04/2015, ως εξής꞉ Πρώτος κατέθεσε ο ΜΕ1 εφ' όλης της ύλης (τόσο για την απαίτηση όσο και για την ανταπαίτηση) και αντεξετάσθηκε επ' αυτής. Επιτράπηκε δε στους Ενάγοντες να διατηρήσουν το δικαίωμα όπως, μετά την παρουσίαση όλων των μαρτύρων των Εναγομένων για την ανταπαίτηση (ΜΥ1 έως ΜΥ3), καλέσουν περαιτέρω μάρτυρες για σκοπούς υπεράσπισης στην ανταπαίτηση, εξαιρουμένου του ΜΕ

Την ευχέρεια αυτή αξιοποίησαν οι Ενάγοντες, φέρνοντας τον ΜΕ
Όλη η δοθείσα μαρτυρία βρίσκεται καταγεγραμμένη στα πρακτικά του Δικαστηρίου, γι' αυτό και δεν το θεωρώ αναγκαίο να την παραθέσω στο κείμενο της παρούσας απόφασης αυτολεξεί. Μία σύνοψη των όσων ανέφερε ο κάθε μάρτυρας κρίνεται αρκετή. Θα αναφερθώ εκτενέστερα σε εκείνα τα στοιχεία της μαρτυρίας τα οποία επέδρασαν στη διαμόρφωση της δικαστικής μου κρίσης και κατάληξης. Παρεμβάλλω στο σημείο αυτό ότι ουδέν νομικό σημείο χρειάστηκε να εκδικασθεί προδικαστικά και κατά προτεραιότητα, αφού δεν υποβλήθηκε σχετική αίτηση προς το Δικαστήριο δυνάμει της Δ.27 των Θεσμών Πολιτικής Δικονομίας. Η μόνη δικογραφηθείσα προδικαστική ένσταση, η οποία αφορούσε στον ισχυρισμό των Εναγομένων ότι οι Ενάγοντες δεν νομιμοποιούνται στην έγερση της αγωγής καθότι δεν δικογραφείται η ιδιότητά τους ή/και γιατί δεν αποτελούν νομικό πρόσωπο ή/και γιατί δεν συστάθηκαν δυνάμει του νόμου, αντικρούστηκε αποτελεσματικά κατά την ακρόαση της αγωγής επί της ουσίας της, εφόσον οι Ενάγοντες προσκόμισαν μέσω του ΜΕ1 επαρκή και αντικειμενική, μη αμφισβητηθείσα, μαρτυρία στη βάση της οποίας αποδεικνύεται ότι η Ενάγουσα ήγειρε την ως άνω αγωγή υπό την προσωπική της ιδιότητα, στη βάση της δικαιοπρακτικής της ικανότητας ως νομικού προσώπου ιδιωτικού δικαίου, ήτοι ως εταιρείας περιορισμένης ευθύνης, νόμιμα συσταθείσας δυνάμει του περί Εταιρειών Νόμου, Κεφ. 113 (σχετικό το Τεκμήριο 2 υπό Έγγραφο Α που δείχνει τα αποτελέσματα έρευνας στο Μητρώο Εταιρειών του Εφόρου Εταιρειών και Επίσημου Παραλήπτη). Ο ΜΕ1 Στο πλαίσιο της κυρίως εξέτασής του, ο ΜΕ1 υιοθέτησε το περιεχόμενο γραπτής δήλωσης, η οποία κατατέθηκε ως τεκμήριο σημειωθέν ως Έγγραφο Α. Όπως εκεί αναφέρει, ο ΜΕ1 είναι Διευθυντής στην εταιρεία των Εναγόντων. Αποδεικτικό τούτου το Πιστοποιητικό του Εφόρου Εταιρειών, ημερ. 3.9.2014, που παρουσίασε και κατέθεσε ως Τεκμήριο 1 υπό Έγγραφο Α. Υπό την ιδιότητά του αυτή, ο ΜΕ1 δήλωσε ότι είχε προσωπική γνώση και ανάμειξη στα γεγονότα της παρούσας υπόθεσης. Τούτο δεν αμφισβητείται από την Υπεράσπιση. Αναφορικά με την απαίτηση στην αγωγή Σε ευθυγράμμιση με την εκδοχή των Εναγόντων ως δικογραφήθηκε στην Έκθεση Απαίτησης, ο ΜΕ1 εξήγησε ότι αναφορικά με κάθε εμπόρευμα που συμφωνήθηκε να παραδοθεί στους Εναγόμενους, καθ'ον χρόνο παραδίδετο το εν λόγω εμπόρευμα, εκδιδόταν σχετικό τιμολόγιο επί πιστώσει που περιείχε και περιγραφή του εμπορεύματος που πωλείτο. Προς απόδειξη του ισχυρισμού αυτού, ο ΜΕ1 κατέθεσε στο Δικαστήριο ως Τεκμήριο 4 υπό Έγγραφο Α, δέσμη από αντίγραφα τιμολογίων και αντίστοιχων δελτίων αποστολής που εκδόθηκαν, αφού, ως ανέφερε ο ΜΕ1, παρά τις προσπάθειες των Εναγόντων, δεν κατέστη δυνατό να εντοπίσουν τα πρωτότυπα τιμολόγια και δελτία αποστολής, τα οποία απωλέσθηκαν. Περαιτέρω, σε ευθυγράμμιση με τη δικογραφηθείσα εκδοχή των Εναγόντων, ο ΜΕ1 ανέφερε ότι, με δική του επίβλεψη, ανοίχθηκε από το λογιστήριο των Εναγόντων κατάσταση λογαριασμού επ' ονόματι των Εναγομένων ως του παραγγελιοδόχου πελάτη. Εξήγησε ο ΜΕ1 ότι κατά το χρόνο καταχώρισης της αγωγής, η κατάσταση λογαριασμού έδειχνε ως χρεωστικό υπόλοιπο το ποσό των Λ.Κ.1373,64 (€2.347,00), ποσό το οποίο συνέχισε να εκκρεμεί μέχρι και τότε που ο ίδιος έδιδε μαρτυρία στο Δικαστήριο. Προς απόδειξη του ισχυρισμού του αυτού, ο ΜΕ1 κατέθεσε꞉ αναλυτική κατάσταση λογαριασμού, ημερ. 31/05/2007, ως Τεκμήριο 5Α, αναλυτική κατάσταση λογαριασμού, ημερ. 02/11/2007, ως Τεκμήριο 5Β, επικαιροποιημένη κατάσταση λογαριασμού, ημερ. 6.3.2015, ως Τεκμήριο 5Γ υπό Έγγραφο Α. Διευκρίνισε ο ΜΕ1 ότι το οφειλόμενο ποσό των €2.347,00 αντιστοιχεί σε μέρος των ειδών υγιεινής και διακοσμητικών που είχαν παραδοθεί τελευταία. Η παράδοση όλων των υλικών από τους Ενάγοντες έγινε μεταξύ των μηνών Απριλίου και Σεπτεμβρίου
Όσον, ειδικότερα, αφορά τα μάρμαρα, για τα οποία οι Εναγόμενοι εγείρουν ανταπαίτηση, ο ΜΕ1 διευκρίνισε ότι εκείνα είχαν εξοφληθεί πολύ πριν την έγερση της υπό κρίση αγωγής, με την καταβολή του ποσού των Λ.Κ.10.147,60 στις 30/05/2006 ως φαίνεται στην αναλυτική κατάσταση που είναι Τεκμήριο 5Α υπό Έγγραφο Α. Για να αποδείξει ότι η καταβολή του ποσού αυτού περιλάμβανε την εκτελεσθείσα εργασία όσον αφορά την παράδοση των μαρμάρων, ο ΜΕ1 - · αφενός, δήλωσε ότι όλα τα μάρμαρα είχαν παραδοθεί στους Εναγόμενους μέχρι τον Μάιο του 2006, και · αφετέρου, επεσήμανε ότι στις 24.5.2006 οι αρχιτέκτονες Παπαλλάς & Ιωαννίδου εξέδωσαν προς τους Ενάγοντες το λεγόμενο «Πιστοποιητικό Πληρωμής Προμηθευτή Δαπέδων, Μαρμάρων και Ειδών Υγιεινής» (βλ. το Τεκμήριο 6 υπό Έγγραφο Α), το οποίο έφερε κοινοποίηση προς τους Εναγόμενους και με το οποίο πιστοποιήθηκε ότι η ΒΑΣΕ Λτδ δικαιούτο την πληρωμή του ποσού των Λ.Κ. 10.147,
Οι Ενάγοντες απέστειλαν στις 08/06/2007 ηλεκτρονικό μήνυμα (βλ. το Τεκμήριο 7 υπό Έγγραφο Α) προς τους Εναγόμενους ζητώντας εξόφληση του μέχρι τότε υπολοίπου των Λ.Κ.5.373,64σ., χωρίς όμως να λάβουν οποιαδήποτε απάντηση. Ακολούθως, τον Ιούλιο του 2007 οι Εναγόμενοι προχώρησαν σε πληρωμή προς τους Ενάγοντες του ποσού των Λ.Κ.4.000 έναντι του λογαριασμού τους. Τούτη ήταν και η τελευταία πληρωμή που έκαναν έναντι του λογαριασμού τους, καταλήγοντας να αφήνουν απλήρωτο το υπόλοιπο των Λ.Κ. 1373,64σ. Αναφορικά με την ανταπαίτηση Κατά την κυρίως εξέτασή του, ο ΜΕ1 επεσήμανε προς το Δικαστήριο ότι μέχρι και τότε που κατέβαλαν το τελευταίο ποσό πληρωμής, ήτοι μέχρι τον Ιούλιο 2007, οι Εναγόμενοι ουδέν παράπονο εκδήλωσαν ή εξέφρασαν προς τους Ενάγοντες σε σχέση με τα μάρμαρα. Ουδέν ζήτημα είχε εγερθεί μέχρι και τις 18.1.2008, ημερομηνία κατά την οποία ο δικηγόρος των Εναγόντων, κ. Ιωσήφ Φράγκος, συνέτασσε την επιστολή (βλ. το Τεκμήριο 8 υπό Έγγραφο Α) που επιδόθηκε στους Εναγόμενους στις 13.2.2008, με την οποία τους πληροφορούσε ότι οι Ενάγοντες θα προχωρούσαν δικαστικά εναντίον τους αν δεν αποπλήρωναν το υπόλοιπο του λογαριασμού τους εντός 10 ημερών.[1] Όπως επεσήμανε ο ΜΕ1, η πρώτη φορά που ηγέρθη από τους Εναγόμενους παράπονο σε σχέση με τα μάρμαρα ήταν στο πλαίσιο επιστολής του δικηγόρου των Εναγομένων ημερ. 31 Μαρτίου 2008 (βλ. το Τεκμήριο 9 υπό Έγγραφο Α), με την οποία απαντούσε στην προηγηθείσα προειδοποιητική επιστολή του δικηγόρου των Εναγόντων ως το Τεκμήριο 8 υπό Έγγραφο Α. Συγκεκριμένα, ο δικηγόρος των Εναγομένων έγραφε ότι οι πελάτες του αρνούνταν ότι οφείλουν οποιοδήποτε ποσό στους Ενάγοντες και περαιτέρω επεφύλασσαν τα δικαιώματά τους σε διεκδίκηση αποζημιώσεων για το γεγονός ότι στο έργο εμφανίστηκαν ζημιές που οφείλονται σε δήθεν πωληθέν από τους Ενάγοντες «άστοχο και αδόκιμο εμπόρευμα-υλικό». Ουδεμία άλλη ένδειξη δόθηκε στους Ενάγοντες για τις ισχυριζόμενες ζημιές που εμφανίστηκαν στο έργο μέχρι τις 9.5.2008 που καταχωρήθηκε η αγωγή των Εναγόντων. Στις 4.7.2008, όταν δηλαδή καταχωρήθηκε η Έκθεση Υπεράσπισης και Ανταπαίτησης των Εναγομένων, οι Εναγόμενοι ήγειραν τον ισχυρισμό περί υπαίτιας παραβίασης από μέρους των Εναγόντων της συμφωνίας αγοράς των μαρμάρων, λόγω παράδοσης ελαττωματικών και/ή ακατάλληλων ποιοτικά μαρμάρων, η οποία προκάλεσε ζημιά στους Εναγόμενους, χωρίς όμως, ως παρατηρώ, να δίνουν λεπτομέρειες της ελαττωματικότητας των μαρμάρων ή της ζημιάς που υπέστηκαν ή του χρόνου που εμφανίστηκε η ελαττωματικότητα ή του χρόνου κατά τον οποίο επήλθε η ζημιά. Εν πάση περιπτώσει ο ΜΕ1 απορρίπτει την ύπαρξη οποιασδήποτε παράβασης, από μέρους των Εναγόντων, της συμφωνίας αγοράς των μαρμάρων. Κατ' αρχάς, όσον αφορά τις συνθήκες υπό τις οποίες επήλθε η εν λόγω συμφωνία, ο ΜΕ1 δήλωσε τα εξής꞉ Στις 9.1.2006 επισκέφθηκαν τα υποστατικά των Εναγόντων ο κ. Πρόδρομος Ανδρέου (ΜΥ1), διευθυντής των Εναγομένων, μαζί με τον επιβλέποντα αρχιτέκτονα του έργου, κ. Kώστα Παπαλλά από Παπαλλάς & Ιωαννίδου Αρχιτέκτονες, με σκοπό να προμηθευτούν από τους Ενάγοντες, μεταξύ άλλων, με μάρμαρα για το κλιμακοστάσιο της πολυκατοικίας που ανήγειραν οι Εναγόμενοι στην οδό Θεόδωρου Ποταμιανού 56 στα Κάτω Πολεμίδια της Λεμεσού. Λέχθηκε ότι αυτά τα μάρμαρα θα επένδυαν τα σκαλοπάτια, τα πλατύσκαλα και το περβάζι του παραθύρου. Αφού επιθεώρησαν τα δείγματα μαρμάρων που εκτίθεντο στα υποστατικά των Εναγόντων, ο ΜΥ1 με τον αρχιτέκτονα προχώρησαν στην υποβολή συγκεκριμένης παραγγελίας. Συγκεκριμένα, επέλεξαν και παράγγειλαν πλάκες αιγυπτιακού μαρμάρου τύπου Golden Creme Marble Αntique finish για την πιο πάνω αναφερόμενη επένδυση, αλλά και άλλα εμπορεύματα, όπως κεραμικά πατώματος, μάρμαρα για επενδύσεις ανελκυστήρα, είδη υγιεινής και διακοσμητικά. Ο επιμετρητής των Εναγόντων, κ. Παύλος Ιωάννου, προέβηκε σε σχετικές μετρήσεις του χώρου του κλιμακοστασίου όπου θα τοποθετούνταν τα μάρμαρα (βλ. το Τεκμήριο 3 υπό Έγγραφο Α) και βάσει αυτών των μετρήσεων τιμολογήθηκαν τα μάρμαρα. Τα ως άνω εμπορεύματα συμφωνήθηκε ότι θα παραδίδονταν σταδιακά, ανάλογα με την πρόοδο των εργασιών της οικοδομής και σύμφωνα με τις οδηγίες του εργολάβου και του αρχιτέκτονα. Υπό το φως των ανωτέρω συνθηκών, ο ΜΕ1 τονίζει ότι τόσο ο ΜΥ1 εκ μέρους των Εναγομένων όσο και ο αρχιτέκτονας που τον συνόδευε είχαν τη δυνατότητα και την ευκαιρία να επεξεργαστούν το δείγμα του μαρμάρου που επέλεξαν, προτού προχωρήσουν στην παραγγελία του, αλλά και προτού οι εργολάβοι προβούν στην τοποθέτησή του. Λέγει, επίσης, ο ΜΕ1 ότι τα τεχνικά χαρακτηριστικά του μαρμάρου ήταν διαθέσιμα τόσο στην εταιρεία των Εναγόντων όσο και σε όλες τις ιστοσελίδες εταιρειών μαρμάρων. Είναι η θέση του ΜΕ1 ότι τα μάρμαρα που χρησιμοποιήθηκαν θεωρούνται κατάλληλα για κλιμακοστάσια, καθώς και για εξωτερικούς χώρους αν αυτά τοποθετηθούν σωστά. Σημειωτέον ότι, όπως παρατήρησε ο ΜΕ1, όλα τα μάρμαρα που οι Ενάγοντες παρέδωσαν στους Εναγόμενους είχαν τύχει επεξεργασίας από ειδικές βούρτσες στο εργοστάσιο, ώστε να φύγει το γυάλισμα και να δοθεί ένα antique finish (αντικέ τελείωμα), στις επιφάνειες των μαρμάρων των κλιμακοστασίων. «Antique finish» σημαίνει, ως δήλωσε ο ΜΕ1, το τελείωμα που παράγεται με μηχανικό τρόπο ώστε να παρουσιάζει την όψη που έχει στο φυσικό του περιβάλλον. Ήταν η θέση του ΜΕ1 ότι η τοποθέτηση των μαρμάρων από τον εργολάβο, την εργοληπτική εταιρεία Sakyrco Construction Ltd, ολοκληρώθηκε πριν από την 30/11/2006, ημερομηνία της προσωρινής παραλαβής του έργου από τον αρχιτέκτονα. Τόσο κατά την προσωρινή παραλαβή του έργου όσο και κατά την τελική παραλαβή του έργου στις 05/12/2007 δεν είχαν σημειωθεί οποιεσδήποτε παρατηρήσεις από τον Εργολάβο σε σχέση με την ποιότητα του μαρμάρου. Τόνισε ο ΜΕ1 ότι η εταιρεία των Εναγόντων έχει μόνο υποχρέωση να προμηθεύει και να παραδίδει τα μάρμαρα και σε καμία περίπτωση δεν έχει υποχρεώσεις, και ούτε καν τον έλεγχο, σχετικά με την φύλαξή τους, την όλη διαδικασία τοποθέτησής τους και τη συντήρησή τους. Προς απόδειξη της θέσης του αυτής ως αληθούς και ορθής, ο ΜΕ1 παρέπεμψε το Δικαστήριο στον όρο που υπάρχει στο κάτω αριστερό μέρος όλων των τιμολογίων όπου ρητώς αναγράφεται ότι «Πριν υπογράψετε την παραλαβή (αγοραστή, ιδιοκτήτη ή οποιοσδήποτε άλλος) παρακαλούμε να γίνεται έλεγχος πάνω στο όχημα διότι δεν φέρουμε ευθύνη δια τυχόν ζημιές από το ξεφόρτωμα και μετακινήσεις. Το τιμολόγιο φέρει τόκο 9% αν δεν εξοφληθεί αμέσως. Ελέγξετε το χρώμα και το είδος του εμπορεύματος πριν το τοποθετήσετε. Δεν δεχόμαστε καμιά αξίωση μετά την τοποθέτηση.». Δεδομένης της καταχώρησης της Ανταπαίτησης των Εναγομένων, πραγματοποιήθηκε στις 4/11/2013 επιτόπου επιθεώρηση της επίδικης οικοδομής των Εναγομένων, στην παρουσία, μεταξύ άλλων, του Διευθυντή των Εναγόντων (ΜΕ1), του Διευθυντή των Εναγομένων (ΜΥ1) και του πολιτικού μηχανικού, κ. Ανδρέα Τσολάκη (ΜΥ2). Είναι η θέση του ΜΕ1 ότι, καθ' ον χρόνο πραγματοποιήθηκε η επιτόπια επιθεώρηση και ενώ είχαν ήδη παρέλθει πολλά έτη από την τοποθέτηση των μαρμάρων, εκείνα που τοποθετήθηκαν στα σκαλοπάτια δεν παρουσίαζαν καμία απολύτως βλάβη. Όσον αφορά τα υπόλοιπα μάρμαρα που είναι τοποθετημένα στα πλατύσκαλα και το περβάζι του παραθύρου, ο ΜΕ1 αναγνώρισε ότι αυτά πράγματι φαίνεται να έχουν υποστεί διάβρωση. Οι πλάκες μαρμάρου βρέθηκαν σε συνθήκες τεχνητής αποσάθρωσης δηλαδή σε εναλλάξ κύκλους ύγρανσης και αφύγρανσης του πηλού. Όμως, είναι η θέση του ΜΕ1 ότι οι Ενάγοντες ουδεμία ευθύνη φέρουν για τη διάβρωση αυτή και ότι τα μάρμαρα που παραδόθηκαν σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να θεωρηθούν ελαττωματικά. Αντίθετα, ο ΜΕ1 εξέφρασε την εκτίμηση ότι, για τη διάβρωση, ευθύνη φέρουν οι Εναγόμενοι λόγω κακής χρήσης, αλλά και ο Εργολάβος που χρησιμοποίησε ακατάλληλο πηλό, που περιέχει άλατα πάνω από τα επιτρεπτά όρια. Οι συνεχείς και εναλλασσόμενοι κύκλοι ύγρανσης και αφύγρανσης του πηλού ευθύνονται για την μετανάστευση των αλάτων από τον πηλό στην επιφάνεια του μαρμάρου με αποτέλεσμα την σταδιακή διάβρωσή του. Διατύπωσε ο ΜΕ1 τη θέση ότι το συμπέρασμα αυτό προκύπτει ξεκάθαρα από την έκθεση της εταιρείας ΓΕΩΚΡΑΤΗΣ Λτδ (βλ. το τεκμήριο ως το Παράρτημα Ζ.
υπό Έγγραφο Β). Η μαρτυρία του ΜΕ2 Ο κ. Γιώργος Νικήτας (ΜΕ2) είναι Διευθύνων Σύμβουλος της εταιρείας ΓΕΩΚΡΑΤΗΣ Λτδ. Κατέχει MSc στη Θεμελιώδη και Εφηρμοσμένη Γεωλογία. Κατήρτισε στις 30.4.2013 την έκθεση ως το Παράρτημα Ζ.
υπό Έγγραφο Β κατόπιν εντολής του ΜΕ1, αφότου επισκέφθηκαν μαζί την επίδικη οικοδομή την 13.3.2013, όπου εξέτασε το κλιμακοστάσιο (σκαλοπάτια, πλατύσκαλα και περβάζι παραθύρου) Από οπτικό έλεγχο του επίδικου μαρμάρου, ο ΜΕ2 περιέγραψε τα γενικά πετρολογικά χαρακτηριστικά του μαρμάρου, λέγοντας ότι πρόκειται για πέτρωμα που προέρχεται από το μεταμορφισμό που υφίστανται ιζηματογενή ασβεστολιθικά πετρώματα, όπως κυρίως ασβεστόλιθοι και δολομίτες. Ακολούθως, ο ΜΕ2 ανέλυσε την ορυκτολογική ταυτότητα του μαρμάρου, ήτοι τον χημικό τύπο των συστατικών του, το σύστημα αποκρυστάλλωσης τους, τη σκληρότητα, την πυκνότητα και το χρώμα τους. Στην παρα. 6, σελ. 4 της έκθεσής του, ως το Παράρτημα Ζ.2 του Εγγράφου Β, ο ΜΕ2 κατέγραψε τις διαπιστώσεις του από την επιτόπια επίσκεψη, ημερ. 13.3.2013, στο κλιμακοστάσιο της επίδικης οικοδομής. Όπως χαρακτηριστικά περιέγραψε, αυτός διαπίστωσε ότι υπήρξε «υποβάθμιση της ποιότητας του τοποθετηθέντος αιγυπτιακού μαρμάρου» και ανέλυσε τη διαπίστωση του ως εξής꞉ «Αρχικά θα πρέπει να λεχθεί ότι η επίσκεψη περιορίστηκε στο χώρο του κλιμακοστασίου αφού εκεί είχε τοποθετηθεί το εν λόγω πέτρωμα. Οι παρατηρήσεις που έγιναν στις πλάκες μαρμάρου που παρουσιάζονται να έχουν υποστεί διάβρωση, βρίσκονται τοποθετημένες στα πλατύσκαλα των εισόδων των διαμερισμάτων, στα περβάζια και στις βάσεις των εξωτερικών παραθύρων. Σε όλες τις περιπτώσεις έρχονται σε επαφή με εξωτερικούς τοίχους. Σε καμία περίπτωση δεν έχει παρατηρηθεί βλάβη σε πλάκες που είχαν τοποθετηθεί στις σκάλες. Εμφανής είναι η έντονη παρουσία λευκών αλάτων στις επαφές των πλακών, στις μικρορωγμές ακόμη και εσωτερικά σε διάφορα σημεία εντός των πλακών. Η διάβρωση που παρατηρείται μεταφράζεται σε αποκόλληση μικρόκοκκων εντός των ρωγμών, απολέπιση, αφαίρεση των δευτερογενών κρυσταλλικών φάσεων που υπήρχαν εντός των ρωγμών (λειμωνίτη, ασβεστίτη και δολομίτη), διάνοιξη, διαπλάτυνση και επιμήκυνση των μικρορηγματώσεων και βιοδιάβρωση.». Στην παρα. 7, σελ. 6 έως 9 της έκθεσής του, ο ΜΕ2 απαριθμεί και αναλύει επτά

(7)ξεχωριστούς παράγοντες, οι οποίοι δυνατόν να προκάλεσαν την παρατηρηθείσα διάβρωση του μαρμάρου꞉ (α) Η παρουσία θειικής ρίζας εντός του σκυροδέματος και σοβάδων με τα οποία έγιναν οι πλάκες και τα περβάζια με τα οποία έρχονται σε επαφή τα μάρμαρα. (β) Η παρουσία χλωριούχου νατρίου εντός του σκυροδέματος με το οποίο έγιναν οι πλάκες, κολώνες, δοκοί, περβάζια, κ.λπ. (γ) Η παρουσία υγρασίας. (δ) Οι μεγάλες θερμικές μεταβολές μεταξύ ημερησίων και βραδινών εποχιακών θερμοκρασιών και κατευθείαν έκθεση σε ηλιακή ακτινοβολία. (ε) Η χημική διάβρωση του μαρμάρου. (στ) Η μηχανική διάβρωση του μαρμάρου. (ζ) Η βιοδιάβρωση. Η γνωμάτευση στην οποία κατέληξε ο ΜΕ2 παρατίθεται στην παρα. 8, σελ. 9, της έκθεσής του ως το Παράρτημα Ζ.

του Εγγράφου Β, ως εξής꞉ «
Συζήτηση - Γνωμάτευση Από τα πετρολογικά, ορυκτολογικά, χημικά και μηχανικά χαρακτηριστικά που συνοδεύουν την ταυτότητα του υπό μελέτη μαρμάρου, γίνεται αντιληπτό ότι το μάρμαρο αυτό όπως και όλα τα μάρμαρα καθίστανται ευάλωτα όταν βρεθούν σε όξινο ή βασικό περιβάλλον (παρουσία οξέων και ισχυρών βάσεων). Σε τέτοια περίπτωση, το αποτέλεσμα είναι η σταδιακή διάβρωση τους με όλα τα αρνητικά επακόλουθα τα οποία παρατηρήθηκαν και καταγράφησαν σ' αυτή τη σύντομη αναφορά. Από το φωτογραφικό υλικό και τις παρατηρήσεις που έγιναν σε σχέση με τους μηχανισμούς που αναπτύχθηκαν και οι οποίοι ευθύνονται για τη διάβρωση του τοποθετηθέντος Αιγυπτιακού μαρμάρου, δύναται μετά βεβαιότητας να λεχθεί ότι το μάρμαρο παρ' όλο που έχει τοποθετηθεί σε εσωτερικό χώρο, βρίσκεται σε ασυνήθιστα διαβρωτικό περιβάλλον, οι συνθήκες του οποίου όπως η ποιότητα του σκυροδέματος, των σοβάδων και η περιεκτικότητά τους σε θειικά και χλωριούχα άλατα, η διείσδυση υγρασιών, η σημαντική αυξομείωση θερμοκρασιών, οι συνεχείς κύκλοι ύγρανσης - ξήρανσης και η παράληψη επένδυσης και ορθής προστασίας των εξωτερικών τοίχων, αποτελούν τις κύριες αιτίες συνεχούς και επιταχυνόμενης διάβρωσης του.». Η μαρτυρία του ΜΥ1 Ο κ. Πρόδρομος Ανδρέου (ΜΥ1) είναι διευθυντής και κύριος μέτοχος των Εναγομένων. Στο πλαίσιο της κυρίως εξέτασής του, ο ΜΥ1 υιοθέτησε το περιεχόμενο γραπτής δήλωσης ως το Έγγραφο Γ. Εξέθεσε την εξής εκδοχή γεγονότων꞉ Κατά ή περί τις αρχές Ιανουαρίου 2006, ο ΜΥ1 μετέβηκε μαζί με τον αρχιτέκτονα, κ. Παπαλλά στο κατάστημα των Εναγόντων με σκοπό την προμήθεια από τους Ενάγοντες πλακιδίων επένδυσης του κλιμακοστασίου της υπό ανέγερση τότε τετραώροφης οικοδομής των Εναγομένων στη Λεμεσό, το οποίο γνωστοποίησε στον ΜΕ1, με τον οποίο συναλλάχθηκε. Κατά την εν λόγω επίσκεψη, ο ΜΥ1 και ο αρχιτέκτονας είδαν διάφορα πλακίδια για την επένδυση κλιμακοστασίων. Απ' αυτά, τους άρεσαν 2 ή 3 είδη, μεταξύ των οποίων και το επίδικο. Ο ΜΕ1 τους είπε να επιλέξουν οποιοδήποτε εξ' αυτών, διαβεβαιώνοντάς τους ότι ήταν όλα καλής ποιότητας και απολύτως κατάλληλα για τη συγκεκριμένη χρήση στο συγκεκριμένο χώρο και τόπο. Μάλιστα για το επίδικο, τους είπε ότι είναι νέο είδος, πολύ καλής ποιότητας και το συνέστησε ανεπιφύλακτα. Στη συνέχεια πήγε στην οικοδομή στη Λεμεσό επιμετρητής των Εναγόντων, ο οποίος προέβηκε σε σχετικές μετρήσεις προκειμένου να υπολογισθεί η απαιτούμενη ποσότητα των πλακιδίων, τα οποία και παρέγγειλε. Επειδή οι Εναγόμενοι θα αγόραζαν και άλλα εμπορεύματα από τους Ενάγοντες, όπως είδη υγιεινής και άλλα, είχαν συμφωνήσει προφορικά ότι με την ολοκλήρωση του έργου και των αγορών θα είχαν κάποια συνολική έκπτωση ύψους 6,5% επί του συνόλου των αγορών τους. Τα διάφορα εμπορεύματα που παράγγειλαν, τους παραδίδονταν σταδιακά. Οι παραδόσεις συνοδεύονταν πάντοτε από δελτία αποστολής τα οποία πάντοτε υπέγραφε είτε ο υπεύθυνος του εργοταξίου, είτε κάποιος άλλος υπεύθυνος. Ποτέ δεν παρέλαβαν εμπορεύματα, χωρίς να υπογράψουν το δελτίο αποστολής. Στη συνέχεια εκδίδετο σχετικό τιμολόγιο. Κατά διαστήματα, οι Εναγόμενοι κατέβαλαν στους Ενάγοντες διάφορα ποσά και εξόφλησαν πλήρως όλα τα εμπορεύματα που αγόρασαν, αφού υπολόγισαν και την έκπτωση. Η τοποθέτηση των πλακιδίων επί του κλιμακοστασίου έγινε από συνεργείο του εργολάβου του έργου, ο οποίος σε όλο το έργο έκανε εξαιρετική εργασία χωρίς ορατές, τουλάχιστον, κακοτεχνίες. Το έργο τους παραδόθηκε περί το τέλος του
Τότε λειτούργησε το ισόγειο της οικοδομής και από τις αρχές του 2008 ενοικιάσθηκαν οι όροφοι, οπότε και άρχισε ουσιαστικά η χρήση του κλιμακοστασίου, η οποία όμως ήταν άκρως περιορισμένη λόγω της ύπαρξης του ανελκυστήρα. Τα ελαττώματα στα πλακάκια άρχισαν να εμφανίζονται περί το Δεκέμβριο του 2007 με αρχές του
Στην αρχή ήταν σε πολύ μικρή έκταση, αλλά μετά ολίγο χρονικό διάστημα άρχισαν να παρουσιάζουν αυξητική τάση και αφορούσαν σε διάβρωση και αποφλοίωση του μαρμάρου σε όλο το κλιμακοστάσιο της οικοδομής. Αγόρασαν και άλλα πλακίδια, όχι τα ίδια, από την Ενάγουσα, που τα τοποθέτησαν και στην αυλή και την είσοδο του ισογείου που δεν είχαν κανένα απολύτως πρόβλημα. Κατά μήνα Ιανουάριο 2008, οι Εναγόμενοι έλαβαν επιστολή από τους Ενάγοντες περί δήθεν οφειλής ποσού Λ.Κ. 5.373,
Ο ΜΥ1 έδωσε τότε οδηγίες στο δικηγόρο των Εναγομένων να απαντήσει ότι οι Εναγόμενοι δεν οφείλουν τίποτα και ότι τα πλακίδια είχαν ζημιά και έδωσε οδηγίες για την έγερση αγωγής για αποζημιώσεις. Ο δικηγόρος των Εναγομένων απάντησε στους Ενάγοντες με επιστολή ημερ. 31/03/
Συγχρόνως, συμβούλεψε τον ΜΥ1 να ζητήσει από κάποιο ειδικό, γραπτή γνωμάτευση για το κόστος και την απόδειξη της ζημιάς του, προκειμένου να μπορέσει να καταχωρίσει σχετική αγωγή. Τον Μάϊο του 2008, πριν προλάβει ο ΜΥ1 να εξασφαλίσει τη σχετική γνωμάτευση, η Ενάγουσα καταχώρισε αγωγή, διεκδικώντας το επίδικο ποσό. Στο πλαίσιο της αγωγής, η Εναγόμενη έκανε ανταπαίτηση. Ύστερα από κοινό αίτημα των διαδίκων, διορίσθηκε πραγματογνώμονας ο πολιτικός μηχανικός, κ. Τσολάκης (ΜΥ2), μέσω του ΕΤΕΚ, ο οποίος ετοίμασε τη σχετική έκθεση πραγματογνωμοσύνης που κατατέθηκε στο Δικαστήριο ως τεκμήριο σημειωθέν ως Έγγραφο Β. Από όσα ο ΜΥ1 γνωρίζει και από τα έγγραφα που έχει διαβάσει, είναι η θέση του ότι τα πωληθέντα από τους Ενάγοντες μάρμαρα δεν ήταν κατάλληλα για τη χρήση στο συγκεκριμένο κτίριο στη Λεμεσό. Η μαρτυρία του ΜΥ2 Ο κ. Ανδρέας Τσολάκης (ΜΥ2) είναι πολιτικός μηχανικός στο επάγγελμα και εγγεγραμμένο μέλος στο ΕΤΕΚ. Ορίστηκε στις 26.9.2012 από το ΕΤΕΚ ως πραγματογνώμονας για την παρούσα υπόθεση με όρους εντολής να εκφράσει την πραγματογνωμοσύνη του για το είδος και την ποιότητα του υλικού των πλακών επικάλυψης του κλιμακοστασίου, αν υπάρχουν ζημιές και από πού προήλθαν, αν οι ζημιές μπορούν να αποκατασταθούν και με ποιο κόστος αποκατάστασης. Η έκθεση πραγματογνωμοσύνης, την οποία κατέληξε να εκδίδει ο ΜΕ2 το Φεβρουάριο 2014, κατατέθηκε στο Δικαστήριο ως τεκμήριο σημειωθέν ως Έγγραφο Β. Για να ετοιμάσει την εν λόγω έκθεση, ο ΜΥ2 έκανε επί τόπου επίσκεψη στην επίδικη οικοδομή στις 4.11.2013 και ακολούθως πήρε δείγματα μαρμάρων και πηλού, ενώ έκανε τεστ, μετρήσεις και υπολογισμούς μέσω δύο εγκεκριμένων εργαστηρίων, με σκοπό να εντοπιστούν χαρακτηριστικά για το μάρμαρο και το υπόστρωμα. Έτσι, ο ΜΥ2 στήριξε την έκθεσή του, ως αναφέρει στη σελ. 7 του Εγγράφου Β꞉ (α) στις διαπιστώσεις του από την επιτόπου αυτοψία, (β) στα αποτελέσματα των εργαστηριακών ελέγχων που έγιναν από υλικά που λήφθηκαν επί τόπου, και (γ) στα διάφορα στοιχεία και φωτογραφίες που του κατέθεσαν οι διάδικοι. Κατ' αρχάς, όσον αφορά την κατασκευή της επίδικης οικοδομής, ο ΜΥ2 σημείωσε στην έκθεσή του, ότι εκ πρώτης όψεως αυτή δεν φαινόταν να παρουσιάζει κακοτεχνίες, αφού το κτίριο ήταν γενικά σε καλή κατάσταση και τα μάρμαρα και τα σκαλιά ήταν καλά τοποθετημένα. Απέκλεισε έτσι ο ΜΥ2 το ενδεχόμενο οι ζημιές στα μάρμαρα να προκλήθηκαν από κακοτεχνίες του εργολάβου ή αμέλεια του επιβλέποντα αρχιτέκτονα ή του πολιτικού μηχανικού του έργου. Όσον αφορά την εικόνα που παρουσίαζαν τα μάρμαρα κατά την αυτοψία, ο ΜΥ2 κατέγραψε τις εξής παρατηρήσεις και/ή διαπιστώσεις꞉ Ότι οι πλάκες επικάλυψης του κλιμακοστασίου κατατάσσονται στα ασβεστολιθικά πετρώματα. Ότι υπήρχε επιφανειακή διάβρωση και αποφλοίωση του μαρμάρου. Οι φωτογραφίες στις οποίες φαίνεται η εντοπισθείσα διάβρωση φαίνονται ως Παράρτημα Ζ.19 του Εγγράφου Β (βλ. φωτογραφίες αρ. 5 - 24). Ότι δεν παρατήρησε να υπάρχει ελαττωματική κατασκευή στο κλιμακοστάσιο, η οποία να αυξάνει την επίδραση των εξωγενών παραγόντων (οι οποίοι καθορίζονται ως ο ατμοσφαιρικός αέρας, το νερό και το καθάρισμα - σφουγγάρισμα των μαρμάρων), εκτός από δύο σημεία꞉ στο σημείο κάτω από το παράθυρο στο πλατύσκαλο του ισογείου, και πάνω από το ανώφλι της πόρτας που οδηγεί στην οροφή όπου παρατηρήθηκαν στεγνές υγρασίες (φωτογραφία 27, 28 Παραρτήματος Ζ.19). Δεν παρατήρησε διαρροές από την υδραυλική ή αποχετευτική εγκατάσταση του κτιρίου. Ο εργαστηριακός έλεγχος που έγινε έδειξε ότι το μάρμαρο περιέχει οξείδιο του σιδήρου, οξείδιο του αλουμινίου, διαλυτά άλατα, κ.α. (Παράρτημα Ζ.18). Η γνώμη που διατύπωσε ο ΜΥ2 είναι ότι η επιφανειακή διάβρωση και αποφλοίωση του μαρμάρου οφείλεται στην επίδραση των εξωγενών παραγόντων. Η υγρασία εισχωρεί στις ξένες προσμίξεις, τις διογκώνει, με αποτέλεσμα την επιφανειακή αποφλοίωση του μαρμάρου. Για την τοποθέτηση του μαρμάρου, χρησιμοποιήθηκε πηλός. Την πληροφορία αυτή την έλαβε ο ΜΥ2 από τον εργολάβο του έργου, κ. Κυριάκο Αβραάμ, σε τηλεφωνική επικοινωνία που είχαν οι δυο τους στις 19.11.
Από τη χημική ανάλυση του πηλού που χρησιμοποιήθηκε φάνηκε ότι τα χλωριούχα και θειϊκά άλατα υπερβαίνουν οριακά τα επιτρεπόμενα όρια του προτύπου ΒS-8110 που ίσχυαν κατά την ημερομηνία της τοποθέτησης των μαρμάρων. To CYS300-2008 πρότυπο εφαρμόστηκε το 2008 μετά από την ημερομηνία τοποθέτησης των μαρμάρων. Από τον έλεγχο που έκανε ο ΜΥ2, δεν εντόπισε υγρασίες στο υπόστρωμα του κλιμακοστασίου. Από τις φωτογραφίες με τις οποίες εφοδίασε τον ΜΥ2 η Ενάγουσα εταιρεία (Παράρτημα Ζ.7), και οι οποίες συμπεριλαμβάνονται στην έκθεση της ΓΕΩΚΡΑΤΗΣ Λτδ (Παράρτημα Ζ.2), ο ΜΥ2 παρατήρησε ότι φαίνονται σε αυτές λευκά άλατα στην επιφάνεια του μαρμάρου που είναι τοποθετημένο꞉ (α) στο τελευταίο πλατύσκαλο προς την οροφή, και (β) στο πρώτο πλατύσκαλο στο ισόγειο κοντά στο παράθυρο με την πατούδα. Το πρώτο σημείο βρίσκεται κοντά στην πόρτα με τα φυλλαράκια που οδηγεί στην οροφή. Το δεύτερο σημείο εφάπτεται του παραθύρου στο ισόγειο. Ο ΜΥ2 διατύπωσε τη γνώμη ότι η ζημιά στα πιο πάνω δύο σημεία έχει γίνει από νερά της βροχής που έχουν εισέλθει, στο μεν πρώτο σημείο από την πόρτα (πιθανόν να έμεινε ανοικτή κατά τη διάρκεια της βροχής) και στο δεύτερο σημείο από το παράθυρο μέσω του τοίχου και της πατούδας. Περαιτέρω, ο ΜΥ2 διατύπωσε τη γνώμη ότι το τοποθετηθέν μάρμαρο δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως ελαττωματικό. Πρόκειται για φυσικό πέτρωμα με τις εξής ιδιότητες꞉ Μέσος όρος υδατοαπορρόφησης 1.25% Ανοικτό πορώδες 3,4% Πυκνότητα 2500 kg/m3 Κατέληξε, όμως, ο ΜΥ2 στη διατύπωση της εξής γνώμης꞉ «Πιστεύω ότι το συγκεκριμένο μάρμαρο με τη μεγάλη υδατοαπορρόφηση και πορώδες που περιέχει στρώσεις ξένων προσμίξεων (οξείδιο του σιδήρου) δεν θα έπρεπε να επιλεγεί για τη συγκεκριμένη χρήση στο κλιαμκοστάσιο του κτιρίου αυτού. Σε αντίθεση, το άλλο είδος μαρμάρου, που τοποθετήθηκε στην είσοδο του κλιμακοστασίου και στους προθαλάμους του ανελκυστήρα δεν εμφάνισε καμία φθορά εκτιθέμενο και αυτό στους ίδιους εξωγενείς παράγοντες (Παράρτημα 19, φωτογραφίες 17, 23, 24).» Ολοκλήρωσε ο ΜΥ2 την έκθεσή του εκφράζοντας την άποψή του για το ποιος είναι ο τρόπος πλήρους αποκατάστασης της ζημιάς και έδωσε την κοστολόγησή του γι' αυτόν. Συγκεκριμένα, ήταν η θέση του ότι η πλήρης αποκατάσταση της ζημιάς μπορεί να επιτευχθεί μόνον με την αφαίρεση όλων των μαρμάρων (σκαλιών και πλατύσκαλων) και τοποθέτηση νέων. Υπολόγισε το κόστος ολικής αποκατάστασης του κλιμακοστασίου (περιλαμβανομένων 1ον της αφαίρεσης όλων των μαρμάρων, 2ον της αφαίρεσης του υποστρώματος, 3ον της τοποθέτησης νέων μαρμάρων, σκαλιών, τσεκολαδούρων και πατούδας, και 4ον του μπογιατίσματος του κλιμακοστασίου), ότι ανέρχεται στο ποσό των €17.434,00 + Φ.Π.Α. Ενώπιον του Δικαστηρίου ο ΜΥ2 επεξήγησε προφορικά πως κατέληξε στο ποσό των €17.434 πλέον Φ.Π.Α για το κόστος αποκατάστασης του κλιμακοστασίου και της αγοράς των μαρμάρων, καταθέτοντας ως τεκμήριο σχετικό έγγραφο ανάλυσης κόστους ως «Έγγραφο Δ». Δίδεται η εξής ανάλυση꞉
Προκαταρκτικά €900
Αφαίρεση μαρμάρων και υποστρώματος €1600
Τοποθέτηση σκαλιών με τσεκολαδούρα €2700 100 τεμ. Χ €27
Τοποθέτηση πατώματος με τσεκολαδούρα €1350 50 τ.μ. Χ €27
Μπογιάτισμα 400 τ.μ. Χ €4 €1600
Διάφορα/απρόβλεπτα €1300
Αγορά μαρμάρων €7984 ΟΛΙΚΟ €17.434 + ΦΠΑ Η μαρτυρία του ΜΥ3 Ο κ. Άριστος Λουκαΐδης (ΜΥ3) είναι χημικός μηχανικός, εγγεγραμμένος στο Ε.Τ.Ε.Κ και ασκεί το επάγγελμα από το
Διατηρεί το χημικό εργαστήριο Άριστου Λουκαϊδη Λτδ. Κατόπιν αιτήματος στη βάση κοινής συνεννόησης των διαδίκων της παρούσας υπόθεσης, ετοίμασε την εργαστηριακή αναφορά, η οποία περιέχεται στις σελ.94 έως 99 της Έκθεσης πραγματογνωμοσύνης του ΜΥ2 (Έγγραφο Β). Συγκεκριμένα, δόθηκε στον ΜΥ3 δείγμα του υποστρώματος του πατώματος της επίδικης οικοδομής, δηλαδή δείγμα πηλού, και δείγμα αιγυπτιακού μαρμάρου για διεξαγωγή συγκεκριμένων αναλύσεων όπως αυτές είχαν υποδειχθεί από τον ΜΥ
Σημειωτέον ότι η δειγματοληψία έγινε την 22.1.
Λήφθηκε δείγμα τόσο από το ισόγειο (κωδ. Δειγμ. 33976) όσο και από τον 4ο όροφο (κωδ. Δειγμ. 33977). Η εργαστηριακή του αναφορά όσον αφορά το δείγμα πηλού αφορούσε στην εξεύρεση της περιεκτικότητας των ληφθέντων δειγμάτων σε χλωριούχα άλατα και σε θειϊκά άλατα, συγκριτικά προς τα ανώτατα όρια βάσει του προτύπου BS8110 και του προτύπου CYS300-
Με βάση τα αποτελέσματα των αναλύσεων, ο ΜΥ3 απέδωσε την εξής ερμηνεία στην εργαστηριακή αναφορά του꞉ (α) Όσον αφορά το δείγμα πηλού · «Η συγκέντρωση χλωριούχων αλάτων στο δείγμα 33976 υπερβαίνει και τα δύο όρια όπως φαίνονται πιο πάνω (BS8110 και οριακά CYS300-2008) κατά 5,25% και 90%, αντίστοιχα. · Η συγκέντρωση χλωριούχων αλάτων στο δείγμα 33977 υπερβαίνει το όριο σύμφωνα με CYS300-2008 κατά 15% ενώ παρουσιάζει συμμόρφωση σύμφωνα με BS
· Η συγκέντρωση θειϊκών αλάτων στο δείγμα 33976 υπερβαίνει τα ανώτατα όρια σύμφωνα με BS8110 κατά 4,5%, ενώ το δείγμα 33977 συνάδει με τα όρια του αναφερόμενου προτύπου.». (β) Όσον αφορά το δείγμα μαρμάρου «Τα αποτελέσματα της ποσοστικής ανάλυσης οξειδίων συνάδουν με την τυπική χημική σύσταση ασβεστολιθικού μαρμάρου, η οποία επίσης επιβεβαιώνεται και από την παραπάνω γραφική απεικόνιση. Επίσης το ποσοστό ολικών διαλυτών αλάτων κυμαίνεται σε χαμηλά επίπεδα.». Ενώπιον του δικαστηρίου, ο ΜΥ3 διευκρίνισε ότι οι συγκεκριμένες αναλύσεις ζητούνται όταν υπάρχει επαφή με οπλισμένο σκυρόδεμα. Στην παρούσα υπόθεση, οι αναλύσεις ζητήθηκαν από τον ΜΥ3, για να μπορεί να διεκπεραιωθεί η πραγματογνωμοσύνη του κ. Τσολάκη (ΜΥ2). Κληθείς να σχολιάσει τα αποτελέσματα της εργαστηριακής ανάλυσης, ο ΜΥ3 δήλωσε ότι, αν και ο ίδιος είναι πραγματογνώμονας παρά μόνο χημικός αναλυτής, εντούτοις, με βάση την 25ετή εμπειρία του ως χημικός, δεν κρίνει ανησυχητικά τα αποτελέσματα, επειδή δεν υπάρχει επαφή με σκυρόδεμα. Η πλάκα που υπάρχει στην επίδικη οικοδομή δεν είναι σκυρόδεμα. Περαιτέρω, έχοντας πλέον διαβάσει την έκθεση πραγματογνωμοσύνης του ΜΥ2, ο ΜΥ3 διατύπωσε την άποψη ότι εφόσον το πρόβλημα εντοπίστηκε στην επιφάνεια των μαρμάρων, δεν μπορεί να έχει ευθύνη ο πηλός για το πρόβλημα. Αν έφταιγε ο πηλός, θα υπήρχαν εμφανή σημεία διάβρωσης στο κάτω μέρος των μαρμάρων. Επανέλαβε ο ΜΥ3 ότι αυτός δεν μπορούσε να εξάξει συμπερασμα συσχετισμού της οριακής, έστω, υπέρβασης σε χλωριούχα και θειϊκά άλατα του πηλού και της διάβρωσης των μαρμάρων, εφόσον το πρόβλημα διάβρωσης εμφανίστηκε από πάνω προς τα κάτω και όχι από κάτω προς τα πάνω. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΡΤΥΡΙΑΣ Υπενθυμίζω ότι σκοπός της αξιολόγησης της μαρτυρίας είναι να μπορέσει το Δικαστήριο να προβεί σε διαπιστώσεις αναφορικά με τα πραγματικά γεγονότα και, στη βάση των δικών του ευρημάτων ως προς τα γεγονότα, να εξετάσει στη συνέχεια κατά πόσον ο διάδικος που φέρει το βάρος της απόδειξης, το έχει αποσείσει στον βαθμό που απαιτείται. Η αξιοπιστία εκτιμάται αυτοτελώς και ανεξαρτήτως επιπέδου απόδειξης (Barry Wynne v. David Costakis Mavronicola κ.α.

(2009)1(β) Α.Α.Δ. 1138, Αθανασίου κ.α. ν Κουνούνη

(1997)1 Α.Α.Δ. 614). Για το θέμα της αξιοπιστίας της μαρτυρίας απολύτως σχετική είναι η εκτεταμένη ανάπτυξη του θέματος στο βιβλίο των Σάντη - Ηλιάδη, Δίκαιο της Απόδειξης, Hippasus, 2014, Κεφάλαιο 3, IB. Η θετική εντύπωση που αφήνει στο Δικαστήριο ο μάρτυς που καταθέτει αποτελεί σε γενικές γραμμές στοιχείο εξαιρετικής σπουδαιότητας για την κρίση της αξιοπιστίας του. Η αξιοπιστία αποτελεί έννοια πολυσήμαντη. Η εμφάνιση και συμπεριφορά του μάρτυρα ενόσω καταθέτει, η μνήμη του, οι αντιδράσεις του (κατά πόσο δηλαδή είναι φυσικές ή αφύσικες), ο τρόπος που απαντά, η νευρικότητα ή η επιφυλακτικότητα του και η ιδιοσυγκρασία που εκδηλώνει, είναι μεταξύ των στοιχείων που λαμβάνονται υπόψη κατά την αξιολόγηση (Κεντρική Ασφαλιστική Εταιρεία Λτδ ν Ηροδότου, Π.Ε. 332/09, ημερ. 10.6.13, Re N-BCM

(2002)EWCA Civ. 1052, C & A Pelekanos Associates Limited ν Πελεκάνου

(1999)1(B) ΑΑΔ 1273). Η συμπεριφορά μάρτυρα κατά την αντεξέταση δεν φαίνεται να έχει μεγαλύτερη σημασία από ό,τι έχει κατά την κυρίως εξέταση και επανεξέταση (Attorney-General for the Sovereign Base Areas of Akrotiri and Dhekelia ν Steinhoff

(2005)UKPC 31). Ασφαλώς, η κρίση του δικαστηρίου επί της αξιοπιστίας δεν δύναται να έχει ως μόνο οδηγό την εξωτερική εντύπωση που προκαλεί ο μάρτυρας (βλ. Γεώργιος & Σπύρος Τσαππή Λτδ v. Πολυβίου

(2009)1 Α.Α.Δ. 339). Αποτιμάται η συνολική παρουσία καθενός μάρτυρα στη βάση των εγγενών της μαρτυρίας του χαρακτηριστικών (πηγή γνώσεως, ύπαρξη προσωπικού συμφέροντος και προκατάληψη) - Phipson on Evidence, 14th edition, σελίδα 251). Το περιεχόμενο της μαρτυρίας του μάρτυρα υποβάλλεται στη βάσανο της λογικής με γνώμονα και την ανθρώπινη εμπειρία ως προς την αναμενόμενη φυσιολογική εξέλιξη των πραγμάτων της ζωής. Πέραν τούτου, η αξιολόγηση της μαρτυρίας δεν περιορίζεται αποκλειστικώς στην ατομική κρίση της αξιοπιστίας κάθε μάρτυρα ξεχωριστά (Rana και Άλλου ν Δημοκρατίας

(2004)2 ΑΑΔ 489), αλλά αντιπαραβάλλεται και διερευνάται στο σύνολο της μαρτυρίας που παρουσιάζεται και από τις δύο πλευρές (Φώτσιου ν Ηροδότου

(2010)1(B) ΑΑΔ 1172). Τα ευρήματα αξιοπιστίας είναι αλληλένδετα με τη συνολική εκτίμηση της μαρτυρίας και των προεκτάσεων της και συναρτώνται με την αντικειμενική όψη των πραγμάτων (Βασιλείου ν Αστυνομίας, Ποιν. Έφ. 159/09, ημ. 4.5.12). Αυτή η προσέγγιση επαυξάνει το κύρος των ευρημάτων του Δικαστηρίου και την πίστη του κοινού στη δικαστική διαδικασία (Στυλιανίδης ν Χατζηπιέρα

(1992)1(B) ΑΑΔ 1056). Τέλος, σημειώνω ότι αποτελεί βασικό κανόνα ότι μια υπόθεση πρέπει να εκδικάζεται στα αυστηρά πλαίσια των δικογράφων (Cheeseline Ltd v Ανθούλης Θωμά & Υιοί Λτδ, ECLI:CY:AD:2014:A319, Πολιτική Έφεση 45/2009, ημερομηνίας 14.5.2014 και Χριστοδούλου ν. Χρ. Μαρνέρος και Σία Λτδ

(1997)1 Α.Α.Δ. 718). Η αξιολόγηση της μαρτυρίας γίνεται υπό το πρίσμα και της συνοχής της εν σχέση προς τη δικογραφηθείσα εκδοχή της κάθε πλευράς (βλ. Γιώργου Παπαγεωργίου ν Λούης Κλάππας (Investments Services Ltd)

(1991)1 Α.Α.Δ 24). Όπως λέχθηκε στη Χρίστου ν. Ηροδότου κ.α.

(2008)1 Α.Α.Δ. 676: «Δεν διαπιστώνεται όμως καμία ουσιώδης παρέκκλιση μεταξύ δικογραφίας και μαρτυρίας, που είναι βέβαια επιτρεπτό από το Δικαστήριο να εντοπίζεται ως στοιχείο για την τυχόν αξιοπιστία του διαδίκου (δέστε Σοφοκλέους ν. Τσεσμέλογλου

(2006)1 Α.Α.Δ. 1153, 1158-59)». Είχα την ευκαιρία να παρακολουθήσω τους μάρτυρες να δίνουν δια ζώσης τη μαρτυρία τους. Αποτίμησα τη συνολική τους παρουσία στη βάση των ανωτέρω κριτηρίων. Αξιολόγηση της μαρτυρίας αναφορικά με την απαίτηση στην αγωγή. Ο ΜΕ1 μου άφησε γενικά θετική εντύπωση ως μάρτυρας. Υπήρξε σοβαρός, μελετημένος, εύστροφος και ετοιμόλογος στις απαντήσεις του. Ομοίως, ο ΜΥ1, εμφανώς έμπειρος επιχειρηματίας, έδωσε μαρτυρία που χαρακτηρίζετο από ευφράδεια, ευστροφία και ετοιμότητα να απαντήσει. Εικόνα που κάθε άλλο αναμενόταν από κάποιον που είχε αντιμετωπίσει στο άμεσο παρελθόν πρόβλημα υγείας για το οποίο είχε ενημερωθεί το Δικαστήριο τους μήνες που προηγήθηκαν της έναρξης της ακρόασης. Ήσαν και οι δύο μάρτυρες τόσο θετικοί στην εξωτερική εντύπωση που δημιούργησαν στο Δικαστήριο, ώστε το έργο της αξιολόγησης να καθίσταται αναγκαίο να γίνει ακόμη πιο προσεκτικά, εμβαθύνοντας στη μαρτυρία. Παραθέτω τις διαπιστώσεις μου πιο κάτω. Κατά την αντεξέτασή του ΜΕ1 στη δικάσιμο ημερ. 9.3.2015, απάντησε με άνεση σε όλες τις ερωτήσεις του συνηγόρου Υπεράσπισης όσον αφορά τα τιμολόγια και τα δελτία αποστολής που είχε καταθέσει ως τεκμήρια. Υπήρξε πειστικός και κατατοπιστικός για κάθε επιμέρους λεπτομέρεια των εν λόγω εγγράφων που του ζητήθηκε να επεξηγήσει. Δεν δημιούργησε οποιαδήποτε αμφιβολία για το γνήσιο των τιμολογίων και για την ακρίβεια των πληροφοριών (ποσών, ποσοτήτων και ποσοστού τόκου) που αναγράφονταν σε αυτά. Σπεύδω να αναφέρω ότι ο ΜΥ1, ο οποίος έχει εκ διαμέτρου αντίθετα συμφέροντα να εξυπηρετήσει, δεν αμφισβήτησε τη γνησιότητα των τιμολογίων ή την ακρίβεια και ορθότητα των πληροφοριών που αναφέρονταν σε αυτά. Επισημαίνω επίσης ότι η εκδοχή του ΜΥ1 περί συμφωνηθείσας έκπτωσης δεν στηρίχθηκε σε οποιοδήποτε όρο επί των τιμολογίων. Ουδέποτε ισχυρίστηκε ότι ο ίδιος είχε στην κατοχή του οποιοδήποτε τιμολόγιο το οποίο να περιέχει συμφωνηθείσα έκπτωση, η οποία να μην του δόθηκε εν τέλει. Ειδικότερα, δεν επιχείρησε ο ΜΥ1 σε οποιοδήποτε στάδιο της μαρτυρίας του να ισχυριστεί ότι οι Εναγόμενοι δικαιούνταν σε έκπτωση λόγω έγκαιρης εξόφλησης των τιμολογίων εντός 10 ημερών από την έκδοσή τους και ότι τούτος ήταν ο λόγος που αρνήθηκαν να πληρώσουν το ποσό που αξιώνουν οι Ενάγοντες ως οφειλόμενο υπόλοιπο λογαριασμού. Δεδομένης της μη προώθησης τέτοιας γραμμής υπεράσπισης από τον ΜΥ1 στο στάδιο της δικής του μαρτυρίας, φαντάζει πλέον ως άνευ σημασίας η αντεξέταση στην οποία υποβλήθηκε ο ΜΕ1 αναφορικά με το τιμολόγιο 500485 (ενδεικτικά) επί του οποίου υπάρχει ο όρος ότι «η έκπτωση θα γίνεται μόνο αν το τιμολόγιο εξοφλάται εντός 10 ημερών από την έκδοσή του». Εν πάση περιπτώσει, δεν υφίσταται σε όλα τα τιμολόγια τέτοιος όρος και ως εκ τούτου δεν θα μπορούσε να ισχύει επί του συνόλου του τελικού λογαριασμού. Εν πάση περιπτώσει, όπως εξήγησε ο ΜΕ1 κατά την αντεξέταση του ημερ. 26.3.2015, η πολιτική των Εναγόντων, όποτε ήθελαν να θέσουν σε εφαρμογή τον συγκεκριμένο όρο περί έκπτωσης σε περίπτωση έγκαιρης εξόφλησης του τιμολογίου εντός 10 ημερών, ήταν να αναγράφουν επί του τιμολογίου ποιο ήταν το συμφωνηθέν ποσοστό/ποσό έκπτωσης που θα είχε να επωφεληθεί ο αγοραστής αν πράγματι προέβαινε σε τέτοια έγκαιρη εξόφληση. Εάν δεν αναγραφόταν τέτοιο συμφωνηθέν ποσοστό ή ποσό έκπτωσης επί του τιμολογίου, τούτο σήμαινε ότι θα ήταν άνευ εφαρμογής ο συγκεκριμένος όρος έστω και αν αποπληρωνόταν το τιμολόγιο εντός 10 ημερών. Στην παρούσα υπόθεση, επαναλαμβάνω ότι ουδέποτε ισχυρίστηκε ο ΜΥ1 ότι είχε αποπληρώσει όλα ή κάποια από τα τιμολόγια που περιείχαν τέτοιο όρο εντός 10 ημερών από την έκδοσή τους, ότι υπήρχε αναγραφόμενη επί των τιμολογίων η έκπτωση στην οποία θα δικαιούτο σε τέτοια περίπτωση και ότι η έκπτωση τούτη δεν του δόθηκε ενώ θα έπρεπε να του είχε δοθεί. Απεναντίας, η όλη εκδοχή περί έκπτωσης, ως αναδείχθηκε κατά την αντεξέτασή του ΜΥ1, στηρίχθηκε στη μαρτυρία του ΜΥ1 περί προφορικής συμφωνίας που έγινε μεταξύ αυτού και του ΜΕ1, άγνωστο σε ποιο ακριβώς χρονικό σημείο αφού δεν ήταν σε θέση ο ΜΥ1 να το προσδιορίσει, ότι, μετά την έκδοση όλων των τιμολογίων για το σύνολο των εμπορευμάτων που θα αγοράζονταν από τους Εναγόμενους, θα γινόταν ένα ξεκαθάρισμα λογαριασμού και θα τους παραχωρείτο ένα ποσοστό έκπτωσης επί του τελικού ποσού του λογαριασμού. Ισχυρίστηκε, δε, ο ΜΥ1 ότι ο ίδιος αξίωσε έκπτωση της τάξεως του 10%, ενώ ο ΜΕ1 ήταν πρόθυμος να του χορηγήσει μόνο έκπτωση της τάξεως του 5% και ότι, εν τέλει, κατέληξαν να συμφωνούν σε έκπτωση 6,5%. Τέτοια, όμως, εκδοχή, περί κατάληξης σε προφορική συμφωνία για συγκεκριμένο ποσοστό συνολικής έκπτωσης, παρατηρώ ότι δεν υποβλήθηκε στον ΜΕ1 καθ' ον χρόνο αντεξετάζετο από το συνήγορο Υπεράσπισης. Ουδέποτε δόθηκε στον ΜΕ1 η ευκαιρία να πει αν συμφωνήθηκε έκπτωση της τάξεως του 6,5% ή ότι υπήρξε κατάληξη σε συμφωνία για συγκεκριμένο ποσοστό έκπτωσης, παρά μόνο του υποβλήθηκε (κατά τη δικάσιμο ημερ. 26.3.2015) η εκδοχή ότι «τους είπατε ότι θα το δείτε στον τελικό λογαριασμό για την έκπτωση» και ερωτάτο, διερευνητικά, ο ΜΕ1 να πει αν θυμόταν τί ποσοστό έκπτωσης έδωσε στους Εναγόμενους. Αφενός, η παράλειψη υποβολής στον ΜΕ1 της συγκεκριμένης εκδοχής που θα προωθούσε ο ΜΥ1 ως προς το κατ' ισχυρισμόν συμφωνηθέν ποσοστό έκπτωσης και αφετέρου η υποβολή ότι το ζήτημα της έκπτωσης θα συμφωνείτο στο στάδιο του τελικού λογαριασμού αφήνοντας χρονικά απροσδιόριστο αν και πότε επήλθε τέτοιο στάδιο συμφωνίας βάσει τελικού λογαριασμού, μειώνουν την αξιοπιστία της μαρτυρίας του ΜΥ1 και εν γένει την αποδεκτότητα της εκδοχής της Υπεράσπισης, αφού συγκεκριμένες ουσιώδεις λεπτομέρειες αυτής προβάλλουν ως εκ των υστέρων σκέψεις ή μένουν απροσδιόριστες. Στην υπόθεση Frederickou Schools Co. Ltd κ.ά. v. Acuac Inc

(2002)1 Α.Α.Δ. 1527 λέχθηκαν τα ακόλουθα: «Yπάρχουν ωστόσο δύο κανόνες πρακτικής, που έχουν εμπεδωθεί προ πολλού στα δικαστήρια μας, οι οποίοι πρέπει απαρέγκλιτα να τηρούνται. Ο πρώτος είναι ότι ο μάρτυρας πρέπει να αντεξετασθεί επί όλων των ουσιαστικών γεγονότων τα οποία αμφισβητούνται. Διαφορετικά το δικαστήριο θεωρεί - και το εκλαμβάνει - ότι η μαρτυρία του δεν αμφισβητήθηκε. Ο δεύτερος είναι ότι, κατά την αντεξέταση, τίθεται στο μάρτυρα η υπόθεση που θα στηθεί από τον αντίδικο. Τέτοια αντεξέταση είναι προϋπόθεση για να κληθεί μαρτυρία που αντικρούει το μάρτυρα.» Σχετική είναι και η υπόθεση Adidas v. Jonitexo Ltd.

(1987)1 C.L.R. 383, 384: «Failure to put forward a pertinent aspect of the defence case to witnesses for the plaintiff is not necessarily fatal to its validity, but in the absence of a proper explanation of the omission, the Court may disregard it, because of the denial of a proper opportunity to the plaintiff to controvert it.» Στην υπόθεση Μοσχάτου ν. Μοσχάτου

(1999)1 Α.Α.Δ. 785, 791 λέχθηκαν, επίσης, τα εξής: «[...] Στην απουσία δέουσας εξήγησης της παράλειψης (αντεξέτασης) το Δικαστήριο μπορεί εύλογα να μη λάβει υπόψη τους ισχυρισμούς επί γεγονότων που διατυπώθηκαν στους μάρτυρες της άλλης πλευράς λόγω του ότι δεν δόθηκε η ευκαιρία στον αντίδικο να αντικρούσει με μαρτυρία τους ισχυρισμούς αυτούς. Στην απουσία μιας τέτοιας αντιπαράθεσης το Δικαστήριο μένει μόνο με τη μια πλευρά της ιστορίας και μπορεί για το λόγο αυτό να την απορρίψει ως μονόπλευρη και ασύμβατη με το δικαίωμα της άλλης πλευράς να έχει την κατάλληλη ευκαιρία να παρουσιάσει την υπόθεση της επί του σημείου». Καταλήγω να αποδέχομαι ως ειλικρινή και αξιόπιστη την εκδοχή του ΜΕ1 ότι στην προκειμένη περίπτωση, οι Ενάγοντες έστειλαν επιμετρητή ποσοστήτων στην επίδικη οικοδομή και βάσει των μετρήσεων των ποσοτήτων που χρειαζόταν να αγοράσουν οι Εναγόμενοι από αυτούς, τους πρόσφεραν την καλύτερη τιμή εξ αρχής, η οποία είναι η τελική τιμή ως τιμολογήθηκε και φαίνεται στη δέσμη τιμολογίων που κατατέθηκαν ενώπιον μου ως τεκμήριο. Αποδέχομαι επίσης τη θέση του ΜΕ1 ότι οι Εναγόμενοι αποδέκτηκαν την τελική τιμή ως φαίνεται στα τιμολόγια, χωρίς να συζητηθεί το ενδεχόμενο οποιασδήποτε άλλης έκπτωσης επί του συνολικού ποσού του λογαριασμού. Απορρίπτω συνεπακόλουθα την περί του αντιθέτου μαρτυρία του ΜΥ1 ως αναξιόπιστη. Άνευ επηρεασμού της πιο πάνω κατάληξής μου, προχωρώ και λέγω ότι, ακόμη και αν γινόταν δεκτή η θέση του ΜΥ1 ότι ο ΜΕ1 είχε συμφωνήσει μαζί του να επανεξέταζαν το θέμα της έκπτωσης κατά το κλείσιμο του τελικού λογαριασμού (θέση που δεν γίνεται αποδεκτή στη βάση της προεκετεθείσας αξιολόγησης της μαρτυρίας του ΜΕ1 ως αξιόπιστης, ο οποίος απέκλεισε αυτή την εκδοχή όταν του υποβλήθηκε), και πάλιν θα έβρισκα ότι η μαρτυρία του ΜΥ1 δεν υπήρξε επαρκής για να στοιχειοθετήσει την υπεράσπιση, αφού ουδόλως συσχέτισε, με οποιοδήποτε μαθηματικό υπολογισμό, το ποσό που αξιώνουν οι Ενάγοντες με το ποσοστό έκπτωσης επί του τελικού λογαριασμού. Δεν μπήκε στον κόπο ο ΜΥ1 να υπολογίσει ποια ήταν η συνολική αξία των τιμολογίων και αν το 6,5% επ' αυτής αντιστοιχεί στο ποσό που αξιώνουν οι Ενάγοντες να πληρωθούν ενώ αρνούνται οι Εναγόμενοι να πληρώσουν. Δεν θα πρέπει να αναμένεται από το Δικαστήριο να προβεί το ίδιο σε τέτοιο μαθηματικό υπολογισμό. Βάρος της απόδειξης της απαίτησης. Σύμφωνα με πάγια νομολογία, σε μία αγωγή ο Ενάγων έχει το γενικό βάρος να αποδείξει στο μέτρο του ισοζυγίου των πιθανοτήτων ότι η δική του εκδοχή γεγονότων είναι πιο πιθανή παρά να μην είναι. Η αρχή αυτή έχει επαναληφθεί στην πρόσφατη απόφαση Χρυσάνθη Χρύσανθου και Σταύρος Φραντζή ν Αντρέα Φραντζή

(2010)1Β Α.Α.Δ.1295. Όπως διευκρινίσθηκε στην υπόθεση Μαρσέλ κ.ά ν. Λαϊκή Τράπεζα Λτδ

(2001), 1(B) Α.Α.Δ 1858 - «Το κριτήριο δεν είναι αν η θέση ή η εκδοχή του διαδίκου που φέρει το βάρος της απόδειξης (onus of proof) είναι «η πιο πιθανή παρά η αντίθετη», εκείνη δηλαδή του αντιδίκου του. Το κριτήριο είναι κατά πόσο ο διάδικος που φέρει το βάρος της απόδειξης ικανοποίησε το Δικαστήριο, με επαρκή αποδεικτικά στοιχεία, ότι η θέση του ή η εκδοχή του είναι πιο πιθανή παρά όχι (is more probable than not).». Το νομικό ή γενικό βάρος δεν πρέπει, όμως, να συγχέεται με το αποδεικτικό βάρος απόδειξης. Το πρώτο είναι πάντοτε στους ώμους του Ενάγοντος και δεν μεταφέρεται. Το ειδικό βάρος απόδειξης υποδηλώνει το βάρος που έχει ένας διάδικος να παρουσιάσει ικανοποιητική μαρτυρία για την υποστήριξη ενός επίδικου θέματος ή ενός θέματος που είναι σχετικό, έτσι ώστε το δικαστήριο να καλέσει την άλλη πλευρά να απαντήσει. Το ζήτημα για το πότε μεταφέρεται το βάρος της απόδειξης απασχόλησε το Ανώτατο Δικαστήριο, μεταξύ άλλων, στην υπόθεση Θεοδόσης Ιορδάνου ν Δήμου Ζήνωνος

(1998)1Β Α.Α.Δ

Σε εκείνην την υπόθεση, ο εφεσίβλητος - ενάγων κίνησε αγωγή του εφεσείοντα-εναγομένου, για χρεωστικά υπόλοιπα που αφορούσαν ποσότητες κρεάτων και παρεμφερών προϊόντων που του πώλησε, συμποσούμενα στο ποσό των £3.
Ο εφεσείων αρνήθηκε την αξίωση του εφεσιβλήτου και ισχυρίστηκε ότι οι συναλλαγές τους δεν εγίνοντο με πίστωση. Εάν εγίνετο κάποια πίστωση, αυτή γινόταν για ελάχιστες μέρες. Το πρωτόδικο Δικαστήριο, θεώρησε ότι το βάρος αποδείξεως του ισχυρισμού για εξόφληση, μετατέθηκε στους ώμους του εφεσείοντα, επειδή όπως ανέφερε οι συναλλαγές ήταν παραδεκτές, το οποίο όμως δεν κατέφερε να αποσείσει και ως εκ τούτου αποφάσισε ότι ο εφεσίβλητος πέτυχε να αποδείξει την υπόθεσή του και εξέδωσε απόφαση εναντίον του εφεσείοντα για το προαναφερόμενο ποσό. Ο δικηγόρος του εφεσείοντα ισχυρίστηκε ότι το πρωτόδικο Δικαστήριο πλανήθηκε ως προς τη διαπίστωση της αρχής του βάρους της απόδειξης σε αστικές υποθέσεις, γιατί εσφαλμένα ερμήνευσε την Προκοπίου ν. Παναγή και θεώρησε, ότι ο εφεσίβλητος απέδειξε την υπόθεσή του, επειδή ο εφεσείων παρεδέχθηκε το χρέος του και δεν απέσεισε το βάρος της απόδειξης της εξόφλησης του αξιούμενου ποσού. Αποφασίστηκε από το Ανώτατο Δικαστήριο ότι: «Σύμφωνα με την αρχή που διατυπώθηκε στην υπόθεση Henderson v. Jenkings & Sons, το γενικό βάρος αποδείξεως της αξίωσης στην κρινόμενη υπόθεση, το έφερε ο εφεσίβλητος και το βάρος αυτό δεν μετατοπίστηκε ποτέ και δεν μπορούσε να μετατοπισθεί στους ώμους του εφεσείοντα. Πέραν αυτού δεν υπήρξε από μέρους του εφεσείοντα παραδοχή του χρέους και ισχυρισμός εξόφλησής του. Ως εκ τούτου, δε δημιουργήθηκε ειδικό βάρος απόδειξης της εξόφλησης του χρέους και η αντίθετη διαπίστωση του Δικαστηρίου είναι εσφαλμένη. Επίσης εσφαλμένη είναι και η θέση, ότι ο εφεσείων, δεν απέδειξε την εξόφληση, ο εφεσίβλητος θεωρείται ότι απέδειξε την απαίτησή του, ανεξάρτητα με τη μαρτυρία του εφεσίβλητου. Μια τέτοια αντιμετώπιση αντιβαίνει με τον κανόνα του γενικού βάρους απόδειξης σε αστικές υποθέσεις.». Στην υπό κρίση αγωγή ο τρόπος που παρουσίασε την υπόθεση ο ΜΥ1 δείχνει ότι αμφισβητείται το χρέος με την έννοια ότι αμφισβητείται η οφειλή του υπόλοιπου του εμπορικού λογαριασμού που τηρούσαν οι Ενάγοντες για τους Εναγόμενους. Το βάρος της απόδειξης ότι οφείλεται το εν λόγω ποσό είναι στους ώμους των Εναγόντων. Διακρίνεται δηλαδή η παρούσα υπόθεση από εκείνες όπου υπάρχει παραδοχή του χρέους, αλλά εγείρεται ισχυρισμός περί εξόφλησης, στην οποία περίπτωση μετατοπίζεται στους ώμους του διάδικου που επικαλείται την εξόφληση να την αποδείξει. Υπάρχει, όμως, ο ισχυρισμός περί χορήγησης έκπτωσης ίσης με το ποσό του χρέους και είναι αυτόν μόνο τον ισχυρισμό για τον οποίο κρίνω ότι οι Εναγόμενοι που τον εγείρουν έχουν το ειδικό βάρος να παρουσιάσουν ικανοποιητική μαρτυρία ώστε να χρειάζεται να κληθεί η πλευρά των Εναγόντων να απαντήσει επ' αυτού. Εκτίμηση Δικαστηρίου όσον αφορά την απαίτηση στην αγωγή. Ούτε τα τιμολόγια ούτε η ίδια η κατάσταση του εμπορικού λογαριασμού δεν είναι από μόνα τους επαρκή για να στοιχειοθετήσουν το χρέος. Παραπέμπω στην Θεοδώρου Θεόδωρος ν. Χριστάκη Χ. Αντωνίου Ξυλουργικές Εργασίες Λτδ,

(2003)1 Α.Α.Δ. 1492 όπου αποφασίστηκε ότι: «Το τιμολόγιο δε συνιστά μαρτυρία για την εργασία η οποία έγινε, αλλά σημείωση γι' αυτή, η οποία συναρτάται με τη γνώση του γράφοντος γι' αυτά που κατέγραψε. Ως φαίνεται, το Δικαστήριο εξίσωσε το τιμολόγιο με συμφωνία, από την οποία απορρέει η υποχρέωση για την οφειλή.» Όπως έχει αποφασισθεί στην υπόθεση A.L. Mantovani & Sons V. Christis Travel & Tourism Ltd

(1999)1 A.A.Δ. 156: "Οι λογαριασμοί εμπορευομένου δεν αποτελούν αφεαυτών απόδειξη των γεγονότων που καταγράφουν. Τα γεγονότα που απεικονίζουν πρέπει να αποδειχθούν [...]. Στην απουσία παραδεκτής μαρτυρίας που να στοιχειοθετεί γεγονότα που θα μπορούσαν να προσμετρήσουν ως αποδεικτικά της υπόθεσης, δεν εγείρεται ζήτημα βάρους απόδειξης. Τέτοιο θέμα μπορεί να εγερθεί μόνο όπου αποδεικνύονται γεγονότα που τείνουν να υποστηρίξουν την απαίτηση. Τότε και μόνο τίθεται θέμα απόσεισης του αποδεικτικού βάρους. (Βλ. Κυριακή Σ. Αθανασίου και Νεόφυτος Αθανασίου, ως Διαχειριστές της περιουσίας του Σάββα Αθανασίου, αποβιώσαντος, τέως από τη Λεμεσό, V. Αντώνη Κουνούνη, ιατρού, από τη Λεμεσό Πολιτική Έφεση αρ. 9041-29.5.97)". Στην παρούσα υπόθεση, κρίνω ότι οι Ενάγοντες πέτυχαν να αποδείξουν το χρέος των Εναγομένων, στη βάση ικανής και αξιόπιστης μαρτυρίας του ΜΕ1, ο οποίος έδωσε πλήρεις λεπτομέρειες για τις συνθήκες σύναψης της συμφωνίας αγοραπωλησίας των εμπορευμάτων, για την επιμέτρηση των ποσοτήτων τους και την τιμολόγησή τους, ως επίσης για την τήρηση εμπορικού λογαριασμού και για την αποστολή επιστολών με τις οποίες αξιώνετο η εξόφληση του υπολοίπου του. Δεδομένης της προεκτεθείσας αξιολόγησης της μαρτυρίας και έχοντας κατά νου την πιο πάνω ανάλυση του καταμερισμού του γενικού βάρους και του ειδικού βάρους απόδειξης, κρίνω ότι οι Ενάγοντες απέσεισαν το γενικό βάρος της απόδειξης της αξίωσής τους στην αγωγή, ενώ αντίθετα οι Εναγόμενοι, στηριζόμενοι στην προφορική μαρτυρία του ΜΥ1, χωρίς άλλο ίχνος γραπτής τεκμηρίωσης της εκδοχής τους, κρίνω ότι απέτυχαν να αποσείσουν το ειδικό βάρος της απόδειξης του ισχυρισμού τους περί σύναψης συμφωνίας για παραχώρηση έκπτωσης σε αυτούς ίσης με το ποσό του χρέους που αξιώνουν να εισπράξουν από τους ίδιους οι Ενάγοντες. Καταλήγω ότι οι Ενάγοντες νόμιμα και συμβατικά δικαιούνται να πληρωθούν από τους Εναγόμενους το υπόλοιπο που εμφάνιζε ο εμπορικός λογαριασμός που τηρούσαν για τις αγορές των διαφόρων εμπορευμάτων από τους Εναγόμενους δυνάμει τιμολογίων που εξέδωσαν οι Ενάγοντες και το οποίο υπόλοιπο ανερχόταν κατά ή περί την ημερομηνία έγερσης της αγωγής σε ΛΚ1.373,64σ. (ισόποσο με €2.347,00σ.). Όσον αφορά το ζήτημα του τόκου, επί του επιδικασθέντος ποσού, θυμίζω ότι ουδόλως αντεξετάστηκε ο ΜΕ1 ότι, στη βάση των εκδοθέντων τιμολογίων, υπήρξε συμφωνημένο ποσοστό τόκου 9% σε περίπτωση μη άμεσης πληρωμής του ποσού των τιμολογίων. Ζητούν οι Ενάγοντες να επιδικαστεί τόκος προς 9% από 20/04/2006 που είναι η ημερομηνία έκδοσης του πρώτου κατά σειρά τιμολογίου αρ. 500392 - βλ. Τεκμήριο 4 και 5Α υπό Έγγραφο Α), μέχρι εξοφλήσεως. Το ποσό όμως εκείνου του πρώτου τιμολογίου δεν ήταν ίσο με το υπόλοιπο του χρέους, αλλά μικρότερο. Κρίνω ορθότερο να επιδικασθεί τόκος 9% από την επομένης της ημερομηνίας της τελευταίας πληρωμής ποσού €4000- που έγινε έναντι του εμπορικού λογαριασμού, κατά την οποία διαμορφώθηκε το επίδικο υπόλοιπο, ήτοι από 10/7/2007 (βλ. το Τεκμήριο 5Β υπό το Έγγραφο Α. Κατάληξη όσον αφορά την αγωγή. Καταληκτικά, η αγωγή επιτυγχάνει. Εκδίδεται απόφαση υπέρ των Εναγόντων και εναντίον των Εναγομένων το ποσό των €2.347,00σ. πλέον τόκο 9% από 10/7/2007. Δεν συντρέχει λόγος εξαίρεσης από το γενικό κανόνα όπως τα έξοδα ακολουθήσουν το αποτέλεσμα. Γι' αυτό και επιδικάζονται υπέρ των Εναγόντων και εναντίον των Εναγομένων τα δικηγορικά έξοδα, πλέον Φ.Π.Α, και έξοδα επίδοσης, ως αυτά θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο. Αναφορικά με την Ανταπαίτηση Όσον αφορά την ανταπαίτηση κρίνω ευχερέστερο να αναλύσω τη νομική πτυχή της υπόθεσης και να προσδιορίσω το βάρος της απόδειξης προτύ αξιολογήσω τη δοθείσα μαρτυρία. Νομική πτυχή και βάρος απόδειξης Ορθά ο συνήγορος των Εναγομένων προσδιορίζει το νομοθετικό πλαίσιο που διέπει τη συμφωνία πώλησης των επίδικων μαρμάρων ως συγκείμενο από τον περί Συμβάσεων Νόμο, Κεφ. 149 και τον περί Πώλησης Αγαθών Νόμο, Ν.10(Ι)/94 ως έχει τροποποιηθεί (εφεξής «ο Ν.10(Ι)/94»). Σύμφωνα με το άρθρο 12 του Ν.10(Ι)/94 ꞉ «12.—

(1)Ρήτρα σε σύμβαση πώλησης σχετικά με αγαθά που αποτελούν το αντικείμενο αυτής δύναται να αποτελεί ουσιώδη όρο ή εγγυητική διαβεβαίωση της σύμβασης.

(2)Ουσιώδης όρος είναι ρήτρα βασική για την επίτευξη του κύριου σκοπού της σύμβασης, παράβαση της οποίας παρέχει το δικαίωμα καταγγελίας της σύμβασης ως τερματισθείσας.

(3)Εγγυητική διαβεβαίωση είναι ρήτρα συμπληρωματική για την επίτευξη του κύριου σκοπού της σύμβασης, παράβαση της οποίας δημιουργεί αξίωση για αποζημιώσεις, δεν παρέχει όμως δικαίωμα απόρριψης των αγαθών και καταγγελίας της σύμβασης ως τερματισθείσας.

(4)Το κατά πόσο ρήτρα σε σύμβαση πώλησης είναι ουσιώδης όρος ή εγγυητική διαβεβαίωση εξαρτάται σε κάθε περίπτωση από την ερμηνεία της σύμβασης. Η ρήτρα δυνατό να είναι ουσιώδης όρος έστω και αν καλείται στη σύμβαση εγγυητική διαβεβαίωση.» Περαιτέρω σύμφωνα με τα άρθρα 16

(2),

(3)και

(4)του Ν.10(Ι)/94꞉ «16.—

(1)Εκτός όπως προνοείται στο άρθρο αυτό και στο άρθρο 17 και τηρουμένων των διατάξεων οποιουδήποτε άλλου νόμου, δεν υπάρχει σιωπηρός ουσιώδης όρος ή σιωπηρή εγγυητική διαβεβαίωση αναφορικά με την ποιότητα ή την καταλληλότητα, για οποιοδήποτε ειδικό σκοπό, των αγαθών που προμηθεύονται δυνάμει σύμβασης πώλησης.

(2)Όταν ο πωλητής πωλεί αγαθά κατά τη διεξαγωγή των εργασιών του, υπάρχει σιωπηρός ουσιώδης όρος ότι τα αγαθά τα οποία προμηθεύει δυνάμει της σύμβασης είναι αποδεκτής ποιότητας.

(3)Για τους σκοπούς του παρόντος Νόμου, αγαθά είναι αποδεκτής ποιότητας, αν ανταποκρίνονται στο επίπεδο το οποίο κάποιο λογικό πρόσωπο θα θεωρούσε ως αποδεκτό, αφού ληφθεί υπόψη οποιαδήποτε περιγραφή των αγαθών, η τιμή (εφόσο είναι σχετική) και κάθε άλλη συναφής περίσταση.

(4)Για τους σκοπούς του παρόντος Νόμου, η ποιότητα των αγαθών περιλαμβάνει την κατάστασή τους, τα ακόλουθα δε (μεταξύ άλλων) αποτελούν σε κατάλληλες περιπτώσεις παράγοντες συναφείς με την ποιότητα των αγαθών, δηλαδή— (α) Η καταλληλότητα για όλους τους σκοπούς για τους οποίους τα αγαθά του συγκεκριμένου είδους συνήθως προμηθεύονται, (β) η εμφάνιση και η τελική επεξεργασία, (γ) η ανυπαρξία μικροελαττωμάτων, (δ) η ασφάλεια, (ε) η ανθεκτικότητα. (στ) η ικανότητα, προκειμένου περί ηλεκτρονικών υπολογιστών, λογισμικών ή συσκευών που εργάζονται με τη βοήθεια μικροεπεξεργαστών, να ανταποκριθούν στην αλλαγή της χρονολογίας μετά την έλευση του ημερολογιακού έτους 2000, χωρίς να είναι αναγκαία οποιαδήποτε τροποποίηση ή άλλη επέμβαση επί του πωλούμενου αγαθού. Για τους σκοπούς του εδαφίου αυτού «ανθεκτικότητα» σημαίνει εύλογη αντοχή στο χρόνο και τη χρήση και περιλαμβάνει, όπου απαιτείται, τη διαθεσιμότητα ανταλλακτικών και ειδικευμένων τεχνικών για τη διασφάλισή της.». (Η έμφαση με έντονα γράμματα είναι του Δικαστηρίου.) Επίσης, σύμφωνα με το άρθρο 16

(6)꞉ «

(6)Όταν ο πωλητής πωλεί αγαθά κατά τη διεξαγωγή των εργασιών του και ο αγοραστής, ρητά ή σιωπηρά, γνωστοποιεί στον πωλητή οποιοδήποτε ειδικό σκοπό για τον οποίο τα αγοράζει, υπάρχει σιωπηρός ουσιώδης όρος ότι τα αγαθά τα οποία προμηθεύονται δυνάμει της σύμβασης είναι ευλόγως κατάλληλα για το σκοπό αυτό, ανεξάρτητα από το σκοπό για τον οποίο προμηθεύονται συνήθως τέτοια αγαθά, εκτός όπου οι περιστάσεις δείχνουν ότι ο αγοραστής δε βασίζεται ή ότι δε δικαιολογείται για αυτόν να βασιστεί στη δεξιότητα ή την κρίση του πωλητή.». Η μόνη υπεράσπιση που μπορεί να εγερθεί σε υπόθεση όπου υπάρχει επίκληση των διατάξεων του άρθρου 16

(6)είναι εκείνη που προδιαγράφεται στο άρθρο 16

(5), το οποίο και παραθέτω꞉ «16.-

(5)Ο σιωπηρός ουσιώδης όρος που αναφέρεται στο εδάφιο

(2)δεν εκτείνεται σε οποιοδήποτε θέμα που καθιστά την ποιότητα των αγαθών απαράδεκτη— (α) Για το οποίο επισύρεται ειδικά η προσοχή του αγοραστή πριν από τη σύναψη της σύμβασης, ή (β) όταν ο αγοραστής εξετάζει τα αγαθά πριν από τη σύναψη της σύμβασης, το οποίο όφειλε να αποκαλύψει η εξέταση αυτή, ή (γ) προκειμένου για σύμβαση πώλησης βάσει δείγματος, το οποίο θα ήταν έκδηλο μετά από εύλογη εξέταση του δείγματος.». Το βάρος της απόδειξης ότι τα πωληθέντα εμπορεύματα είναι ελαττωματικά βρίσκεται στους ώμους του αγοραστή (βλ. Κώστας Στρατής v. Παντελής-Εταιρείας Μωσαϊκών Λτδ 1999 1 Α.Α.Δ. 1708). Συνεπώς, στους Εναγόμενους εναπόκειται, οι οποίοι εγείρουν την ανταπαίτηση, να αποδείξουν ότι τα επίδικα μάρμαρα δεν ήταν αποδεκτής ποιότητας, λόγω μη ανθεκτικότητας σε εύλογη αντοχή στη χρήση και στο χρόνο. Ομοίως, στους Εναγόμενους εναπόκειται να αποδείξουν ότι τα επίδικα μάρμαρα δεν είναι κατάλληλα για το σκοπό που τα αγόρασαν. Στους Ενάγοντες ως εξ ανταπαιτήσεως Εναγόμενους αμετατίθεται το βάρος μόνο για να αποδείξουν ότι ισχύει η υπεράσπιση. Αξιολόγηση μαρτυρίας αναφορικά με την ανταπαίτηση Τα στοιχεία που το Δικαστήριο καλείται να αξιολογήσει είναι꞉ (α) Ποια η χρήση που προορίζετο να έχει το μάρμαρο και κατά πόσον τούτη γνωστοποιήθηκε από τον αγοραστή (ήτοι τους Εναγόμενους) προς τον πωλητή (ήτοι τους Ενάγοντες). (β) Ποιος επέλεξε τον συγκεκριμένο τύπο μαρμάρου για τη συγκεκριμένη χρήση. (γ) Πότε έγινε η παράδοση του μαρμάρου στους Εναγόμενους και κατά πόσον υπήρξε ανεπιφύλακτη παραλαβή του. (δ) Πότε εμφανίστηκε το πρόβλημα αποφλοίωσης των μαρμάρων και πότε γνωστοποιήθηκε στους Ενάγοντες από τους Εναγόμενους για πρώτη φορά. (ε) Σε τί οφείλεται η συγκεκριμένη αποφλοίωση των μαρμάρων. (στ) Αν περιέχει οποιουσδήποτε όρους η συμφωνία πώλησης του μαρμάρου που να επιφορτίζει τους Ενάγοντες με την ευθύνη αποκατάστασης του μαρμάρου κατά το χρόνο που γνωστοποιήθηκε η ζημιά σε αυτό προς τους Ενάγοντες. Η μαρτυρία του ΜΕ1 και του ΜΥ1 ως προς τα γεγονότα υπήρξε διαμετρικά αντίθετη. Και πάλιν χρειάζεται να υπεισέλθει στη λεπτομέρειά της το Δικαστήριο, σε συσχετισμό με τη μαρτυρία των τρίτων προσώπων που παρέλασαν ως μάρτυρες στο Δικαστήριο, για να ανιχνεύσει την αλήθεια. Η ιδιαιτερότητα της παρούσας υπόθεσης έγκειται στο ότι παρέλασαν ενώπιον του Δικαστηρίου πέντε μάρτυρες, από τους οποίους μόνον ο ΜΥ1 ήταν αποκλειστικά μάρτυρας δηλώσεων γεγονότων, ενώ ο ΜΕ1 ήταν μάρτυρας δηλώσεων γεγονότων και γνώμης, και οι άλλοι τρεις (ΜΕ2, ΜΥ2 και ΜΥ3) ήσαν αποκλειστικά μάρτυρες γνώμης, ήτοι εμπειρογνώμονες. Η προσκόμιση μαρτυρίας εμπειρογνώμονα έχει νόημα μόνο για σκοπούς παράκαμψης του γενικού κανόνα που δεν επιτρέπει την έκφραση γνώμης από μάρτυρα. Για μια ενδιαφέρουσα ανάλυση της διαφοροποίησης μεταξύ της μαρτυρίας που συνιστά γνώμη αναφορικά με γεγονότα και της μαρτυρίας που συνιστά δήλωση γεγονότων παραπέμπω στην απόφαση SEA ISLAND TRAVEL & TOURS LTD, κ.α. ν. Μαρίας Κώστα Αγαθαγγέλου, κ.α.

(1999)1 Α.Α.Δ. 1687. Ένας εμπειρογνώμονας μπορεί να εκφράσει γνώμη αναφορικά με ζητήματα που εμπίπτουν στη σφαίρα της ειδικότητάς του (βλέπε Georghios Constantinides (Akinita) Ltd and others ν. Mavrogenis and others

(1983)1 C.L.R. 663 και Νικολάου ν. Σταύρου, ανωτέρω. Βλέπε επίσης Χαραλάμπους ν. Σάββα

(1996)1 A.A.Δ. 576). Αποτελεί νομολογημένη θέση ότι δεν είναι μόνο στη βάση των ακαδημαϊκών προσόντων που κρίνεται αν ένας μάρτυρας είναι εμπειρογνώμονας. Προσμετρά και η πείρα του σε ένα συγκεκριμένο επιστημονικό κλάδο (βλ. υποθέσεις Ευαγγέλου κ.α. ν. Αμπίζας

(1982)1 C.L.R. 57, Θεοσκέπαστη Φαρμ ν. Δημοκρατίας

(1990)1 Α.Α.Δ. 984, R.K.B. LEADERGOODS LTD. ν. Αγγελίδη

(2004)1(Β) Α.Α.Δ. 1071, Παπαχριστοφόρου ν. Καπνίση κ.α.

(2005)1(Α) Α.Α.Δ. 244 και Δημητρίου ν. Εγγλέζου κ.α. 1(Γ) Α.Α.Δ. 1285). Έτσι το γεγονός ότι ο ΜΥ1 είναι πωλητής μαρμάρων δεν τον αποκλείει από το να δώσει μαρτυρία γνώμης για θέματα που αφορούν στις αντιδράσεις μαρμάρων στο μέτρο και στο βαθμό που αυτός έχει εμπειρικά αποκτήσει γνώσεις για το συγκεκριμένο θέμα στο πλαίσιο της επαγγελματικής του δραστηριότητας. Οι αρχές για την αξιολόγηση της μαρτυρίας εμπειρογνωμόνων τέθηκαν, μεταξύ άλλων, στην υπόθεση CYBARCO LTD -V- SILVIA KOVASCIK

(2001)1Γ Α.Α.Δ. σελ. 2013, απόσπασμα από την οποία παραθέτω: «Καθώς έχει νομολογηθεί οι εμπειρογνώμονες μάρτυρες υπέχουν υποχρέωση να δώσουν στο δικαστήριο τα αναγκαία επιστημονικά κριτήρια για να καθίσταται δυνατός ο έλεγχος της ακρίβειας των συμπερασμάτων τους έτσι ώστε το Δικαστήριο να μπορεί να σχηματίζει τη δική του ανεξάρτητη κρίση με την εφαρμογή των κριτηρίων στα γεγονότα που αποδεικνύονται με μαρτυρία (Anastassiades v. Republic

(1977)2 C.L.R. 97, Kouppis v. Republic

(1977)2 C.L.R. 361, Philippou v. Odysseos

(1989)1 C.L.R. 1, 5 και Σπύρου ν. Χατζηχαραλάμπους

(1989)1(Ε) Α.Α.Δ. 298, 308).». Στην υπόθεση ΚΩΣΤΑ ΝΕΑΡΧΟΥ -ν- ΣΑΒΒΑ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗ 2003 1 Α.Α.Δ. σελ 351 λέχθησαν τα ακόλουθα: «Είναι γνωστό πως ο δικαστής δεν είναι επιτρεπτό να ενεργεί ως εμπειρογνώμονας. Εξειδικευμένα επίδικα θέματα, χρήζουν μαρτυρίας εμπειρογνωμόνων την οποία, δέχεται το Δικαστήριο προκειμένου να καταλήξει, ύστερα από αξιολόγηση, στο δικό του συμπέρασμα. Συχνά, η μαρτυρία των εμπειρογνωμόνων που καταθέτουν για το ίδιο θέμα, παρουσιάζει αντιθέσεις, μικρές μέχρι και μεγάλες αποκλίσεις. Αυτό συμβαίνει και σε υποθέσεις όπως η παρούσα όπου οι μάρτυρες είναι ιατροί και κατά κανόνα η ιατρική μαρτυρία, όπως και κάθε άλλη μαρτυρία εμπειρογνωμόνων θεωρείται ως μαρτυρία ανεξάρτητη (βλ. Andreas Anastassiades v. The Republic

(1977)2 C.L.R. 97, Kyriacos Nicola Kouppis v. The Republic

(1977)2 C.L.R. 361). Ακολουθεί πως το καθήκον των εμπειρογνωμόνων μαρτύρων είναι να εφοδιάσουν το Δικαστήριο με τα αναγκαία επιστημονικά/ειδικά κριτήρια και στοιχεία τα οποία, αφού εκτιμηθούν, να αποβούν χρήσιμα και βοηθητικά για το Δικαστήριο προκειμένου να καταλήξει στα δικά του συμπεράσματα και διαπιστώσεις.». Ενόψει των ανωτέρω, το Δικαστήριο θα πρέπει πρώτα απ΄όλα να ικανοποιηθεί για τη μεθοδολογία και την πληρότητα της έρευνας επί της οποίας βασίζεται η πραγματογνωμοσύνη ενός μάρτυρα γνώμης. Γι' αυτό και το γεγονός ότι ένας μάρτυρας όπως ο ΜΥ2 προσήλθε στο Δικαστήριο ως πραγματογνώμονας διορισθείς κατόπιν κοινής συμφωνίας των διαδίκων δεν καθιστά αυτομάτως δεσμευτική για το Δικαστήριο τη γνώμη του. Σχετικό το ακόλουθο απόσπασμα από την Πελεκάνος Γιαννάκης, ως Διαχειριστής της περιουσίας του Χριστόφορου Πελεκάνου κ.α. ν Ανδρέα Πελεκάνου κ.α.

(2010)1 ΑΑΔ 1746: «Όμως, όπως ορθά έχει παρατηρήσει και το πρωτόδικο Δικαστήριο στην απόφασή του, δεν υπάρχει καμιά αναγνωρισμένη αρχή σύμφωνα με την οποία, επειδή σε μια υπόθεση δεν υπάρχει αντίθετη μαρτυρία, το Δικαστήριο οφείλει χωρίς άλλο να αποδεχθεί τη θέση που έχει προσφέρει ο ένας και μοναδικός εμπειρογνώμονας. Και αν ακόμα υπήρχε διαφορετική άποψη και μαρτυρία, το Δικαστήριο θα μπορούσε να προτιμήσει τη μια ή να αγνοήσει και τις δύο και να προβεί στη δική του ανάλυση. (Παπαχριστοφόρου v. Δημοκρατίας

(2000)1 Α.Α.Δ. 488). Στην απόφαση του Εφετείου στην υπόθεση Πιττάλης κ.ά. v. Ianera Enterprises Ltd κ.ά.

(1997)1(Β) Α.Α.Δ. 814, το πρωτόδικο Δικαστήριο είχε απορρίψει τη μαρτυρία πραγματογνώμονα ως προς το ύψος της απαιτούμενης δαπάνης για συμπλήρωση οικοδομής, επειδή η μαρτυρία του πραγματογνώμονα ήταν γενική και αόριστη, παρόλον ότι η μαρτυρία του παρέμεινε αναντίλεκτη και ο μάρτυρας δεν αντεξετάστηκε στα ουσιώδη σημεία της μαρτυρίας του. Το Εφετείο επικύρωσε την απόφαση επί του θέματος τούτου, τονίζοντας ότι η αιτιολόγηση της μαρτυρίας εμπειρογνώμονα δεν διαφέρει από την αντιμετώπιση άλλων μαρτύρων και το Δικαστήριο μπορεί να δεχθεί μόνο μέρος της μαρτυρίας του ή και καθόλου. Όπως επιβεβαιώθηκε από το Εφετείο και στην απόφασή του στην υπόθεση Αυγουστή κ.ά. v. Ιωάννου

(2005)1(Β) Α.Α.Δ. 1498, η γνώμη του πραγματογνώμονα θα πρέπει να αιτιολογείται και να τεκμηριώνεται με απόλυτη επάρκεια και πειστικότητα. Διαφορετικά το Δικαστήριο δεν μπορεί να αποδεχτεί και να στηριχτεί στη μαρτυρία του, έστω και αν είναι ο μόνος πραγματογνώμονας που κατάθεσε στο Δικαστήριο. Στην ίδια την υπόθεση Αυγουστή v. Ιωάννου, η μαρτυρία του μόνου πραγματογνώμονα για οικοδομικές εργασίες, ενός αρχιτέκτονα, κρίθηκε πρωτόδικα ως ανεπαρκής. Η μαρτυρία του ως προς διάφορες παραμέτρους αμφισβητήθηκε από την άλλη πλευρά σε ζωτικά της σημεία και σύμφωνα με το πρωτόδικο Δικαστήριο, ο μάρτυρας δεν κατάφερε να αντικρούσει τις αμφισβητήσεις κατά τρόπο τεκμηριωμένο. Ενόψει της παρατηρηθείσας ανεπάρκειας, το Δικαστήριο έκρινε ότι ήταν αδύνατο, στηριζόμενο στη μαρτυρία εκείνου του πραγματογνώμονα, να εξήγαγε ασφαλή συμπεράσματα, οπότε και απέρριψε τη μαρτυρία του και την Απαίτηση. Το Εφετείο επικύρωσε αυτή την προσέγγιση και την πρωτόδικη απόφαση.». Προχωρώ σε αξιολόγηση της μαρτυρίας καθενός μαρτυρα αρχίζοντας από εκείνους που προσήλθαν για να στηρίξουν την εκδοχή ανταπαίτησης. Αναφορικά με τη μαρτυρία του ΜΥ1 Ο ΜΥ1 ισχυρίστηκε ότι ο ίδιος πήγε στους Ενάγοντες για να αγοράσει γρανίτες και τελικά ο ΜΕ1 του σύστησε το επίδικο μάρμαρο και του το εγγυήθηκε υπευθύνως και προσωπικά. Δεν δίστασε όμως ο ΜΥ1 να παραδεχθεί ότι ήταν ρόλος του αρχιτέκτονά του να τον συμβουλεύσει για το τί υλικό να επιλέξει για τη συγκεκριμένη χρήση. Ισχυρίστηκε ο ΜΥ1 ότι μόλις έγινε η προσωρινή παραλαβή το Νοέμβρη του 2007, άρχισαν οι λούκκοι στα μάρμαρα και αυτός τηλεφώνησε στον ΜΕ1 για να του το πει για να πάει να τα δει, αλλά εκείνος «το έπαιρνε λίγο πιο τζιη πιο τζιη ώστε να εισπράξει και μετά ξέχασε να πάει». Την ίδια στιγμή όμως παραδέχθηκε ο ΜΥ1 ότι τα μάρμαρα είχαν παραδοθεί στον εργολάβο της οικοδομής από τους Ενάγοντες μεταξύ Μάη 2006 και Νοέμβρη 2006, ήτοι ένα τουλάχιστον χρόνο πριν την ημερομηνία που ο ΜΥ1 ισχυρίζεται ότι έγινε η προσωρινή παραλαβή του έργου. Δεν επεστράφηκαν από τον εργολάβο. Παραλήφθηκαν κανονικά και διατυρήθηκαν αδιαμαρτύρητα μέχρι την παραλαβή του έργου. Ουσιώδης λεπτομέρεια στη μαρτυρία του ΜΥ1 είναι η εντύπωση με την οποία αυτός ήταν ότι δήθεν τα μάρμαρα τοποθετήθηκαν με γόμα που τη ζυμώνουν με νερό. Έδειξε να αγνοεί ότι τα μάρμαρα τοποθετήθηκαν με πηλό, όπως ήταν η διαπίστωση του ΜΥ2 κατά την αυτοψία στην οικοδομή και τη λήψη δείγματος. Προφανώς, όπως άλλωστε αναγνώρισε όταν ερωτήθηκε επί τούτου, ο ΜΥ1 δεν διάβασε την έκθεση πραγματογνωμοσύνης του ΜΥ2 και γι' αυτό εξέφρασε τη συγκεκριμένη εντύπωση, η οποία εκ των πραγμάτων αποδεικνύεται ως εσφαλμένη. Ακόμη ένα σημείο αντίφασης μεταξύ της μαρτυρίας του ΜΥ1 και του ΜΥ2 είναι εκείνο που αφορά στην εκπεφρασμένη διαφωνία του ΜΥ1 με το ενδεχόμενο να άφησε ανοικτό το παράθυρο ή την πόρτα της οικοδομής παρά το κλιμακοστάσιο και να μπήκε νερό της βροχής το οποίο να επέδρασε στα μάρμαρα. Όπως χαρακτηριστικά αντέταξε ο ΜΥ1, «το νερό της βροχής είναι καθαρό. Δεν έχει άλατα. Ωφελεί. Το γυαλίζει το μάρμαρο». Υπ' αυτή την έννοια, ο ΜΥ1 συμπορεύεται με τη γνώμη που εξέφρασαν οι ΜΕ1 και ΜΕ2, ενώ συγκρούεται με τη γνώμη που εξέφρασε ο ΜΥ2, ο οποίος άφησε να νοηθεί ότι είναι δυνατόν να προκλήθηκε διάβρωση του μαρμάρου από τα νερά της βροχής που μπήκαν μέσα από ανοικτό παράθυρο στην οικοδομή. Αναφορικά με τη μαρτυρία του ΜΥ2 Η εμπειρογνωμοσύνη του ΜΥ2 δεν αμφισβητήθηκε αφού ήταν παραδεκτό ότι αυτός διαθέτει επαρκή ακαδημαϊκά προσόντα και πείρα, γι' αυτό και διορίστηκε με κοινή συναίνεση των διαδίκων για να επιτελέσει τη συγκεκριμένη πραγματογνωμοσύνη. Εν προκειμένω, ο ΜΥ2 διαθέτει συνολικά 27 χρόνια πραγματικής εμπειρίας ως πολιτικός μηχανικός, εκ των οποίων 5 χρόνια στο εξωτερικό και 22 χρόνια στην Κύπρο. Απεφοίτησε το 1988 με τίτλο Bachelor of Enginering από το Swinburn Institute of Technology της Μελβούρνης της Αυστραλίας. Οφείλω, όμως, να ομολογήσω ότι η μαρτυρία του ΜΥ2 δεν είχε απόλυτη συνοχή. Η δε έκθεση πραγματογνωμοσύνης του εμφανίζει κενά, λόγω κατάληξης σε συμπεράσματα και ευρήματα που δεν φαίνεται να στηρίζονται σε πλήρη έρευνας επί πτυχών της υπόθεσης που εν γνώση του (εφόσον η έκθεση της Γεωκράτης Λτδ ήταν ενώπιόν του ως Παράρτημα Ζ.2 της έκθεσής του που είναι το Έγγραφο Β) είναι επίμαχες. Εξηγώ πιο κάτω꞉ (α) Παρατηρώ κατ' αρχάς ότι ο ΜΥ2 δεν έκρινε το επίδικο μάραμαρο ελαττωματικό παρά μόνο ακατάλληλο για τη χρήση που προοριζόταν. Συγκεκριμένα, ο ΜΥ2 ισχυρίστηκε ότι το επίδικο μάρμαρο δεν ήταν κατάλληλο για εξωτερικό χώρο λόγω του ότι έχει μεγάλη υδατοαπορρόφηση 1,25%. Εντούτοις, δεν ήταν σε θέση ο ΜΥ2 να εξηγήσει στο Δικαστήριο γιατί χαρακτήριζε μεγάλο το συγκεκριμένο ποσοστό υδατοαπορρόφησης, ούτε ήταν σε θέση να πει αν υπάρχει άλλο φυσιολογικό ποσοστό υδατοαπορρόφησης για μάρμαρα που προορίζονται για εξωτερικό χώρο ή ακόμη σπουδαιότερα για τον επίδικο χώρο του κλιμακοστασίου. Δεν έδωσε στο Δικαστήριο την αναγκαία πληροφόρηση για το ποια είναι τα μέγιστα και ποια τα ελάχιστα επίπεδα υδατοαπορρόφησης που παρουσιάζουν συνήθως τα ασβεστολιθικού τύπου πετρώματα ούτε εξήγησε στο Δικαστήριο μέχρι ποιου βαθμού υδαταπορρόφηση θα ήταν επιτρεπτή για τη συγκεκριμένη χρήση μαρμάρου. Εν κατακλείδι, ο ΜΥ2 δεν έδωσε στο Δικαστήριο τα αναγκαία εφόδια για να διαμορφώσει το ίδιο άποψη αν πράγματι το συγκεκριμένο ποσοστό υδαταπορρόφησης καθιστούσε το επίδικο μάρμαρο ακατάλληλο για τη συγκεκριμένη χρήση. Εκείνο που ξαφνιάζει επίσης το Δικαστήριο είναι ότι ο ΜΥ2 προχώρησε να πει ότι θεωρούσε ακατάλληλο το επίδικο μάρμαρο για τη συγκεκριμένη χρήση στο κλιμακοστάσιο, χωρίς να εξηγήσει πώς συμβαίνει αυτό εφόσον το κλιμακοστάσιο είναι σε κλειστό χώρο και όχι σε εξωτερικό χώρο. Είπε επίσης ότι το συγκεκριμένο μάρμαρο δεν το θεωρούσε κατάλληλο για τοποθέτηση σε χώρους που έχουν υγρασία, όπως για παράδειγμα, σε μπάνιο, χώρος που είναι εντελώς διαφορετικός από τον επίδικο χώρο του κλιμακοστασίου. (β) Ερωτηθείς να εξηγήσει πού βασίστηκε όταν κατέγραψε στην έκθεση του ότι η τοποθέτηση του μαρμάρου ολοκληρώθηκε το 2007, ο ΜΥ2 απάντησε ότι στηρίχθηκε σε πληροφόρηση που έλαβε από τους Εναγόμενους, χωρίς όμως να φαίνεται αν αυτός διασταύρωσε τη συγεκρκιμένη πληροφορία με αναφορά στο πότε έγινε η προσωρινή παραλαβή του έργου, που εν προκειμένω οι Ενάγοντες, αν ερωτούνταν από τον ΜΥ2, θα του έλεγαν (όπως είπαν και στο Δικαστήριο) ότι έγινε στις 27.11.2006, γι' αυτό και τοποθετούν ενωρίτερα ακόμη την τοποθέτηση των μαρμάρων. Εν πάση περιπτώσει, ουδόλως εξέτασε ο ΜΥ2 αν η ζημιά που παρατήρησε στο μάρμαρο κατά την επιτόπια επίσκεψη μπορούσε να χρονολογηθεί πότε επήλθε ή αν τούτο δεν μπορούσε να προσδιορισθεί και γιατί. Στερείται το Δικαστήριο αυτής της πληροφόρησης ή/και γνώμης από μέρους του ΜΥ

(γ) Βασική διαφορά της μαρτυρίας του ΜΥ2 από εκείνην του ΜΕ1 και του ΜΕ2 είναι ότι, ενώ όλοι βρέθηκαν επί τόπου στην οικοδομή, εντούτοις οι ΜΕ1 και ΜΕ2 είδαν να υπάρχει υγρασία στο χώρο όπου παρατηρήθηκε η διάβρωση των μαρμάρων ενώ ο ΜΥ2 ισχυρίστηκε ότι δεν υπήρχε υγρασία. Τούτη όμως η απάντηση του ΜΥ2 βρίσκεται σε αντίφαση με τη θέση που ο ίδιος κατέγραψε στη σελ. 9, τρίτη παράγραφο της έκθεσης πραγματογνωμοσύνης του ότι η επιφανειακή αποφλοίωση του μαρμάρου είναι το αποτέλεσμα υγρασίας που εισχώρησε στις ξένες προσμίξεις και τις διόγκωσε. (δ) Κληθείς να εξηγήσει κατά την αντεξέτασή του, ημερ. 18.6.2015, πώς ο ίδιος αντιλαμβάνεται την υγρασία, ο ΜΥ2 ανέφερε ότι πρόκειται για άσπρη πούδρα στους τοίχους ή στα πατώματα, ενώ αυτός δεν είδε κάτι τέτοιο στην επίδικη οικοδομή παρά μόνο ρωγμές. Βασανιστικό είναι το ερώτημα, αν ο ΜΥ2 δεν εντόπισε υγρασία, πώς τότε λέγει ότι εισχώρησε υγρασία στα μάρμαρα και τα διόγκωσε ή/και προκάλεσε τις ρωγμές σε αυτά. Η εξήγηση που έδωσε ο ΜΥ2, ότι πρόκειται για υγρασία που περιέχει ο ατμοσφαιρικός αέρας στη Λεμεσό ως παραθαλάσσια πόλη και η οποία επέδρασε στην άνω επιφάνεια του μαρμάρου, δεν πείθει το Δικαστήριο, γιατί δεν συνάδει με το γεγονός ότι δεν υπήρξε ομοιόμορφος επηρεασμός όλων των μαρμάρων του κλιμακοστασίου, παρά μόνο σε ορισμένα σημεία όπως τα πλατύσκαλα και παρά τα περβάζια του παραθύρου. (ε) Απεναντίας, λογική ήταν η εξήγηση που έδωσε ο ΜΕ2 για να εξηγήσει πώς η παρατηρηθείσα από εκείνον, στα επίμαχα σημεία, υγρασία έδρασε στο υπόστρωμα και γι' αυτό επέδρασε διαφορετικά σε εκείνα τα σημεία απ' ότι στα σκαλοπάτια του κλιμακοστασίου. Συγκεκριμένα, η εξήγηση που έδωσε ο ΜΕ2 ήταν ότι τα σκαλοπάτια αιωρούνται στον αέρα και συνεπώς η κάτω επιφάνειά τους αερίζεται και δεν μαζεύει υγρασία, σε αντίθεση με το πλατύσκαλο που έχει πλάκα από κάτω και το περβάζι του παραθύρου που εφάπτεται με τοίχους, απορροφώντας έτσι περισσότερη υγρασία από την κάτω επιφάνεια. Έδωσε μάλιστα άμεση μαρτυρία της σκηνής ο ΜΕ2, λέγοντας ότι αυτός διενήργησε οπτικό έλεγχο στο κάτω μέρος της σκάλας και δεν διαπίστωσε να υπήρχε κάποια φθορά είτε στη μπογιά είτε στο σογιά στα σκαλοπάτια της σκάλας. (στ) Η απουσία ευρήματος από μέρους του ΜΥ2 για ύπαρξη υγρασίας στο υπόστρωμα δεν συνάδει εξάλλου με τη θέση που κατ' επανάλειψη διατύπωσε ο ΜΥ2 κατά την αντεξέτασή του, ημερ. 18.6.2015, ότι η υπέρβαση των επιπέδων αλάτων που βρέθηκαν στον πηλό που χρησιμοποιήθηκε για την τοποθέτηση του μαρμάρου, δεν μπορεί να προκάλεσε τη διάβρωση και αποφλοίωση των μαρμάρων, διότι αφενός η υπέρβαση ήταν οριακή και αφετέρου χρειάζεται να υπάρχει υγρασία για να γίνει χημική ένωση με τα συγκεκριμένα άλατα προκειμένου να προκληθεί η διάβρωση των μαρμάρων. (ζ) Για να μπορέσει να αποκλείσει το συσχετισμό των αλάτων στο σκυρόδεμα με το διαβρωτικό αποτέλεσμα, χρειάστηκε να πιθανολογήσει ο ΜΥ2 ότι τυχόν υγρασία στο μάρμαρο πρέπει να εισχώρησε από την πάνω επιφάνεια παρά από την κάτω επιφάνεια των μαρμάρων, αναγνωρίζοντας πως χωρίς υγρασία δεν θα γινόταν η χημική ένωση με τα άλατα, η οποία θα μπορούσε να προκαλέσει την παρατηρηθείσα διάβρωση. Πιθανολόγησε ο ΜΥ2 ότι η υγρασία από την άνω επιφάνεια οφείλεται σε νερά της βροχής τα οποία αφέθηκαν από τους Εναγόμενους να εισέλθουν στο κλιμακοστάσιο από κάποιο παράθυρο ανοικτό. Αυτή όμως η πιθανολόγηση δεν φάνηκε να εδράζεται σε θετικό ισχυρισμό γεγονότων από μέρους του ΜΥ1, αφού εκείνος δεν περιέγραψε ένα τέτοιο συμβάν. Εντελώς επιφανειακά και αόριστα έγινε μία αναφορά από τον ΜΥ1 ότι «Χειρότερο υλικό δεν είδα. Μόλις έφαγε βροχή, έχασε τους στόκκους και άρχισαν οι λούκκοι.», η οποία αναιρέθηκε μέχρι να ολοκληρωθεί η αντεξέτασή του, λέγοντας ότι αρνείται ότι άφησε το παράθυρο ανοικτό και εν πάση περιπτώσει λέγει ότι το νερό της βροχής ωφελεί το μάρμαρο. Ακόμη όμως και αν γινόταν (για χάριν συζήτησης) δεκτή η πιθανολόγηση εισχώρησης νερών της βροχής από το παράθυρο του κλιμακοστασίου, οφείλω να σημειώσω ότι ένας τέτοιος εξωγενής παράγοντας, όντας εκτός του πεδίου ελέγχου των Εναγόντων, δεν θα μπορούσε να τους βαρύνει με ευθύνη και δεν καθιστά ακατάλληλα δίχως άλλο τα μάρμαρα για χρήση σε κλιμακοστάσιο. Ούτε θα μπορούσε να εξισωθεί το κλιμακοστάσιο με εξωτερικό χώρο, εάν μία και μόνο φορά αφέθηκε το παράθυρο ανοικτό και εισχώρησαν νερά της βροχής τα οποία το έβρεξαν. (η) Εν πάση περιπτώσει, όπως και αν προέκυψε η υγρασία και από οποιαδήποτε πλευρά του μαρμάρου και αν εισχώρησε σε αυτό, ελλείψει μέτρησης της υγρασίας στο χώρο, για να φανεί αν αυτή ήταν ασύνηθης ή όχι, αποστερεί από το Δικαστήριο ένα βασικό εργαλείο για τη διαμόρφωση συμπερασμάτων. Λέγω τούτο έχοντας κατά νου την παραδοχή του ΜΥ2 κατά τη δικάσιμο ημερ. 7.7.2015 ότι γνωρίζει πως υπάρχουν μηχανήματα για την ανίχνευση και μέτρηση της υγρασίας αναλόγως του υλικού (π.χ. του μπετόν ή του ξύλου) και παραταύτα ο ίδιος δεν χρησιμοποίησε τέτοιο μηχάνημα πριν εκδώσει την έκθεση πραγματογνωμοσύνης του. Καταλήγω να μην μπορώ να υιοθετήσω τα συμπεράσματα και ευρήματα του ΜΥ
Αναφορικά με τη μαρτυρία του ΜΥ3 Η εμπειρογνωμοσύνη του ΜΥ3 να διενεργήσει χημικές εργαστηριακές αναλύσεις και να περιγράψει τα ευρήματα του δεν αμφισβητείται. Ο ΜΥ3 είναι χημικός μηχανικός εγγεγραμμένος στο ΕΤΕΚ. Κατέχει πρώτο πτυχίο στη Χημική Μηχανική και μεταπτυχιακό στη Διοίκηση Επιχειρήσεων. Έχει κατά καιρούς συμμετάσχει σε εκπαιδευτικά προγράμματα στο εξωτερικό. Ορθα ο ίδιος αισθάνθηκε την ανάγκη να διευκρινίσει κατά την έναρξη της αντεξέτασής του ότι δεν είναι πραγματογνώμονας για το πώς μπορούσαν τα επίπεδα αλάτων στον πηλό να προκαλέσουν τη διάβρωση των μαρμάρων και αν και σε ποιο βαθμό πράγματι επέδρασαν. Δεν έχει ο συγκεκριμένος μάρτυρας την κατάλληλη επιστημονική κατάρτιση, ήτοι σε θέματα γεωλογίας, για να ενδιατρίψει στη συγκεκριμένη πτυχή, Η γνώμη λοιπόν που προχώρησε και εξέφρασε κατά την κυρίως εξέτασή του και προς το τέλος της αντεξέτασής του στις 7.7.2015, δεν κρίνω ότι είναι ορθό να ληφθεί υπόψη. Η μαρτυρία του ΜΥ3 ουσιαστικά θα αξιολογηθεί μόνο για σκοπούς διασπίστωσης από μέρους του Δικαστηρίου κατά πόσον τα αποτελέσματα των εργαστηριακών αναλύσεων του ΜΥ3 είναι ορθά, ώστε να μπορεί να στηρίξει επ' αυτών το Δικαστήριο οποιαδήποτε ευρήματα γεγονότων για τα ποσοστά αλάτων που υπήρχαν στον πηλό που χρησιμοποιήθηκε για την τοποθέτηση των μαρμάρων. Αναδείχθησαν δύο πτυχές κατά την αντεξέταση του ΜΥ3 σχετικά με λάθη ή παραλείψεις των εργαστηριακών αναφορών του ΜΥ
(α) Το πρώτο λάθος, το οποίο και παραδέχτηκε ο ΜΥ3, ήταν καλόπιστο, ως εισηγήθηκε ο ίδιος. Αφορούσε στα ευρήματα θειϊκών αλάτων στον 4ο όροφο της οικοδομής, ως φαίνονται στη 2η στήλη του πίνακα. Έπρεπε να δείχνει την αναφορά 18,927 και όχι 2,84, λένε οι Ενάγοντες. Αντιθέτως ο ΜΥ3 υπεραμύνθηκε της ορθότητας της ένδειξης 2,84 και είπε ότι το λάθος ήταν στην 1η στήλη, αλλά ακόμη και αν διορθωνόταν εκείνο το λάθος η τελική ένδειξη στη δεύτερη στήλη θα παρέμενε στο 2,
(β) Το δεύτερο λάθος, αφορούσε σε διαφορά τακτικής όσον αφορά την παρουσίαση των αποκλίσεων σε χλωριούχα άλατα, ως το εξήγησε ο ΜΥ
Ήταν η θέση των Εναγόντων ότι η ορθή αναφορά απόκλισης ήταν 110,50% αντί 90% και αντί 27% αντί 15%. Αναγνώρισε ο ΜΥ3 ότι δεν έλαβε υπόψη του το δείχτη αβεβαιότητας του αποτελέσματος σε απόκλιση +-0,41% και ότι αν το προσμετρούσε, θα κατέληγε σε αυτά τα επίπεδα που αναφέρουν οι Ενάγοντες. Εξήγησε όμως ότι η λογική με την οποία αυτός δεν μπήκε στον κόπο να προσθέσει το % αβεβαιότητας, ήταν επειδή η απόκλιση της τάξεως του 90% ήταν σημαντικά μεγάλη. Κρίνω πως δεν θα μπορούσα να απορρίψω τις εργαστηριακές αναφορές που παρουσίασε ο ΜΥ3 ως εντελώς αναξιόπιστες, για χάριν των πιο πάνω δύο σφαλμάτων, αλλά οφείλω να λάβω υπόψη τις παραδοχές του ΜΥ3 για τα εν λόγω δύο σφάλματα, όταν αξιολογώ τη μαρτυρία των ΜΥ2 και ΜΕ2, οι οποίοι συσχέτισαν τα συμπεράσματά τους με τα εργαστηριακά ευρήματα. Συνολικά, με δεδομένα τα τρωτά και τις αδυναμίες ή αντιφάσεις της μαρτυρίας των ΜΥ1, ΜΥ2 και ΜΥ3, δεν θα έλεγα ότι υπάρχει επαρκής και ικανή μαρτυρία για απόσειση του αποδεικτικού βάρους για στοιχειοθέτηση της δικογραφηθείσας εκδοχής της ανταπαίτησης περί ελαττωματικότητας του μαρμάρου και/ή μη καταλληλότητάς του για το σκοπό που προοριζόταν. Προχωρώ εν πάση περιπτώσει να αξιολογήσω και τη μαρτυρία των ΜΕ1 και ΜΕ2, μαρτύρων των εξ ανταπαιτήσεως Εναγομένων. Αναφορικά με τη μαρτυρία του ΜΕ1 Παρακολούθησα προσεκτικά τον ΜΕ1 κατά την αντεξέτασή του σε ό,τι αφορά την εκδοχή της Υπεράσπισης περί της ανταπαίτησης. Ζητήθηκε από τον ΜΕ1 να τοποθετηθεί σε σχέση με τα ευρήματα του κ. Τσολάκκη (ΜΥ2), αν συμφωνεί ή διαφωνεί με αυτά. Ο ΜΕ1 διατύπωσε την άποψη, βάσει της 20ετούς πείρας του στην ενασχόληση με τα μάρμαρα, ότι διαφωνεί «εν μέρει» με τα ευρήματα του ΜΥ
Ειδικότερα, ο ΜΕ1 διαφώνησε με τη θέση του ΜΥ2 ότι το συγκεκριμένο μάρμαρο δεν έπρεπε να επιλεγεί για την συγκεκριμένη χρήση για την οποία προοριζόταν. Η χρήση που παραδέχτηκε ο ΜΕ1 ότι του γνωστοποιήθηκε στο στάδιο της αγοράς των μαρμάρων από τους Εναγόμενους ήταν ότι θα τοποθετούνταν σε συγκεκριμένο κλιμακοστάσιο κτιρίου στη Λεμεσό. Σε κάθε περίπτωση, ο ΜΕ1 αρνήθηκε ότι η επιλογή του μαρμάρου έγινε από τον ίδιο ή ότι αυτός έδωσε οποιαδήποτε σύσταση για το συγκεκριμένο μάρμαρο προς τον ΜΥ
Απεναντίας, ο ΜΕ1 επέμεινε αντεξεταζόμενος ότι η επιλογή του μαρμάρου έγινε από τον αρχιτέκτονα του έργου ο οποίος συνόδευε τον ΜΥ1 κατά την επίσκεψη για την αγορά του. Επεσήμανε επίσης ο ΜΕ1 ότι τα τεχνικά χαρακτηριστικά του συγκεκριμένου μαρμάρου είναι παντού στο διαδίκτυο σε συγκεκριμένες σελίδες. Το συγκεκριμένο μάρμαρο έχει χρησιμοποιηθεί σε πάρα πολλές οικίες και στα παραθαλάσσια και σε οικίες και ξενοδοχεία χωρίς τα προβλήματα που έχει δει στην επίδικη οικοδομή. Στο σημείο αυτό κρίνω δίκαιο να παρατηρήσω ότι, ενώ ο ΜΕ1 που έδωσε πρώτος μαρτυρία στην ακροαματική διαδικασία, μετέθεσε όλο το βάρος της επιλογής του μαρμάρου στους ώμους του αρχιτέκτονα, οι Εναγόμενοι που έχουν το βάρος απόδειξης της εκδοχής τους ως προς την ανταπαίτηση δεν έφεραν ενώπιον του Δικαστηρίου τον αρχιτέκτονα ως μάρτυρα για να επιβεβαιώσει τα λεγόμενα του ΜΥ1 ότι ήταν ο ΜΕ1 εκείνος που τους σύστησε το επίδικο προϊόν. Όσον αφορά το ερώτημα τί προκάλεσε τη ζημιά στα μάρμαρα, ο ΜΕ1 δήλωσε ότι θεωρεί ελλειπή την έκθεση πραγματογνωμοσύνης του κ. Τσολάκκη (ΜΥ2) και εισηγείται ότι είναι πιο ολοκληρωμένη και επιστημονικά αποδεδειγμένη η έκθεση Γεωκράτης Λτδ που ετοίμασε ο ΜΕ
Την άποψη αυτή οείλω να ομολογήσω ότι τη συμμερίζομαι για τους λόγους που εξήγησα πιο πάνω αξιολογώντας τη μαρτυρία του ΜΥ2 και πιο κάτω αξιολογώντας τη μαρτυρία του ΜΕ
Ήταν σταθερός ο ΜΕ1 στην πιθανολόγηση ότι η ζημιά στα μάρμαρα προήλθε από εξωγενείς παράγοντες κατά τη χρήση του μαρμάρου από τους Εναγόμενους, οι οποίοι παράγοντες και/ή χρήση δεν ήταν υπό τον έλεγχο ή την ευθύνη των Εναγόντων. Όσον αφορά τη χρήση, ο ΜΕ1 εννοούσε τη χρήση καθαριστικών ή την ποσότητα ή την ποιότητα του νερού που χρησιμοποιήτο για το σφουγγάρισμα του μαρμάρου. Αναγνώρισε βεβαίως ότι ο ίδιος δεν ήταν παρών κατά τη χρήση της οικοδομής και δεν μπορούσε να είναι βέβαιος ποια καθαριστικά ή ποιο νερό χρησιμοποιήθηκε στα μάρμαρα. Όσον αφορά τους εξεγωνείς παράγοντες, ο ΜΕ1 ήταν της άποψης ότι είναι πιο πιθανόν να προκάλεσε τη διάβρωση του μαρμάρου το σκυρόδεμα που χρησιμοποιήθηκε για την τοποθέτησή του σε συνδυασμό με την υγρασία που απορρόφησε ερχόμενο σε επαφή με τους εξωτερικούς τοίχους της οικοδομής. Διατύπωσε τη γνώμη αυτή στηριζόμενος στα ευρήματα των χημικών αναλύσεων που διενήργησε ο ΜΕ3 τα οποία έδειξαν ότι ο πηλός (το σκυρόδεμα) που χρησιμοποιήθηκε περιείχε άλατα τα οποία υπερβαίναν τα όρια των προτύπων. Ο ΜΕ1 τόνισε ότι το συγκεκριμένο μάρμαρο δεν είναι ελαττωματικό. Αποτελεί φυσικό προϊόν το οποίο οι ίδιοι οι Ενάγοντες το εκθέτουν σε φυσικό περιβάλλον, δηλαδή όχι σε στέγαση, και ενώ το έχουν εκτεθειμένο στο έλεος των εγγενών παραγόντων (βροχή και αέρα), δεν παρουσιάζει τα προβλήματα που είδε να εμφανίζει εκείνο που τοποθετήθηκε στην οικοδομή των Εναγομένων. Είναι γι' αυτό το λόγο που πιθανολογεί ο ΜΕ1 ότι η υγρασία που εμφανίστηκε στην επίδικη οικοδομή σε συνδυασμό με λάθος πηλό, ήτοι με πηλό άνω των επιτρεπόμενων ορίων, βοήθησε στην πιο γρήγορη αποσάρθρωση του μαρμάρου. Αναγνώρισε ο ΜΕ1 ότι δεν υπάρχει συγκεκριμένος χρόνος μέσα στον οποίο θα μπορούσε να φανεί η αποφλοίωση λόγω των εξωγενών παραγόντων και της χρήσης του μαρμάρου, εντούτοις απέκλεισε ο ΜΕ1 το ενδεχόμενο να χρειάζονταν 6 χρόνια «για να δείξει το μάρμαρο τόσο τεράστια ζημιά», δηλαδή για να φτάσει το μάρμαρο στην κατάσταση αποφλοίωσης ως φαίνεται στις φωτογραφίες που λήφθηκαν το 2013 στην επίδικη οικοδομή και οι οποίες ενσωματώθηκαν στην έκθεση πραγματογνωμοσύνης του ΜΥ
Διαφώνησε, επίσης, ο ΜΕ1 με τη θέση που του υπέβαλε ο συνήγορος Υπεράσπισης ότι το πρόβλημα στα μάρμαρα μπορεί και να εμφανίστηκε για πρώτη φορά τότε που οι Εναγόμενοι του απέστειλαν την επιστολή 18.1.
Και για να αιτιολογήσει τη βεβαιότητα που εξέφρασε για τη διαφωνία του με τη συγκεκριμένη υποβολή ο ΜΕ1 επεσήμανε τα εξής꞉ «Είμαι σίγουρος πως όχι. Γιατί στην επίσκεψη που είχα κάνει σχεδόν άμεσα μετά την επιστολή, το κτίριο ήταν σε πολλούς χώρους εσωτερικά και εξωτερικά γεμάτο άλατα, και υπάρχουν οι σχετικές φωτογραφίες όπως επίσης ήταν εμφανείς και οι προσπάθειες του κ. Προδρόμου σε χώρους όπου υπήρχαν τρομερά προβλήματα υγρασίας, παραδείγματος χάριν σε παράθυρο που εφαπτόταν σε όλο το κλιμακοστάσιο. Είχαν προστεθεί μάστιχος, σιλικόνες και άλλα υλικά μετά την τοποθέτηση του παραθύρου, σίγουρα για να μειώσουν τα προβλήματα υγρασιών που ήδη υπέφερε το κτίριο.». Επιχειρήθηκε να αμφισβητηθεί από το συνήγορο Υπεράσπσης η δήλωση του ΜΕ1 ότι μετέβηκε στην οικοδομή ευθύς μετά τη λήψη της επιστολής των Εναγομένων ημερ. 18.1.
Υποβλήθηκε στον ΜΕ1 ότι οι μοναδικές φορές που αυτός πήγε στην οικοδομή για να δει το πρόβλημα ήταν στις 13.3.2013 μαζί με τον ΜΕ2 της Γεωκράτης Λτδ και στις 4.11.13 μαζί με τον κ. Τσολάκκη (ΜΥ2). Εξέπεμπε όμως βεβαιότητα ο ΜΕ1 όταν απάντησε στη συγκεκριμένη υποβολή λέγοντας «Διαφωνώ. Υπήρχε προηγούμενη επίκεψη με τον πολιτικό μηχανικό κ. Ανδρέα Άσπρου πριν τις 2 επισκέψεις που λέτε. Δεν θυμάμαι ακριβώς χρονολογία.». Αρνήθηκε επίσης ότι το πρόβλημα στα μάρμαρα εξαπλώθηκε σε όλο το κλιμακοστάσιο γι' αυτό και διαφωνεί ο ΜΕ1 με τη θέση του ΜΥ2 ότι χρειάζεται να αλλαχθούν όλα τα μάρμαρα του κλιμακοστασίου προκειμένου να αποκατασταθεί η ζημιά. Υπέδειξε ο ΜΕ1 ότι η ζημιά επικεντρώθηκε στο πλατύσκαλο του κλιμακοστασίου Αξιοσημείωτη είναι η θέση του ΜΕ1 ότι η χρήση πηλού δεν είναι η μόνη επιλογή για την τοποθέτηση μαρμάρων. Υπάρχει και η χρήση γόμας απευθείας επί του μπετόν ως μέθοδος τοποθέτησης των μαρμάρων. Με τη θέση αυτή συμφώνησε ουσιαστικά ο ΜΥ2 ο οποίος αναγνώρισε ότι τα μάρμαρα μπορούν να τοποθετηθούν με πηλό, ή με γόμες ή με συνδυασμό και των δύο. Το ότι εν προκειμένω χρησιμοποιήθηκε πηλός από τον εργολάβο στην επίδικη οικοδομή, ο ΜΥ2 το διαπίστωσε αφαιρώντας ένα μάρμαρο κατά την αυτοψία στην επίδικη οικοδομή για σκοπούς ελέγχου. Ο ίδιος ο ΜΥ2 παραδέχθηκε κατά την αντεξέτασή του ότι το τί πηλός θα χρησιμοποιηθεί εναπόκειται στον αρχιτέκτονα και ότι ο εργολάβος ακολουθεί οδηγίες του αρχιτέκτονα. Δεν βρίσκεται ενώπιον του Δικαστηρίου οποιαδήποτε μαρτυρία του αρχιτέκτονα που να αναιρεί αυτή τη μαρτυρία. Δεν ήταν εντός του πεδίου ελέγχου των Εναγόντων η συγκεκριμένη επιλογή. Αποδέχομαι ως ειλικρινή και αξιόπιστη τη μαρτυρία του ΜΕ1 στην ολότητά της. Αναφορικά με τη μαρτυρία του ΜΕ2 Είμαι ικανοποιημένη ότι ο ΜΕ2 έχει τα προσόντα και την πείρα ώστε να περιγράφει δικαίως τον εαυτό του ως εμπειρογνώμονα επί θεμάτων σύνθεσης και αντιδράσεων των μαρμάρων. Λαμβάνω υπόψη ότι όπως ο ίδιος ανέφερε στη δικάσιμο ημερ. 9.7.2015, ο ΜΕ2 είναι γεωλόγος με BSc και MSc στην εφαρμοσμένη Γεωλογία από το Πανεπιστήμιο Nancy 1 Γαλλίας. Έλαβε το πτυχίο του το 1991 και το μεταπτυχιακό του το
Η επιστήμη της εφαρμοσμένης γεωλογίας ασχολείται με ένα γενικό φάσμα γεωεπιστημών όπως είναι η γεωχημεία, η γεωφυσική, η πετρολογία, η πετρογραφεία, η βιοτεχνική, το γεωπεριβάλλον, η ορυκτολογεία. Ασκεί το επάγγελμα του γεωλόγου από το
Η εταιρεία Γεωκράτης Λτδ, για την οποία εργάζεται και υπό την επωνυμία της οποίας εξέδωσε την έκθεσή του ως το Παράρτημα Ζ.2 υπό το Έγγραφο Β, αχολείται με ένα ευρύ φάσμα εργασιών και μελετών στους κλάδους αυτούς. Το ότι η μεθοδολογία που εφάρμοσε ο ΜΕ2 για τον έλεγχο των επίδικων μαρμάρων ήταν οπτική, μακροσκοπική, είμαι ικανοποιημένη, βάσει των όσων ο ίδιος εξήγησε αντεξεταζόμενος στις 9.7.2015, ότι αποτελεί γενικά παραδεκτή πρακτική στο συγκεκριμένο κλάδο επιστήμης για τη διαμόρφωση συμπερασμάτων. Ο ΜΕ2 μου έκανε άριστη εντύπωση όσον αφορά τον επιστημονικό λόγο με τον οποίο ανέπτυξε τη γνώμη του. Ανέλυσε τη σκέψη του με συνοχή και καθαρότητα꞉ (α) Οι αντιδράσεις που εμφάνισαν τα μάρμαρα έχουν να κάνουν με την παρουσία χλωριούχων και θειϊκών αλάτων. (β) Τα χλωριούχα και τα θειϊκά άλατα αντιδρούν με το ανθρακικό ασθέστιο, τον ορυκτό ασβεστίτη που αποτελεί το σημαντικότερο ορυκτολογικό μέρος του πετρώματος, και δημιουργεί χλωριούχο ασβέστιο, άλας χλωριούχου ασβεστίου και άλατα θειϊκού ασβεστίου και θειϊκού μαγνησίου, λόγω της παρουσίας Δολομίτη που είναι ορυκτό του ασβεστίου και του μαγνησίου. (γ) Η υγρασία όταν εφυδατώνει το άλας ή τα άλατα του χλωρίου και του θείου, επενεργεί με δύο τρόπους πάνω στο πέτρωμα. Ο ένας είναι χημικός. Δίνει τα άλατα που ανάφερα πιο πάνω και ο άλλος είναι μηχανικός και διογκώνει το άλας στην παρουσία του νερού και δημιουργεί περαιτέτω διάνοιξη σε ρωγμές, συντείνει στην αποφλοίωση των ρωγμών και την απολέπιση του μαρμάρου. (δ) Η υγρασία ήταν εμφανής σε διάφορα σημεία εντός του κλιμακοστασίου και είναι ο μηχανισμός ο οποίος μπορεί να βγάλει τα άλατα από το μπετόν, το σουβά ή τον πηλό, στην επιφάνεια όταν αυτή η υγρασία λόγω θερμοκρασίας αναγκαστεί να έρθει στην επιφάνεια μέχρι το σημείο της ξήρανσης. (ε) Υπάρχουν διάφορα είδη υγρασίας. Υπάρχει η υγρασία στον ατμοσφαιρικό αέρα, η οποία σε παραλιακές πόλεις μπορεί να φτάσει σε επίπεδα πάνω από 100%, αλλά υπάρχει και η υγρασία η οποία μπορεί να διεισδύσει μέσω του πορώδους του μπετόν, του σουβά, γενικά της τοιχοποιήσης και η υγρασία από τα βρόχινα νερά. (ε) Στη συγκεκριμένη περίπτωση η υγρασία στην επίδικη οικοδομή ήταν από βρόχινη υγρασία. Η διάβρωση του μαρμάρου προκαλείται από πολλούς, αλλεπάλληλους, κύκλους ύγρανσης και ξήρανσης. Δηλαδή το νερό που κτυπά εξωτερικά στους τοίχους και μπορεί να διεισδύσει εντός των εσωτερικών χώρων σε μικρή ποσότητα. (στ) Το πρόβλημα διάβρωσης του μαρμάρου και αποφλοίωσης εντοπίστηκε στα πλατύσκαλα, σε τσεκουλαδούρες, σε περιβάζι παραθύρου, αλλά δεν παρατηρήθηκε στα μάρμαρα που κάλυπταν τις σκάλες του κλιμακοστασίου. (ζ) Βλέποντας κάποιος τα αποτελέσματα των χημικών αναλύσεων, οι οποίες αφορούν χλωριούχα και θειϊκά άλατα, παρατηρεί ότι υπάρχουν υπερβάσεις αλάτων στον πηλό, οι οποίες είναι σημαντικές τόσο σε χλωριούχα άλατα όσο και σε θειϊκά. Το γεγονός αυτό επιβεβαιώνει την αρχική παρατήρηση που καταγράφει στην έκθεση του ο ΜΕ2 ότι τα άλατα που φάνηκαν στην επιφάνεια του μαρμάρου ήταν θειϊκά και χλωριούχα ως επί το πλείστοιν (όχι νιτρικά, αμμωνιούχα ή φωσφορικά). (η) Οι υπερβάσεις σε άλατα ήταν σημαντικές σε όλα τα δείγματα πηλού και με τα δύο πρότυπα που χρησιμοποιήθηκαν για τις αναλύσεις. Τούτο είναι σημαντικό με βάση τη γνώμη του ΜΕ2 διότι εντός του επιστημονικού κόσμου που ασχολείται με αυτά τα θέματα, διαπιστώθηκε, όπως εξήγησε ο ΜΕ2, ότι πράγματι τα χλωριούχα άλατα και τα θειϊκά δημιουργούν ζημιές στο πέτρωμα, αλλά κυρίως μπορούν να διαβρώσουν τον οπλισμό και πολύ εύκολα και το σκυρόδεμα. Γι' αυτό και το νεώτερο πρότυπο είναι πιο αυστηρό από εκείνο που ίσχυε στο παρελθόν. (θ) Στις υπερβάσεις που υπολογίστηκαν από τον ΜΥ3 δεν χρησιμοποιήθηκε το σφάλμα μεθόδου σε όλες τις εργαστηριακές αναφορές. Είναι η γνώμη του ΜΕ2 ότι αυτό έπρεπε να γίνει, δηλ. θα έπρεπε να είχε προσθέσει το σφάλμα της μεθόδου πάνω στο αποτέλεσμα που βρήκε, το οποίο είναι μια απόκλιση από την τιμή που βρήκε στην ανάλυση, συν ή πλην, για να δώσει τη γκάμα αποτελέσματος, από την πιο μικρή στην πιο μεγάλη. Εν πάση, εκ των αποτελεσμάτων, οι αποκλισεις είναι μεγάλες. Εφόσον εντοπίζεται υπέρβαση της τάξεως του 90%, αυτή είναι ήδη μεγάλη και έτσι το ότι δεν δίδεται ο δείκτης απόκλισης της τιμής μέχρι 110,5%, δεν διαφοροποιεί ουσιωδώς την εικόνα. Η μαρτυρία του ΜΕ2 υπήρξε καταπέλτης κατά των συμπερασμάτων του ΜΥ2 ως προς την εξής πτυχή. (α) Την ίδια ώρα που ο ΜΥ2 έλεγε στην έκθεση πραγματογνωμοσύνης του ότι το επίδικο μάρμαρο δεν μπορεί να χαρακτηρισθεί σαν ελαττωματικό, προχωρούσε, αντιφατικά, και έλεγε ότι δεν θα έπρεπε να επιλεγεί για τη συγκεκριμένη χρήση επειδή δήθεν παρουσιάζει μεγάλη υδαταπορρόφηση. Είναι η γνώμη του ΜΕ2 ότι η υδατοαπορρόφηση της τάξης του 1,2% που ήταν το αποτέλεσμα της εργαστηριακής δοκιμής επί του μαρμάρου, δεν είναι ψηλή υδαταπορρόφηση. Υπέδειξε ο ΜΕ2 ότι η εταιρεία που προμήθευσε το μάρμαρο, η κατασκευάστρια βασικά που το προμηθεύει στους Ενάγοντες, δίνει στα χαρακτηριστικά του υδαταπορρόφηση μέχρι 1,4%. Η εργαστηριακή δοκιμή υδαταπορρόφησης που διενεργήθηκε για σκοπούς της παρούσας υπόθεσης, έγινε πάνω σε διαβρωμένο πέτρωμα. Αφού το μάρμαρο υπέστη διάβρωση, η απορροφητικότητα του θα μπορούσε να αναμένεται πιο ψηλή από την αρχική. Και όμως δεν ήταν εκτός του πλαισίου των βασικών χαρακτηριστικών που δίδει η κατασκευάστρια εταιρεία. (β) Έγραφε ο ΜΥ2 ότι στο πορώδες του μαρμάρου υπήρχαν στρώσεις ξένων προσμίξεων, ενώ αυτό που αποκαλούσε «πορώδες», δηλαδή εξ ορισμού τα κενά μεταξύ των κόκκων, δεν υπάρχουν διότι οι κόκκοι σχεδόν είναι κολλημένοι ο ένας πάνω στον άλλο και δεν υπάρχει πορώδες λόγω του μεταμορφισμού που υπέστη ο ασβεστόλιθος, δηλαδή τα κενά αυτά έχουν κλείσει. Πέραν αυτούν, οι ξένες προσμίξεις όπως τις αποκάλεσε ο ΜΥ2 στην έκθεσή του, είναι το ορυκτό λιμονίτης του σιδήρου, το οποίο βλέπει κάποιος κυρίως μέσα στις ρωγμές και αποτελεί μέρος του πετρώματος. Δεν είναι ξένη πρόσμιξη. Αποδέχομαι ως ειλικρινή, τεκμηριωμένη και αξιόπιστη τη μαρτυρία του ΜΕ
Εκτίμηση Δικαστηρίου αναφορικά με την ανταπαίτηση Ενόψει της προεκτεθείσας αξιολόγησης της μαρτυρίας, καταλήγω σε εύρημα / συμπέρασμα ότι: Οι Εναγόμενοι παρέλαβαν τα τα επίδικα μάρμαρα αδιαμαρτύρητα και ουδέποτε τερμάτισαν τη σύμβαση αγοραπωλησίας των μαρμάρων μέχρι την ημερομηνία έγερσης της ανταπαίτησής τους. Τα παραδοθέντα μάρμαρα δεν ήταν ελαττωματικά ούτε ήταν ακατάλληλα για την επένδυση του πατώματος του κλιμακοστασίου σε οικοδομή σε παραθαλάσσια πόλη ως είναι η Λεμεσός. Η αλλοίωση της ποιότητας των μαρμάρων, με επιφανειακή αποφλοίωση και αποσάθρωσή τους, είναι πιο πιθανόν να προέκυψε από χημική ένωση που προκλήθηκε λόγω εξωγενών παραγόντων μετά την τοποθέτηση των μαρμάρων. Μεταξύ των παραγόντων αυτών είναι πρώτα και κύρια η παρουσία χλωριούχων και θειϊκών αλάτων στον πηλό που χρησιμοποιήθηκε στο υπόστρωμα για την τοποθέτηση των μαρμάρων, τα οποία άλατα υπερέβαιναν τα επιτρεπτά επίπεδα βάσει των εφαρμοστέων προτύπων, με αποτέλεσμα τη σημαντική διάβρωση και διόγκωση ορισμένων προσμίξεων του μαρμάρου όταν τα εν λόγω άλατα ήρθαν σε επαφή με υγρασία στο χώρο. Η χρήση πηλού αντί γόμας κατά την τοποθέτηση των μαρμάρων δεν ήταν επιλογή των Εναγόντων ούτε είχαν την ευχέρεια να ασκήσουν έλεγχο για αυτήν. Δεν αποδείχθηκε ότι ο βαθμός υδατοαπορρόφησης των επίδικων μαρμάρων ήταν αφύσικος ή υπερβολικός ή ακατάλληλος και συνεπώς δεν μπορεί να αποδοθεί σε αυτή την ιδιότητα του μαρμάρου η τόσο μεγάλου βαθμού διάβρωση και αποφλοίωσή του. Δεδομένων των προεκτεθέντων ευρημάτων, η ανταπαίτηση αποτυγχάνει και απορρίπτεται. Ακολουθώντας τον γενικό κανόνα ότι τα έξοδα ακολουθούν το αποτέλεσμα, τα έξοδα της ανταπαίτησης επιδικάζονται υπέρ των εξ ανταπαιτήσεως Εναγομένων (Εναγόντων στην αγωγή) και εναντίον των εξ ανταπαιτήσεως Εναγόντων (Εναγομένων στην αγωγή), όπως θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο. (υπ.)....................................... Α. Πανταζή - Λάμπρου, Ε.Δ. ΠΙΣΤΟΝ ΑΝΤΙΓΡΑΦΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΗΤΗΣ [1] Σημειωτέον ότι, όπως ο ΜΕ1 παρατήρησε, εκ παραδρομής, στην επιστολή οι Ενάγοντες απαιτούσαν το ποσό των Λ.Κ.5.373,64 (€9.181,41σ.), ενώ το οφειλόμενο τότε ποσό ανερχόταν σε Λ.Κ.1.373,64, καθώς είχε αγνοηθεί η πληρωμή του ποσού των Λ.Κ.4.000 που πληρώθηκε τον Ιούλιο του 2007 από τους Εναγόμενους. cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο

🔗 Στην επίσημη πηγή

Επεξήγηση AI βάσει του επίσημου κειμένου του νόμου. Ενδεικτική, δεν υποκαθιστά νομική συμβουλή.