Σταύρος Θεοδοσιάδης κ.α. ν. Αρχή Τηλεπικοινωνιών Κύπρου κ.α., Αρ. Αγωγής: 5459/15, 30/3/2016 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEF:2016:A204 ΣΤΟ ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΕΝΩΠΙΟΝ: Ν. Γιαπανά, Α.Ε.Δ. Αρ. Αγωγής: 5459/15 Μεταξύ:
- Σταύρος Θεοδοσιάδης, από τη Λευκωσία
- Ιωάννα Φουφουλίδου, από τη Λευκωσία
- Χαριτίνη Θεοδοσιάδου
- Μαρία Θεοδοσιάδου Εναγόντων-Αιτητών Και
- Αρχή Τηλεπικοινωνιών Κύπρου
- MTN Cyprus Ltd
- Γενικός Εισαγγελέας της Δημοκρατίας
- Δήμος Αγλαντζιάς Εναγομένων-Καθ ων η αίτηση ΑΙΤΗΣΗ ΗΜΕΡ. 6.11.15 ΠΡΟΣ ΕΚΔΟΣΗ ΕΝΔΙΑΜΕΣΩΝ ΔΙΑΤΑΓΜΑΤΩΝ Ημερομηνία: 30.3.2016 Εμφανίσεις: Για τους Ενάγοντες - Αιτητές : κα Λιασίδου Για Εναγόμενη - Καθ' ης η αίτηση 1: κα Ν. Χ΄Ιωάννου Για Εναγόμενη - Καθ' ης η αίτηση 2 : κα Κύζη Για Εναγόμενη - Καθ' ης η αίτηση 4 : κ. Μ Φλωρίδης Ε Ν Δ Ι Α Μ Ε Σ Η Α Π Ο Φ Α Σ Η Οι ενάγοντες με γενικά οπισθογραφημένο κλητήριο ένταλμα αξιώνουν εναντίον των εναγομένων διάφορα διατάγματα σχετικά με την εγκατάσταση και λειτουργία κεραιών κινητής τηλεφωνίας, τα οποία τοποθέτησαν οι εναγόμενοι 1 και 2 επί της οροφής κτιρίου επί της Λεωφόρου Λάρνακας 114 στην Αγλαντζιά. Ουσιαστικά επιδιώκουν την απαγόρευση λειτουργίας τους και την μετακίνηση τους από την ρηθείσα περιοχή. Μαζί με την καταχώριση της αγωγής οι ενάγοντες καταχώρησαν αίτηση δια κλήσεως με την οποία επιζητούν την έκδοση των ίδιων διαταγμάτων που επιζητούνται στην γενική οπισθογράφηση της αγωγής. Νομική βάση της αίτησης αποτελεί ο Περί Δικαστηρίων Νόμος, Ν. 14/60Αρ.32, ο Περί Πολιτικής Δικονομίας Νόμος Κεφ.6, άρθρο 4, Ο Περί Πολεοδομίας και Χωροταξίας Γενικό (Τροποποιητικό) Διάταγμα Ανάπτυξης, Κ.Δ.Π 341/2006, στην Δ.48, Θ.1-3 και στην Αρχή της Προφύλαξης η οποία κατοχυρώνεται από το Αρ.174 της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πραγματικό υπόβαθρο αποτελεί η ένορκη δήλωση του ενάγοντα - αιτητή Αρ.1 Οι εναγόμενοι καθ ων η αίτηση 1, 2 και 4 - η αίτηση δεν απευθύνεται στον καθ' ου η αίτηση 3 - έφεραν ένσταση στην έκδοση των αιτουμένων διαταγμάτων, υποστηριζόμενες, οι ενστάσεις, υπό ενόρκων δηλώσεων. Χωρίς την αντεξέταση των ομνυόντων η υπόθεση οδηγήθηκε σε ακρόαση δια της καταχωρίσεως γραπτών αγορεύσεων εκ μέρους των δικηγόρων των δύο πλευρών. Σημειώνεται ότι όλες οι πλευρές προωθούν στις αγορεύσεις τους τις θέσεις τους, όπως αυτές εκφράζονται δια των ενόρκων δηλώσεων, με αναφορά σε σχετική νομολογία. Τόσο η αίτηση, όσο και οι ενστάσεις είναι πολυσέλιδες και συνοδεύονται από πλήθος εγγράφων. Το δικαστήριο έχει μελετήσει τις ένορκες δηλώσεις όλων των πλευρών καθώς και τα συνημμένα σε αυτές έγγραφα. Έχει επίσης μελετήσει τις αντίστοιχες θέσεις των δικηγόρων όπως αυτές καταγράφονται στις γραπτές τους αγορεύσεις. Θα γίνει αναφορά σε αυτές όπου χρειάζεται, όπως επίσης και σε εγειρόμενα ζητήματα επί των ενόρκων δηλώσεων και των σχετικών συνοδευτικών εγγράφων. ΝΟΜΙΚΗ ΠΤΥΧΗ ΕΠΙ ΕΝΔΙΑΜΕΣΩΝ ΔΙΑΤΑΓΜΑΤΩΝ Πριν γίνει ειδική αναφορά στα γεγονότα κρίνεται εξ αρχής σκόπιμο να γίνει αναφορά στο νομικό υπόβαθρο επί ενδιαμέσων διαταγμάτων. Είναι νομολογημένο ότι το Άρθρο 32 του Νόμου 14/60 περιέχει το ουσιαστικό δίκαιο για τα προσωρινά διατάγματα, η δε δικονομία ρυθμίζεται από τον Περί Πολιτικής Δικονομίας Νόμο Κεφ. 6 και τους Περί Πολιτικής Δικονομίας Διαδικαστικούς Κανονισμούς (Parico Aluminium Designs Ltd v. Muskita Aluminium Co Ltd
(2002)1 Α.Α.Δ 2015). Στη διαδικασία του προσωρινού διατάγματος το έργο του Δικαστηρίου περιορίζεται στη διαπίστωση του κατά πόσο ικανοποιούνται οι τρεις προϋποθέσεις που θέτει το Άρθρο 32 του Νόμου 14/60 όπως αυτές έχουν αποκρυσταλλωθεί σε πλειάδα αποφάσεων του Ανωτάτου Δικαστηρίου. Η ύπαρξη των τριών θεσμικών προϋποθέσεων από μόνη της δεν είναι αρκετή. Στο τελικό στάδιο το Δικαστήριο θα πρέπει επιπρόσθετα να σταθμίσει κατά πόσο είναι δίκαιο και εύλογο να εκδοθεί ένα τέτοιο διάταγμα (Odysseos v. Pieris Estates and others
(1982)1 C.L.R 557, Τσιαντή ν. Hellenic Bank (Investments) Ltd
(2001)1 Α.Α.Δ 2029 και Eurocypria Airlines Ltd υπό εκκαθάριση μέσω του εκκαθαριστή της Κρις Ιακωβίδη, ν. Κυπριακή Δημοκρατία μέσω Γενικού Εισαγγελέα κ.ά, Πολ. Έφεση Αρ.170/11 ημερ.20.10.11). Είναι σημαντικό να λεχθεί, ότι το Δικαστήριο στο στάδιο αυτό δεν πρόκειται να διεξέλθει τη μαρτυρία με γνώμονα τη διαπίστωση γεγονότων ή την τελεσίδικη αξιοπιστία της (Σεβαστού ν. Σεβαστού
(2002)1 Α.Α.Δ 1980), ούτε και εξετάζεται σε βάθος η προσφερόμενη μαρτυρία για να προβεί σε αξιολόγηση της αξιοπιστίας των μαρτύρων και σε κατάληξη ευρημάτων επί γεγονότων, εκτός μόνο για την εξακρίβωση εκείνων των αναγκαίων στοιχείων που θεωρούνται απαραίτητα για τη θεμελίωση των κριτηρίων του Άρθρου 32 (Κυρίλλου ν. Λάμπρου
(2004)1 Α.Α.Δ 1528). Η κρίση του Δικαστηρίου περί του αν συντρέχουν οι προϋποθέσεις θα κριθεί μέσα στο πιο πάνω νομολογιακό πλαίσιο, και έχοντας κατά νου βέβαια ότι το βάρος απόδειξης των ισχυρισμών παραμένει σε εκείνον που επιζητά την έκδοση του διατάγματος για να ικανοποιήσει ότι πληρούνται και συντρέχουν οι τασσόμενες από τη νομολογία προϋποθέσεις. Το πλαίσιο της ακρόασης διεξάγεται επί τη βάση του περιεχομένου των ενόρκων δηλώσεων και το βάρος απόδειξης πίπτει επί των ώμων του αιτούντος. Η μη αμφισβήτηση ενόρκων δηλώσεων επιφέρει νομικές συνέπειες, με την έννοια ότι το περιεχόμενο τους, ή προβαλλόμενα γεγονότα και ισχυρισμοί παραμένουν ακλόνητα ως μη αμφισβητούμενα και κατ' επέκταση γίνονται αποδεκτά (Εκδόσεις Αρκτίνος Λτδ κ.ά.
(2006)1Β Α.Α.Δ. 1013, Favero General Trading Ltd κ.ά. v. Medusa Constructions Ltd, Πολ. Έφεση 258/09 ημερ. 12.11.12). Στην υπόθεση Αρκτίνος ανωτέρω, υπεδείχθη ότι ισχυρισμοί επί ενόρκων δηλώσεων που δεν αντεξετάστηκαν επί του περιεχομένου τους, παραμένουν ακλόνητοι και ως εκ τούτου δεν μπορεί παρά να γίνουν αποδεκτοί. Ως προς την ύπαρξη σοβαρού ζητήματος, δεν απαιτείται τίποτε περισσότερο από του να καταδειχθεί ότι αποκαλύπτεται συζητήσιμη υπόθεση, σε συσχετισμό με τη νομική θεμελίωση της αξίωσης, με αναφορά στις αξιώσεις στο δικόγραφο της αγωγής και της γενικής οπισθογράφησης. Το δεύτερο κριτήριο, αλληλένδετο κατά ένα τρόπο και σχετικό σε κάποιο βαθμό με το πρώτο, ικανοποιείται με την προσφερόμενη μαρτυρία και την αποδεικτική της δύναμη, που αφορά την ορατή πιθανότητα επιτυχίας του νομικού βάθρου της αγωγής. Ότι απαιτείται να καταδειχθεί προς ικανοποίηση του κριτηρίου αυτού, είναι κάτι περισσότερο από την απλή πιθανολόγηση, αλλά και κάτι λιγότερο από το βαθμό του ισοζυγίου των πιθανοτήτων. Το τρίτο κριτήριο ικανοποιείται εφόσον καταδειχθεί ότι είναι δύσκολο ή αδύνατο να απονεμηθεί πλήρης δικαιοσύνη σε μεταγενέστερο στάδιο. Τελικά, όταν ληφθούν υπόψη όλοι οι ανωτέρω παράγοντες, το Δικαστήριο θα πρέπει να αποφασίσει κατά πόσο είναι δίκαιο ή πρόσφορο να εκδώσει το διάταγμα. Στην βάση του πιο πάνω νομολογιακού υποβάθρου θα κριθούν οι εκατέρωθεν θέσεις. Θα γίνει προσπάθεια να καταγραφούν τα γεγονότα όπως αυτά αναδύονται εκ των ενόρκων δηλώσεων είτε ως παραδεκτά είτε παρέμειναν αδιαμφισβήτητα, με ιδιαίτερη έμφαση στο ζητούμενο σε σχέση με τα επιζητούμενα διατάγματα. ΓΕΓΟΝΟΤΑ Οι αιτητές είναι μόνιμοι κάτοικοι Αγλαντζιάς και διαμένουν επί της οδού Μοδέστου Παντελή
- Οι αιτητές 1 και 2 είναι ανδρόγυνο και διαμένουν μαζί με το νεογέννητο παιδί τους στην μια ανώγειο κατοικία επί της πιο πάνω διεύθυνσης. Η αιτήτρια 3 διαμένει στην άλλη ανώγειο κατοικία και η αιτήτρια 4 διαμένει στο ισόγειο μαζί με την οικογένεια της και τα 3 ανήλικα παιδιά της. Οι εναγόμενες 1 και 2 είναι εταιρείες τηλεπικοινωνιών οι οποίες εγκατέστησαν και λειτουργούν σταθμό βάσης κινητής τηλεφωνίας στην ταράτσα κτιρίου επί της Λεωφόρου Λάρνακος 114 στην Αγλαντζιά. Αποτελείται από δυο κεραίες κινητής τηλεφωνίας μετά των βοηθητικών μηχανημάτων και εξαρτημάτων τους. Εδώ να αναφερθεί ότι προκύπτει ως αδιαμφισβήτητο αλλά και επαρκώς στοιχειοθετημένο εκ των συνημμένων τεκμηρίων, ότι οι καθ' ων η αίτηση 1 και 2 εγκατέστησαν τις κεραίες από το 2005 και έκτοτε διαθέτουν όλες τις απαιτούμενες εκ των Νόμων και των Κανονισμών άδειες, ήτοι οικοδομής, πολεοδομικές άδειες αλλά και άδειες εκ του Τμήματος Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών του Υπουργείου Μεταφορών, Επικοινωνιών και Έργων. Το αρχικό ύψος των κεραιών ήταν 6μ επί οροφής οικοδομής ύψους 11μ. Αργότερα εξασφαλίστηκε άδεια και το ύψος του ιστού είναι 10μ γιατί στην περιοχή δεν υπάρχουν ψηλότερα κτίρια εντός των κατευθύνσεων εκπομπής. Αδιαμφισβήτητο επίσης παρέμεινε, άλλωστε εκ του Νόμου είναι προβλεπόμενο, ότι εκδίδεται πρώτα πολεοδομική άδεια και στην συνέχεια η άδεια οικοδομής. Ο εναγόμενος 4, ο Δήμος Αγλαντζιάς, σύμφωνα με ένορκη δήλωση του λειτουργού της τεχνικής υπηρεσίας, κατά την εξέταση της άδειας οικοδομής ως Αρμοδία Αρχή δυνάμει του Περί Ρυθμίσεως Οδών και Οικοδομών Νόμου, εξετάζει μόνο την στατική επάρκεια των κατασκευών και όχι οτιδήποτε άλλο. Υπό αυτή την σκοπιά είναι η θέση του Δήμου ότι δεν εμπλέκεται στις διάφορες αδειοδοτήσεις που είναι αναγκαίες για την λειτουργία σταθμών ραδιοεπικοινωνίας. Να υποδειχθεί ότι οι καθ' ων η αίτηση 1 και 2 προβάλλουν παρόμοιες θέσεις και γεγονότα τα οποία περιβάλλουν το πραγματικό καθεστώς και συνεπώς και χάριν συντομίας, η αναφορά και καταγραφή των αδιαμφισβήτητων γεγονότων αφορούν και τους δυο. Πριν την εγκατάσταση μιας κεραίας και για σκοπούς πολεοδομικής άδειας οι καθ' ων η αίτηση 1 βγάζουν φωτογραφίες ώστε να δείξουν τις κατευθύνσεις εκπομπής των κεραιών κινητής τηλεφωνίας, σε σχέση με τα κτίρια που βρίσκονται γύρω από την κεραία σε απόσταση 200μ. Με βάση τα στοιχεία που επισύναψαν, το κτίριο επί του οποίου διαμένουν οι αιτητές έχει ύψος 11.30μ και η απόσταση του από την κεραία και τον σταθμό κινητής τηλεφωνίας είναι 93μ. Έναυσμα στην παρούσα αγωγή και κατ' επέκταση της κρινόμενης αίτησης, αποτέλεσε το τραγικό γεγονός του θανάτου του παιδιού των αιτητών 1 και 2 σε ηλικία 5 ετών, από οξεία λεμφοβλαστική λευχαιμία. Σύμφωνα με τον ομνύοντα, οι γιατροί απέκλεισαν άλλους παράγοντες πρόκλησης της ασθένειας του παιδιού τους και εξέτασαν το ενδεχόμενο η ασθένεια να προκλήθηκε εξ αιτίας της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας που εκπέμπουν οι δυο κεραίες των εναγομένων 1 και
- Η αναζήτησή τους, τους οδήγησε σε διάφορα συγγράμματα, μελέτες και δημοσιεύματα, σε έγκυρα διεθνή επιστημονικά έντυπα καθώς και εκθέσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Είναι πεπεισμένοι ότι η ασθένεια του παιδιού τους που το οδήγησε στον θάνατο προκλήθηκε εξ αιτίας της χρόνιας έκθεσης του σε υψηλά επίπεδα μη ιονίζουσας ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας υψηλών συχνοτήτων, η οποία προέρχεται από τις κεραίες των καθ' ων η αίτηση 1 και
- Γίνεται εκτεταμένη αναφορά και επισύναψη των μελετών και άλλων δημοσιευμάτων, με τελική κατάληξη, όπως και οι ίδιοι οι αιτητές παραδέχονται στην παράγραφο 29 και 30 της ενόρκου δηλώσεως του ομνύοντος, ότι η επιστήμη δεν έχει καταλήξει σε οριστικά συμπεράσματα σχετικά με την επικινδυνότητα των ακτινοβολιών αυτών στην υγεία, αλλά δικαιολογεί μεγαλύτερη επιφυλακτικότητα για την εγκατάσταση των σταθμών πλησίον κατοικιών, αφού πιθανολογείται ότι η έκθεση των κατοίκων στην ακτινοβολία μπορεί να θέσει σε κίνδυνο την υγεία τους. Στην παράγραφο 30 αναφέρει ότι παρόλο που δεν έχουν οριστικοποιηθεί οι μελέτες για τις ασθένειες που προκαλεί η ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία στον ανθρώπινο οργανισμό, πρέπει να επιδεικνύεται μεγαλύτερη επιφυλακτικότητα. Παρεμβάλλεται εδώ ότι οι καθ ων' η αίτηση 1 και 2 αρνούνται αυτά που αναφέρουν και επικαλούνται οι αιτητές και είναι η θέση τους ότι υπάρχει πληθώρα άλλων συγγραμμάτων και μελετών που δεν επιβεβαιώνουν τους ισχυρισμούς των αιτητών. Δεν είναι όμως αυτή η ουσία του πράγματος, για τους λόγους που θα εξηγηθούν στην συνέχεια, ούτε για την μια ούτε και για την άλλη πλευρά. Είναι η θέση των αιτητών ότι η επιστημονική αβεβαιότητα που υπάρχει, δημιουργεί τεκμήριο υπέρ της υγείας του περιβάλλοντος με βάση την Αρχή της Προφύλαξης η οποία έχει θεσπιστεί με το άρθρο 174 παρ.2 της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στα πλαίσια συνεπώς της Αρχής αυτής και της προληπτικής δράσης, υφίσταται τεκμήριο υπέρ της υγείας του ανθρώπου και επιβάλλεται συνεπώς η ανάγκη προς λήψη μέτρων προφύλαξης των αιτητών από την έκθεση τους στην ακτινοβολία που εκπέμπεται από τις δυο κεραίες των καθ' ων η αίτηση 1 και
- Προς αυτή την κατεύθυνση η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση για την εφαρμογή της Αρχής της Προφύλαξης αναφορικά με τον τρόπο με τον οποίο προτίθεται να εφαρμόσει την Αρχή, ώστε να καθιερωθούν κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή της. Η αρχή της προφύλαξης αποτελεί μέρος μιας διαρθρωμένης προσέγγισης της ανάλυσης του κινδύνου και σύμφωνα με την θέση του αιτητή, που να σημειωθεί αναλύεται εκτενώς στην αγόρευση της κας Λιασίδου με παραπομπή σε αποφάσεις του Δ.Ε.Κ, καλύπτει και περιπτώσεις όπως η παρούσα, που η επιστημονική απόδειξη είναι ανεπαρκής, ατελέσφορη και αβέβαιη και η προκαταρκτική επιστημονική αξιολόγηση δείχνει ότι υπάρχουν βάσιμοι λόγοι ανησυχίας ότι οι ενδεχόμενες επικίνδυνες επιπτώσεις στο περιβάλλον και στην υγεία του ανθρώπου μπορεί να είναι ανεπηρέαστες από το υψηλό επίπεδο προστασίας που έχει επιλέξει η Ε.Ε. Έτσι και στην παρούσα υπόθεση, ακόμα και αν δεν είναι βέβαια τα επιβλαβή αποτελέσματα στην υγεία των πολιτών από τις ηλεκτρομαγνητικές εκπομπές των κεραιών κινητής τηλεφωνίας, υπάρχει αιτιώδης συνάφεια με αυτές και θα πρέπει συνεπώς να λαμβάνονται μέτρα προφύλαξης για να μην επέλθει το χειρότερο, αφού δημιουργείται τεκμήριο υπέρ της υγείας των πολιτών. Όσα έχουν εκτεθεί ανωτέρω αποτελούν την ουσία αλλά και των πυρήνα της θέσης, καθώς και των νομικών επιχειρημάτων των αιτητών. Οι καθ' ων η αίτηση 1 και 2 αρνούνται τους ισχυρισμούς και τις θέσεις των αιτητών. Είναι η θέση τους ότι στην παρούσα υπόθεση δεν εφαρμόζεται η Αρχή της Προφύλαξης. Τίθενται όμως με τις ενστάσεις συγκεκριμένα στοιχεία, στα οποία θα πρέπει να γίνει ειδική αναφορά ως άμεσα σχετικά με τις πραγματικές, αλλά και νομικές θέσεις των μερών. Προκύπτει εκ των ενστάσεων ως αδιαμφισβήτητο ότι το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει υιοθετήσει όρια γνωστά ως ICNIRP (International Commission on Non Ionizing Protection - Διεθνής Επιτροπή για την προστασία από τις μη Ιονίζουσες Ακτινοβολίες). Πρόκειται για ανεξάρτητη επιστημονική οργάνωση μεγάλου κύρους που ασχολείται με την προφύλαξη των ανθρώπων από μη ιονίζουσες ακτινοβολίες. Είναι επίσημα αναγνωρισμένη μη κυβερνητική οργάνωση από την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας, το Διεθνές Γραφείο Εργασίας και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Κύπρος υιοθέτησε τα όρια αυτά ως τα Εθνικά Όρια Έκθεσης που έχουν καθοριστεί από το Υπουργείο Υγείας και είναι τα επίπεδα αναφοράς που αναφέρονται στη σύσταση της Ε.Ε.1999/519/ΕΚ. (δες τεκμ.2 της ένστασης των καθ' ων η αίτηση 2, οδηγίες αξιολόγησης έκθεσης του κοινού σε ηλεκτρομαγνητικά πεδία του Υπουργείου Συγκοινωνιών και Έργων, Τμήμα Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών και τεκμ.6 και 7 στην ένσταση των καθ' ων η αίτηση 1). Κάθε 6 μήνες οι καθ' ων η αίτηση 1 προβαίνουν σε μετρήσεις των ηλεκτρομαγνητικών πεδίων που εκπέμπουν οι κεραίες και οι σταθμοί βάσης κινητής τηλεφωνίας από διαπιστευμένο εργαστήριο και τα αποτελέσματα αποστέλλονται στο Τμήμα Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών. Για το 2015 έγιναν 2 μετρήσεις στον επίδικο σταθμό βάσης, ήτοι την 31.3.15 και την 2.12.15 (τεκμ.6 και 7 στην ένσταση των καθ' ων η αίτηση 1), τα οποία υιοθετούν και οι καθ' ων η αίτηση
- Παρεμβάλλεται ότι, όπως επεξηγείται από τους καθ' ων η αίτηση 2, οι μετρήσεις αφορούν και την δική τους κεραία και αφορούν την συνεισφορά και άλλων ηλεκτρομαγνητικών πεδίων στην περιοχή. Επεξηγείται επίσης υπό των καθ' ων η αίτηση 2, ότι τα άλλα ηλεκτρομαγνητικά πεδία στην περιοχή είναι σταθμοί βάσης κινητής τηλεφωνίας, σταθμοί επίγειας ψηφιακής τηλεόρασης και συστήματα ασύρματης πρόσβασης. Περαιτέρω ως επεξηγείται, η μεθοδολογία των μετρήσεων βασίζεται στα Ευρωπαϊκά Πρότυπα ΕΝ50413, ΕΝ50400 και ΕΝ50492 και στις σχετικές συστάσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου - 1999/519/EC - και της ECC/CEPT (ECC/REC/
(02)04). Σχετικό είναι το Παράρτημα Β των τεκμ.6 και 7 στην ένσταση των καθ' ων η αίτηση
- Προστίθεται ότι η Κύπρος έχει υιοθετήσει ως Εθνικά Όρια Έκθεσης αυτά που καθορίζονται στην Ευρωπαϊκή Σύσταση. Διαπιστώνεται εκ του τεκμ.6, ότι η πρώτη μέτρηση έγινε την 31.3.15 μεταξύ των ωρών 14.45 και 15.45 (σελ.2 τεκμ.6) όταν η κεραία είχε ύψος 6μ. Στο σημείο 1 που είναι οι επίδικες κεραίες και σε απόσταση 7μ το αποτέλεσμα είναι κατά 37 φορές πιο κάτω από το Εθνικό όριο. Σε απόσταση 42μ είναι 765 φορές πιο κάτω και σε απόσταση 53μ. είναι 535 φορές πιο κάτω από το Εθνικό Όριο (σελ.4 τεκμ.6). Στο τεκμ.7 η μέτρηση έγινε την 2.12.15 μεταξύ των ωρών 12.45 και 13.50 σε απόσταση 6μ από τον σταθμό και το αποτέλεσμα ήταν 28 φορές κάτω από Εθνικό Όριο, σε απόσταση 48μ ήταν 490 φορές και σε απόσταση 65μ. 404 φορές κάτω από το όριο. Υπενθυμίζεται εδώ ότι η απόσταση της οικίας των εναγόντων από τον επίδικο σταθμό βάσης των κεραιών είναι σε απόσταση 93μ. Με βάση τα στοιχεία αυτά και οι δύο καθ' ων η αίτηση αρνούνται ότι η πάθηση και ο ατυχής θάνατος του παιδιού των εναγόντων 1 και 2 προήλθε από τα ηλεκτρομαγνητικά πεδία των επίδικων κεραιών. Αναφορικά με την Αρχή της Προφύλαξης είναι η θέση των καθ' ων η αίτηση ότι αυτή εξασφαλίζεται με βάση τα αποτελέσματα των τεκμ.6 και
- Περαιτέρω οι καθ' ων η αίτηση 2 αναφέρουν ότι η Αρχή της Προφύλαξης, που είναι η θέση τους ότι δεν εφαρμόζεται, ακόμα και να ετύγχανε εφαρμογής, με βάση τα στοιχεία που έθεσαν οι αιτητές, παρόλο που τα αμφισβητούν, δεν αποτελούν αξιόπιστες πληροφορίες για την οποιαδήποτε πιθανότητα βλαβερών επιπτώσεων στην υγεία λόγω των κεραιών, ούτε και έχουν γίνει, ή και οι μελέτες αφορούν τις επίδικες κεραίες, με την έννοια ότι δεν υπάρχει καμιά μαρτυρία, ή και επιστημονική άποψη που να αφορά την συγκεκριμένη κεραία των καθ΄ ων η αίτηση με τον συγκεκριμένο εξοπλισμό και τα μηχανήματα που τοποθετήθηκαν στην συγκεκριμένη οικοδομή και σε συγκεκριμένες συνθήκες. Αυτά που επισύναψαν οι αιτητές αποτελούν γνώμες ορισμένων επιστημόνων και δεν αφορούν ή σχετίζονται με την επικινδυνότητα των επιδίκων κεραιών. Τέλος, το Τμήμα Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών με επιστολή του προς τον δικηγόρο των εναγόντων - τεκμ.12 στην αίτηση των αιτητών - αναφέρει ότι με αίτημα του Δήμου Αγλαντζιάς - εναγομένου 4 - διενέργησε μετρήσεις με τεχνικό κλιμάκιο του τμήματος στις 14.1.15 και καταγράφηκαν τα εξής επίπεδα ηλεκτρομαγνητικών πεδίων.
- Από την είσοδο του γκαράζ στο ισόγειο της οικίας της οδού Μοδέστου Παντελή
- Η έκθεση βρέθηκε 344 φορές χαμηλότερη του ανωτάτου επιτρεπτού.
- Από το κεφαλόσκαλο στον 2ο όροφο της οικίας, η έκθεση βρέθηκε 70 φορές χαμηλότερη. Έγιναν επίσης μετρήσεις και την 17.6.
- Από το παράθυρο του βόρειου υπνοδωματίου του 2ου ορόφου της οικίας η μέτρηση κατέδειξε 50.84 φορές χαμηλότερη, από το παράθυρο της κουζίνας του 1ου ορόφου 46.43 φορές χαμηλότερη και από το παράθυρο του υπνοδωματίου του 1ου ορόφου 86.88 φορές χαμηλότερη. Σύμφωνα με την παράγραφο 2 της επιστολής αυτής, από τα αποτελέσματα προκύπτει ότι τα επίπεδα της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας στην οικία των εναγόντων είναι δεκάδες και εκατοντάδες φορές κάτω από τα επιτρεπτά όρια που έχει υιοθετήσει το Υπουργείο Υγείας. Τα πιο πάνω συνθέτουν το πραγματικό τοπίο όπως αυτό αναδύεται εκ των ενόρκων δηλώσεων και επί αυτών των γεγονότων και δεδομένων το δικαστήριο καλείται να αποφασίσει, στα πλαίσια των καθιερωμένων κριτηρίων, αν συντρέχουν οι προϋποθέσεις και αν ικανοποιούνται τα κριτήρια που τάσσει η νομολογία. Το επιχείρημα κατά την κρίση του δικαστηρίου εκ μέρους των αιτητών είναι ένα. Μπορεί μεν η επιστήμη να μην έχει καταλήξει θετικά ότι υπάρχουν βάσιμοι λόγοι ανησυχίας για τις ενδεχόμενες επικίνδυνες επιπτώσεις στο περιβάλλον και στην υγεία του ανθρώπου από τις ηλεκτρομαγνητικές εκπομπές των κεραιών κινητής τηλεφωνίας, υπάρχει όμως αιτιώδης συνάφεια με αυτές και θα πρέπει συνεπώς να λαμβάνονται μέτρα προφύλαξης στην βάση της Αρχής της Προφύλαξης. Και στα πλαίσια της αρχής αυτής, θα πρέπει προληπτικά να εκδοθούν τα αιτούμενα ενδιάμεσα διατάγματα. Αρχή της Προφύλαξης Κρίνεται ως αναγκαίο να παρατεθεί το Άρθρο 191.2.3.4 της Συνθήκης Λειτουργίας της Ε.Ε που θέτει το υπόβαθρο της Αρχής της Προφύλαξης. «Άρθρο 191
- Η πολιτική της Ένωσης στον τομέα του περιβάλλοντος αποβλέπει σε υψηλό επίπεδο προστασίας και λαμβάνει υπόψη την ποικιλομορφία των καταστάσεων στις διάφορες περιοχές της Ένωσης. Στηρίζεται στις αρχές της προφύλαξης και της προληπτικής δράσης, της επανόρθωσης των καταστροφών του περιβάλλοντος, κατά προτεραιότητα στην πηγή, καθώς και στην αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει». Στο πλαίσιο αυτό, τα μέτρα εναρμόνισης που ανταποκρίνονται σε ανάγκες προστασίας του περιβάλλοντος περιλαμβάνουν, όπου ενδείκνυται, ρήτρα διασφάλισης που εξουσιοδοτεί τα κράτη μέλη να λαμβάνουν, για μη οικονομικούς περιβαλλοντικούς λόγους, προσωρινά μέτρα υποκείμενα σε διαδικασία ελέγχου της Ένωσης.
- Κατά την εκπόνηση της πολιτικής της στον τομέα του περιβάλλοντος, η Ένωση λαμβάνει υπόψη: - τα διαθέσιμα επιστημονικά και τεχνικά δεδομένα, - τις συνθήκες του περιβάλλοντος στις διάφορες περιοχές της Ένωσης, - τα πλεονεκτήματα και τις επιβαρύνσεις που μπορούν να προκύψουν από τη δράση ή την απουσία δράσης, - την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη της Ένωσης στο σύνολό της και την ισόρροπη ανάπτυξη των περιοχών της.
- Στο πλαίσιο των αντίστοιχων αρμοδιοτήτων τους, η Ένωση και τα κράτη μέλη συνεργάζονται με τις τρίτες χώρες και τους αρμόδιους διεθνείς οργανισμούς. Ο τρόπος της συνεργασίας της Ένωσης μπορεί να αποτελεί αντικείμενο συμφωνιών μεταξύ της Ένωσης και των ενδιαφερομένων τρίτων μερών». Το Άρθρο 7 του Κανονισμού (Ε.Κ) 178/02, που αφορά την ασφάλεια τροφίμων, που παραπέμπουν οι καθ' ων η αίτηση 2 έχει ως ακολούθως. « Στις ειδικές περιπτώσεις κατά τις οποίες ύστερα από αξιολόγηση των διαθέσιμων πληροφοριών, εντοπίζεται πιθανότητα βλαβερών επιπτώσεων στην υγεία αλλά εξακολουθεί να υπάρχει επιστημονική αβεβαιότητα, μπορούν να ληφθούν προσωρινά μέτρα διαχείρισης του κινδύνου που είναι αναγκαία για την εξασφάλιση του υψηλού επιπέδου προστασίας της υγείας που έχει επιλεγεί στην Κοινότητα, μέχρι να υπάρξουν περαιτέρω επιστημονικές πληροφορίες για μια πιο εμπεριστατωμένη αξιολόγηση του κινδύνου». Εισηγείται η κα Λιασίδου, με παραπομπή σε αποφάσεις του Δ.Ε.Κ, ότι η Αρχή αυτή επιβάλλει στις Αρμόδιες Αρχές να λαμβάνουν πρόσφορα μέτρα προφύλαξης εφόσον η έλλειψη επιστημονικής βεβαιότητας δημιουργεί κίνδυνο ή απειλή στην υγεία. Παραπέμπει στην υπόθεση Τ-70/99, Alpharma Inc ν. Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ημερ.11.9.
- Στην υπόθεση αυτή το Δ.Ε.Κ απέρριψε την προσφυγή της εταιρείας για την ακύρωση του Καν.2821/98, με βάση την Αρχή της Προφύλαξης και τη δυνατότητα περιορισμού του ελεύθερου εμπορίου χάριν προστασίας της δημόσιας υγείας. Η αρχή της προφύλαξης σύμφωνα με την ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, COM/2000/0001, ημερομηνίας 2.2.2000 αφορά την προσέγγιση για τη διαχείριση κινδύνων, σύμφωνα με την οποία, εάν υπάρχει πιθανότητα κάποια δεδομένη πολιτική ή δράση να προκαλέσει ζημιά στον άνθρωπο ή το περιβάλλον και εάν δεν υπάρχει ακόμα επιστημονική συναίνεση για το ζήτημα, δεν θα πρέπει να επιδιωχθεί η εν λόγω πολιτική ή δράση. Από τη στιγμή που διατίθενται περισσότερες επιστημονικές πληροφορίες, η κατάσταση θα πρέπει να επανεξεταστεί. Η αρχή αυτή εφαρμόζεται ενόψει ενός δυνητικού κινδύνου και δεν μπορεί ποτέ να δικαιολογεί αυθαίρετες αποφάσεις. Σύμφωνα με την Επιτροπή, μπορεί να γίνει επίκληση της αρχής της προφύλαξης όταν ένα φαινόμενο, ένα προϊόν ή μία διεργασία ενδέχεται να έχει επικίνδυνα αποτελέσματα, τα οποία έχουν προσδιοριστεί μέσω επιστημονικής και αντικειμενικής αξιολόγησης, εάν η αξιολόγηση αυτή δεν επιτρέπει να προσδιοριστεί ο κίνδυνος με επαρκή βεβαιότητα. Η προσφυγή στην αρχή της προφύλαξης εντάσσεται στο γενικό πλαίσιο της ανάλυσης του κινδύνου που περιέχει εκτός από την αξιολόγηση του κινδύνου, τη διαχείριση και την κοινοποίηση του κινδύνου. Ειδικότερα στο πλαίσιο της διαχείρισης του κινδύνου που αντιστοιχεί στο στάδιο της λήψης αποφάσεων. Σύμφωνα με την Επιτροπή, δεν μπορεί να γίνει προσφυγή στην αρχή της προφύλαξης παρά μόνο στην υποθετική περίπτωση ενός δυνητικού κινδύνου και ότι σε καμία περίπτωση δεν μπορεί αυτό να δικαιολογήσει την αυθαίρετη λήψη αποφάσεων. Η προσφυγή στην αρχή της προφύλαξης δικαιολογείται εφόσον πληρούνται τρεις προϋποθέσεις: ο εντοπισμός δυνητικά αρνητικών αποτελεσμάτων, η αξιολόγηση των διαθέσιμων επιστημονικών δεδομένων και, η έκταση της επιστημονικής αβεβαιότητας. Οι αρχές που είναι αρμόδιες για τη διαχείριση του κινδύνου, μπορούν να αποφασίσουν για την ανάληψη ή τη μη ανάληψη δράσης σε συνάρτηση με το επίπεδο του κινδύνου. Εάν υπάρχει αυξημένος κίνδυνος, μπορούν να υιοθετηθούν περισσότερες κατηγορίες μέτρων, όπως ανάλογες νομοθετικές πράξεις, χρηματοδότηση ερευνητικών προγραμμάτων, μέτρα ενημέρωσης του κοινού κ.λπ. Στα πιο πάνω πλαίσια, όπως επεξηγείται στο σύγγραμμα European Union Law, Damian Chalmers, Gareth Davies and Giorgio Monti, 2η έκδοση, 2010, σελ.66 υπό τον τίτλο Regulatory Agencies and the Commission, η συγκέντρωση πολλών λειτουργιών στην Επιτροπή επέφερε πίεση σε αυτό, με αποτέλεσμα η Επιτροπή να αναθέτει εξειδικευμένα και χρονοβόρα καθήκοντα σε ανεξάρτητους οργανισμούς και υπηρεσίες. Η ανάθεση πλέον σε εξειδικευμένα γραφεία και υπηρεσίες αποτέλεσε σύσταση της Επιτροπής για την διοικητική μεταρρύθμιση. Το 2010 λειτουργούσαν 22 Κοινοτικοί Οργανισμοί και εγκαθιδρύθηκαν και 6 εκτελεστικοί οργανισμοί. Η μεταβίβαση εξουσιών στους Κοινοτικούς (Ευρωπαϊκούς) οργανισμούς αφορά ένα ευρύ φάσμα θεμάτων, μεταξύ άλλων και το περιβάλλον. Οι Οργανισμοί αυτοί παρέχουν πληροφορίες και μελέτες στην Επιτροπή και κυρίως οι περισσότεροι οργανισμοί, παρέχουν πραγματογνωμοσύνη (expert opinion) με την οποία καθοδηγούνται άλλα Ευρωπαϊκά όργανα για να αποφασίσουν αν θα επιτρέψουν (authorise) ένα προϊόν, ή μια ενέργεια ή δραστηριότητα, ή να ενημερώσουν επί νομοθεσιών για τις οποίες επιθυμούν να αναπτύξουν στον τομέα τους. Παρόλο που τα Ευρωπαϊκά όργανα δεν είναι υποχρεωμένα να ακολουθήσουν τις γνώμες ή τις απόψεις των οργανισμών αυτών όταν παραχωρούν άδειες, κατά κανόνα έχουν καθήκον να τους συμβουλευθούν πριν πάρουν αποφάσεις. Επεξηγείται περαιτέρω ότι στην πράξη η Επιτροπή πάντοτε ακολουθεί την γνώμη των οργανισμών. Το αποτέλεσμα είναι ότι οι γνώμες των οργανισμών και των υπηρεσιών αυτών αποτελούν βασικό θεσμό για να ληφθούν αποφάσεις, όπως για παράδειγμα, ζητήματα που αφορούν τα τρόφιμα. Το να λαμβάνονται σημαντικές αποφάσεις πίσω από τον μανδύα των εμπειρογνωμόνων, σύμφωνα με τους συγγραφείς, δεν είναι ούτε παράδοξο ούτε και αντιφατικό. Η Αρχή της Προφύλαξης, βασισμένη καθ' ολοκληρίαν σχεδόν στα επιστημονικά δεδομένα, αλλά και ακριβώς στην επιστημονική αβεβαιότητα, η επιστήμη, δεν μπορεί παρά να κατέχει πρωτεύοντα αν όχι καταλυτικό ρόλο κατά την λήψη των αποφάσεων της Επιτροπής, αλλά και άλλων Ευρωπαϊκών Οργάνων. Ενδεικτική ως προς τον τρόπο λειτουργίας που ενεργεί η Επιτροπή αλλά και η επιστημονική κοινότητα μέσα από τους ανάλογους οργανισμούς και υπηρεσίες αποτελεί η υπόθεση Alpharma ανωτέρω. Διακηρύσσεται η επιταγή προστασίας της υγείας που αποτελεί συνιστώσα μιας εκ των πολιτικών της Ένωσης και όπου υπάρχουν επιστημονικές αμφιβολίες ως προς την ύπαρξη ή τη σημασία των κινδύνων για την υγεία του ανθρώπου, τα κοινοτικά όργανα (Ευρωπαϊκά όργανα), μπορούν με βάση την αρχή της προφύλαξης να λαμβάνουν μέτρα προστασίας. Εναπόκειται στα Κοινοτικά Όργανα να θεσπίσουν προληπτικά μέτρα στα πλαίσια της εφαρμογής της αρχής της προφύλαξης, η οποία εξ ορισμού εμπεριέχει επιστημονική αβεβαιότητα και με βάση τα επιστημονικά στοιχεία που υπάρχουν και είναι διαθέσιμα κατά τον χρόνο λήψεως της αποφάσεως. Υποδεικνύεται περαιτέρω ότι εναπόκειται στα Κοινοτικά Όργανα να καθορίσουν τον βαθμό επικινδυνότητας - δηλαδή το κρίσιμο όριο πιθανότητας αρνητικών επιδράσεων για την υγεία του ανθρώπου και τη σοβαρότητα αυτών των εν δυνάμει επιδράσεων - που θεωρούν αποδεκτό για την κοινωνία. Σε περίπτωση δε υπερβάσεως του επιβάλλεται η λήψη προληπτικών μέτρων, προς το συμφέρον της προστασίας της υγείας του ανθρώπου, παρά την υφιστάμενη επιστημονική αβεβαιότητα. Ως επίσης εξηγείται, η επιστημονική αξιολόγηση των κινδύνων ορίζεται κοινώς τόσο σε διεθνές επίπεδο όσο και σε κοινοτικό επίπεδο ως μια επιστημονική διαδικασία για τον καθορισμό και τον χαρακτηρισμό ενός κινδύνου, για την αξιολόγηση της εκθέσεως στον κίνδυνο. Η αρμόδια δημόσια αρχή πρέπει να αναθέτει την επιστημονική αξιολόγηση των κινδύνων σε εμπειρογνώμονες οι οποίοι θα παράσχουν τις επιστημονικές γνωμοδοτήσεις τους στην αρχή. Οι γνωμοδοτήσεις είναι καθοριστικής σημασίας σε όλα τα στάδια του σχεδιασμού και διαχείρισης της νομοθεσίας καθώς και της εκτέλεσης της. Η ολοκλήρωση μιας πλήρους επιστημονικής αξιολόγησης μπορεί να απαιτεί μακρόχρονη επιστημονική έρευνα. Η αξιολόγηση των κινδύνων πρέπει να παρέχει στην αρμόδια δημόσια αρχή επαρκώς αξιόπιστα και σοβαρά πληροφοριακά στοιχεία ώστε να είναι σε θέση να κατανοήσει την σημασία του επιστημονικού ζητήματος και να λάβει ή να καθορίσει την πολιτική της. Εξάγεται συνεπώς από όσα έχουν παρατεθεί ότι οι επιστημονικές αξιολογήσεις γίνονται από εξειδικευμένους οργανισμούς και υπηρεσίες και με εμπεριστατωμένες γνωμοδοτήσεις που συμβουλεύουν την Επιτροπή η οποία και αναλόγως ενεργεί. Η αρχή αυτή στο σύγγραμμα Constitutional Law of the European Union, Lenaerts and Nuffel 2η έκδοση, σελ.716, περιγράφεται ως γενική αρχή του κοινοτικού δικαίου που απαιτεί από τις αρμόδιες κοινοτικές αρχές να λαμβάνουν τα κατάλληλα μέτρα προφύλαξης έναντι ειδικών δυνητικών κινδύνων στην δημόσια υγεία, ασφάλεια και περιβάλλον. Στην προκειμένη περίπτωση και με βάση όσα οι καθ' ων η αίτηση 1 και 2 προβάλουν, αλλά και από όσα από τα συνημμένα τεκμήρια διαφαίνεται - δες τεκμ.13 στην αίτηση των αιτητών - η μεθοδολογία των μετρήσεων γίνεται με βάση Ευρωπαϊκά πρότυπα και τις σχετικές συστάσεις της Επιτροπής. Περαιτέρω, η Κύπρος έχει υιοθετήσει ως Εθνικά όρια Έκθεσης σε ηλεκτρομαγνητική ενέργεια αυτά που καθορίζονται στην Ευρωπαϊκή Σύσταση. Πρόκειται για την σύσταση Council Recommendation 1999/519/EC, ημερ.12.7.99 δημοσιευθείσα στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Κοινότητας την 30.7.99, για τον περιορισμό στην έκθεση του κοινού σε ηλεκτρομαγνητικά πεδία (0 Hz to 300 GHz). Στο παράρτημα I των ορισμών υπό στοιχείο Β αναγράφεται το εξής: «Οι βασικοί αυτοί περιορισμοί και τα επίπεδα αυτά αναφοράς για τον περιορισμό της έκθεσης καταρτίστηκαν ύστερα από διεξοδική ανασκόπηση όλης της δημοσιευμένης επιστημονικής βιβλιογραφίας. Τα κριτήρια που εφαρμόστηκαν κατά την ανασκόπηση αυτή έχουν σκοπό να αξιολογηθεί η αξιοπιστία των αποτελεσμάτων· ως βάση για τους προτεινόμενους περιορισμούς έκθεσης χρησιμοποιήθηκαν μόνον οι αποδεδειγμένες επιδράσεις. Δεν θεωρήθηκε ότι έχει αποδειχθεί η πρόκληση καρκίνου από μακροχρόνια έκθεση σε ELF. Ωστόσο, επειδή μεταξύ των οριακών τιμών για τις οξείες επιπτώσεις και των βασικών περιορισμών υπάρχουν συντελεστές ασφαλείας μεγέθους περίπου 50, η παρούσα σύσταση καλύπτει σιωπηρά τις ενδεχόμενες μακροπρόθεσμες επιπτώσεις ολόκληρου του φάσματος συχνοτήτων». Οι Συστάσεις δεν έχουν μεν δεσμευτικό χαρακτήρα για τα Κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης - Αρ.249 - αλλά παρά ταύτα, υπόκεινται σε δικαστικό έλεγχο. Έτσι είναι δυνατό για ένα εθνικό δικαστήριο να αποταθεί στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο αναφορικά με την ερμηνεία ή την εγκυρότητα των συστάσεων. (EU Law, Text, Cases and Materials 3η έκδοση, Paul Craig, Grainne De Burca, 116). Σχετική είναι η υπόθεση C-322/88, Grimaldi v. Fonds des Maladies Professionelles [1989] ECR
- Στην υπόθεση αυτή δικαστήριο των Βρυξελλών αποτάθηκε στο Δ.Ε.Κ προς έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία της σύστασης της Επιτροπής προς τα Κράτη μέλη, του 1962, για την θέσπιση εθνικού καταλόγου επαγγελματικών ασθενειών και της συστάσεως περί της προϋποθέσεως αποζημιώσεως θυμάτων επαγγελματικών ασθενειών (66/462). Το θέμα προέκυψε σε διαφορά μεταξύ εργαζομένου και του Ταμείου Επαγγελματικών Ασθενειών που αρνήθηκε να αναγνωρίσει την ασθένεια του ως επαγγελματική ασθένεια. Το θέμα που τέθηκε στην ευρύτερη του μορφή, είναι αν οι συστάσεις (recommendations) δημιουργούν δικαιώματα υπέρ των ιδιωτών τα οποία μπορούν να επικαλεστούν ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων. Το δικαστήριο (Δ.Ε.Κ) αποφάσισε ότι οι συστάσεις δεν στερούνται έννομου αποτελέσματος και τα εθνικά δικαστήρια κατά την επίλυση των διαφορών θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους τις συστάσεις, ιδίως όταν αυτές φωτίζουν την ερμηνεία εθνικών διατάξεων που έχουν θεσπιστεί με σκοπό την εφαρμογή των συστάσεων, ή αν ακόμα οι συστάσεις έχουν ως αντικείμενο τη συμπλήρωση κοινοτικών διατάξεων δεσμευτικού χαρακτήρα. Η πιο πάνω αναφορά και ανάλυση έγινε στα πλαίσια του προβληματισμού, στο κατά πόσο ένα εθνικό δικαστήριο έχει εξουσία ή δικαιοδοσία να εξετάσει και σε τελική ανάλυση να καταργήσει μια Ευρωπαϊκή Σύσταση (recommendation). Δεν τίθεται με αυτή μορφή και υπό αυτή την έννοια στις ενστάσεις των καθ' ων η αίτηση, πλην όμως το θέμα σύμφωνα με την νομολογία εξετάζεται και αυτεπαγγέλτως από το δικαστήριο. Και εν πάση περιπτώσει, η εξέταση του προκύπτει ως αναπόφευκτη, στην βάση των ισχυρισμών και άλλων εισηγήσεων των αιτητών. Στην υπόθεση Alpharma ανωτέρω, το Δ.Ε.Κ οριοθετώντας και καθορίζοντας τα πλαίσια του δικαστικού ελέγχου εκ μέρους του, αναφέρει ότι ο έλεγχος είναι περιορισμένος εν σχέση με την εκπλήρωση της αποστολής των κοινοτικών οργάνων αναφορικά με την πιο πάνω αρχή. Ο κοινοτικός δικαστής - και όχι ο εθνικός δικαστής - δεν μπορεί να υποκαταστήσει την επί των πραγματικών στοιχείων εκτίμηση των κοινοτικών οργάνων, στα οποία και μόνο απόκειται κατά την Συνθήκη η αποστολή αυτή. Κατά τον έλεγχο, εξετάζεται απλώς αν η άσκηση από τα κοινοτικά όργανα της εξουσίας εκτιμήσεως πάσχει από πρόδηλη πλάνη ή κατάχρηση εξουσίας, ή αν τα κοινοτικά όργανα υπερέβησαν τα όρια της εξουσίας της εκτιμήσεως, ως προς τον καθορισμό της επικινδυνότητας που κρίνεται ως μη αποδεκτός (σκέψεις 177-180). Κατά συνέπεια και στην βάση όλων όσων εξηγηθεί και αναλυθεί, η δικαστική κρίση ως προς την εξουσία εκτίμησης του κινδύνου από την έκθεση του κοινού σε ηλεκτρομαγνητικά πεδία που καταγράφεται στην ρηθείσα Σύσταση του Συμβουλίου, την οποία η Κύπρος υιοθέτησε ως το Εθνικό όριο Έκθεσης σε ηλεκτρομαγνητικά πεδία, δεν μπορεί να εξεταστεί από το παρόν δικαστήριο, ούτε και να εφαρμόσει στα συγκεκριμένα αυτά πλαίσια, την Αρχή της Προφύλαξης. Αυτό εξετάστηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ως αποτέλεσμα της οποίας εκδόθηκε η Σύσταση, η νομιμότητα ή εγκυρότητα της οποίας αποτελεί έργο που ανάγεται στην αποκλειστική δικαιοδοσία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου. Σύμφωνα με την υπόθεση Grimaldi ανωτέρω, τα εθνικά δικαστήρια λαμβάνουν υπόψη τους τις Συστάσεις και προφανώς δεν έχουν εξουσία ακυρώσεως τους. Η σύσταση της Επιτροπής επί τεχνικών ή εξειδικευμένων θεμάτων, ως είναι και η παρούσα υπόθεση, πριν δημοσιευθεί, εξ ορισμού ήταν αποτέλεσμα αξιολόγησης επιστημονικών γνωμοδοτήσεων και ερευνών, ενδεχομένως μακροχρόνιων, διαφόρων εμπειρογνωμόνων και στην βάση αυτών καθορίστηκαν τα κρίσιμα όρια της πιθανότητας των αρνητικών επιπτώσεων και επιδράσεων της ηλεκτρομαγνητικής ενέργειας στην υγεία των ανθρώπων και καθόρισε, δια της συστάσεως, τα αποδεκτά όρια. Εναπόκειται στο Δ.Ε να κρίνει και να αποφασίσει - στα πλαίσια που το ίδιο προσδιορίζει - την εγκυρότητα των μέτρων που προβλέπονται στην Σύσταση και των ορίων επικινδυνότητας που καθόρισε για εκπομπές ηλεκτρομαγνητικής ενέργειας (EU Law ανωτέρω). Στην ουσία, με τους προβαλλόμενους ισχυρισμούς εκ μέρους των αιτητών μαζί με τα συνημμένα τεκμήρια και τα επιδιωκόμενα διατάγματα, για τον τερματισμό της λειτουργίας των κεραιών κινητής τηλεφωνίας των καθ' ων η αίτηση 1 και 2, καθώς και την απομάκρυνση τους από τον σταθμό βάσης όπου βρίσκονται, αυτό ισοδυναμεί με άσκηση δικαστικού ελέγχου επί της σύστασης της Επιτροπής εκ μέρους του δικαστηρίου. Και κατά πόσο ορθά ή όχι το Συμβούλιο κατά την έκδοση της σύστασης, έλαβε υπόψη του την ισχυριζόμενη εκ μέρους των αιτητών επιστημονική αβεβαιότητα περί του θέματος και κατ' επέκταση αν ορθά εφάρμοσε την αρχή της προφύλαξης κατά την έκδοση της Σύστασης. Και βεβαίως, αφού αυτό τελικά είναι το ζητούμενο, την κατάργηση της Σύστασης με την απομάκρυνση των κεραιών, γιατί ως είναι φανερό, οι αιτητές δεν αποδέχονται τα όρια που τίθενται στην Σύσταση. Συνακόλουθα με αυτό και σε σχέση με τις ενστάσεις όλων των καθ' ων η αίτηση, ό,τι εν σχέση με τις κεραίες έχουν εκδοθεί από όλες τις αρμόδιες αρχές οι αναγκαίες άδειες, ο έλεγχος τους αποτελεί έργο και απόφαση διοικητικών οργάνων. Όπως επεξηγείται σε απόφαση του Εφετείου Αθηνών στην υπόθεση Αρ.5560/13: «... το σύγχρονο κράτος υποβάλλει σειρά επιχειρηματικών δραστηριοτήτων σε προηγούμενη λήψη αδείας και σε έλεγχο τηρήσεως των όρων της. Η υποβολή της άσκησης επιχειρηματικής δραστηριότητας σε προηγούμενη άδεια της διοικήσεως αποτελεί εκδήλωση της εγγυητικής λειτουργίας του Κράτους χωρίς αυτό να αποκλείει την δικαστική εξέταση των χορηγουμένων αδειών. Ειδικότερη έκφανση της οικονομικής ελευθερίας αποτελούν οι εφαρμογές των σύγχρονων τεχνολογιών, όπως γενετικά τροποποιημένα προϊόντα, φάρμακα, κεραίες κινητής τηλεφωνίας, πυλώνες ψηλής τάσης μεταφοράς ηλεκτρισμού. Ο κοινός νομοθέτης είναι υποχρεωμένος να λάβει μέτρα για τις δραστηριότητες αυτές, εφόσον υφίσταται επικινδυνότητα, ή υπάρχουν ενδείξεις επικινδυνότητας αυτών. Η υποχρέωση του αυτή επιβάλλεται από το υπερνομοθετικής ισχύος κοινοτικό δίκαιο ως υποχρέωση ανάπτυξης πολιτικών προφύλαξης. Στην παρούσα υπόθεση το Κράτος υιοθέτησε την Ευρωπαϊκή Σύσταση δια της αποφάσεως του Υπουργικού Συμβουλίου Αρ.63.006, ημερ.14.12.05, με τίτλο «Πολιτική και Διαδικασίες για την Εγκατάσταση και Λειτουργία Σταθμών Ραδιοεπικοινωνίας με Δυνατότητα Εκπομπής» (τεκμ.13 στην αίτηση). Το δικαστήριο συμφωνεί επί τούτου με όλους τους δικηγόρους των καθ' ων η αίτηση, ότι οι χορηγηθείσες άδειες από τις αρμόδιες αρχές του Κράτους, υπόκεινται σε δικαστικό έλεγχο υπό του Διοικητικού δικαστηρίου και όχι υπό του παρόντος δικαστηρίου. Οι αποφάσεις του Δ.Ε.Κ που παρέπεμψε η κα Λιασίδου ακριβώς αναλύουν την πιο πάνω αρχή. Σχετικές επίσης είναι και οι υποθέσεις Pfizer Animal Health S.A v. Council T-13/99, Bergardem v. Commission T-199/96, National Farmer's Union v. Council C-15 7/96, Espagne v. Commission C-179/95, Commission v. Kingdom of Danemark C-302/
- Είναι χαρακτηριστικό ότι τόσο οι πιο πάνω υποθέσεις, όσο και αυτές που παρέπεμψε η κα Λιασίδου, ήτοι η Alpharma ανωτέρω και η United Kingdom C-180/96, αποτελούν προσφυγές εναντίον του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης - Κοινότητας. Ως αναφέρεται και στην Alpharma ανωτέρω, η αρχή αυτή αποτελεί έργο της δημόσιας αρχής και των κοινοτικών οργάνων στο πλαίσιο αξιολογήσεως των κινδύνων και όχι στα Εθνικά δικαστήρια. Για τους πιο πάνω λόγους είναι η κρίση και η κατάληξη, ότι το δικαστήριο στερείται εξουσίας ή και δικαιοδοσίας να εξετάσει την Ευρωπαϊκή Σύσταση, την οποία υιοθέτησε η Κύπρος και ο λόγος αυτός είναι αρκετός προς απόρριψη της αιτήσεως και των αιτουμένων διαταγμάτων. Εάν όμως ήθελε κριθεί εσφαλμένη η πιο πάνω προσέγγιση του δικαστηρίου καθώς και η σχετική κατάληξη, το δικαστήριο θα εξετάσει το αίτημα υπό το πρίσμα των αρχών που εφαρμόζονται επί ενδιαμέσων διαταγμάτων, όπως αυτές έχουν καταγραφεί στο αρχικό στάδιο ανωτέρω. Η απαίτηση των εναγόντων στηρίζεται ουσιαστικά στην παράνομη επέμβαση ηλεκτρομαγνητικής ενέργειας στην οικία τους που εκπέμπεται από τις επίδικες κεραίες των εναγομένων 1 και
- Το δικαστήριο έχει εξετάσει τους εκατέρωθεν προβαλλομένους ισχυρισμούς και τούτο σε σχέση με τις δυο πρώτες προϋποθέσεις, υπό το πρίσμα και μόνο του σκοπού της παρούσης διαδικασίας. Συνεξετάζοντας συνεπώς τα δυο πρώτα κριτήρια και προϋποθέσεις, αφού σε κάποιο βαθμό είναι αλληλένδετες μεταξύ τους και αναπόφευκτα συμπλέκονται, εγείρεται το ερώτημα, ακόμα και κατ' εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης, αν σύμφωνα με το τεκμ.12 στην αίτηση, επιστολή του Τμήματος Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών, ημερ.27.7.15, παράγραφος 2, αναφορικά με τα επίπεδα της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας που καταγράφονται στην οικία των εναγόντων, που είναι δεκάδες και εκατοντάδες φορές κάτω από τα επιτρεπτά όρια που έχει υιοθετήσει το Υπουργείο Υγείας, ποια θα πρέπει να είναι τα επιτρεπτά όρια. Σχετικά είναι επίσης και τα τεκμ.6 και 7 στην ένσταση των καθ' ων η αίτηση
- Δεν έχει υποδειχθεί από τους αιτητές ποια πρέπει να είναι τα επιτρεπτά όρια έκθεσης στην ακτινοβολία, ούτε και γιατί οι δεκάδες και εκατοντάδες φορές κάτω από τα επιτρεπτά όρια έκθεσης στα ηλεκτρομαγνητικά πεδία, δεν αποτελούν ασφαλή όρια. Υπενθυμίζεται εδώ ότι η καταμέτρηση που έγινε για λογαριασμό των καθ' ων η αίτηση 1, σχετικά είναι τα τεκμ.6 και 7 της ένσταση τους, περιλαμβάνει και συνεισφορά και άλλων ηλεκτρομαγνητικών πεδίων, πέραν των καθ' ων η αίτηση 1 και
- Είναι σαφές και αρκούντως διαυγές εκ του συνόλου της ενόρκου δηλώσεως των αιτητών και των συνημμένων τεκμηρίων, ότι ανεξάρτητα από το γεγονός ότι η επιστημονική κοινότητα, την οποία βεβαίως περιορίζουν στα συνημμένα τεκμήρια, δεν έχει καταλήξει θετικά ότι υπάρχουν βάσιμοι λόγοι ανησυχίας για επικίνδυνες επιπτώσεις στην υγεία του κοινού, θα πρέπει να λαμβάνονται μέτρα προφύλαξης και συνεπώς προληπτικά μέτρα, στα πλαίσια των οποίων, θα πρέπει να εκδοθούν τα αιτούμενα διατάγματα. Είναι η εισήγηση της κας Λιασίδου ότι η ύπαρξη ηλεκτρομαγνητικής ενέργειας, γεγονός που παραδέχεται το Τμήμα Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών - τεκμ.13 στην αίτηση - αποτελεί επαρκές στοιχείο προς έκδοση των αιτουμένων διαταγμάτων. Εισηγούνται συνεπώς οι αιτητές, να σταματήσει κάθε εκπομπή ηλεκτρομαγνητικής ενέργειας από τις κεραίες των καθ' ων η αίτηση, ανεξάρτητα αν αυτές είναι κάτω από τα επιτρεπτά όρια που τέθηκαν με την ρηθείσα Σύσταση. Αυτή είναι και η ουσία του πράγματος και αυτός είναι και ο λόγος, που ως λέχθηκε, επιδιώκεται, εμμέσως, η κατάργηση της Σύστασης. Και αυτό, στα πλαίσια του περιορισμένου πεδίου εξέτασης ενός ενδιαμέσου διατάγματος. Σημειώνεται πάντως, ότι η Αρχή της Προφύλαξης και η λήψη προληπτικών μέτρων εκ μέρους των αρμοδίων Ευρωπαϊκών Οργάνων κατά την λήψη αποφάσεων, ως έχει ήδη εκτεθεί, δεν ισοδυναμεί με την έκδοση προληπτικών δικαστικών ενδιαμέσων διαταγμάτων, ούτε και εννοιολογικά ταυτίζονται τα δυο μεταξύ τους. Αλλού στοχεύει η αρχής της προφύλαξης και άλλη η εμβέλεια και το νομικό πλαίσιο των ενδιαμέσων διαταγμάτων. Όπως αναφέρεται και στην υπόθεση Alpharma ανωτέρω, για τον σκοπό αυτό απαιτείται εξαντλητική επιστημονική αξιολόγηση των κινδύνων βάσει επιστημονικών γνωμοδοτήσεων που βασίζονται στις αρχές της εμπειρογνωμοσύνης, της ανεξαρτησίας και της διαφάνειας που συνιστούν σημαντική επιστημονική εγγύηση για τη διασφάλιση της επιστημονικής αντικειμενικότητας των μέτρων και προς αποφυγή της λήψεως αυθαιρέτων μέτρων. Γεγονός που αναδεικνύει ακριβώς ότι εκφεύγει από τα περιορισμένα πλαίσια της παρούσης διαδικασίας, αφού και στο βαθμό που το δικαστήριο θα κληθεί να εξετάσει τέτοια ζητήματα, μόνο στο στάδιο της εξέτασης της ουσίας της αγωγής μπορεί να αξιολογήσει πραγματικά τεχνικά και επιστημονικά στοιχεία, εξαιρετικά πολύπλοκα, ως υποδεικνύει και το Δ.Ε.Κ, και χωρίς την προηγούμενη γνώμη της προς τούτο συσταθείσης σε κοινοτικό επίπεδο επιστημονικής επιτροπής σχετικά με τα κρίσιμα επιστημονικά στοιχεία. Ανεξάρτητα βεβαίως ότι για το έργο αυτό επιφορτισμένη είναι η Επιτροπή και δεν μπορεί, για τους λόγους που έχουν εκτεθεί, να αποτελέσει πλαίσιο αντιδικίας σε δικαστική διαδικασία, ως είναι η παρούσα. Γεγονός βεβαίως που εγείρει αρνητικά ερωτηματικά και προοπτική, ως προς την θεμελίωση του νομικού βάθρου και της ορατής πιθανότητας επιτυχίας της αξίωσης των εναγόντων. Και όλα αυτά, ανεξάρτητα ακόμα και από το γεγονός ότι η έκδοση των διαταγμάτων θα επίλυε και την ουσία της διαφοράς, αφού ακριβώς τα ίδια διατάγματα επιζητούνται με την γενική οπισθογράφηση της απαιτήσεως, ως ορθά αναφέρουν και οι δικηγόροι των καθ' ων η αίτηση. Είναι περαιτέρω η εισήγηση των αιτητών ότι, χώρες όπως η Γαλλία, Ιταλία, Αυστρία και Βέλγιο θέσπισαν όρια πολύ κατώτερα από τα υιοθετηθέντα υπό της Κύπρου, υπενθυμίζεται εδώ ότι υιοθετήθηκε η Ευρωπαϊκή Σύσταση, γεγονός κατά την εισήγηση που υποδηλώνει διάσταση απόψεων ως προς την ασφάλεια των ορίων. Υπό τύπο σχολίου και στα πλαίσια αναζήτησης του κατά πόσο πληρούνται οι προϋποθέσεις επί ενδιαμέσων διαταγμάτων, υποδεικνύεται ότι δεν έχουν αναφερθεί ποια είναι τα όρια που έθεσαν οι ρηθείσες χώρες, ώστε συγκρινόμενα με τα αποτελέσματα είτε των τεκμ.6 και 7 στην ένσταση των καθ' ων η αίτηση 1, είτε με τα τεκμ.12 και 13 στην αίτηση των αιτητών, να διαφανεί αν αυτά είναι κατώτερα ή ανώτερα των ορίων των χωρών αυτών, ή έστω της Σύστασης της Επιτροπής. Η επιδίωξη του τερματισμού της λειτουργίας των κεραιών με τα επιζητούμενα ενδιάμεσα διατάγματα, είναι φανερό ως εκ του συνόλου της θέσεως των αιτητών όπως αυτές αναλύονται στην υποστηρίζουσα την αίτηση ένορκη δήλωση και τα σχετικά τεκμήρια δεν διασυνδέεται με οποιαδήποτε όρια, αλλά απλά με το γεγονός ότι οι κεραίες εκπέμπουν ηλεκτρομαγνητική ενέργεια, ανεξαρτήτως ορίων. Κατά την κρίση του δικαστηρίου το θέμα αυτό πέραν του ότι δεν είναι του παρόντος, αναπόδραστα οδηγεί και πάλι στο ίδιο αποτέλεσμα, ήτοι την κατάργηση της Σύστασης της Επιτροπής και κατ' επέκταση την πλήρη κατάργηση και τον τερματισμό των κεραιών κινητής τηλεφωνίας των καθ' ων η αίτηση 1 και
- Στην ουσία καλείται το δικαστήριο να καταργήσει τη Σύσταση και να υποκαταστήσει την κρίση των Ευρωπαϊκών Οργάνων και του Συμβουλίου, κατά παράβαση του Άρθρου 191 της Συνθήκης της Ε.Ε. Ως έχει αναφερθεί, το Δικαστήριο στο στάδιο αυτό δεν πρόκειται να διεξέλθει τη μαρτυρία με γνώμονα τη διαπίστωση γεγονότων ή την τελεσίδικη αξιοπιστία της. Από την άλλη, η μαρτυρία ως υπεδείχθη στην υπόθεση Σεβαστού ανωτέρω, θα υποστεί κάποια, έστω, πρωταρχική και πρώιμη αξιολόγηση με την έννοια της απεικόνισης της μαρτυρίας. Τέτοια ώστε να μπορέσει το Δικαστήριο να συνεκτιμήσει την αποδεικτική δύναμη της κάθε πλευράς, έστω και στο περιορισμένο στάδιο της παρούσας διαδικασίας. Τελεσίδικα βέβαια ευρήματα και εξαγωγή τελικών συμπερασμάτων στο στάδιο αυτό δεν θα εξαχθούν. (Όξυνου κ.ά ν. Μαρία Ρόλη Λούη, Πολ. Έφεση 310/08 ημερ.17.6.11). Δεν είναι το παρόν στάδιο το βάθρο για την οριστική επίλυση της ουσίας της διαφοράς. Στα πλαίσια λοιπόν της παρούσης διαδικασίας και με βάση τα ενώπιον του δικαστηρίου τεθέντα στοιχεία και γεγονότα ως αυτά έχουν εκτεθεί, τα οποία περιττό να λεχθεί ότι δεν αποτελούν ευρήματα, αλλά συνιστούν παράθεση και αποτύπωση των κύριων θέσεων των αντιδίκων πλευρών χωρίς ίχνος αξιολογικής προσέγγισης ή άλλης ανάλυσης, και στο επίπεδο και μόνο του πιο πάνω νομολογιακού πλαισίου της απεικόνισης της μαρτυρίας, και στα πλαίσια ενός πρωταρχικού επιπέδου μιας πρώιμης συνεκτίμησης και τίποτε περισσότερο, κρίνεται ότι καμιά εκ των δυο εξεταζόμενων προϋποθέσεων ικανοποιείται. Κυρίως και καθ' όσον αφορά την δεύτερη προϋπόθεση, με την έννοια αν έχει κάτι περισσότερο από απλή δυνατότητα επιτυχίας, αλλά κάτι λιγότερο από το ισοζύγιο των πιθανοτήτων η εικόνα που παρουσιάζεται ως προς την προοπτική επιτυχίας της είναι αρνητική. Εν όψει της πιο πάνω κατάληξης, παρέλκει η εξέταση των υπολοίπων προϋποθέσεων. Κατά συνέπεια και για τους λόγους που έχουν εξηγηθεί η αίτηση απορρίπτεται. Τα έξοδα ακολουθούν το αποτέλεσμα και επιδικάζονται προς όφελος των καθ' ων η αίτηση 1, 2 και 4 και σε βάρος των αιτητών. Θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και αφού εγκριθούν από το δικαστήριο θα είναι πληρωτέα στο τέλος της διαδικασίας. (Υπ.) ........... Νίκος Γιαπανάς, Α.Ε.Δ Πιστό αντίγραφο Πρωτοκολλητής cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο