ΜΙΧΑΗΛ ΤΡΥΦΩΝΟΣ κ.α. ν. ΤΡΥΦΩΝ ΤΡΥΦΩΝΟΣ κ.α., Αριθ. Αγωγής: 7362/08, 31/3/2016 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup
- on)- Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEF:2016:A220 EΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ Ενώπιον: Χ. Ι. Πογιατζή, Π.Ε.Δ. Αριθ. Αγωγής: 7362/08 1. ΜΙΧΑΗΛ ΤΡΥΦΩΝΟΣ, 2. ΘΕΟΔΩΡΑ ΠΑΠΑΒΑΡΝΑΒΑ-ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ, 3. ΛΟΥΪΖΑ ΤΡΥΦΩΝΟΣ-ΓΕΩΡΓΙΟΥ, ΕΝΑΓΟΝΤΕΣ - και - 1. ΤΡΥΦΩΝ ΤΡΥΦΩΝΟΣ, 2. ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΤΙΜΕΡΗ, ΕΝΑΓΟΜΕΝΟΙ ------------------------------------ Hμερομηνία: 31 Μαρτίου, 2016 Εμφανίσεις: Για Ενάγοντες: Κώστας Λοϊζου με Γιώργο Λοϊζου Για Εναγόμενο 1: Ανδρέας Μάγος με Εύδωρο Μυριανθέα Για Εναγομένη 2: Ευγένιος Χ"Ευτυχίου με Χριστόδουλο Χ"Ευτυχίου Α Π Ο Φ Α Σ Η Με την παρούσα αγωγή για επικύρωση διαθήκης (probate action) βασική επιδίωξη των Εναγόντων, ως κληρονόμων, είναι η ακύρωση της Διαθήκης ημερομηνίας 27.9.2007 την οποία άφησε η Τριάδα Τρύφωνος και με την οποία κληροδοτούσε όλη την περιουσία της προς όφελος του Εναγομένου 1, ενώ διόριζε ως Εκτελέστρια την Εναγόμενη 2-Δικηγόρο. Πιο συγκεκριμένα, οι θεραπείες τις οποίες εξαιτούνται όπως περιγράφονται την Έκθεση Απαιτήσεως, είναι οι ακόλουθες: «Α. Δήλωση και/ή Διαταγή του Δικαστηρίου ότι η αποβιώσασα Τριάδα Τρύφωνος απεβίωσε χωρίς Διαθήκη και/ή έγκυρη Διαθήκη και ότι οι νόμιμοι κληρονόμοι και δικαιούχοι της περιουσίας της είναι οι Ενάγοντες και/ή στους κληρονόμους περιλαμβάνονται και οι Ενάγοντες. Β. Διάταγμα του Δικαστηρίου με το οποίο να εμποδίζεται η επικύρωση της κατ΄ ισχυρισμόν Διαθήκης και να παραμερίζεται η Αίτηση με αρ. 573/2008 για παραχώρηση εγγράφων διαχειρίσεως στην Εναγομένη 2 και/ή να εμποδίζεται ο διορισμός της Εναγομένης 2 ως εκτελεστού της κατ΄ ισχυρισμόν Διαθήκης. Γ. Απαγορευτικό Διάταγμα του Δικαστηρίου με το οποίο να απαγορεύεται και/ή να εμποδίζονται οι Εναγόμενοι από κοινού και/ή καθένας από αυτούς και/ή ειδικά η Εναγομένη 2, από του να διαχειρίζονται και/ή καθ΄ οιονδήποτε τρόπο αναμειγνύονται στην περιουσία της αποβιωσάσης Τριάδας Τρύφωνος. Δ. Διάταγμα του Δικαστηρίου διορίζον τους ενάγοντες και/ή οποιουσδήποτε από αυτούς, ως διαχειριστές της περιουσίας της αποβιωσάσης και/η Διάταγμα για παραχώρηση εγγράφων διαχειρίσεως της περιουσίας της αποβιωσάσης Τριάδας Τρύφωνος στο όνομα των Εναγόντων. Ε. Διάταγμα του Δικαστηρίου με το οποίο να παραμερίζεται και/ή απορρίπτεται η Αίτηση με αρ. 573/2008 του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας, η οποία υποβλήθηκε από την Εναγομένη 2. ΣΤ. Οποιαδήποτε άλλη θεραπεία ήθελε το Σεβαστό Δικαστήριο θεωρήσει δίκαιη και/ή εύλογη υπό τις περιστάσεις και/ή ειδικά οδηγίες του Σεβαστού Δικαστηρίου αναφορικά με τη διαχείριση της περιουσίας της αποβιωσάσης Τριάδας Τρύφωνος. Ζ. Νόμιμον τόκο, έξοδα αγωγής, πλέον Φ.Π.Α.» ΠΑΡΑΔΕΚΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ Τα πιο κάτω γεγονότα, προβάλλουν ως παραδεκτά από όλες τις πλευρές: 1. Η Τριάδα Τρύφωνος, (η «Τριάδα»), τέως από τη Μαλούντα Ορεινής, απεβίωσε ανύπανδρη και άτεκνη, στις 18.8.2008, σε ηλικία 83 ετών. Πιστοποιητικό Θανάτου, κατατέθηκε ως ΤΕΚΜΗΡΙΟ 5. 2. Με βάση τις πρόνοιες του Νόμου, κληρονόμοι της κατά το χρόνο του θανάτου της, σε περίπτωση που δεν άφηνε Διαθήκη, θα ήταν τα πέντε αδέλφια της. Επειδή όμως, τρία απ΄ αυτά είχαν προαποβιώσει, οι δικοί τους κληρονόμοι θα δικαιούνταν μερίδιο στην περιουσία της Τριάδας κατά ρίζας (per stirpes). 3. Ως εκ τούτου, τα πρόσωπα που θα δικαιούνταν σε μερίδιο της περιουσίας της Τριάδας, θα ήσαν τα ακόλουθα, δέκα: (
- i)Ανδρέας Τρύφωνος, αδελφός, (
- ii)Μέλανη Τρύφωνος, αδελφότεκνη, θυγατέρα του Νικόλα Τρύφωνος, αδελφού της Τριάδας (προαποβιώσαντα), (iii) Ειρήνη Τρύφωνος, αδελφότεκνη, θυγατέρα του Νικόλα Τρύφωνος, αδελφού της Τριάδας (προαποβιώσαντα), (
- iv)Μαρία Τρύφωνος, αδελφότεκνη θυγατέρα του Νικόλα Τρύφωνος, αδελφού της Τριάδας (προαποβιώσαντα), (
- v)Θεοδώρα Παπαβαρνάβα-Παναγιώτου, (ΕΝΑΓΟΥΣΑ 2), υιοθετημένη θυγατέρα της Θεοφανούς Τρύφωνος, αδελφής της Τριάδας (προαποβιώσασας), (Πιστοποιητικό Υιοθεσίας ημερομηνίας 4.3.1969, ΤΕΚΜΗΡΙΟ 6), (
- vi)Ροζίνα Τρύφωνος, σύζυγος του Γεώγιου Τρύφωνος, αδελφού της Τριάδας, (vii) Ειρήνη Τρύφωνος, αδελφότεκνη, θυγατέρα του Γεώργιου Τρύφωνος, αδελφού της Τριάδας, (viii) Λουϊζα Τρύφωνος, (ΕΝΑΓΟΥΣΑ 3), αδελφότεκνη, θυγατέρα του Γεώργιου Τρύφωνος, αδελφού της Τριάδας, (
- ix)Τρύφωνας Τρύφωνος, (ΕΝΑΓΟΜΕΝΟΣ 1), αδελφότεκνος, υιός του Γεώργιου Τρύφωνος αδελφού της Τριάδας, (
- x)Μιχάλης (Μίκης) Τρύφωνος (ΕΝΑΓΩΝ 1), αδελφός. 4. Καθόλους τους ουσιώδεις χρόνους, η Τριάδα διέμενε μαζί με τον αδελφό της Ανδρέα σε ιδιόκτητη της οικία στο χωριό Μαλούντα. 5. Ο Ανδρέας ήταν επίσης άγαμος και χωρίς τέκνα. 6. Στις 27.9.2007, η Τριάδα υπέγραψε έγγραφο το οποίο τιτλοφορείται «Διαθήκη» (στο εφεξής η «Διαθήκη») (ΤΕΚΜΗΡΙΟ 2), με την οποία κληροδοτούσε όλη την περιουσία της, κινητή και ακίνητη, προς όφελος του Εναγόμενου 1 Τρύφωνα Τρύφωνος, διορίζοντας προς τούτο ως Εκτελέστρια την Εναγόμενη 2 - Ειρήνη Κατιμέρη, δικηγόρο, η οποία ήταν και το άτομο που είχε συντάξει τη Διαθήκη, μετά από οδηγίες του Εναγομένου 1. Δεν διαφεύγει της προσοχής του Δικαστηρίου, ότι οι Ενάγοντες αμφισβητούν το κατά πόσο το Τεκμήριο 2 αποτελεί Διαθήκη στην έννοια του νόμου και επιπρόσθετα, σε περίπτωση που κριθεί ότι είναι όντως Διαθήκη, αμφισβητούν την εγκυρότητά της. Για σκοπούς όμως της παρούσας διαδικασίας το Δικαστήριο θα κατονομάζει το Τεκμήριο 2 ως «Διαθήκη». 7. Η Διαθήκη κατατέθηκε στον Πρωτοκολλητή Επικύρωσης Διαθηκών του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας, Παντελή Αντωνίου (Μ.Υ.2), με Επιστολή ημερομηνίας 27.9.2007 (ΤΕΚΜΗΡΙΟ 4) και έλαβε Αριθμό Μητρώου Διαθηκών 126/07. 8. Μετά το θάνατο της Τριάδας στις 18.8.2008, ο Δικηγόρος Ευγένιος Χ"Ευτυχίου απέστειλε στις 12.9.2008 Επιστολή (ΤΕΚΜΗΡΙΟ 3) με την οποία ζητούσε από τον Πρωτοκολλητή το άνοιγμα της Διαθήκης. 9. Μετά από Αίτηση ημερομηνίας 12.9.2008 (ΤΕΚΜΗΡΙΟ 7) που υπέβαλε ο δικηγόρος Ευγένιος Χ"Ευτυχίου εκ μέρους της κατονομαζόμενης ως Εκτελέστριας της Διαθήκης, Εναγομένης 2, ανοίχθηκε ο φάκελος επικυρώσεως διαθήκης αρ. 573/08, στο Επαρχιακό Δικαστήριο Λευκωσίας (ΤΕΚΜΗΡΙΟ 1). Εντός του εν λόγω φακέλου, υπάρχουν καταχωρισμένες, Ένορκη Δήλωση ημερομηνίας 3.9.2008 της Εναγομένης 2, (ΤΕΚΜΗΡΙΟ 8), Ένορκη Δήλωση του Ρηγίνου Βιολάρη (Μ.Υ.5) ημερομηνίας 5.9.2008 (ΤΕΚΜΗΡΙΟ 9) Πιστοποιητικό Θανάτου και Κληρονόμων της Τριάδας (ΤΕΚΜΗΡΙΟ 10) καθώς και δύο Ειδοποιήσεις Ανακοπής Παραχώρησης Παραχωρητηρίου (Caveat) ημερομηνίας 25.9.2008 και 13.10.2008 (ΤΕΚΜΗΡΙΑ 11 ΚΑΙ 12). 10. Είναι επίσης παραδεκτό ότι και ο αδελφός της Τριάδας, Ανδρέας Τρύφωνος είχε αφήσει Διαθήκη ημερομηνίας 21.8.2008 (ΤΕΚΜΗΡΙΟ 13), με την οποία κληροδοτούσε και αυτός όλη την περιουσία του, κινητή και ακίνητη, προς όφελος του Εναγομένου 1, κατονομάζοντας ως Εκτελεστή της το δικηγόρο, Ευγένιο Χ"Ευτυχίου. Για την εν λόγω Διαθήκη, μετά το θάνατο του Ανδρέα Τρύφωνος, τις 21.3.2010, καταχωρίστηκε στο Επαρχιακό Δικαστήριο Λευκωσίας η Αίτηση 106/2012 για επικύρωσή της (ΤΕΚΜΗΡΙΟ 14). 11. Επιπρόσθετα ο Ανδρέας Τρύφωνος είχε υπογράψει στις 23.12.2009, Πληρεξούσιο Έγγραφο (ΤΕΚΜΗΡΙΟ 15) με το οποίο εξουσιοδοτούσε τον Εναγόμενο 1 όπως διαχειρίζεται και/ή αποσύρει χρήματα από συγκεκριμένο λογαριασμό του. 12. Τέλος, στις 27.9.2008, ο Ανδρέας Τρύφωνος υπέγραψε Υπεύθυνη Δήλωση (ΤΕΚΜΗΡΙΟ 16) η οποία πιστοποιήθηκε από τον Κοινοτάρχη Μαλούντας, Παναγιώτη Ζούμο (Μ.Υ.1) με την οποία διαβεβαίωνε ότι ο Εναγόμενος 1, από τις αρχές Σεπτεμβρίου, 2007, βρισκόταν στην οικία του και φρόντιζε και την Τριάδα μέχρι την ημέρα του θανάτου της, στις 18.8.2008, αλλά και τον ίδιο μέχρι την ημέρα υπογραφής του Τεκμηρίου 16. Η ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΑΙΤΗΣΕΩΣ Με την Έκθεση Απαιτήσεώς τους οι Ενάγοντες ισχυρίζονται τα ακόλουθα: 1. Η Διαθήκη δεν έγινε σύμφωνα με τις πρόνοιες του νόμου και/ή των κανονισμών και πιο συγκεκριμένα: (α) οι επιβεβαιωτές μάρτυρες Ρηγίνος Βιολάρης και Γεώργιος Ζεμπύλας δεν υπέγραψαν τη Διαθήκη, αλλά είτε οι ίδιοι, είτε άλλοι απλώς ενέγραψαν σ΄ αυτήν το όνομά τους, (β) χωρίς βλάβη του πιο πάνω ισχυρισμού και εάν αποδειχθεί ότι οι επιβεβαιωτές μάρτυρες υπέγραψαν όντως τη Διαθήκη, οι υπογραφές αυτών δεν είχαν τεθεί στην παρουσία της Τριάδας και/ή είχαν υπογράψει ως επιβεβαιωτές μάρτυρες κεχωρισμένως και όχι ταυτοχρόνως. 2. Στη Διαθήκη υπάρχει δακτυλικό αποτύπωμα το οποίο οι Ενάγοντες αμφισβητούν ότι είναι το δακτυλικό αποτύπωμα της Τριάδας. 3. Είναι ισχυρισμός των Εναγόντων ότι η Τριάδα ήταν αγράμματη και δεν γνώριζε ανάγνωση και γραφή. Συνεπώς υπάρχει παράβαση των κανόνων σύνταξης και εκτέλεσης της Διαθήκης σε σχέση με τη σύνταξη και εκτέλεση διαθήκης από αγράμματο πρόσωπο. 4. Είναι ισχυρισμός των Εναγόντων ότι, κατά τον ουσιώδη χρόνο συντάξεως και εκτελέσεως της Διαθήκης στις 27.9.2007, η Τριάδα είχε περιορισμένη όραση, προσεγγίζουσα τα όρια της τυφλότητας και ως εκ τούτου ήταν αδύνατο να αναγνώσει ιδίοις όμμασι τη Διαθήκη. 5. Είναι η θέση των Εναγόντων ότι η Τριάδα τα τελευταία χρόνια της ζωής της ήταν κλινήρης, με προβλήματα κινητικότητας και ουδέποτε κινείτο ή μετακινείτο από το σπίτι της. 6. Η Τριάδα, κατά το χρόνο σύνταξης και εκτέλεσης της Διαθήκης, δεν είχε σώας τας φρένας και/ή δεν είχε το μνημονικό και/ή την αντίληψη και/ή έθεσε το δακτυλικό αποτύπωμά της χωρίς την ελεύθερη βούλησή της και/ή δεν είχε τη νόμιμη ικανότητα να συντάξει, υπογράψει και εκπληρώσει τη Διαθήκη. 7. Η σύνταξη και εκτέλεση της Διαθήκης, επετεύχθη με απρεπή και/ή παράνομη επίδραση και/ή ψυχική πίεση και/ή καταπίεση και/ή με ανοίκειο επηρεασμό εκ μέρους του Εναγομένου 1 και/ή μετ΄ άλλων ενεργούντων εις βάρος της Τριάδας. Ως λεπτομέρειες ανοίκειας συμπεριφοράς και/ή δόλου και/ή απάτης αναφέρονται τα ακόλουθα: (α) Ο Εναγόμενος 1 εξασφάλισε την εναπόθεση του δακτυλικού αποτυπώματος της Τριάδας, εάν πράγματι είναι αυτής, χωρίς η ίδια να γνωρίζει πού το τοποθετούσε και/ή χωρίς ο Εναγόμενος 1 να εξηγήσει σ΄ αυτήν ότι πρόκειτο για Διαθήκη και/ή χωρίς η Τριάδα να γνωρίζει το περιεχόμενό της. (β) Ο Εναγόμενος 1, ενώ γνώριζε ότι η Τριάδα ήταν τυφλή και/ή αγράμματη και/ή μη έχουσα σώας τας φρένας, την εξανάγκασε να εναποθέσει το δακτυλικό της αποτύπωμα στη Διαθήκη. 8. Η Τριάδα, κατά το χρόνο της σύνταξης της Διαθήκης, δεν ήταν σε θέση να αντιληφθεί τι έκαμνε, ούτε να γνωρίζει το περιεχόμενο της Διαθήκης ή να εγκρίνει τούτο, έστω και εάν της το εξήγησε κάποιος, καθότι ήταν μειωμένης αντιλήψεως και δεν μπορούσε να συνεννοηθεί ή να αντιληφθεί τη σημασία και έννοια του όρου Διαθήκη. Η ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΗ ΤΩΝ ΕΝΑΓΟΜΕΝΩΝ Με χωριστή Υπεράσπιση τους οι Εναγόμενοι προβάλλουν τους ισχυρισμούς τους που, βασικά είναι πανομοιότυποι και συνοψίζονται ως ακολούθως: 1. Η επίδικη Διαθήκη συντάχθηκε και υπεγράφη σύμφωνα με τις πρόνοιες του Περί Διαθηκών και Διαδοχής Νόμου, Κεφ. 195, είναι έγκυρη και είναι η τελευταία Διαθήκη της Τριάδας. 2. Απορρίπτουν τους ισχυρισμούς των Εναγόντων ότι, κατά το χρόνο της υπογραφής της Διαθήκης στις 27.9.2007, η Τριάδα δεν είχε πνευματική διαύγεια ή ότι είχε όραση προσεγγίζουσα τα όρια της τυφλότητας. 3. Απορρίπτουν τους ισχυρισμούς της Έκθεσης Απαιτήσεως ότι η Τριάδα δεν είχε σώας τας φρένας και/ή δεν είχε μνημονικό και/ή αντίληψη και/ή ότι δεν είχε τη νόμιμη ικανότητα σύνταξης της Διαθήκης. 4. Απορρίπτουν τους ισχυρισμούς περί ύπαρξης δόλου και/ή απάτης και/ή ανήκειας συμπεριφοράς εκ μέρους του Εναγομένου 1. ΜΑΡΤΥΡΙΑ ΕΝΑΓΟΝΤΩΝ Προς υποστήριξη της υπόθεσής τους, οι Ενάγοντες κάλεσαν συνολικά επτά μάρτυρες. Η Μ.Ε.2, Θεοδώρα Παπαβαρνάβα-Παναγιώτου, είναι η Ενάγουσα 2. Εργάζεται ως Επισκέπτρια Υγείας στο Κέντρο Υγείας στην Κλήρου. Έχει τελειώσει Γενική Νοσηλευτική στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας και έχει παρακολουθήσει και ειδικότητα στην Κοινοτική Νοσηλευτική ως Επισκέπτρια Υγείας. Απέκτησε επίσης Πτυχίο Νοσηλευτικής του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Κύπρου. Μετά την Τουρκική εισβολή η μάρτυρας με την οικογένειά της εγκατέλειψαν το Παλαίκυθρο και από το 1974 μέχρι και το 1979 διέμεναν σε βοηθητική οικία της Τριάδας στο χωριό Μαλούντα, η οποία ήταν δίπλα από τη δική τους οικία στην οποία διέμενε με τον αδελφό της Ανδρέα Τρύφωνος. Το 1979 έκτισαν το δικό τους σπίτι στο Αρεδιού αλλά συνέχισαν να έχουν σχέσεις επί καθημερινής σχεδόν βάσεως με ανταλλαγή επισκέψεων με την Τριάδα. Οι σχέσεις της οικογένειάς της με την Τριάδα ήταν άριστες. Περί το έτος 1980, η Τριάδα είχε αρχίσει να έχει προβλήματα κινητικότητας και οράσεως τα οποία οφείλονταν στο σακχαρώδη διαβήτη, ασθένεια η οποία ήταν κληρονομική στην οικογένεια και τα οποία προβλήματα, μέρα με τη μέρα επιδεινώνονταν. Από το έτος 2000, η Τριάδα άρχισε να δυσκολεύεται να αυτοεξυπηρετηθεί λόγω των αναφερθέντων προβλημάτων υγείας. Δυσκολευόταν στις κινήσεις και στο να κάνει οποιεσδήποτε δουλειές του σπιτιού. Γι΄ αυτό το λόγο και επειδή είχε την έγνοια της, όταν σχόλανε από το Νοσοκομείο Κλήρου, πήγαινε κατευθείαν στη θεία της, Τριάδα, στη Μαλούντα για να τη βοηθήσει να φάει και σε ό,τι άλλο χρειαζόταν, ακόμη και για να την πάρει στην τουαλέτα με τη βοήθεια του θείου της, Ανδρέα, λόγω του ότι και η ίδια η μάρτυρας είχε τον Ιούλιο, 2001, χειρουργηθεί στη σπονδυλική στήλη. Κατά την περίοδο 2004-Σεπτέμβριος, 2007 η κατάσταση της Τριάδας συνεχώς επιδεινώνετο με αποτέλεσμα να έχει απωλέσει σχεδόν τελείως την όρασή της. Δεν μπορούσε να διακρίνει τα άτομα που εισέρχονταν στο δωμάτιο που διέμενε, ούτε να διακρίνει το φαγητό που της πρόσφεραν και να λάβει τροφή χωρίς βοήθεια. Η μάρτυρας καθημερινά, είτε η ίδια, είτε η εξαδέλφη της Λουϊζα (Ενάγουσα 3), επισκέπτονταν την Τριάδα και μαζί με τον Ανδρέα την βοηθούσαν με τα φάρμακα, το φαγητό και το μπάνιο της. Για να την κάνουν μπάνιο, τη μετέφεραν με αναπηρικό καροτσάκι, όπου την έβαζαν να καθίσει σε καρέκλα που βρισκόταν εντός της ντουζιέρας και την έκαναν μπάνιο. Η καθημερινή αυτή περιποίηση της Τριάδας από τη μάρτυρα και τη Λουϊζα, συνεχίστηκε μέχρι και το Σεπτέμβριο, 2007. Γύρω στις 10 Σεπτεμβρίου, 2007, η μάρτυρας πήγε οικογενειακώς στο εξωτερικό για να πάρουν την κόρη τους, Φαίδρα, για σπουδές. Κατά την παραμονή τους στο εξωτερικό, τους ειδοποίησαν τηλεφωνικώς ότι ο θείος τους Ανδρέας, ο αδελφός της Τριάδας, είχε αρρωστήσει με γαστρεντερίτιδα και ότι ο σύζυγος της Λουϊζας, Περικλής (Μ.Ε.4) τον είχε μεταφέρει στο Νοσοκομείο, όπου κρατήθηκε για περίοδο τριών εβδομάδων. Όταν η μάρτυρας επέστρεψε από το εξωτερικό στις 20 Σεπτεμβρίου, 2007, διαπίστωσε ότι ο Εναγόμενος 1 είχε τοποθετήσει ένα κρεβάτι στο σαλόνι του σπιτιού της Τριάδας και διέμενε πλέον μαζί της. Μέχρι τότε, οι επισκέψεις του Εναγομένου 1 και της συζύγου του στην Τριάδα ήταν σπάνιες. Έκτοτε οι επισκέψεις της μάρτυρος στην Τριάδα αραίωσαν. Ο λόγος ήταν η συνεχής εκεί παρουσία του Εναγομένου 1 ο οποίος την αντιμετώπιζε εχθρικά και το γεγονός ότι αυτός και η σύζυγος του είχαν αναλάβει πλήρως και επίμονα τη φροντίδα της Τριάδας. Στις αραιές επισκέψεις της μάρτυρος στην Τριάδα και στον αδελφό της Ανδρέα εντός του έτους 2008, όταν τύγχαινε να απουσιάζει ο Εναγόμενος 1, αμφότεροι της εξέφραζαν παράπονα ότι τους παραμελούσε. Στις 29 Ιουνίου, 2008, η μάρτυρας μετά που πληροφορήθηκε ότι ο θείος της Ανδρέας είχε τσακωθεί με τον Εναγόμενο 1 και τον είχε βγάλει έξω από το σπίτι, επισκέφθηκε την οικία των θείων της στη Μαλούντα. Σε συνομιλία μαζί τους αποφασίστηκε όπως η Τριάδα, με τη δική της συγκατάθεση, μεταφερθεί σε γηροκομείο. Η μάρτυρας, με δικές της ενέργειες, φρόντισε και η Τριάδα μεταφέρθηκε σε γηροκομείο δίπλα από την οικία της. Από τότε τόσον η ίδια, όσο και η εξαδέλφη της Λουϊζα, την επισκέπτονταν σχεδόν καθημερινά, δύο φορές ημερησίως και την φρόντιζαν. Όμως και πάλι εμφανίστηκε ο Εναγόμενος 1 στο γηροκομείο ο οποίος με τον ίδιο τρόπο, ως προηγουμένως, ανέλαβε τη φροντίδα της μέχρι την ημερομηνία του θανάτου της στις 18 Αυγούστου, 2008. Μετά την εμφάνιση του Εναγομένου 1 στο γηροκομείο, οι επισκέψεις της μάρτυρος και της Λουϊζας, ήταν ελάχιστες. Παρόμοια συμπεριφορά επέδειξε ο Εναγόμενος 1 και αναφορικά με τον Ανδρέα, μετά το θάνατο της Τριάδας και μέχρι το θάνατο του Ανδρέα το Μάρτιο, 2010. Δεν άφηνε άλλους συγγενείς να τον πλησιάζουν, έλαβε τον πλήρη έλεγχο της ζωής του και τελικά κατάφερε να του αποσπάσει και εκείνου όλη του την περιουσία, κινητή και ακίνητη με τη Διαθήκη ΤΕΚΜΗΡΙΟ 13. Σύμφωνα με τη μάρτυρα, η Τριάδα ήταν αναλφάβητη, δηλαδή δεν ήξερε ούτε να γράφει, ούτε και να διαβάζει. Είναι γι΄ αυτό το λόγον που θεωρεί αδύνατο η Τριάδα να συνέταξε και/ή να διάβασε τη Διαθήκη. Η Μ.Ε.3, Λουϊζα Τρύφωνος-Γεωργίου, Ενάγουσα 3, είναι αδελφή του Εναγομένου 1 και εξαδέλφη της Ενάγουσας 2 (Μ.Ε.2) και είναι ιδιωτική υπάλληλος. Για αποφυγή επανάληψης πανομοιότυπης μαρτυρίας, αναφέρω ότι βασικά η μάρτυρας αυτή επανέλαβε και επιβεβαίωσε τους ισχυρισμούς της Μ.Ε.2 και σε σχέση με τα γεγονότα όπως τα είχε εκθέσει η Μ.Ε.2 και σε σχέση με την κατάσταση της υγείας της Τριάδας κατά τις επίδικες χρονικές περιόδους. Για τη μειωμένη όραση της Τριάδας, μαρτυρία δόθηκε και από το σύζυγο της Μ.Ε.3, Περικλή Αγαπίου, ο οποίος κατέθεσε ως Μ.Ε.4. Ο Μ.Ε.5, Παναγιώτης Παναγιώτου, είναι ο σύζυγος της Ενάγουσας 2 και από το 1981 εργάζεται στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας ως Νοσηλευτής. Από το 1985 που γνώρισε την Τριάδα, είχε σχεδόν καθημερινή επαφή τόσο με την ίδια όσο και με τον αδελφό της Ανδρέα. Ήταν από τότε που η Τριάδα αντιμετώπιζε προβλήματα με την όραση της αλλά και με τα πόδια της γι΄ αυτό πάντοτε κινείτο με τη βοήθεια μπαστουνιού. Επαναλαμβάνοντας όσα και οι άλλοι Μ.Ε. είχαν αναφέρει για την κατάσταση της υγείας της, κατέθεσε ότι από το έτος 2004 η Τριάδα παρέμεινε κλινήρης και τις βασικές ανάγκες τόσο της ίδιας όσο και του αδελφού της Ανδρέα τις ανέλαβαν κάποιοι συγγενείς. Συγκεκριμένα, τόσο ο ίδιος όσο και η σύζυγος του, Ενάγουσα 2, πήγαιναν με τη σειρά, 2-3 φορές την εβδομάδα ο καθένας και έπαιρναν φαγητό στην Τριάδα και τον αδελφό της. Μετά την επιστροφή του ιδίου και της συζύγου του από το Λονδίνο το Σεπτέμβριο, 2007, όπου είχαν συνοδεύσει τη θυγατέρα τους για σπουδές, παρατήρησε ότι ο Εναγόμενος 1 διέμενε στο σπίτι της Τριάδας. Πρόσεξε επίσης ότι το τηλέφωνο του σπιτιού δεν λειτουργούσε. Έκτοτε, όποτε πήγαιναν με τη σύζυγο του να επισκεφθούν την Τριάδα, αντιμετώπιζαν αντιδράσεις εκ μέρους του Εναγομένου 1. Περί τις αρχές Οκτωβρίου, 2007, τόσο η Τριάδα, όσο και ο Ανδρέας, του παραπονέθηκαν ότι τσακώνονταν συχνά με τον Εναγόμενο 1 επειδή απουσίαζε συχνά από το σπίτι και δεν τους φρόντιζε όσο οι ίδιοι επιθυμούσαν. Όμως όποτε ο ίδιος ο μάρτυρας επισκεπτόταν το σπίτι της Τριάδας, πρόσεξε ότι σε λίγο κατέφθανε και ο Εναγόμενος 1 και δεν τους άφηνε την ευκαιρία να μιλήσουν ελεύθερα. Ο μάρτυρας παρατήρησε ότι ο Εναγόμενος 1 είχε τοποθετήσει κάποιο φίλο του ως «φρουρό» στο σπίτι της Τριάδας, ο οποίος φαίνεται να ειδοποιούσε αμέσως τον Εναγόμενο 1 για την άφιξη άλλων συγγενών. Περί τον Αύγουστο, 2008, όταν η Τριάδα βρισκόταν στο Γηροκομείο, ο μάρτυρας απειλήθηκε μέσω του κινητού του τηλεφώνου από άνδρα ο οποίος του είχε τηλεφωνήσει από άγνωστο αριθμό. Συγκεκριμένα, ο άγνωστος άνδρας τον είχε προειδοποιήσει να μην ενδιαφέρεται για την περιουσία της γριάς γιατί θα μπλεχθεί. Ο μάρτυρας αποδίδει το τηλεφώνημα αυτό στον Εναγόμενο 1. Μαρτυρία προς τον σκοπόν απόδειξης της μειωμένης όρασης και των κινησιακών προβλημάτων της Τριάδας έδωσαν και οι Μ.Ε.6, Δέσποινα Αλετρά η οποία είναι συγγενής του Μ.Ε.5 καθώς και η Μ.Ε.7, Ελένη Κώστα Κτωρή, από τη Μαλούντα η οποία γνώριζε την Τριάδα από παιδί αφού η Τριάδα ήταν συγχωριανή και γειτόνισσά της. ΜΑΡΤΥΡΙΑ ΕΝΑΓΟΜΕΝΩΝ Ο μεν Εναγόμενος 1 παρουσίασε έξι μάρτυρες, η δε Εναγομένη 2 δεν προσέφερε οποιαδήποτε μαρτυρία αφού ακολουθεί κοινή πορεία με τον Εναγόμενο 1. Ο Μ.Υ.2, Παντελάκης Αντωνίου, ήταν Διοικητικός Πρωτοκολλητής στο Επαρχιακό Δικαστήριο Λευκωσίας μέχρι το 2008, έτος που αφυπηρέτησε. Ήταν ταυτόχρονα και Πρωτοκολλητής Διαχειρίσεων και Διαθηκών. Αναγνώρισε τη Διαθήκη, Τεκμήριο 2, και ανέφερε τα ακόλουθα αναφορικά με τις συνθήκες υπογραφής της: στις 27.9.2007, είχε προσέλθει στο γραφείο του η Εναγομένη 2, δικηγόρος, η οποία του ανέφερε ότι υπήρχε μία ηλικιωμένη κυρία που επιθυμούσε να κάνει διαθήκη. Όπως συνηθίζεται, ο μάρτυρας συνόδευσε τη δικηγόρο στο χώρο που βρισκόταν η ηλικιωμένη παίρνοντας μαζί του και τις σφραγίδες του μετά που καταβλήθηκε το σχετικό αντίτιμο των £10. Όταν μετέβησαν στην οικία της Τριάδας, παρατήρησε ότι αυτή ήταν ηλικιωμένη, καθόταν σε τροχοκάθισμα και του είπε «είμαι αρκετά κοτζιάκαρη, γιέ μου» και ζητούσε να τοποθετήσει το αποτύπωμά της στη Διαθήκη. Ο μάρτυρας την ρώτησε κατά πόσο μπορεί να υπογράψει αφού δική του πρακτική ήταν να τοποθετείται και το αποτύπωμα του αντίχειρα στο χαρτόσημο της διαθήκης αλλά και επιπρόσθετα, είτε υπογραφή, είτε τα αρχικά του διαθέτη. Η Τριάδα προτίμησε να γράψει τα αρχικά της (Τ.Τ.), κάτι το οποίο ο μάρτυρας αποδέχθηκε. Σύμφωνα με το μάρτυρα, το καθήκον που είχε ως Πρωτοκολλητής, ήταν να διαπιστώσει κατά πόσο η Τριάδα επικοινωνούσε με το περιβάλλον, είχε σώας τας φρένας και γνώριζε το περιεχόμενο της Διαθήκης, κάτι που έκανε, αλλά δεν ρώτησε την Τριάδα κατά πόσο ήταν αναλφάβητη. Όλη η πιο πάνω διαδικασία, διεξήχθη στην παρουσία της Εναγομένης 2, δικηγόρου. Η Μ.Υ.3, Ειρήνη Κατιμέρη, Εναγομένη 2, άσκησε τη δικηγορία από το 1984 μέχρι το 1999 και έκτοτε είναι Νομική Σύμβουλος στην Παγκυπριακή Ασφαλιστική, θυγατρική της Ελληνικής Τράπεζας. Ο Τρύφωνας είναι σύζυγος πρώτης της εξαδέλφης γι΄ αυτό και αποδέχθηκε να τον συνοδεύσει στη Μαλούντα στην οικία της Τριάδας για την υπογραφή της Διαθήκης (Τεκμήριο 2) την οποία είχε συντάξει η ίδια κατ΄ εντολή του Τρύφωνα. Έτσι την Πέμπτη, 27 Σεπτεμβρίου, 2007 το απόγευμα, μαζί του και με τον Πρωτοκολλητή, Παντελάκη Αντωνίου (Μ.Υ.2) μετέβησαν στη Μαλούντα όπου συνάντησαν την Τριάδα να βρίσκεται πάνω σε τροχοκάθισμα στην κουζίνα της οικίας της. Ήταν η ίδια η μάρτυρας που είχε συμβουλεύσει τον Εναγόμενο 1 όπως, κατά την υπογραφή της Διαθήκης, είναι παρών και ο Πρωτοκολλητής, Μ.Υ.2, αφού η Τριάδα ήταν μεγάλης ηλικίας. Η μάρτυρας και ο Πρωτοκολλητής συστήθηκαν στην Τριάδα, της εξήγησαν την ιδιότητά τους και η μάρτυρας την ρώτησε κατά πόσο γνώριζε ότι θα έκανε Διαθήκη προς όφελος του Εναγομένου 1 και αποδεχόταν την ίδια ως εκτελέστρια. Της εξήγησε επίσης ότι το αποτέλεσμα της Διαθήκης θα ήταν ότι, μετά το θάνατό της, να λάβει ο Τρύφωνας την περιουσία της οπότε η Τριάδα απάντησε: «ναι κόρη μου. Τον αγαπώ και στον Τρύφωνα θέλω να δώσω την περιουσία μου». Τα ίδια επανέλαβε και στον Πρωτοκολλητή, Μ.Υ.2, μετά που ο ίδιος της διάβασε τη Διαθήκη και η ίδια δήλωσε ότι συμφωνεί με το περιεχόμενό της. Ο Μ.Υ.2, Πρωτοκολλητής, ρώτησε την Τριάδα αν υπογράφει και αυτή απάντησε: "ξέρω να υπογράφω γιε μου, αλλά έχω γεράσει». Τότε ο Πρωτοκολλητής για σκοπούς δικούς του, της είπε ότι μπορεί να βάλει τα αρχικά της. Η Τριάδα έβαλε τα αρχικά της και ο Πρωτοκολλητής την βοήθησε να βάλει το αποτύπωμά της πάνω στο χαρτόσημο. Κατά την υπογραφή της Διαθήκης ήταν παρόντες και οι δύο άνδρες οι οποίοι είχαν συστηθεί ως υπηρετούντες στο Στρατό και ανέφεραν ότι ήταν πρόθυμοι να υπογράψουν ως μάρτυρες. Υπέγραψαν μετά την Τριάδα στην παρουσία τόσο της ίδιας, όσο και της μάρτυρος αλλά και του Πρωτοκολλητή. Ο Εναγόμενος 1, καθόλη τη διάρκεια της πιο πάνω διαδικασίας, δεν ήταν στο δωμάτιο. Όσο διήρκεσε η επίσκεψη στην οικία της Τριάδας, η μάρτυρας συνομιλούσε μαζί της και διαπίστωσε ότι είχε καλή όραση. Η Τριάδα μίλησε για τη ζωή της, τα νιάτα της, τις δουλειές της, ότι δούλευε στα χωράφια στα νιάτα της, ότι ήταν καλή νοικοκυρά αλλά πλέον, λόγω γήρατος, δεν μπορούσε να κάνει δουλειές. Ο Μ.Υ.4, Γιώργος Ζεμπύλας, υπηρετεί ως Μόνιμος Επιλοχίας σε Μονάδα που εδρεύει στους Αγίους Τριμιθιάς. Κατά τον ουσιώδη χρόνο, ήταν ηλικίας 25 ετών. Κατέθεσε ότι στη Διαθήκη, Τεκμήριο 2, δεν υπάρχει η υπογραφή του αλλά ότι ο ίδιος είχε αναγράψει το όνομα, διεύθυνση και αριθμό ταυτότητάς του στη θέση του δεύτερου μάρτυρος στη Διαθήκη, μετά που είχε αναγράψει το δικό του ο πρώτος μάρτυρας, Ρηγίνος Βιολάρης (Μ.Υ.5), ο οποίος ήταν ο Διοικητής της Μονάδας του. Οι συνθήκες υπό τις οποίες κλήθηκε στο σπίτι της Τριάδας εκείνη τη μέρα ήταν οι ακόλουθες: βρισκόταν στην οικία του Διοικητή του, Μ.Υ.5, και έπιναν καφέ στη βεράντα όταν, κάποιος από την απέναντι οικία τους κάλεσε να παραστούν ως μάρτυρες σε Διαθήκη. Ο μάρτυρας πήγε απλώς για να δει τι γίνεται και βρέθηκε να αναγράφει το όνομά του ως μάρτυρας. Την Τριάδα δεν την γνώριζε προηγουμένως, ενώ η διαδικασία έγινε στην παρουσία άλλων ατόμων τα οποία δεν κατονόμασε. Ο Μ.Υ.5, Ρηγίνος Βιολάρης, τώρα είναι συνταξιούχος, πρώην Ταγματάρχης. Υιοθέτησε το Τεκμήριο 9 που είναι η Ένορκη Δήλωση ημερομηνίας 5.9.2008 στην οποία είχε προβεί στην Αίτηση Επικύρωσης Διαθήκης Αρ. 573/08. Σ΄ αυτήν αναφέρει ότι η Τριάδα είχε υπογράψει τη Διαθήκη τόσο ενώπιον του ιδίου, όσο και ενώπιον ενός ακόμη μάρτυρος, όλων παρισταμένων ταυτοχρόνως, οι οποίοι υπέγραψαν ως επιβεβαιωτές μάρτυρες. Αναφορικά με τις συνθήκες που κλήθηκε ως μάρτυρας στη Διαθήκη, επανέλαβε τα όσα είχε καταθέσει ο Μ.Υ.4, διευκρινίζοντας περαιτέρω ότι το σπίτι του βρισκόταν απέναντι από το σπίτι της Τριάδας στη Μαλούντα και ότι το άτομο που τον είχε καλέσει να είναι μάρτυρας, ήταν ο Τρύφωνας. O Εναγόμενος 1, Τρύφωνας Τρύφωνος (Μ.Υ.6), κατέθεσε ότι στις αρχές Σεπτεμβρίου, 2007, είχε αναθέσει στην Εναγομένη 2, δικηγόρο, πρώτη εξαδέλφη της συζύγου του Έλλης Σιακαλλίδη, να συντάξει την επίδικη Διαθήκη, Τεκμήριο 2. Στις 27.9.2007, στην οικία της Τριάδας παρόντες ήσαν, εκτός από την Τριάδα, ο ίδιος και η σύζυγος του, η Εναγομένη 2, δικηγόρος (Μ.Υ.3) και ο Πρωτοκολλητής, Παντελάκης Αντωνίου (Μ.Υ.2). Αργότερα ο μάρτυρας κάλεσε τον Βιολάρη (Μ.Υ.5) και μαζί του ήρθε και ο Ζεμπύλας (Μ.Υ.4) για να παραστούν ως μάρτυρες στη Διαθήκη. Ο Μ.Υ.5 και η Τριάδα, όντας γείτονες, γνωρίζονταν για πέραν των 50 χρόνων. Κατά τη στιγμή της υπογραφής της Διαθήκης, ο Πρωτοκολλητής και η Εναγομένη 2, του ανέφεραν ότι θα ήταν καλύτερα να μην είναι παρών και ο μάρτυρας συμμορφώθηκε, εξερχόμενος της οικίας. Μετά τη διαδικασία, που διήρκεσε περί τα 20 λεπτά, του φώναξαν και ξαναμπήκε στην κουζίνα όπου βρίσκονταν και οι υπόλοιποι. Εκείνη τη μέρα ο αδελφός της Τριάδας, Ανδρέας, δεν ήταν στην οικία επειδή βρισκόταν υπό ανάρρωση στο Νοσοκομείο. Η Τριάδα τότε του ανέφερε τα εξής: «Τρύφωνα, μου διάβασαν και μου εξήγησαν τη Διαθήκη, συμφωνώ αλλά να την ξαναδιαβάσει για να ακούσεις και εσύ». Ο Πρωτοκολλητής διάβασε ξανά τη Διαθήκη και τότε η Τριάδα έβαλε τα αρχικά και το αποτύπωμά της πάνω σ΄ αυτήν. Μετά η θεία του, είπε: «Ώσπου ζω, η περιουσία εν δική μου, κάνω την ό,τι θέλω, όταν πεθάνω η περιουσία εν δική σου». Ακολούθως ο Πρωτοκολλητής υπέδειξε στους δύο μάρτυρες (Μ.Υ.4 και 5) να γράψουν ολογράφως το όνομα, επίθετο, αριθμό ταυτότητας και διεύθυνσή τους, πήρε τη Διαθήκη, την τοποθέτησε σε ένα φάκελο τον οποίο σφράγισε με βουλοκέρι χρώματος κόκκινου. Η Τριάδα διέμενε στην εν λόγω οικία στη Μαλούντα μαζί με τον αδελφό της Ανδρέα ο οποίος απεβίωσε στις 21.3.2010 και ο Τρύφωνας είχε τακτική επικοινωνία μαζί τους. Στις αρχές του 2007 είχε αναλάβει τη φροντίδα της Τριάδας, ενώ από τις αρχές Σεπτεμβρίου, 2007, μετακόμισε μαζί τους επειδή αυτοί του το είχαν ζητήσει λόγω των προβλημάτων υγείας που είχαν από τη μεγάλη ηλικία τους. Παρόλα αυτά περιέγραψε την Τριάδα ως έχουσα πλήρη επίγνωση, ότι επικοινωνούσε με το περιβάλλον και ότι δεν είχε οποιοδήποτε πρόβλημα με την όρασή της. Το μόνο πρόβλημα που αντιμετώπιζε η Τριάδα ήταν δυσκολία στην κινητικότητα, λόγω οστεοαρθρίτιδας. Τόσο ο θείος Ανδρέας, όσο και η θεία Τριάδα, του έλεγαν επανειλημμένα, ότι η περιουσία που είχαν ανήκε στον Τρύφωνα, ότι θα του έκαναν Διαθήκη στο όνομά του και ότι το μόνο που ζητούσαν από τον ίδιο είναι να παραμείνει δίπλα τους για να τους κλείσει τα μάτια και να τους φιλήσει όταν πέθαιναν. Ο Τρύφωνας ικανοποίησε την επιθυμία τους. Ουδέποτε άσκησε οποιουδήποτε είδους πίεση στην Τριάδα για να του αφήσει την περιουσία της με Διαθήκη. Εξάλλου, κατά το χρόνο σύνταξης της Διαθήκης, η Τριάδα είχε πολύ καλή σκέψη και βούληση και πλήρη επικοινωνία με το περιβάλλον, κάτι που ήταν γνωστό σε όλο το χωριό. Τέλος ανέφερε ότι η Τριάδα είχε παρακολουθήσει κάποιες τάξεις στο δημοτικό σχολείο και γνώριζε γραφή και ανάγνωση. Ήταν επίσης βαθιά θρησκευόμενο άτομο. AΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΡΤΥΡΙΑΣ Σε πολλά σημεία η μαρτυρία που δόθηκε δεν αμφισβητήθηκε, αλλά σε αρκετά υπήρξε έντονη αμφισβήτηση από την αντίδικη πλευρά. Πριν παραθέσω την αναλυτική αξιολόγηση της μαρτυρίας αναφέρω περιληπτικά ότι όλοι οι μάρτυρες των Εναγόντων μου έκαναν καλή εντύπωση, σ΄ αντίθεση με τον Εναγόμενο 1 που μου έκανε κακή εντύπωση. Τονίζω όμως ότι, σε κάποια σημεία, οι Μ.Ε. εξέφραζαν τη γνώμη τους ακόμη και σε νομικά σημεία όπως, λόγου χάρη, στην τήρηση των διατυπώσεων της Διαθήκης, γνώμη η οποία δεν μπορεί να ληφθεί υπ΄ όψιν. Επιπρόσθετα, η μαρτυρία τους εμπεριείχε και κάποια υποκειμενικά στοιχεία όπως, για παράδειγμα, ο βαθμός όρασης ή τυφλότητας της Τριάδας, ισχυρισμοί για τους οποίους θα γίνει ανάλυση στην ενότητα Ευρήματα, πιο κάτω, στην οποία γίνεται επιπρόσθετη αξιολόγηση της μαρτυρίας. Η κατά τα άλλα τυπική μαρτυρία της Μ.Ε.1, Άρτεμης Αντωνίου, Πρωτοκολλητού, που σκοπόν είχε να καταθέσει την επίδικη Διαθήκη, Τεκμήριο 2, την οποία είχε στην κατοχή της ως Πρωτοκολλητής Διαχειρίσεων και Διαθηκών, καθώς και άλλα συναφή έγγραφα, κατέληξε σε μία παραδοξότητα. Κατά την κύρια εξέτασή της, αιωρείτο μία αμφισβήτηση της μαρτυρίας της από την ίδια την πλευρά που την είχε καλέσει εφόσο αφηνόταν να εννοηθεί η ύπαρξη μίας σύνδεσης μεταξύ της ίδιας και του Εναγομένου 1 λόγω της φιλικής σχέσης που ο δεύτερος είχε με την αδελφή της, Ελένη Σολωμού. Ο δικηγόρος των Εναγόντων αγνοούσε φυσικά την αρχή ότι είναι ανεπίτρεπτο ο διάδικος που καλεί ένα μάρτυρα, να τον αμφισβητεί. Νικολάου ν. Στυλιανού κ.α.
(2011)1(Γ) Α.Α.Δ. 1727, Νικολάτος Δ, στις σελίδες 1735-
- Το θέμα τελικά έληξε με την παρέμβαση του Δικαστηρίου, ενώ η μαρτυρία της μάρτυρος αυτής δεν αμφισβητήθηκε σε κανένα σημείο από την πλευρά των Εναγομένων. Πολύ καλή εντύπωση μου άφησαν οι Μ.Ε.2-5, Θεοδώρα-Ενάγουσα 2, (Μ.Ε.2), ο σύζυγος της Παναγιώτης (Μ.Ε.5), Λουϊζα-Ενάγουσα 3 (Μ.Ε.3) και ο σύζυγος της Περικλής (Μ.Ε.4). Υπήρχε μία ευθύτητα και ειλικρίνεια στις απαντήσεις τους. Διέκρινα επίσης ένα παράπονο εκ μέρους τους εφόσον ήταν αυτοί που για χρόνια φρόντιζαν την Τριάδα και τον αδελφό της Ανδρέα, και με την πρώτη ευκαιρία, όταν απουσίαζαν στο εξωτερικό για μικρό χρονικό διάστημα το Σεπτέμβριο, 2007, ο Τρύφωνας άρπαξε την ευκαιρία και όχι μόνο μετακόμισε στην οικία στη Μαλούντα αλλά και με τη συμπεριφορά του, τους εκτόπισε από την οικία. Ανέλαβε έκτοτε και μέχρι τη μεταφορά της Τριάδας σε γηροκομείο περί τον Ιούνιο, 2008, σχεδόν αποκλειστικά τη φροντίδα της Τριάδας. Ήταν εκείνο το διάστημα που είχε συνταχθεί η Διαθήκη, Τεκμήριο 2 και θεωρούν ότι αυτή ήταν προϊόν αθέμιτης συμπεριφοράς, ψυχικής πίεσης, ίσως και δόλου από πλευράς Εναγομένου
- Την ίδια συμπεριφορά επέδειξε ο Τρύφωνας και για το θείο Ανδρέα, καταφέρνοντας αμφότερους να κάμουν Διαθήκη προς όφελός του αποστερώντας, με αυτό τον τρόπο, τόσο τους ιδίους όσο και τους άλλους νόμιμους κληρονόμους, από οποιοδήποτε μερίδιο στην περιουσία τόσο της Τριάδας, όσο και του Ανδρέα. Θεωρώ ότι όπου αυτοί οι μάρτυρες αναφέρονταν σε γεγονότα, ήταν πλήρως αξιόπιστοι και δέχομαι ανεπιφύλακτα την εκδοχή τους αφού η μαρτυρία τους δόθηκε χωρίς δόσεις υπερβολής. Ως πλήρως αξιόπιστοι κρίνονται και οι Μ.Ε.6, Δέσποινα και Μ.Ε.7 Ελένη. Η Μ.Ε.7 ήταν ανεξάρτητη μάρτυρας χωρίς κανένα συμφέρον στην υπόθεση. Σε κανένα σημείο δεν κλονίστηκε η μαρτυρία τους παρά την αμφισβήτηση της αξιοπιστίας τους. Προχωρώ τώρα στην αξιολόγηση των Μ.Υ. Η μαρτυρία του Μ.Υ.2, Πρωτοκολλητή, Παντελάκη Αντωνίου, ο οποίος ήταν ανεξάρτητος μάρτυρας χωρίς κανένα συμφέρον στην υπόθεση, δεν αμφισβητήθηκε και γίνεται αποδεκτή στο σύνολό της. Η Μ.Υ.3, Εναγομένη 2, Ειρήνη Κατιμέρη, κρίνεται αξιόπιστη παρά την έντονη αμφισβήτηση της αξιοπιστίας της κατά την αντεξέταση. Ήταν το άτομο που συνέταξε τη Διαθήκη και έκαμε τις διευθετήσεις για την υπογραφή της γι΄ αυτό ένιωθε κάποια ευθύνη γνωρίζοντας, ως δικηγόρος, τις αυστηρές προϋποθέσεις που θέτει η νομοθεσία. Γι΄ αυτό διευθέτησε κατά την υπογραφή της Διαθήκης να είναι παρών και ο Πρωτοκολλητής, Μ.Υ.
- Σε μεμονωμένα όμως σημεία της μαρτυρίας της, που εμπεριέχουν και το υποκειμενικό στοιχείο, διέγνωσα κάποια υπερβολή. Προσπαθούσε να προσδώσει ιδιαίτερη έμφαση στην καλή νοητική κατάσταση της Τριάδας αλλά, ιδιαίτερα, στην καλή της όραση. Δέχομαι ότι είχε μια καλή συνομιλία με την Τριάδα στις 27.9.2007, αλλά για κάποιο άτομο που συναντούσε για πρώτη φορά την Τριάδα και που συνολικά την είδε για λίγα λεπτά δεν μπορώ να δεχθώ τη γνώμη της ότι η Τριάδα έβλεπε καλά. Εκτός όμως από αυτά τα σημεία, σε όλα τα άλλα σημεία της μαρτυρίας της η εκδοχή της γίνεται αποδεκτή, ιδιαίτερα αναφορικά με τα γεγονότα για τα οποία κατέθεσε. Η μαρτυρία των Μ.Υ.4 και 5 που παρουσιάζονται ως μάρτυρες στη Διαθήκη γίνεται αποδεκτή. Τους ζητήθηκε εκείνη τη μέρα να παραστούν ως μάρτυρες, δεν γνώριζαν ακριβώς τι σήμαινε αυτό αλλά προθυμοποιήθηκαν να το πράξουν. Ο μεν Μ.Υ.5 λόγω του ότι ήταν γείτονας της Τριάδας και γνώριζε τον Τρύφωνα ο οποίος τον είχε παρακαλέσει να παραστεί ως μάρτυρας, ο δε Μ.Υ.4 υφιστάμενός του, επειδή έτυχε να βρισκόταν εκεί και πήγε να δει τι γινόταν. Η κάποια σύγχυση που δημιουργήθηκε για το κατά πόσο υπέγραψαν ή ανέγραψαν το όνομά τους, διευκρινίστηκε όταν βλέποντας τη Διαθήκη θυμήθηκαν ότι δεν υπέγραψαν αλλά ανέγραψαν τα στοιχεία τους. Ο Μ.Υ.6 - Εναγόμενος 1, Τρύφωνας Τρύφωνος, μου έκανε πολύ κακή εντύπωση. Μου έδωσε την εικόνα πονηρού ατόμου του οποίου η μαρτυρία του προσχεδιάστηκε για να εξυπηρετήσει την προώθηση της δικής του υπόθεσης χωρίς κανένα σεβασμό προς την αλήθεια. Τον θεωρώ αναξιόπιστο. Φυσικά δεν ήταν σε όλη την έκταση της η μαρτυρία του αναληθής αλλά προσπάθησε με ψεύδη να ενισχύσει τη δική του υπόθεση. Αναφέρω ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα το οποίο εξάγεται από τη δική του κύρια εξέταση και μόνο: αρχικά, σε αρμονία με τους Μ.Υ.2, Πρωτοκολλητή και Μ.Υ.3, Δικηγόρο, κατέθεσε ότι του ζητήθηκε, θεωρώντας το ως καλή ιδέα, κατά τη διάρκεια της διαδικασίας υπογραφής της Διαθήκης, να μην είναι παρών στο ίδιο δωμάτιο που ήταν οι υπόλοιποι. Αυτός συμμορφώθηκε και εξήλθε της κουζίνας για περίοδο 20 περίπου λεπτών, όσο διήρκεσε η διαδικασία. Όταν εισήλθε ξανά στην κουζίνα, τότε διεξήχθη η ακόλουθη διαδικασία, αφού στη μαρτυρία του την περιγράφει πλέον ως αυτόπτης μάρτυρας. Δηλαδή, ο Πρωτοκολλητής ξαναδιάβασε τη Διαθήκη στην Τριάδα, η οποία εξέφρασε την ελεύθερη βούλησή της και τη γνώση της για το περιεχόμενό της και τότε έβαλε τα αρχικά της, το αποτύπωμά της και έγινε η αναγραφή των ονομάτων των δύο μαρτύρων και πάλι στην παρουσία του. Γεννάται επομένως το ερώτημα: τι είχε γίνει στα 20 λεπτά που αυτός ήταν εκτός της κουζίνας αφού όλη η ουσιαστική διαδικασία διεξήχθη, σύμφωνα με την εκδοχή του, στην παρουσία του; Είναι μεγάλη αντίφαση να αποδέχεται ότι συμφώνησε να εξέλθει του δωματίου επειδή το θεώρησε καλύτερο να μην γίνει η διαδικασία ενώπιόν του, αλλά μετά όλη η ουσιαστική διαδικασία να γίνεται ενώπιον του. Θεωρώ ότι τα όσα ανέφερε ότι αντελήφθη να γίνονται ενώπιόν του μετά τα 20 λεπτά που εισήλθε στην κουζίνα είναι ψεύδη στην προσπάθειά του να καλύψει τυχόν κενά που θα άφηναν οι υπόλοιποι μάρτυρες Μ.Υ. Η πραγματικότητα είναι αυτή που ανέφεραν οι Μ.Υ.2 και 3, Πρωτοκολλητής και Δικηγόρος, ότι η διαδικασία διεξήχθη στην απουσία του. Ως ψεύδη θεωρώ και τις επανειλημμένες δηλώσεις προθέσεως και αγάπης που ανέφερε ότι του έκαμνε η Τριάδα. Αυτό έγινε στην προσπάθειά του να αποκρούσει τους ισχυρισμούς περί δόλου, ψυχικής πίεσης και παραπλάνησης της Τριάδας. Ως ψεύδος θεωρώ και τη δήλωση του ότι είχε ανέκαθεν συχνές επαφές με τους θείους του (Ανδρέα και Τριάδα). Στο σημείο αυτό προτιμώ την εκδοχή των Μ.Ε. ότι εκμεταλλεύτηκε την απουσία τους το Σεπτέμβριο, 2007, για να μετακομίσει στο σπίτι στη Μαλούντα και να προσπαθήσει με τη φροντίδα του να κερδίσει την εύνοιά τους. Δέχομαι επίσης τον ισχυρισμό των Μ.Ε. ότι με τη συμπεριφορά του, την εχθρική συμπεριφορά του προς αυτούς, σιγά-σιγά τους εκτόπισε από τη ζωή της Τριάδας και τη φροντίδα που της παρείχαν. NOMIKH ΠΤΥΧΗ - ΕΥΡΗΜΑΤΑ - ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Προχωρώ τώρα στα ευρήματα του Δικαστηρίου σε συνδυασμό με τη νομική αντίκριση του θέματος. Στην ίδια ενότητα, καταγράφονται και τα συμπεράσματα του Δικαστηρίου. Βαθμός όρασης της Τριάδας: Αμφότερες οι πλευρές έδωσαν μεγάλη έμφαση στο θέμα αυτό. Στην Παράγραφο 9 της Εκθέσεως Απαιτήσεως, οι Ενάγοντες ισχυρίζονται ότι στις 27.9.2007, η Τριάδα είχε περιορισμένη όραση, προσεγγίζουσα τα όρια της τυφλότητας και ως εκ τούτου ήταν αδύνατο να αναγνώσει ιδίοις όμμασι τη Διαθήκη. Ως εκ τούτου δεν τηρήθηκαν οι προϋποθέσεις σύνταξης και εκτέλεσης Διαθήκης. Από την άλλη πλευρά οι Εναγόμενοι αρνούμενοι τον ισχυρισμό αυτόν αναφέρουν ότι η όραση της Τριάδας εκείνη την ημέρα ήταν αρκετά καλή. Καμία πλευρά όμως δεν προσκόμισε οποιαδήποτε ιατρική μαρτυρία για υποβοήθηση του Δικαστηρίου στη διατύπωση των αντίστοιχων ευρημάτων του. Κατατέθηκαν κάποια γεγονότα ενώ κάποιοι μάρτυρες εξέφρασαν τη γνώμη τους επί του θέματος, μερικές φορές καλόπιστη, μερικές φορές όχι. Χωρίς καμία αμφιβολία αποδέχομαι τη μαρτυρία των Μ.Ε. Παρατήρησα ότι αυτοί οι μάρτυρες δεν ήταν απόλυτοι ότι η Τριάδα ήταν εντελώς τυφλή. Ήταν προσεκτικοί και ακριβείς στη διατύπωση της μαρτυρίας τους η οποία υποστηριζόταν από γεγονότα για να δώσει περισσότερη εγκυρότητα. Αυτό αποτελεί ακόμη μία ένδειξη της ειλικρίνειας των Μ.Ε.2-
- Εξάλλου δεν αμφισβητήθηκε ότι από χρόνια η Τριάδα έπασχε από διαβήτη και παρουσίαζε σταδιακή μείωση της όρασής της. Καταλήγοντας, αποτελεί εύρημα του Δικαστηρίου ότι η όραση της Τριάδας στις 27.9.2007 ήταν μειωμένη σε πολύ μεγάλο βαθμό χωρίς όμως να δύναται να γίνει ασφαλές εύρημα για τον ακριβή βαθμό εφόσο ελλείπει σχετική ιατρική μαρτυρία. Το βαθμό που αυτό μπορεί να επηρεάσει την εγκυρότητα της Διαθήκης, το Δικαστήριο θα τον εξετάσει πιο κάτω. Οι προϋποθέσεις για κατάρτιση Διαθήκης και οι σχετικές διατυπώσεις είναι αυστηρές και άκαμπτες: Τα Άρθρα 22 και 23 του Περί Διαθηκών και Διαδοχής Νόμου, Κεφ. 195 περιγράφουν την ικανότητα για κατάρτιση διαθήκης (Άρθρο 22) και τις διατυπώσεις για εγκυρότητά της (Άρθρο 23). Έχει αποφασισθεί ότι οι προϋποθέσεις αυτές είναι υποχρεωτικής φύσης και όχι απλώς καθοδηγητικές και, κατά συνέπεια θα πρέπει να υπάρχει αυστηρή συμμόρφωση με αυτό το άκαμπτο νομικό περίγραμμα. Διαθήκη που δεν συμμορφώνεται με τα πιο πάνω, κηρύσσεται άκυρη. Σχετικές είναι οι υποθέσεις Charalambous and others v. Demetriou and others
(1961)C.L.R. 30, Christopoulou and others v. Christopoulou and others
(1971)1 C.L.R. 437 (Πρωτόδικη Απόφαση), Georghourou and others v. Anastasiades and others
(1973)3 J.S.C. 337 (Πρωτόδικη Απόφαση). Παρατίθεται το Άρθρο 23 του Κεφ. 195, αυτούσιο, εφόσο θα γίνει λεπτομερής αναφορά στις τέσσερις προϋποθέσεις του πιο κάτω: «23. Καμία Διαθήκη δεν είναι έγκυρη, εκτός αν είναι γραπτή και εκτελεστεί σύμφωνα με τον πιο κάτω τρόπο, δηλαδή - (α) υπογράφεται στο κάτω μέρος ή στο τέλος της από τον διαθέτη, ή από άλλο που ενεργεί για το διαθέτη, στην παρουσία του διαθέτη και με εντολή του. Και (β) η υπογραφή αυτή τίθεται ή αναγνωρίζεται από το διαθέτη στην παρουσία δύο ή περισσοτέρων μαρτύρων που παρίστανται ταυτόχρονα. Και (γ) οι μάρτυρες αυτοί επιβεβαιώνουν και προσυπογράφουν τη διαθήκη στην παρουσία του διαθέτη και στην παρουσία αλλήλων, αλλά κανένας τύπος επιβεβαίωσης δεν είναι αναγκαίος. Και (δ) αν η διαθήκη αποτελείται από περισσότερα από ένα φύλλο χαρτιού, κάθε φύλλο υπογράφεται ή μονογράφεται από ή για λογαριασμό του διαθέτη και των μαρτύρων.» Στην παρούσα περίπτωση είναι παραδεκτό ότι η επίδικη Διαθήκη αποτελείται από μόνο ένα φύλλο χαρτιού, κατά συνέπεια το εδάφιο (δ) δεν χρειάζεται να τύχει περαιτέρω ανάλυσης. Βάρος Αποδείξεως: Είναι νομολογημένο ότι ανεξάρτητα του ποίος καταχωρίζει την αγωγή, αυτός που επιδιώκει επικύρωση της Διαθήκης ή αυτός που επιδιώκει ακύρωσή της, το βάρος απόδειξης για το νομότυπο της Διαθήκης βαρύνει το πρόσωπο που τη θεωρεί τέτοια. Και αυτό που θα πρέπει να αποδείξει είναι ότι υπήρξε ορθή και νομότυπη εκτέλεση της διαθήκης. Cleary v. Barry
(1887)21 L.R. Ir. 152. Mosaikos v. Eren
(23)C.L.R. 286
(1957)(Πρωτόδικη Απόφαση), Αχιλλεύς Αιμιλιανίδης, Κυπριακό Κληρονομικό Δίκαιο
(2008), σελ. 113, Γιώργος Π. Κακογιάννης, Η Απόδειξη
(1983)σελ. 696-
- Εάν τα πιο πάνω στοιχεία αποδειχθούν και υπάρχει περαιτέρω ισχυρισμός ότι η κατάρτιση της διαθήκης προκλήθηκε με εξαναγκασμό, απάτη ή ψυχική πίεση (βλ. Άρθρο 29, Κεφ. 195), τότε το βάρος απόδειξης μετατοπίζεται στους ώμους αυτού που ισχυρίζεται κάτι τέτοιο. Κατά συνέπεια στην παρούσα περίπτωση, προτού το Δικαστήριο εξετάσει κατά πόσο υπάρχουν απάτη, παραπλάνηση ή ψυχική πίεση, ως οι Ενάγοντες ισχυρίζονται θα πρέπει η πλευρά των Εναγομένων να αποδείξει ότι, κατά την κατάρτιση της Διαθήκης, ακολουθήθηκαν όλες οι προϋποθέσεις που θέτει το Άρθρο 23, του Κεφ.
- Είχε η Τριάδα σώας τας φρένας κατά την ημερομηνία της Διαθήκης 27.9.2007; Αποτελεί προϋπόθεση ότι πρόσωπο που καταρτίζει διαθήκη, πρέπει να έχει σώας τας φρένας (Άρθρο 22, Κεφ.195). Οι Ενάγοντες με την Παράγραφο 11 της Έκθεσης Απαίτησης, ισχυρίζονται ότι η Τριάδα στις 27.9.2007 δεν είχε σώας τας φρένας. Κατά την ακροαματική διαδικασία δεν φαίνεται να προωθήθηκε αυτό το επιχείρημα από πλευράς Εναγόντων. Παραπέμπω όμως στην αδιαμφισβήτητη μαρτυρία του Μ.Υ.2, Πρωτοκολλητή ότι ένιωθε ότι είχε καθήκον να ελέγξει και όντως έλεγξε αυτή την παράμετρο. Επομένως αποτελεί εύρημα του Δικαστηρίου ότι στις 27.9.2007, η Τριάδα είχε σώας τας φρένας και πλήρη επικοινωνία με το περιβάλλον. Γνώριζε δε το περιεχόμενο της Διαθήκης αφού αυτό τής είχε επεξηγηθεί από το Μ.Υ.2, Πρωτοκολλητή. Πρώτη διατύπωση Άρθρου 23: Υπογραφή από διαθέτη Θεωρώ ότι αυτή η διατύπωση έχει αποδειχθεί. Είναι παραδεκτό ότι η Τριάδα τοποθέτησε αμφότερα και τα αρχικά της και το αποτύπωμά της. Στο Άρθρο 2 του Κεφ. 195, στον ορισμό του όρου «υπογραφή» αναφέρεται ρητά ότι όταν πρόκειται για αναλφάβητο πρόσωπο, αυτή περιλαμβάνει και τη σφραγίδα του. Επομένως οποιαδήποτε από τις δύο εκδοχές που προβλήθηκαν γίνει αποδεκτή, η Διαθήκη φέρει τη δέουσα «υπογραφή». Συγκεκριμένα η πλευρά των Εναγόντων ισχυρίστηκε ότι η Τριάδα ήταν αναλφάβητη. Η πλευρά των Εναγομένων ισχυρίστηκε ότι γνώριζε γραφή και ανάγνωση. Δεχόμενος την εκδοχή των Εναγόντων, θεωρώ ότι αναλφάβητα πρόσωπα μπορεί να γνωρίζουν να τοποθετούν τα αρχικά τους. Για κάτι τέτοιο δεν χρειάζεται να γνωρίζουν ανάγνωση και γραφή. Εξάλλου η Τριάδα διατύπωσε ως «υπογραφή» της την αναγραφή των αρχικών της (Τ.Τ.), κάτι πολύ εύκολο να γίνει. Εν πάση περιπτώσει και η τοποθέτηση του αποτυπώματος από μόνο του εφόσον πρόκειτο για αναλφάβητο πρόσωπο, θα ήταν ικανοποιητική. Δεύτερη διατύπωση: η υπογραφή του διαθέτη να τίθεται ή να αναγνωρίζεται στην παρουσία δύο ή περισσοτέρων μαρτύρων που παρίστανται ταυτόχρονα: Παρά το γεγονός ότι στην Έκθεση Απαιτήσεως αμφισβητήθηκε το γεγονός αυτό, κατά την προσκόμιση της σχετικής μαρτυρίας, αυτή δεν αμφισβητήθηκε. Η μαρτυρία που προήλθε από όλους τους παριστάμενους Μ.Υ, ήτοι τους Μ.Υ.2-5 (η μαρτυρία του Εναγομένου 1 κρίθηκε αναξιόπιστη) ήταν ότι όταν η Τριάδα υπέγραψε τη Διαθήκη, παρόντες ταυτόχρονα ήταν οι δύο στρατιωτικοί Μ.Υ.4 και
- Τρίτη διατύπωση: οι μάρτυρες στη Διαθήκη να επιβεβαιώνουν και προσυπογράφουν τη Διαθήκη στην παρουσία του διαθέτη και στην παρουσία αλλήλων: Στη διατύπωση αυτή θα επικεντρωθώ μόνο στο σημείο που αμφισβητείται από πλευράς Εναγόντων: ότι, δηλαδή, οι Μ.Υ.4 και 5 δεν προσυπέγραψαν δεόντως τη Διαθήκη. Είναι παραδεκτό ότι ο Μ.Υ.4, Γιώργος Ζεμπύλας, δεν υπέγραψε στη Διαθήκη, αλλά στο χώρο που αναγράφει «δεύτερος μάρτυρας» ανέγραψε το όνομά του ολογράφως, τη διεύθυνσή του και τον αριθμό ταυτότητάς του. Αναφορικά με το Μ.Υ.5, Ρηγίνο Βιολάρη, η μαρτυρία του ήταν κάπως συγχυσμένη. Ενώ ανέφερε ότι η Διαθήκη φέρει το όνομα, διεύθυνση και αριθμό ταυτότητάς του, ταυτόχρονα υιοθέτησε την Ένορκη Δήλωσή του ημερομηνίας 5.9.2008 (Τεκμήριο 9) στην οποία αναφέρει ότι υπέγραψε στη Διαθήκη ως μάρτυρας. Στο περιεχόμενο της Ένορκης Δήλωσης αυτής δεν αντεξετάστηκε. Κατά συνέπεια υπάρχει παραδεκτή μαρτυρία ότι ο ένας από τους δύο μάρτυρες, ήτοι ο Μ.Υ.4 δεν υπέγραψε στη Διαθήκη ως μάρτυρας, αλλά ανέγραψε στον αντίστοιχο χώρο, τα στοιχεία του. Το ερώτημα που πρέπει να απαντηθεί είναι κατά πόσο η αναγραφή των στοιχείων, αποτελεί προσυπογραφή στην έννοια του Άρθρου 23(γ) του Κεφ.
- Η απάντηση, κατά τη γνώμη μου, είναι αρνητική. Οι μάρτυρες σε μία Διαθήκη πρέπει να υπογράφουν το όνομά τους και όχι να αναγράφουν αυτό. Κάτι τέτοιο δεν είναι αρκετό ενόψει των επιτακτικών προνοιών του Άρθρου
- «Προσυπογράφω» (αγγλικά "subscribe") στο Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας του Γ. Μπαμπινιώτη σημαίνει «υπογράφω από κοινού με άλλον ή άλλους». Άρα ο όρος προσυπογραφή, σημαίνει να τίθεται υπογραφή. Αυτό ενισχύεται και από το λεκτικό του Άρθρου 24, του Κεφ. 195 που θέτει ως προϋπόθεση για να είναι κάποιος ικανός να είναι μάρτυρας σε Διαθήκη, τη δυνατότητα να υπογράφει το όνομα του. Και αυτή η πρόνοια είναι επιτακτική. Στη νομολογία, όπου γίνεται αναφορά σε προσυπογραφή των μαρτύρων σε Διαθήκη, εκλαμβάνεται ως δεδομένο ότι αυτή γίνεται με υπογραφή τους. Αthienou Municipality v. Varda and other (Αdministrator)
(1975)1 C.L.R. 239, όπου ο Τριανταφυλλίδης, Π, κάνει αναφορά και σε Αγγλική νομολογία (σελ. 244). Όσο και εάν κάποιος επιχειρηματολογήσει ότι η σχετική προσέγγιση είναι τυπολατρική και κατανικά τους σκοπούς του Κεφ.195, υπενθυμίζω τις επιτακτικές και άκαμπτες πρόνοιες του Άρθρου 23. Χρειάζεται, κατά τη γνώμη μου, υπογραφή και των δύο μαρτύρων. Έστω και αν αυτοί ήταν παρόντες παρακολουθούσαν την όλη διαδικασία και απλώς ανέγραψαν το όνομά τους. Κάτι τέτοιο, δεν είναι αρκετό. Με βάση όλα τα πιο πάνω θεωρώ ότι η προϋπόθεση του Άρθρου 23(γ) του Κεφ.195, δεν έχει αποδειχθεί γι΄ αυτό και η παρούσα αγωγή θα πρέπει να επιτύχει. Ψυχική Πίεση - Εξαναγκασμός - Απάτη - Παραπλάνηση: Παρόλον ότι η πιο πάνω θέση του Δικαστηρίου σφραγίζει και τη μοίρα της αγωγής, προχωρώ να εξετάσω κατά πόσο θα στοιχειοθετούνταν οι αντίστοιχοι ισχυρισμοί των Εναγόντων. Θεωρώ ότι, όπως και στην υπόθεση Χόππη κ.α. ν. Παναγή
(1992)1 (Α) Α.Α.Δ. 534, η προσκομισθείσα μαρτυρία από πλευράς Εναγόντων είναι ανεπαρκής για να αποδείξει τους πιο πάνω ισχυρισμούς. Οι Μ.Ε. περιέγραψαν τη συμπεριφορά του Εναγομένου 1 να εκμεταλλευτεί τη σύντομη απουσία τους στο εξωτερικό και να μετακομίσει στην οικία της Τριάδας, εκτοπίζοντας τους με τον τρόπο του από αυτή. Αναφέρθηκαν και σε κάποια παράπονα που εξέφρασε η Τριάδα για τον Εναγόμενο 1. Αυτά όμως δεν είναι αρκετά για να αποδείξουν τα πιο πάνω στοιχεία δεδομένου ότι φέρουν και το σχετικό βάρος απόδειξής τους. ΚΑΤΑΛΗΞΗ Με βάση όλα τα πιο πάνω εκδίδεται Διάταγμα με το οποίο η Διαθήκη ημερομηνίας 27.9.2007 (Τεκμήριο 2), κηρύσσεται άκυρη. Το Δικαστήριο θα περιοριστεί στο να παράσχει αυτή τη θεραπεία στους Ενάγοντες, αφού οι υπόλοιπες θεραπείες είναι μεν το φυσικό επακόλουθο της αλλά θα πρέπει να επιδιωχθούν στα πλαίσια των άλλων διαδικασιών που εκκρεμούν. Ως εκ τούτου τα υπόλοιπα αιτητικά απορρίπτονται. Έξοδα: Θεωρώ ορθό όπως τα Έξοδα τα επωμισθεί ο Εναγόμενος 1, οι πράξεις του οποίου οδήγησαν στην καταχώριση της παρούσας αγωγής. Η συμπερίληψη της Εναγομένης 2 ήταν τυπική ως Εκτελέστρια της Διαθήκης. Για το λόγον αυτόν επιδικάζονται Έξοδα υπέρ των Εναγόντων και σε βάρος Εναγομένου 1 όπως αυτά θα υπολογισθούν από την Πρωτοκολλητή. Μεταξύ των άλλων διαδίκων, ουδεμία διαταγή για Έξοδα. [Υπ.] Χ. Ι. Πογιατζής, Π.Ε.Δ. Πιστό αντίγραφο Πρωτοκολλητής /μκστ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο