← Κύπρος

Μαρούλλας Παναγιώτη Κωνσταντίνου ν. Κυπριακής Δημοκρατίας, μέσω του Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, Παραπομπή Αρ. 101/07, 30/6/2016

Μαρούλλας Παναγιώτη Κωνσταντίνου ν. Κυπριακής Δημοκρατίας, μέσω του Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, Παραπομπή Αρ. 101/07, 30/6/2016 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEF:2016:A411 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΕΝΩΠΙΟΝ: Α. ΠΑΝΤΑΖΗ - ΛΑΜΠΡΟΥ, Ε.Δ. Παραπομπή Αρ. 101/07 Μεταξύ: Μαρούλλας Παναγιώτη Κωνσταντίνου, από Περιστερώνα Αιτήτριας - και - Κυπριακής Δημοκρατίας, μέσω του Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας Αποζημιούσας Αρχής Ημερομηνία: 30.6.2016 Εμφανίσεις: Για την Αιτήτρια: κ. Δημ. Χ. Λαμπίδης Για την Αποζημιούσα Αρχή: κα Κατερίνα Λοΐζου, Δικηγόρος της Δημοκρατίας, για Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας ΑΠΟΦΑΣΗ Α. Τα παραδεκτά γεγονότα και η αξίωση της Αιτήτριας.

  1. Με την υπό τον ως άνω αριθμό και τίτλο Ειδοποίηση Παραπομπής, ζητείται ο καθορισμός υπό του Δικαστηρίου αποζημίωσης καταβλητέας δυνάμει του περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμου, αρ. 15/62, όπως έχει έκτοτε τροποποιηθεί, αναφορικά με ακίνητη ιδιοκτησία η οποία έχει απαλλοτριωθεί από το Κράτος.
  2. Τα ουσιώδη γεγονότα της υπόθεσης έχουν γίνει παραδεκτά με εκ συμφώνου δήλωση των συνηγόρων των διαδίκων κατά την έναρξη της ακροαματικής διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου. Παραθέτω꞉ 2.
  3. Η Αιτήτρια καθ' όλο τον ουσιώδη για την υπό εκδίκαση παραπομπή χρόνο ήταν απόλυτη ιδιοκτήτρια του κτήματος με αριθμό εγγραφής 12066, Φ/Σχ. 29/03, Τεμάχιο 56, Xωριό Αστρομερίτης (στο εξής «το επίδικο ακίνητο»), στην Επαρχία Λευκωσίας. Κατά τον χρόνο αμέσως προ της απαλλοτρίωσης το επίδικο ακίνητο ήταν συνολικής έκτασης 3,011 τμ. Αντίγραφο του τίτλου ιδιοκτησίας βρίσκεται κατατεθειμένο στο Δικαστήριο ως τεκμήριο σημειωθέν ως «Έγγραφο Α.1». 2.
  4. Την 8.12.2000 δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας αρ. 3455 η Γνωστοποίηση Απαλλοτρίωσης υπ' αριθ. Δ.Π.961 αναφορικά με μέρος του επίδικου ακινήτου, ήτοι - ως φαίνεται στην Έκθεση Απαίτησης - για έκταση 631 τ.μ. μόνο. Αντίγραφο της δημοσίευσης της Γνωστοποίησης Απαλλοτρίωσης στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας βρίσκεται κατατεθειμένη ενώπιον του Δικαστηρίου ως τεκμήριο σημειωθέν ως «Έγγραφο Α.2». 2.
  5. Ο σκοπός της απαλλοτρίωσης του μέρους του επίδικου ακινήτου, ως είχε καθορισθεί στη Γνωστοποίηση Απαλλοτρίωσης, ήταν δημόσιας ωφέλειας, δηλαδή για τη δημιουργία και ανάπτυξη των δημόσιων οδών στη Δημοκρατία και συγκεκριμένα «για την κατασκευή, βελτίωση, ευθυγράμμιση και ασφαλτόστρωση του δρόμου Λευκωσίας - Αστρομερίτη, Τμήμα Περιστερώνας - Αστρομερίτη». Σχετικό το Προοίμιο της Γνωστοποίησης Απαλλοτρίωσης, ως δημοσιεύθηκε. 2.
  6. Την 7.12.2001 δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας το Διάταγμα Απαλλοτρίωσης υπ' αριθ. Δ.Π.1573 με το οποίο διετάχθη η απαλλοτρίωση του καθορισθέντος μέρους του επίδικου ακινήτου. Αντίγραφο του δημοσιευθέντος Διατάγματος Απαλλοτρίωσης στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας βρίσκεται κατατεθειμένο ενώπιον του Δικαστηρίου ως τεκμήριο σημειωθέν ως «Έγγραφο Α.3». 2.
  7. Η Απαλλοτριούσα Αρχή, με έντυπο προσφοράς ημερομηνίας 4.2.2002, προσέφερε στην Αιτήτρια το ποσό των Λ.Κ.4.700 (Ευρώ 8.030) ως αποζημίωση για την απαλλοτριωθείσα έκταση του επίδικου ακινήτου, το οποίο η Αιτήτρια δεν απεδέχθη.[1] 2.
  8. Μέχρι την ημερομηνία έναρξης της ακρόασης της υπόθεσης ενώπιον του Δικαστηρίου (ήτοι μέχρι 3.2.2016), δεν επήλθε συμβιβασμός μεταξύ των διαδίκων, δηλαδή μεταξύ της Αιτήτριας και της Απαλλοτριούσα Αρχής. 2.
  9. Προς όφελος του ακινήτου είχε εκδοθεί Πολεοδομική άδεια αρ. ΛΕΥ 1977/1999/, ημερ. 24.2.2000, με περιγραφόμενο σκοπό ανάπτυξης «την ανέγερση κατοικίας» στο επίδικο ακίνητο. Αντίγραφο της άδειας αυτής, περιλαμβανομένων των όρων υπό τους οποίους αυτή χορηγήθηκε, βρίσκεται κατατεθειμένη ενώπιον του Δικαστηρίου ως τεκμήριο σημειωθέν ως «Έγγραφο Α.4». 2.
  10. Η αξία του επίδικου ακινήτου κατά το χρόνο της γνωστοποίησης της απαλλοτρίωσης ήταν (ευρώ) €23 το τετραγωνικό μέτρο.
  11. Το παράπονο της Αιτήτριας ως περιγράφετο στην Έκθεση Απαίτησης ήταν ότι η αφαίρεση έκτασης 631 τ.μ. από το επίδικο ακίνητο, γινόταν με τέτοιο τρόπο και σχήμα που μηδένιζε τη δυνατότητα απόλαυσης του στο βαθμό και έκταση που είχε πριν την απαλλοτρίωση. Ειδικότερα, με τη γενόμενη απαλλοτρίωση η Αιτήτρια στερήθηκε πάρα πολύ μεγάλο μέρος της υπό απαλλοτρίωση ιδιοκτησίας της που προόριζε για τις ανάγκες της κόρης της, η οποία θα προχωρούσε στην ανέγερση οικοδομής με βάση την πολεοδομική άδεια την οποία ήδη είχε εξασφαλίσει, για ιδιοκατοίκηση. Λόγω, όμως, της έκτασης του υπό απαλλοτρίωση τμήματος υποχρεώθηκαν να τροποποιήσουν τα υφιστάμενα αρχιτεκτονικά σχέδια και να καθυστερήσουν την ανέγερση της οικοδομής, με επιπρόσθετη οικονομική επιβάρυνση.
  12. Έτσι, η Αιτήτρια κατέληγε στην Έκθεση Απαίτησης να ισχυρίζεται ότι, με την υπό εξέταση απαλλοτρίωση, η Αιτήτρια έχει υποστεί ζημιά και/ή απώλεια μεγαλύτερη της προσφερθείσας από την Απαλλοτριούσα Αρχή αποζημίωσης, ως επίσης έχει υποστεί επιβλαβή επίδραση σε βάρος του μη απαλλοτριωθέντος, την οποία διεκδικεί κατά τη Νομολογία, το Νόμο 15/62 και το Σύνταγμα - Άρθρο
  13. Ειδικότερα, η Αιτήτρια ισχυριζόταν στην Έκθεση Απαίτησης ότι κατά τον ουσιώδη χρόνο η αγοραία αξία του υπό απαλλοτρίωση εμβαδού ήταν €13.250 και η επιβλαβής επίδραση στο εναπομείναν ακίνητο ήταν €36.500, ως αναλύεται από τον εμπειρογνώμονα που διόρισε η Αιτήτρια και τον οποίο προτίθετο να καλέσει στη δίκη.
  14. Στη βάση των ανωτέρω ισχυρισμών, με την Έκθεση Απαίτησής της η Ατήτρια αξίωνε: «(α) €50,000 όπως πιο πάνω αναλύεται ως αποζημίωση, πλέον τόκους από τη Γνωστοποίηση και μέχρι την πλήρη διευθέτηση. (β) Πληρωθέντες φόροι ή/και άλλες επιβαρύνσεις σε σχέση με τη γη υπό αναφορά, μετά τη γνωστοποίηση και έως τη μεταβίβαση της στην καθ' ης η αίτηση. (γ) Έξοδα εκτιμητή, πλέον Φ.Π.Α. (δ) Δικηγορικά έξοδα, πλέον Φ.Π.Α.».
  15. Ωστόσο, με το πέρας της ακροαματικής διαδικασίας και δεδομένων των πιο πάνω αναφερόμενων παραδεκτών γεγονότων και ιδίως του στοιχείου 2.
  16. ανωτέρω, ήτοι ότι η αγοραία αξία του επίδικου ακινήτου κατά τον ουσιώδη χρόνο ανερχόταν σε €23 το τ.μ., ο συνήγορος της Αιτήτριας προώθησε στην τελική του αγόρευση την αξίωση της Αιτήτριας ως εξής (βλ. τελευταία παράγραφο της αγόρευσης)꞉ 6.
  17. Αποζημίωση για το απαλλοτριωθέν τμήμα (631 τ.μ. προς €23 το τ.μ.) = €14.513, πλέον τόκο 9% επί του εν λόγω ποσού από την ημερομηνία δημοσίευσης της Γνωστοποίησης Απαλλοτρίωσης. 6.
  18. Αναφορικά με την επιζήμια επίδραση στο μη απαλλοτριωθέν τεμάχιο του επίδικου ακινήτου ως η παρα. 11 της Έκθεσης Εκτίμησης των CP Pavlides Chartered Surveyors, ημερ. 27.10.2009 (βλ. το τεκμήριο σημειωθέν ως Έγγραφο Β), συνολικό ποσό αποζημίωσης €31.500, το οποίο αναλύεται ως εξής꞉ 6.2.
  19. Ποσό €25.000 ως επιπρόσθετο κόστος για την κατασκευή της κατοικίας. 6.2.
  20. Ποσό €3.000 ως κόστος για την αλλαγή των αρχιτεκτονικών σχεδίων. 6.2.
  21. Ποσό €3.500 ως εναλλακτικό κόστος κεφαλαίου από την καθυστέρηση του έργου και επιπλέον έξοδα. Β. Η γραμμή υπεράσπισης της Αποζημιούσας Αρχής
  22. Από την άλλη, η Αποζημιούσα Αρχή, στο δικόγραφο της Έκθεσης Υπεράσπισης, ως καταχωρήθηκε αρχικά στις 19.1.2012, διατύπωνε τη θέση ότι η ορθή και δίκαιη εκτίμηση της αξίας του απαλλοτριωθέντος μέρους του επίδικου ακινήτου ήταν αυτή που περιείχετο στη συνημμένη Έκθεση Εκτίμησης, ημερ.12.3.2007, της Εκτιμήτριας του Επαρχιακού Κτηματολογίου Λευκωσίας, κας Λουίζας Μαλάη, ήτοι ποσό Λ.Κ.4.716, το οποίο αναλύετο ως εξής꞉ Απαλλοτριωθείσα έκταση 631 τ.μ. προς Λ.Κ.12/τ.μ. = Λ.Κ.7.572 Μείον υπεραξία στην υπόλοιπη έκταση 2.380 τ.μ. προς Λ.Κ. 12/τ.μ. επί 10% = ΛΚ2.
  24. Αργότερα, όμως, η Αποζημιούσα Αρχή καταχώρησε την αίτηση, ημερ. 11.6.2013, με την οποία αιτήθηκε άδεια τροποποίησης της Έκθεσης Υπεράσπισής της. Αιτιολογήθηκε η ζητούμενη άδεια τροποποίησης στη βάση του ισχυρισμού (βλ. ένορκη δήλωση κας Ιωάννας Κωνσταντίνου, ημερ. 11.6.2013) ότι, κατά τον υπολογισμό της αποζημίωσης από την εκτιμήτρια κα Λουίζα Μαλάη, εκ καλόπιστου λάθους ή εξ αβλεψίας ή εκ παραδρομής δεν λήφθηκε υπόψη η ύπαρξη όρου σε εν ισχύ πολεοδομική άδεια κατά την ημερομηνία δημοσίευσης της Γνωστοποίησης Απαλλοτρίωσης και ο οποίος όρος θα δικαιολογούσε τη χορήγηση στην Αιτήτρια μόνο ονομαστικές αποζημιώσεις.
  25. Μεσολάβησε από μέρους της Αιτήτριας η διαδικασία αλλαγής του δικηγόρου της και η μελέτη του φακέλου της υπόθεσης από το νεοδιορισθένα δικηγόρο, γι' αυτό και η εν λόγω αίτηση τροποποίησης κατέληξε να εγκρίνεται μόλις στις 11.11.2014, χωρίς ένσταση από πλευράς της Αιτήτριας. 10.Η Έκθεση Υπεράσπισης, ως έχει τροποποιηθεί δυνάμει του Δικαστικού διατάγματος ημερ. 11.11.2014, προωθεί μία νέα γραμμή υπεράσπισης, ως εξής (βλ. σχετικά τις παρα. 2 και 3 της τροποποιημένης Ε/Υ)꞉ «
  26. Η Αποζημιούσα Αρχή ισχυρίζεται ότι η Αιτήτρια δεν δικαιούται σε οποιοδήποτε ποσό αποζημίωσης και/ή δικαιούται μόνο σε ονομαστικές αποζημιώσεις καθότι κατά την ημερομηνία δημοσίευσης της Γνωστοποίησης της επίδικης απαλλοτρίωσης, υπήρχε πολεοδομική άδεια σε ισχύ, η οποία εκδόθηκε προς όφελος του απαλλοτριωθέντος ακινήτου και στην οποία υπήρχε όρος για παραχώρηση ολόκληρης της απαλλοτριωθείσας έκτασης και εγγραφής της ως δημόσιος δρόμος.
  27. Εν πάση περιπτώσει, η Αποζημιούσα Αρχή ισχυρίζεται ότι εάν τελικά ήθελε κριθεί ότι η πολεοδομική άδεια δεν αναιρεί το δικαίωμα αποζημίωσης, η ορθή και δίκαιη εκτίμηση της αξίας του απαλλοτριωθέντος μέρους του ακινήτου της Αιτήτριας είναι αυτή που περιέχεται στη συνημμένη Έκθεση Εκτίμησης της Αποζημιούσας Αρχής.». 11.Επισημαίνω ότι την τροποποιημένη Ε/Υ συνοδεύει νέα Αιτιολογημένη Έκθεση Εκτίμησης, ημερ. 16.1.2015, συνταχθείσα από την κα Λουκία Ζορπά, η οποία καταλήγει στην εκτίμηση ότι η καταβλητέα αποζημίωση ανέρχεται στο ονομαστικό ποσό των €
  28. Αναφέρει, επίσης, ότι στην Αιτήτρια στάληκε νέα έντυπη προσφορά με ημερομηνία 16.1.2015, για το εν λόγω ποσό αποζημίωσης και ανακλήθηκε η προηγούμενη έντυπη προσφορά. Γ. Η Απάντηση στην Τροποποιημένη Ε/Υ 12.Στην Απάντηση που καταχωρήθηκε στις 18.2.2015, η Αιτήτρια απορρίπτει το περιεχόμενο της τροποποιημένης Ε/Υ και ισχυρίζεται ότι (βλ. παρα. 2 και 3 της Απάντησης)꞉ 12.
  29. Η πολεοδομική άδεια δεν αναιρεί το δικαίωμα της Αιτήτριας για αποζημίωση. 12.
  30. Ο όρος

(501)της υπ' αρ. ΛΕΥ 1977/1999 Πολεοδομικής Άδειας ημερομηνίας 24/02/2000, για παραχώρηση του τμήματος της υπό ανάπτυξη ακίνητης ιδιοκτησίας που δείχνεται με αμυδρή γραμμή και κίτρινο χρώμα στο εγκριμένο χωρομετρικό σχέδιο και εγγραφή τους ως δημόσιος δρόμος, δεν εξυπακούει σε καμιά περίπτωση τη δωρεάν παραχώρηση του ή και ότι η Αιτήτρια απώλεσε το δικαίωμα για διεκδίκηση αποζημίωσης. 12.
  1. Ο πιο πάνω όρος που επιβλήθηκε σ' αυτήν στα πλαίσια παραχώρησης της πολεοδομικής άδειας είναι επαχθής και άδικος (hard and unconscionable) και/ή είναι αντίθετος με το άρθρο 23 παρ. 3 του Συντάγματος που προβλέπει ότι «δια πάντα τοιούτον όρον που μειώνει ουσιωδώς την οικονομική αξία της τοιαύτης ιδιοκτησίας», όπως συμβαίνει στην περίπτωση της Αιτήτριας, «δέον να καταβάλλεται το ταχύτερο δίκαια αποζημίωση» και/ή είναι αντίθετη με το Άρθρο 1 του Πρώτου Πρωτοκόλλου με βάση τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, σύμφωνα με το οποίο η στέρηση της περιουσίας χωρίς την καταβολή εύλογης αποζημίωσης συνιστά «δυσανάλογη επέμβαση στο δικαίωμα ιδιοκτησίας του πολίτη». Δ. Τα επίδικα θέματα 13.Ενόψει της ανωτέρω δικογραφίας, τα ερωτήματα που καλείται να αποφασίσει το Δικαστήριο είναι δύο꞉ 13.
  2. Πρώτον, κατά πόσο η Αιτήτρια δικαιούται σε αποζημιώσεις για την απαλλοτρίωση μέρους του ακινήτου, εφόσον το τμήμα που είχε απαλλοτριωθεί θα έπρεπε, σύμφωνα με τους όρους της προϋπάρχουσας πολεοδομικής άδειας, να παραχωρείτο στο δημόσιο. 13.
  3. Δεύτερον, κατά πόσο η απαλλοτρίωση, και συγκεκριμένα η κατασκευή του επίδικου δρόμου, επηρέασε δυσμενώς το εναπομείναν ακίνητο της Αιτήτριας ώστε να δικαιούται σε αποζημίωση για επιβλαβή επίδραση σε αυτό. 14.Το πρώτο ζήτημα είναι νομικό και πραγματικό, απαντάται δε στη βάση της σχετικής νομοθεσίας και της νομολογίας. 15.Το δεύτερο ζήτημα είναι κατά βάση πραγματικό και άπτεται της αξιολόγησης της προσκομισθείσας μαρτυρίας αναφορικά με το αν η απαλλοτρίωση μέρους του επίδικου ακινήτου επέφερε υπεραξία στο εναπομείναν ακίνητο ή, αντίθετα, επιζήμια επίδραση (βλ. Ανδρέας Γ. Σεργίδης ν Δημοκρατίας
(1993)1 ΑΑΔ 339). 16.Θα απαντήσω στα δύο ερωτήματα με τη σειρά. Ε. Δικαίωμα αποζημίωσης για το απαλλοτριωθέν τεμάχιο. 17.Θεωρώ, κατ' αρχάς, κατάλληλο να αναφέρω ότι στην παρούσα υπόθεση, δεν τελεί υπό αμφισβήτηση ότι η ακίνητη ιδιοκτησία της Αιτήτριας απαλλοτριώθηκε σύμφωνα με τα κριτήρια και τη διαδικασία που προβλέπεται στις διατάξεις του περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμου, αρ. 15/62, όπως είχε τροποποιηθεί μέχρι την ημερομηνία έκδοσης του Διατάγματος Απαλλοτρίωσης (στο εξής «ο Νόμος»). 18.Ειδικότερα, εδώ είναι παραδεκτό γεγονός ότι ο σκοπός για τον οποίο απαλλοτριώθηκε το επίδικο ακίνητο της Αιτήτριας αφορούσε στην κατασκευή, ευθυγράμμιση και διαπλάτυνση δημόσιου δρόμου και άρα εμπίπτει στους προβλεπόμενους από το Νόμο «σκοπούς δημόσιας ωφέλειας» και ειδικότερα στους σκοπούς που αφορούν την πολεοδομία και τα δημόσια έργα (βλ. άρθρο 3
(2)(θ)(ν) του Νόμου). Σημειώνω, συναφώς, ότι στην υπόθεση Γενικός Εισαγγελέας ν Φιφής Ιακωβίδη
(1998)1 Α.Α.Δ. 1819 Λέχθηκε από το Ανώτατο Δικαστήριο ότι꞉ «Η ρυμοτομία αποτελεί τη συμβολή του ατόμου στο ευρύτερο κοινωνικό σύνολο με υφιστάμενη υποχρέωση αναπροσαρμογής ιδιωτικών σχεδίων ανάπτυξης έτσι ώστε να συνάδουν με το ευρύτερο πολεοδομικό σχέδιο της πόλης ή του χωριού ανάλογα.» 19.Περαιτέρω, προκύπτει αβίαστα από τη δικογραφία και από τα παραδεκτά γεγονότα ως τα παρέθεσα ανωτέρω ότι η Απαλλοτριούσα Αρχή- 19.1. προέβη δεόντως στην προβλεπόμενη από το άρθρο 4
(1)(α) του Νόμου δημοσίευση Γνωστοποίησης Απαλλοτρίωσης, 19.2. μερίμνησε για την επίδοση στην Αιτήτρια ως ενδιαφερόμενου μέρους ενός αντίγραφου της δημοσιευθείσας γνωστοποίησης Απαλλοτρίωσης, ως απαιτείται βάσει του άρθρου 4
(1)(β) του Νόμου, και 19.3. κάλεσε την Αιτήτρια, όπως και κάθε άλλο ενδιαφερόμενο μέρος να υποβάλει ένσταση αν το επιθυμούσε εντός 30 ημερών, ως απαιτείται βάσει του άρθρου 4
(1)(γ) του Νόμου. 20.Σημειώνω, συναφώς, ότι, υπό του Εγγράφου Α.2, επισυνάπτεται αντίγραφο διπλοσυστημένης επιστολής, ημερ. 28.2.2001, η οποία απευθυνόταν στην Αιτήτρια προσωπικά, και με την οποία ο Γενικός Διευθυντής του Υπουργείου Συγκοινωνιών και Έργων της διαβίβαζε αντίγραφο της δημοσιευθείσας Γνωστοποίησης Απαλλοτρίωσης και την πληροφορούσε για το δικαίωμά της να υποβάλει ένσταση στον Υπουργό Συγκοινωνιών και Έργων εντός 30 ημερών από την ημερομηνία λήψης της εν λόγω επιστολής. 21.Σπεύδω λοιπόν να αναφέρω ότι υπό τα δεδομένα που περιγράφονται στις παρα. 19 και 20, η παρούσα υπόθεση διαφοροποιείται ως προς τα πραγματικά περιστατικά της από την υπόθεση Σεργίδης και Χριστοφόρου ν Κυπριακής Δημοκρατίας (Αίτηση αρ. 44730/98) ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (βλ. παρα. 50 της απόφασης του ΕΔΔΑ ημερ.5.2.2003), στην οποία υπόθεση δεν είχαν τηρηθεί οι διαδικαστικές διατάξεις του Ν.15/
  1. 22.Δεν υπάρχει μαρτυρία ενώπιον μου περί υποβολής οποιασδήποτε ένστασης από μέρους της Αιτήτριας κατά της δημοσιευθείσας Γνωστοποίησης Απαλλοτρίωσης εντός της ταχθείσας προθεσμίας, ούτε υπάρχει αμφισβήτηση ότι το Διάταγμα Απαλλοτρίωσης εκδόθηκε συμφώνως του Άρθρου 6 του Νόμου. 23.Τέλος, ουδεμία αμφισβήτηση υπάρχει ενώπιον μου ότι, εν προκειμένω, εφαρμόσθηκαν τα διαλαμβανόμενα στο άρθρο 8 του Νόμου. Απεναντίας υπάρχει μαρτυρία ότι υπηρξε προσφορά αποζημίωσης από μέρους της Απαλλοτριώνουσας Αρχής, μη αποδεχθείσας από την Αιτήτρια. Συνεπεία της απόρριψης της προσφοράς, προκύπτει από το ίδιο το έγγραφο της Ειδοποίησης παραπομπής ότι αυτή καταχωρήθηκε παρά της δικηγόρου της Απαλλοτριούσας Αρχής στις 19.9.2007, ως είχε δικαίωμα να πράξει - ανεξαρτήτως των διατάξεων του άρθρου 8 - βάσει του άρθρου 9 του Νόμου, το οποίο επιτρέπει είτε στην Απαλλοτριώνουσα Αρχή είτε στο ενδιαφερόμενο πρόσωπο να καταχωρήσουν τέτοια διαδικασία. 24.Ο Νόμος προβλέπει, κατ' αρχήν (in principle), την παροχή αποζημίωσης για κάθε απαλλοτρίωση, τηρουμένων ορισμένων γενικών αρχών καθορισμού της αποζημίωσης ως αυτές προβλέπονται στο άρθρο 10(α) έως (ιδ) αυτού. Παραθέτω τις επιμέρους διατάξεις του εν λόγω άρθρου που παρουσιάζουν ενδιαφέρον για σκοπούς της παρούσας υπόθεσης꞉ «
  2. Η καταβλητέα αναφορικώς προς αναγκαστικήν απαλλοτρίωσιν αποζηµίωσις υπολογίζεται συµφώνως προς τους εν τοις εφεξής κανόνας :— (α) τηρουµένων των εν τοις εφεξής διατάξεων, η αξία της ιδιοκτησίας λογίζεται ούσα ίση προς το ποσόν όπερ η τοιαύτη ιδιοκτησία θα απέφερεν, εάν επωλήτο εκουσίως εν τη ελευθέρα αγορά κατά τον χρόνον της δηµοσιεύσεως της οικείας γνωστοποιήσεως απαλλοτριώσεως· (β) το γεγονός ότι η απαλλοτρίωσις είναι αναγκαστική ουδόλως λαµβάνεται υπ' όψιν, εκτός οσάκις η τοιαύτη απαλλοτρίωσις γίνεται διά µεταλλευτικούς σκοπούς· [...] (στ) εις περίπτωσιν καθ' ην απαλλοτριούται, δυνάµει του παρόντος Νόµου, µέρος µόνον ιδιοκτησίας, λαµβάνεται υπ' όψιν και η τυχόν επελθούσα λόγω της τοιαύτης απαλλοτριώσεως επαύξησις ή µείωσις εις την αξίαν ετέρας ιδιοκτησίας κατεχοµένης υπό του ιδιοκτήτου οµού µετά του ούτω απαλλοτριωθέντος µέρους· (ζ) υπολογίζεται ωσαύτως και η τυχόν ζηµία ην υφίσταται ο ιδιοκτήτης ως εκ του διαχωρισµού της δυνάµει του παρόντος Νόµου απαλλοτριωθείσης ιδιοκτησίας εξ ετέρας τοιαύτης ην, ο ιδιοκτήτης κατείχεν οµού µετά της απαλλοτριωθείσης ιδιοκτησίας· (η) εις την περίπτωσιν απαλλοτριώσεως ακινήτου ιδιοκτησίας της οποίας η αξία έχει επηρεασθή λόγω της επιβολής οιωνδήποτε περιορισµών, δυνάµει των διατάξεων του περί Αρχαιοτήτων Νόµου ή οιουδήποτε άλλου Νόµου, υπολογίζεται και πάσα αποζηµίωσις ήτις ήθελε θεωρηθή ως καταβλητέα συµφώνως προς τας διατάξεις του άρθρου 23 του Συντάγµατος. [...] (ιγ) αι διατάξεις της παραγράφου (α) ουδόλως επηρεάζουσι τον υπολογισµόν της αποζηµιώσεως δι' οιονδήποτε έτερον ζήτηµα όπερ δεν βασίζεται ευθέως επί της αξίας της απαλλοτριουµένης ιδιοκτησίας.».
  3. Νοείται ότι για τους σκοπούς υπολογισµού της αποζηµιώσεως δυνάµει των παραγράφων (στ) και ( ζ) του άρθρου 10, προβλέπεται στο ίδιο άρθρο ότι θα λαµβάνονται υπ' όψιν τα κατά τον χρόνον της δηµοσιεύσεως της γνωστοποιήσεως απαλλοτριώσεως υφιστάµενα δεδοµένα.
  4. Περαιτέρω, με το άρθρο 10(ιδ) του Νόμου καθίσταται σαφές ότι το Δικαστήριο έχει εξουσία να επιδικάσει τόκο επί της καταβλητέας αποζημίωσης, ο τρόπος υπολογισμού του οποίου καθορίζεται δυνάμει του Νόμου, όπως τελευταία τροποποιήθηκε με το άρθρο 2(α) του Νόμου 61(Ι) του 2014, ως εξής꞉ «(ιδ) εις την καταβλητέαν αποζηµίωσιν υπολογίζεται ετήσιος τόκος προς τρία τοις εκατόν από της ηµεροµηνίας δηµοσιεύσεως της γνωστοποιήσεως απαλλοτριώσεως µέχρι του χρόνου καταβολής της τοιαύτης αποζηµιώσεως: Νοείται ότι, στην καταβλητέα αποζηµίωση σε σχέση µε απαλλοτρίωση ακίνητης ιδιοκτησίας, για την οποία η σχετική γνωστοποίηση απαλλοτρίωσης έχει δηµοσιευθεί πριν από την ηµεροµηνία έναρξης της ισχύος του περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως (Τροποποιητικού) Νόµου του 2014, συνεχίζει να καταβάλλεται ετήσιος τόκος προς εννέα τοις εκατόν, από την ηµεροµηνία δηµοσίευσης της γνωστοποίησης απαλλοτρίωσης, µέχρι την ηµεροµηνία έναρξης της ισχύος του εν λόγω νόµου·».
  5. Το δικαίωμα αποζημιώσεως χορηγείται δυνάμει του άρθρου 11
(1)του Νόμου στον «ιδιοκτήτη» της απαλλοτριωθείσας ιδιοκτησίας, όπου διευκρινίζεται ότι ο ιδιοκτήτης «περιλαµβάνει και το πρόσωπον όπερ δικαιούται να εγγραφή ως ιδιοκτήτης της ιδιοκτησίας ταύτης». Το εδάφιο
(2)του ιδίου άρθρου προβλέπει ότι «
(2)Ανεξαρτήτως παντός εν τω εδαφίω
(1)διαλαµβανοµένου, αποζηµίωσις καταβάλλεται ωσαύτως εις παν πρόσωπον όπερ ήθελεν αποδείξει, διά διατάγµατος αρµοδίου δικαστηρίου, δικαίωµα ή συµφέρον επί της ιδιοκτησίας αναφορικώς προς ην καταβάλλεται αποζηµίωσις» και συνεχίζει το εδάφιο
(3)προβλέποντας ότι «
(3)Εις περίπτωσιν διαφωνίας ως προς το πρόσωπον όπερ δικαιούται εις την αποζηµίωσιν ή µέρος αυτής αναφορικώς προς ιδιοκτησίαν απαλλοτριωθείσαν δυνάµει των διατάξεων του παρόντος Νόµου, ή ως προς το ποσόν εις ο το τοιούτον πρόσωπον δικαιούται, το ∆ικαστήριον αποφαίνεται επί της τοιαύτης διαφωνίας τη αιτήσει της απαλλοτριούσης αρχής ή παντός ενδιαφεροµένου διά την ιδιοκτησίαν προσώπου.». 28. Επομένως, το πρώτο ζήτημα κατά την κρίση μου που θα πρέπει να αποφασισθεί είναι αν η Αιτήτρια στην παρούσα υπόθεση είναι πρόσωπο που δικαιούται σε αποζημίωση κατά την έννοια του άρθρου 11
(1)
(2)
(3), ανωτέρω. Τούτο πρόκειται για ζήτημα πραγματικό, το οποίο θα κριθεί δικαστικά στη βάση όλου του διαθέσιμου μαρτυρικού υλικού. Ένα τέτοιο ζήτημα θεωρώ ότι θα πρέπει να κριθεί με βάση τα δεδομένα κατά τον χρόνον της δηµοσιεύσεως της Γνωστοποιήσεως Απαλλοτριώσεως (στο εξής «ο ουσιώδης χρόνος»).
  1. Σε αυτό το σημείο είναι που κατά την κρίση μου υπεισέρχεται στο σκηνικό και η σημασία του γεγονότος ότι στην παρούσα υπόθεση κατά τον ουσιώδη χρόνο το επίδικο ακίνητο τελούσε υπό όρο δεσμευτικής ρυμοτομίας που υπήρχε στην παραχωρηθείσα στην Αιτήτρια από προηγουμένως (ήτοι από 24.2.2000) πολεοδομική άδεια, ως το Έγγραφο Α.
  3. Συγκεκριμένα, προκύπτει από το Έγγραφο Α.4, ότι η Αιτήτρια είχε αποταθεί στις 26.10.1999 στην Πολεοδομική Αρχή με βάση τις διατάξεις του περί Πολεοδομίας και Χωροταξίας Νόμου του 1972 (Ν.90/72)όπως έκτοτε τροποποιήθηκε, για να εξασφαλίσει την άδεια ανέγερσης κατοικίας επί του επίδικου ακινήτου. Εγκρίνοντας τη συγκεκριμένη ανάπτυξη, η Πολεοδομική Αρχή έθεσε ως απαραίτητη προϋπόθεση την τήρηση των όρων που περιγράφονταν στο συνημμένο, στην Γνωστοποίηση Χορήγησης της Πολεοδομικής Άδειας, Παράρτημα. Σε αυτό καθορίζονται, μεταξύ άλλων, οι εξής δύο απαρέγκλιτοι όροι꞉ «Όρος
(14)꞉ Τα σύνορα τεμαχίου σε σχέση με την εκτέλεση των όρων της παρούσας άδειας είναι αυτά που θα προκύψουν μετά την παραχώρηση γης για σκοπούς διεύρυνσης δημόσιας οδού (δρόμος, πεζόδρομος, κλπ.).». «Όρος
(501)꞉ Το τμήμα της υπό ανάπτυξη ακίνητης ιδιοκτησίας που δείχνεται με αμυδρή γραμμή και κίτρινο χρώμα στο εγκριμένο χωρομετρικό σχέδιο, να παραχωρηθεί και να εγγραφεί ως δημόσιος δρόμος και να διαμορφωθεί σύμφωνα με τις οδηγίες και προς ικανοποίηση της Αρμόδιας Αρχής και του Επαρχιακού Μηχανικού Δημοσίων Έργων.». 31.Η εξουσία της Πολεοδομικής Αρχής να θέτει τέτοιους όρους είναι σύννομη. Σχετικό το άρθρο 25 του περί Πολεοδομίας και Χωροταξίας Νόμου. Αξίζει μάλιστα να σημειωθεί ότι βάσει του άρθρου 25
(2)οι όροι που τίθενται αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της άδειας και εάν εκτελεσθεί η ανάπτυξη χωρίς να τηρηθούν οι επιβληθέντες όροι, τότε η ανάπτυξη θεωρείται ότι εκτελέστηκε άνευ αδείας. 32.Δεν τέθηκε ενώπιον μου οποιαδήποτε μαρτυρία στη βάση της οποίας να μπορούσε να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι η Αιτήτρια άσκησε το δικαίωμα που είχε ως αναφερόταν επί της Γνωστοποίησης Χορήγησης της Πολεοδομικής Άδειας, δηλαδή ότι αν αυτή θεωρούσε ότι παραβλάπτονταν τα νόμιμα συμφέροντά της από οποιονδήποτε όρο χορήγησης της άδειας θα μπορούσε να ασκήσει ιεραρχική προσφυγή στο Υπουργικό Συμβούλιο εντός καθορισθείσας προθεσμίας 30 ημερών από την κοινοποίηση σε αυτή της Γνωστοποίησης Χορήγησης της Πολεοδομικής Άδειας. Το δικαίωμα καταχώρισης ιεραρχικής προσφυγής απορρέει από το άρθρο 31 του περί Πολεοδομίας και Χωροταξίας Νόμου 90 του 1972, όπως έκτοτε τροποποιήθηκε. Η αναφερόμενη εκεί προθεσμία φαίνεται από το διαθέσιμο μαρτυρικό υλικό ότι παρήλθε άπρακτη (κατά ή περί τις 28.3.2000 - βλ. συναφώς τη σφραγίδα επί του Εγγράφου Α.4). 33.Αποτέλεσε ενώπιον μου μη αμφισβητούμενο γεγονός ότι το μέρος του επίδικου ακινήτου που απαλλοτριώθηκε συμπίπτει με το τμήμα της υπό ανάπτυξη ακίνητης ιδιοκτησίας που βάσει του εγκριμένου χωρομετρικού σχεδίου έπρεπε να παραχωρηθεί και να εγγραφεί ως δημόσιος δρόμος. 34. Επομένως, από την ημερομηνία που κατέστη απρόσβλητη η πιο πάνω απόφαση της Πολεοδομικής Αρχής, έπεται ότι η Αιτήτρια συνέναισε στην παραχώρηση του μέρους του επίδικου ακινήτου όπως προσδιορίζετο στον όρο 501 της πολεοδομικής άδεια. 35. Υπάρχει νομολογία η οποία διερμηνεύει την παραχώρηση του ακινήτου υπό συνθήκες όπου ο όρος ρυμοτομίας κατέστη απρόσβλητος ως «το αποτέλεσμα αυτόβουλης ενέργειας» των διοικούμενων να παραχωρήσουν την ιδιοκτησία τους, συμμορφούμενοι με όρο για την έκδοση άδειας ανάπτυξης της ιδιοκτησίας τους. Σχετική η απόφαση 1. Σύλβια Χαραλάμπους, 2. Ηλιάνα Χαραλάμπους ν. Κυπριακής Δημοκρατίας κ.α.
(2001)3 ΑΑΔ 149. Βάσει της ερμηνείας που δόθηκε στη μνημονευθείσα απόφαση, δεν είναι καν αναγκαία η απαλλοτρίωση του τεμαχίου που υπόκειται στον όρο της δεσμευτικής ρυμοτομίας, διότι η παραχώρηση του τεμαχίου θα πρέπει να λογίζεται ότι έγινε άπαξ και δεν προσβλήθηκε ο εν λόγω όρος. Στην υπό αναφορά απόφαση Σύλβια Χαραλάμπους κρίθηκε ως νόμιμη και εύλογα επιτρεπτή η ανάκληση της απαλλοτρίωσης από τις Αρχές της Δημοκρατίας όταν διαπίστωσαν ότι ο Δήμος Πάφου είχε ήδη επιβάλει δυνάμει των άρθρων 9 και 12 του περί Οδών και Οικοδομών Νόμου, Κεφ. 96, όρο δεσμευτικής ρυμοτομίας για το εν λόγω ακίνητο. Χαρακτηριστικό το εξής απόσπασμα από την απόφαση: «Κάτω από τις περιστάσεις κρίνουμε ότι η διαδικασία που ακολούθησαν οι καθ' ων η αίτηση ήταν και η μόνη ορθή, αφού το συγκεκριμένο τεμάχιο είχε ήδη παραχωρηθεί από τις εφεσείουσες στο Δήμο Πάφου λόγω δεσμευτικής ρυμοτομίας και συνεπώς δεν μπορούσε να συνέχιζε να αποτελεί και αντικείμενο απαλλοτρίωσης.». 36.Υπό την πιο πάνω θεώρηση των πραγμάτων, το συνεπακόλουθο συμπέρασμα είναι ότι η Κυπριακή Δημοκρατία άρχισε, από την ημερομηνία που η πολεοδομική άδεια κατέστη απρόσβλητη, να θεωρείται ως «πρόσωπο δικαιούμενο σε εγγραφή» του μέρους του επίδικου ακινήτου στο οποίο αφορούσε ο όρος της πολεοδομικής άδειας για παραχώρηση και εγγραφή του επ' ονόματι της Κυπριακής Δημοκρατίας. Κατ' επέκταση, βάσει της ίδιας θεώρησης των πραγμάτων η Κυπριακή Δημοκρατία θα πρέπει να θεωρείται από την εν λόγω ημερομηνία ως «ιδιοκτήτης» εν τη εννοία του άρθρου 11
(1)του Νόμου (εννοώντας τον περί Αναγκαστικής Απαλλοτρίωσης Νόμο). Τέτοια ερμηνεία συνάδει εξ άλλου με την έννοια του όρου «κύριος» κατά τα οριζόμενα στον περί Ακινήτου Ιδιοκτησίας (Διακατοχή, Εγγραφή και Εκτίμηση) Νόμος, Κεφ. 224. 37.Υπό την ίδια θεώρηση των πραγμάτων, από την προαναφερθείσα ημερομηνία και έπειτα, η ιδιότητα της Αιτήτριας ως ιδιοκτήτη, και κατ' επέκταση δικαιούχου σε αποζημίωση κατά την έννοια του άρθρου 11 του Νόμου, βρίσκεται σε ευθεία σύγκρουση με την ιδιότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας ως δικαιούχου να εγγραφεί στο όνομά της το ίδιο τεμάχιο. Και είναι αυτή τη σύγκρουση που, βάσει του άρθρου 11
(3)του Νόμου, το Δικαστήριο θα είχε εν προκειμένω να λύσει. 38.Το ερώτημα που αναφύεται είναι το εξής꞉ επιτρέπει το Άρθρο 23 του Συντάγματος να ερμηνευθεί το άρθρο 11 κατά τρόπο που να υποχωρεί ή/και να εκμηδενίζεται ή/και να παύει να υφίσταται δικαίωμα της Αιτήτριας σε αποζημίωση για το μέρος της ακίνητης ιδιοκτησίας της επί του οποίου η Κυπριακή Δημοκρατία έχει δυνάμει πολεοδομικού όρου αποκτήσει προηγουμένως δικαίωμα να της παραχωρηθεί και να εγγραφεί επ' ονόματί της ως δημόσια οδός; 39.Κρίνω στο σημείο αυτό κατάλληλο να σημειώσω ότι η απόφαση Σύλβια Χαραλάμπους εκδόθηκε στις 27.2.2001, ήτοι πριν εκδοθεί η απόφαση του ΕΔΔΑ στην υπόθεση Σεργίδης και Χριστοφόρου ν Κυπριακής Δημοκρατίας (Αίτηση αρ. 44730/98). Η απόφαση του ΕΔΔΑ, ημερ. 5.11.2002, δείχνει, κατά την κρίση μου, ότι άνευ εφαρμογής μίας νόμιμης διαδικασίας απαλλοτριώσεως του ακινήτου έναντι αποζημιώσεως, ακόμη και υπό συνθήκες όπου προϋπάρχει δεσμευτική ρυμοτομία, δημιουργεί τον κίνδυνο παραβίασης του δικαιώματος του ανθρώπου στην ειρηνική απόλαυση της ιδιοκτησίας του (peaceful enjoyment of his possessions) το οποίο προβλέπεται στο άρθρο 1 του Πρώτου Πρωτοκόλλου της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (βλ. παρα. 47 έως 53 της εν λόγω απόφασης). 40.Στη βάση, λοιπόν, αυτής της θεώρησης η οποία απορρέει κατά την κρίση μου από την απόφαση του ΕΔΔΑ στην υπόθεση Σεργίδης και Χριστοφόρου, η Αιτήτρια θα πρέπει να θεωρείται δικαιούχος αποζημίωσης κατά την έννοια του άρθρου 11 του Νόμου και απομένει να καθοριστεί το ύψος της αποζημίωσης που θα χορηγηθεί. 41.Ο καθορισμός της αποζημίωσης υπόκειται, εν προκειμένω, στις διατάξεις του άρθρου 10 του Νόμου περί Αναγκαστικής Απαλλοτρίωσης, οι οποίες θα πρέπει να τύχουν εφαρμογής κατά τρόπο συνάδοντα προς το Άρθρο 23 του Συντάγματος και το άρθρο 1 της ΕΣΔΑ. 42.Το Άρθρο 23 του Συντάγματος προνοεί ότι: "
  1. Έκαστος, μόνος ή από κοινού μετ' άλλων, έχει το δικαίωμα να αποκτά, να είναι κύριος, να κατέχη, να απολαύη ή διαθέτη οιανδήποτε κινητήν ή ακίνητον ιδιοκτησίαν και δικαιούται να απαιτή το σεβασμόν του τοιούτου δικαιώματος αυτού. [...]
  2. Στέρηση ή περιορισμός οιουδήποτε τοιούτου δικαιώματος δεν δύναται να επιβληθή, ειμή ως προβλέπεται υπό του παρόντος άρθρου.
  3. Η άσκησις τοιούτου δικαιώματος δύναται να υποβληθή διά νόμου εις όρους, δεσμεύσεις ή περιορισμούς απολύτως απαραιτήτους προς το συμφέρον της δημοσίας ασφαλείας ή της δημοσίας υγιείας ή των δημοσίων ηθών ή της πολεοδομίας ή της αναπτύξεως και χρησιμοποιήσεως οιασδήποτε ιδιοκτησίας προς προαγωγήν της δημοσίας ωφελείας ή προς προστασίαν των δικαιωμάτων τρίτων. Διά πάντα τοιούτον όρον, δέσμευσιν ή περιορισμόν, όστις μειώνει ουσιωδώς την οικονομικήν αξίαν της τοιαύτης ιδιοκτησίας, δέον να καταβάλληται το ταχύτερον δικαία αποζημίωσις, καθοριζομένη, εν περιπτώσει διαφωνίας, υπό πολιτικού δικαστηρίου.
  4. Οιαδήποτε κινητή ή ακίνητος ιδιοκτησία ... δύναται να απαλλοτριωθή αναγκαστικώς υπό της Δημοκρατίας ...προς ούς έχει παραχωρηθή τοιούτον δικαίωμα υπό του νόμου και δη μόνον꞉ (α) προς εξυπηρέτηση σκοπού δημοσίας ωφελείας, ειδικώς καθορισόμενου δια γενικού περί αναγκαστικής απαλλοτριώσεως νόμου,... (β) του τοιούτου σκοπού εξειδικευόμενου δι' ητιολογημένης αποφάσεως της απαλλοτριούσας αρχής εκδιδομένης κατά τας διατάξεις του νόμου... (γ) επί καταβολή τοις μετρητοίς και προκαταβολικώς δικαίας και ευλόγου αποζημιώσεως καθοριζομένης εν περιπτώσει διαφωνίας υπό πολιτικού δικαστηρίου.». 43.Είναι ήδη νομολογημένο ότι περιορισμοί που αφορούν δεσμευτική ρυμοτομία συνιστούν κατά κανόνα πράξεις περιοριστικές και όχι στερητικές της περιουσίας Στέρηση της ιδιοκτησίας υπάρχει μόνο εκεί όπου σαν αποτέλεσμα της δεσμευτικής ρυμοτομίας εκμηδενίζεται εντελώς η αξία του εναπομείναντος μέρους της ιδιοκτησίας (βλ. Ελένη Λαμπή ν Δήμου Λακατάμιας
(1989)3 ΑΑΔ 2856). 44.Περιορισμοί που αφορούν σε δεσμευτική ρυμοτομία εμπίπτουν στις πρόνοιες του Άρθρο 23.3 του Συντάγματος και συνεπώς υπάρχει εκ του Συντάγματος δικαίωμα σε καταβολή αποζημιώσεως από τη Δημοκρατία στον ιδιοκτήτη του οποίου περιορίζεται το δικαίωμα στην ιδιοκτησία σύμφωνα με το μέτρο αποζημιώσεως που θέτει το ίδιο το Άρθρο 23.
  1. Όπου η ίδια ιδιοκτησία απαλλοτριώνεται αναγκαστικά, η αποζημίωση θα πρέπει να εξετάζεται και υπό το φως του άρθρου 23.4(γ) η οποία θέτει διαφορετικό μέτρο αποζημιώσεως. Σε κάθε περίπτωση, όμως, το Άρθρο 23 του Συντάγματος, στην όψη των διατάξεών του, δεν αφαιρεί από τον ιδιοκτήτη το δικαίωμα να διεκδικήσει αποζημίωση για το μόνο λόγο ότι αυτός αποδέχθηκε τον περιορισμό ή την απαλλοτρίωση της περιουσίας του. Ούτε προβλέπεται στο Σύνταγμα η περίπτωση δωρεάν παραχώρησης ή περιορισμού ή απαλλοτρίωσης της ακίνητης ιδιοκτησίας, επί τω ότι ο περιορισμός ή η απαλλοτρίωση της ιδιοκτησίας προορίζεται να εξυπηρετήσει σκοπό δημόσιας ωφελείας.
  2. Την πιο πρόσφατη θεώρηση του Ανωτάτου Δικαστηρίου επί του θέματος της ύπαρξης ή μη δικαιώματος σε αποζημίωση για απαλλοτρίωση, εκεί όπου υφίσταται δεσμευτική ρυμοτομία επηρεάζουσα το απαλλοτριωθέν ακίνητο, αποδίδει η απόφαση στην υπόθεση Δήμος Στροβόλου vs Δώρας Ανδρέου
(2012)1 ΑΑΔ 1510. Λέχθηκε εκεί ότι - «το απόλυτο της πιο πάνω διατύπωσης [της παραγράφου
(4)του Άρθρου 23 του Συντάγματος] δεν αφήνει περιθώριο, και, άλλωστε δεν θα ήταν νοητό να επιτρέπεται στη διοίκηση να στερεί την ιδιοκτησία πολίτη χωρίς την καταβολή εύλογης και δίκαης αποζημίωσης. Η μη αμφισβήτηση από πλευράς εφεσιβλήτων της δεσμευτικής ρυμοτομίας που επιβλήθηκε το 1980, ουδόλως κατά τη γνώμη μας, επηρεάζει την απαίτηση για καταβολή αποζημίωσης. Ούτε βέβαια η συγκατάθεση για διεξαγωγή των έργων, μπορεί, από μόνη της, να θεωρηθεί ως εμπόδιο για τη διεκδίκηση αποζημίωσης. Τα διατυπωθέντα στην υπόθεση Γεν. Εισαγγελέας ν. Ιακωβίδη
(1998)1(Γ) Α.Α.Δ. 1819, ως προς το ρόλο της ρυμοτομίας και του τρόπου συμβολής ενός ατόμου προς το κοινωνικό σύνολο, μας βρίσκει σύμφωνους, πλην όμως αυτή η συμβολή δεν μπορεί να είναι άνευ ανταλλάγματος ενόψει της υφιστάμενης πιο πάνω αναφερθείσας συνταγματικής πρόνοιας.» 46. Συνεπώς, καταλήγω να κρίνω ότι με βάση την πλέον πρόσφατη νομολογία, η Αιτήτρια στην παρούσα υπόθεση έχει δικαίωμα σε αποζημίωση για το απαλλοτριωθέν μέρος του επίδικου ακινήτου της. Ό,τι απομένει είναι ο καθορισμός του ύψους της αποζημίωσης αυτής. ΣΤ. Τρόπος υπολογισμού της αποζημίωσης για το απαλλοτριωθέν τεμάχιο. 47.Στην απόφαση Γενικός Εισαγγελέας ν Φιφής Ιακωβίδη
(1998)1 Α.Α.Δ. 1819, το ζήτημα καθορισμού / υπολογισμού της αποζημίωσης, λέχθηκε ότι, κατ' εφαρμογή του άρθρου 10 (α) του Νόμου, οδηγούσε σε μηδενική αποζημίωση με βάση τα κριτήρια της αγοραίας αξίας στην ελεύθερη αγορά. Παραθέτω το σχετικό απόσπασμα꞉ «Το ύψος της αποζημίωσης με βάση το άρθρο 10(α) του Νόμου αρ. 15/62 ισούται με το ποσό το οποίο η ιδιοκτησία θα απέφερε εάν επωλείτο στην ελεύθερη αγορά κατά το χρόνο της δημοσίευσης της Γνωστοποίησης. Ο οιοσδήποτε περιορισμός είτε είναι υπαρκτός (όπως στην παρούσα υπόθεση) είτε θα επιβληθεί στο μέλλον λαμβάνεται υπ' όψη από τον προτιθέμενο αγοραστή (Βλέπε: Eleni Christodoulides v. The Mayor of Famagusta
(1963)2 C.L.R. 35, Demades & Sons Ltd. v. Republic of Cyprus
(1977)1 C.L.R. 189). Είναι εύλογο να υποτεθεί ότι ένας μελλοντικός αγοραστής που ενδιαφέρεται για τη γη όταν κάμνει προσφορά να την αγοράσει, ή ακόμη και οι ίδιοι οι απαιτητές αν είχαν σκοπό να αναπτύξουν οι ίδιοι τη γη, θα θεωρούσαν ως δεδομένο πως η έκταση που θα ήταν διαθέσιμη για ανάπτυξη δεν θα περιελάμβανε το μέρος της γης που επηρεάζεται από το σχέδιο ρυμοτομίας (Βλέπε: Demades v. Republic (πιο πάνω)). Το θέμα αποτέλεσε αντικείμενο συζήτησης στις πιο πάνω υποθέσεις αλλά και σε αριθμό άλλων αποφάσεων του Ανωτάτου Δικαστηρίου και έχει νομολογιακά επιλυθεί. Στην τελευταία απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου Μαντώ Κυπριανίδη ν. Δήμου Λευκωσίας
(1997)1(A) A.A.Δ. 586 έχει αποφασισθεί ότι κατά τον καθορισμό της αξίας ενός ακινήτου, το γεγονός ότι τούτο επηρεάζεται από δεσμευτικό σχέδιο ρυμοτομίας λαμβάνεται υπόψη στον υπολογισμό της αξίας του στην ελεύθερη αγορά. Επικύρωσε δε την απόφαση του Επαρχιακού Δικαστηρίου που δεν επιδίκασε αποζημιώσεις για μέρος του απαλλοτριωθέντος κτήματος, σε ποσοστό 15% του όλου ακινήτου, επειδή τούτο επηρεάζετο από δεσμευτική ρυμοτομία.». 48. Ωστόσο, στη μεταγενέστερη απόφαση Κάθλιν Γιωργαλλίδου και Βίβιαν Γιωργαλλίδου ν. Γενικός Εισαγγελέας
(2001)1Α Α.Α.Δ 365, ο Χατζηχαμπής Δ., όπως ήταν τότε, εξήγησε ότι ο λόγος της Eleni Christodoulides v. The Mayor of Famagusta
(1963)2 C.L.R. 35, επί της οποίας στηρίχθηκε η Φιφή Ιακωβίδη, «δεν παρέχει έρεισμα για την άποψη της ευπαιδεύτου δικαστή ότι (σ. 29) "κάτω από κανονικές συνθήκες το μέρος που επηρεάζεται από δεσμευτική ρυμοτομία παραχωρείται διά νόμου δωρεάν"». Επεσήμανε, περαιτέρω, ότι ο λόγος της Christodoulides διατυπώθηκε σε συνάρτηση με το άρθρο 13
(1)του περί Οδών και Οικοδομών Νόμου, Κεφάλαιο 96, ως βρισκόταν σε ισχύ πριν τη θέσπιση του Συντάγματος της Κυπριακής Δημοκρατίας. Άρα, δεν λήφθηκε υπόψη στην Christodoulides το Άρθρο 23.4.γ του Συντάγματος ούτε το άρθρο 10(η) του περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμου, το οποίο εξ άλλου δεν ήταν σε ισχύ τότε. Τέλος, ο κ. Χατζηχαμπής, διατύπωσε τη δικαστική κρίση ότι το άρθρο 10(η) του περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμου δεν περιορίζει την καταβλητέα αποζημίωση μόνο στην περίπτωση "hardship". 49. Δεδομένων των πιο πάνω επισημάνσεων, στην Κάθλιν Γιωργαλλίδου ακολουθήθηκε τελικά ο λόγος της Γενικός Εισαγγελέας της Δημοκρατίας ν. Κούλουμου κ.α.
(1995)1 Α.Α.Δ. 728, η οποία συναρτά το άρθρο 10(η) του περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμου (ως εισήχθηκε στο Νόμο αυτό με το άρθρο 6 του Ν.25/83) προς το Άρθρο 23 του Συντάγματος. Όπως το είχε θέσει ο Αρτεμίδης, Δ., στην Κούλουμου - «Η επίμαχη όμως διάταξη, που εισήγαγε το άρθρο 6 του τροποποιητικού Νόμου 25/83, επιβάλλει να συνυπολογίζεται στην αποζημίωση για την απαλλοτρίωση και η αποζημίωση που θα κατεβάλλετο, σύμφωνα με το άρθρο 23 του Συντάγματος, για τους περιορισμούς που τέθηκαν στην ακίνητη ιδιοκτησία, δυνάμει του περί Αρχαιοτήτων Νόμου ή οποιουδήποτε άλλου Νόμου. Η πρόθεση δηλαδή του νομοθέτη, όπως σαφώς δηλούται στο άρθρο 6 και που συνάδει με τις διατάξεις του άρθρου 23 του Συντάγματος, είναι η δια της αποζημιώσεως αποκατάσταση του ιδιοκτήτη απαλλοτριωθείσης ακίνητης ιδιοκτησίας με δίκαιο και εύλογο ποσό, το οποίο αντιπροσωπεύει την αξία της ιδιοκτησίας που στερήθηκε ως αποτέλεσμα των αποφάσεων της διοίκησης. Τόσο οι δια νόμου επιβαλλόμενοι περιορισμοί όσο και η απαλλοτρίωση της ίδιας ακίνητης ιδιοκτησίας είναι αποτέλεσμα αποφάσεων της διοίκησης για το καλό και συμφέρον του συνόλου.».
  1. Υιοθετώντας την Κούλουμου, ο Χατζηχαμπής Δ, διευκρίνισε περαιτέρω τα εξής꞉ «Πρέπει δε να λεχθεί ότι το ίδιο το άρθρο 10(η) δεν αναφέρεται σε οποιαδήποτε μείωση της αξίας λόγω περιορισμών, αλλά μόνο στην περίπτωση που είναι καταβλητέα αποζημίωση για τους περιορισμούς αυτούς δυνάμει του Άρθρου 23, το δε Άρθρο 23.3 παρέχει δικαίωμα αποζημίωσης μόνο σε περίπτωση ουσιώδους μείωσης. Και αν όμως ακόμα το άρθρο 10(η) είχε εφαρμογή μόνο προκειμένου περί ουσιώδους μείωσης, δεν έχουμε αμφιβολία ότι υπήρχε τέτοια στην προκειμένη περίπτωση.».
  2. Τα γεγονότα στην Κάθλιν Γιωργαλλίδου ήταν όμοια με εκείνα της παρούσας υπόθεσης. Τα αναφέρω για χάριν σύγκρισης. Εκεί, το διάταγμα απαλλοτρίωσης, ημερομηνίας 26.10.1990, αφορούσε έκταση 483 τ.μ. κτήματος συνολικής έκτασης 4,325 τ.μ., σκοπούσε δε στη διαπλάτυνση και βελτίωση της Λεωφόρου Νίκου Παττίχη στην οποία ευρίσκετο το εν λόγω κτήμα. Εντός του κτήματος ευρίσκετο από εικοσιπενταετίας διώροφη οικία. Η απαλλοτριωθείσα έκταση είχε πλάτος περί τα 9 μ. της πρόσοψης του κτήματος, σε αυτή, δε, δημιουργήθηκε στάση λεωφορείων. Η απόσταση της οικίας από το δρόμο μειώθηκε από 16 μ. σε 6 μ. ως αποτέλεσμα. Όλη η έκταση της απαλλοτρίωσης ενέπιπτε σε χώρο που ήδη επηρεάζετο από δύο διατάγματα δεσμευτικής ρυμοτομίας συνολικής έκτασης 533 τ.μ. Το κτήμα ενέπιπτε εν μέρει στην πολεοδομική ζώνη Εβ4, με συντελεστή δόμησης 150% και κάλυψη 50%, και εν μέρει στην πολεοδομική ζώνη Κα4, με συντελεστή δόμησης 120% και κάλυψη 50%.
  3. Εφαρμόζοντας το άρθρο 10(η) σε συνάρτηση με το Άρθρο 23 του Συντάγματος για σκοπούς υπολογισμού της καταβλητέας αποζημίωσης, ο Χατζηχαμπής Δ, σημείωσε στην Κάθλιν Γιωργαλλίδου τα εξής꞉ «Η δεδομένη αξία του κτήματος μειώθηκε κατά £31.395, είναι δε κοινό έδαφος ότι ουδεμία υπεραξία επήλθε στο κτήμα. Αν και η έκταση και η συνολική αξία του κτήματος ήταν μεγάλη αναλογικά προς την του απαλλοτριωθέντος μέρους, η μείωση της αξίας του κατά τόσο μεγάλο ποσό δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί άλλως παρά ως ουσιώδης, και ακόμα περισσότερο αν προστεθεί και η απώλεια ως εκ της ανάλογης μείωσης του ποσοστού δόμησης και κάλυψης του υπολοίπου κτήματος με την αφαίρεση μιας τόσο υπολογίσιμης έκτασης 483 τ.μ. Επισημαίνουμε δε ότι το Άρθρο 23.3 αναφέρεται ειδικά σε ουσιώδη μείωση της οικονομικής αξίας του κτήματος και όχι ουσιώδη επηρεασμό του από οποιαδήποτε αλλη άποψη (ανάπτυξη, χρήση, ή άλλη) όπως το εξέλαβε η ευπαίδευτη δικαστής. Σίγουρα, η ουσιώδης μείωση της οικονομικης αξίας του κτήματος δεν κρίνεται με αναφορά προς οποιοδήποτε προκαθορισμένο 'λογικό' ποσοστό, όπως το εισηγούμενο 15%, αλλά ούτε και αποκλείεται απλώς και μόνο διότι το υπόλοιπο κτήμα εξακολουθει να είναι πρόσφορο σε ανάπτυξη. Η ουσιώδης μείωση της οικονομικής αξίας του κτήματος συναρτάται ιδιαίτερα προς την ίδια την αξία της αφαιρούμενης έκτασης και το μέγεθός της σε σχέση με τον ανάλογο επηρεασμό των προοπτικών οικονομικής ανάπτυξης του υπολοίπου κτήματος. Αυτό που μετρά είναι η ίδια η μείωση της οικονομικής αξίας του κτήματος ως εκ της αποτιμούμενης σε χρήμα απώλειας της επηρεαζόμενης έκτασης και του ακόλουθα ανάλογου επηρεασμού των δυνατοτήτων πλήρους ανάπτυξης του κτήματος.». (Η έμφαση με έντονα γράμματα είναι του παρόντος Δικαστηρίου.)
  4. Κατ' εφαρμογή των πιο πάνω αρχών, το αποτέλεσμα στην Κάθλιν Γιωργαλλίδου ήταν να ληφθεί υπόψη ότι η απαλλοτριωθείσα έκταση ήταν «σχεδόν ενός οικοπέδου» με δεδομένη αξία £31.395, και λέχθηκε ότι δεν θα μπορούσε παρά να θεωρηθεί ως «hardship» αν η στέρηση της αξίας αυτής ως εκ της ρυμοτομίας δεν αποζημιώνετο, εφόσον μάλιστα ουδεμία υπεραξία επήλθε στο υπόλοιπο κτήμα. Υιοθετήθηκε, επίσης, το μέτρο ότι "the amount of loss sustained in this case ... is not an amount which could reasonably be expected to be accepted or suffered by a public and fair-minded citizen in favour of public interest without any compensation.". Τούτων λεχθέντων, η έφεση πέτυχε και η καταβλητέα αποζημίωση καθορίστηκε σε £31.
  6. Στην πλέον πρόσφατη απόφαση στην υπόθεση Δήμος Στροβόλου vs Δώρας Ανδρέου
(2012)1 ΑΑΔ 1510 το Δικαστήριο επικύρωσε την πρωτόδικη απόφαση, η οποία ερμηνεύοντας το εύρος της αποζημίωσης που επιδικάζεται βάσει του άρθρου 10(η) του Νόμου έθεσε το μέτρο ως εκείνο της αποζημίωσης «για την πλήρη αξία ή ίση με την μείωση της αξίας», λέγοντας ότι - «Ο ιδιοκτήτης ακινήτου το οποίο απαλλοτριώνεται και το οποίο υπόκειται σε περιορισμούς που τέθηκαν δια νόμου (όπως π.χ. περιορισμοί για ρυμοτομία) και οι οποίοι μειώνουν την αξία του ακινήτου δικαιούται να αποζημιωθεί για την πλήρη αξία, αφού στην αποζημίωση για την απαλλοτρίωση προστίθεται και αποζημίωση για τους περιορισμούς που τέθηκαν ή ίση με τη μείωση της αξίας λόγω των περιορισμών».
  1. Επικυρώνοντας την πρωτόδικη απόφαση, το Ανώτατο Δικαστήριο υιοθέτησε στην Δώρα Ανδρέου τα λεχθέντα στην Κάθλιν Γιωργαλλίδου. Σημείωσε, μεταξύ άλλων, τα εξής: «Στην προκείμενη περίπτωση οι εφεσίβλητοι στερήθηκαν ένα μέρος της κτηματικής τους περιουσίας εκτάσεως 560τ.μ. Αυτή η έκταση γης έχει μια συγκεκριμένη αξία, αποτιμούμενη σε χρήμα, όπως έχει καθορίσει το πρωτόδικο δικαστήριο, ήτοι £61.
  2. [.] Η μείωση της αξίας της περιουσίας των εφεσιβλήτων είναι έκδηλη. Αυτή η έκταση γης περιήλθε στην κατοχή του κράτους δυνάμει του διατάγματος απαλλοτρίωσης, συνακόλουθα οι εφεσίβλητοι θα πρέπει να αποζημιωθούν. Ούτε επειδή η ρυμοτομία στοχεύει στο δημόσιο καλό, θα πρέπει να οδηγήσει σε αποστέρηση του δικαιώματος αποζημίωσης για τους εφεσίβλητους. Οι τελευταίοι είχαν ένα συγκεκριμένα κτήμα το οποίο είναι μεν αχρησιμοποίητο ως χωράφι, πλην όμως τούτο εφαπτόταν δημοσίου δρόμου, και η δημιουργηθείσα διαπλάτυνση δεν οδηγεί σε συμπέρασμα βελτίωσης της αξίας του. Η αποστέρηση οδηγεί σε αποζημίωση.»
  3. Ας σημειωθεί ότι τα γεγονότα στην Δήμος Στροβόλου vs Δώρας Ανδρέου είχαν ως εξής: Με τη Γνωστοποίηση Απαλλοτρίωσης αρ.1165 εκδηλώθηκε η πρόθεση των εφεσειόντων να απαλλοτριώσουν μέρος του πιο πάνω ακινήτου με σκοπό τη διαμόρφωση της συμβολής των οδών Μακεδονίας και Ελαιώνων. Στις 27 Μαΐου 2002 δημοσιεύθηκε σχετικό Διάταγμα Απαλλοτρίωσης. Το μέρος του ακινήτου, το οποίο επηρεάστηκε από την απαλλοτρίωση, ήταν μια λωρίδα γης, κατά μήκος της πρόσοψης του ακινήτου, συνολικού εμβαδού 560τ.μ. Το εν λόγω ακίνητο είναι χωράφι μεγάλου εμβαδού μεγέθους 4,237τ.μ., το οποίο εφάπτεται στην οδό Ελαιώνων στο Στρόβολο. Το σχήμα του ακινήτου είναι περίπου ορθογώνιο με μεγάλη πρόσοψη στην οδό Ελαιώνων και με βάθος περισσότερο από ένα κανονικό οικόπεδο. Ο συνήγορος των εφεσιβλήτων υποστήριξε την ορθότητα της πρωτόδικης απόφασης στο σύνολο της, αναφέροντας ουσιαστικά, ότι η διαπλάτυνση του δρόμου δεν είχε προσδώσει οποιαδήποτε περαιτέρω αξία στο εναπομείναν κτήμα των εφεσιβλήτων. Αντίθετα, με τη δημιουργία μιας μεγάλης διασταύρωσης, στη συμβολή των οδών Ελαιώνων και Μακεδονιτίσσης, αυξήθηκε η τροχαία κίνηση με τη δημιουργία οχληρίας στην περιοχή. Το Ανώτατο Δικαστήριο σημείωσε τα εξής: «Η προσέγγιση του πρωτόδικου δικαστηρίου ότι η εκτέλεση των έργων δεν επιφέρει επαύξηση στο εναπομείναν μέρος του κτήματος, είναι, κατά τη γνώμη μας, ορθή. Εκτός από τη σχετική νομοθετική πρόνοια του Άρθρου 10(γ) του περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμου του 1962 (Ν.15/62), δεν τέθηκε πρωτοδίκως οποιαδήποτε μαρτυρία που να οδηγεί προς την αντίθετη κατεύθυνση.». 57.Το Ανώτατο Δικαστήριο διαφοροποίησε την υπόθεση Δώρα Ανδρέου από την υπόθεση Δήμος Αγλαντζιάς ν. Γεωργίου
(2007)1(Α) Α.Α.Δ. 210, γιατί σε εκείνην η κατασκευή της Λεωφ. Κυρηνείας στην Αγλαντζιά βελτίωσε και βοήθησε στην εμπορική ανάπτυξη της περιοχής και του συγκεκριμένου κτήματος του τότε εφεσίβλητου, όπου, με την εξασφάλιση αδείας οικοδομής, ανήγειρε καταστήματα. Στην Δώρα Ανδρέου το ακίνητο των εφεσιβλήτων βρίσκεται σε οικιστική περιοχή, εφαπτόταν δημοσίου δρόμου και η εκτέλεση των έργων δεν επέφερε οποιαδήποτε βελτίωση. 58.Έχοντας κατά νου όλα τα ανωτέρω, προχωρώ να εξετάσω τα δεδομένα της παρούσας υπόθεσης υπό το φως του διαθέσιμου μαρτυρικού υλικού, προκειμένου να αποδώσω στην Αιτήτρια αποζημίωση κατά τα αναφερόμενα στο άρθρο 10(η) του Νόμου αναφορικά με το απαλλοτριωθέν τμήμα της ακίνητης ιδιοκτησίας της. Στ. Η προσκομισθείσα μαρτυρία - Παράθεση και Αξιολόγηση. 59.H Αιτήτρια κάλεσε δύο μάρτυρες꞉ 59.
  1. Τον κ. Κωνσταντίνο Παυλίδη, ιδιώτη εκτιμητή ακινήτων (στο εξής «ο ΜΕ.1»), και 59.
  2. Τον κ. Τάκη Αποστολίδη, ιδιώτη πολιτικό μηχανικό της ανεγερθείσας κατοικίας (στο εξής «ο ΜΕ2»). 60.Από την άλλη, η Αποζημιούσα Αρχή κάλεσε τρεις μάρτυρες꞉ 60.
  3. Την κα Λουκία Ζορπά, εκτιμητή στο Επαρχιακό Κτηματολογικό Γραφείο Λευκωσίας (στο εξής «η ΜΥ1»), 60.
  4. Την κα Χρύσω Χριστοφόρου, ελέγκτρια στο Επαρχιακό Κτηµατολογικό Γραφείο Λευκωσίας (στο εξής «η ΜΥ2»), και 60.
  5. Τον κ. Νίκο Κωνσταντινίδη, υπάλληλο στο Τμήμα Δημοσίων Έργων του Υπουργείου Συγκοινωνιών και Έργων (στο εξής «ο ΜΥ3»).
  6. Ο ΜΕ1 δήλωσε ότι είναι απόφοιτος του Πανεπιστημίου του Liverpool με πτυχίο στα Economics, έχει Master στις εκτιμήσεις ακινήτων από το City University, είμαι μέλος του ΕΤΕΚ και του RICS Royal Institution of Chartered Surveyors και έχει 18 χρόνια εμπειρίας.
  7. Ο ΜΕ1 υιοθέτησε στο πλαίσιο της κυρίως εξέτασής του το περιεχόμενο της Έκθεσης Εκτίμησης, ημερ. 27.10.2009, που αυτός ετοίμασε κατ' εντολή της Αιτήτριας (βλ. το Έγγραφο Β). Ποια ήταν τα εκτιμητικά έξοδα, δηλαδή η αμοιβή του, δεν το κατέγραψε στην έκθεσή του ο ΜΕ1, ούτε έγινε οποιαδήποτε αναφορά στο πλαίσιο της προφορικής μαρτυρίας του.
  8. Δεν χρειάστηκε να αντεξεταστεί ο ΜΕ1 αναφορικά με την εκτιμώμενη αξία του επίδικου ακινήτου, εφόσον τούτη συμφωνήθηκε ότι κατά τον ουσιώδη χρόνο της δημοσίευσης της Γνωστοποίησης Απαλλοτρίωσης ανήρχετο στο ποσό των €23/τ.μ..
  9. Ο ΜΕ1 ανέφερε ότι το γεγονός ότι αφαιρέθηκαν 631 τ.μ. από το επίδικο ακίνητο προκειμένου να διαπλατυνθεί ο δρόμος επέφερε υποτίμηση της αξίας του ακινήτου και προκάλεσε επιζήμια επίδραση. Το πλάτος του ακινήτου μειώθηκε κατά 5 μέτρα ενώ η πρόσοψη παρέμεινε η ίδια (120 μ.). Αυτή η μείωση του πλάτους δημιούργησε προβλήματα όσον αφορά την τοποθέτηση της κατοικίας σε σχέση με το δρόμο. Μια κατοικία πρέπει να απέχει 15 μέτρα από το όριο του δρόμου. Η κατοικία της Αιτήτριας απέχει μόνο 6 μέτρα από το δρόμο.
  10. Περαιτέρω, σύμφωνα με τον ΜΕ1, επειδή το επίδικο ακίνητο βρισκόταν στο επίπεδο του δρόμου με την κατασκευή του έργου πάνω από το επίπεδο του δρόμου, δημιουργήθηκε μία δυσκολία στην πρόσβαση της εισόδου και εξόδου του ακινήτου και οι ιδιοκτήτες επωμίσθηκαν και το πρόσθετο κόστος κατασκευής τοίχου αντιστήριξης.
  11. Κληθείς κατά την αντεξέτασή του να εξηγήσει πώς υπολογίζει την επιζήμια επίδραση για το εναπομείναν μέρος του ακινήτου, ο ΜΕ1 εξήγησε ότι υπολογίζει το κόστος που έχει δαπανηθεί με βάση «το μέσο αγοραστή», όχι το συγκεκριμένο ιδιοκτήτη. Θεωρεί ότι το επιπλέον κόστος που θα είχε ένας μέσος αγοραστής γι' αυτό το κτήμα, όπως το κόστος ανέγερσης τοίχου για να λύσει το πρόβλημα στην είσοδο και για να μετατοπίσει το σπίτι, αποτελεί την επιζήμια επίδραση.
  12. Κρίνω ωστόσο ότι ο ΜΕ1 δεν υπήρξε πειστικός σε ό,τι αφορά τα επιμέρους στοιχεία που έλαβε υπόψη του κατά τον υπολογισμό της επιζήμιας επίδρασης. Έδειξε να μην έχει επαληθεύσει με επιτόπια επίσκεψη τα λεγόμενά του ή/και να μην έχει διεξαγάγει δική του έρευνα αναφορικά με ισχυρισμούς γεγονότων που πρόβαλε μέσω της εκτίμησής του για οποιαδήποτε, παρά μόνο τους μετέφερε βασιζόμενος στις δηλώσεις τρίτων προσώπων και εν προκειμένω του περιβάλλοντος της Αιτήτριας, η οποία έχει συμφέρον στην έκβαση της παραπομπής.
  13. Συγκεκριμένα, αναφέρω ότι꞉ 68.
  14. Όταν ο ΜΕ1 ρωτήθηκε αν πήγε επί τόπου για να διαπιστώσει αν μειώθηκε το πλάτος του επίδικου ακινήτου κατά 5 μέτρα, ο ΜΕ1 απάντησε αρνητικά. 68.
  15. Σε υποβολή που του έγινε από τη συνήγορο της Αποζημιούσας Αρχής ότι ο τοίχος που κατασκεύασε με δικά της έξοδα η Αιτήτρια ήταν στην πραγματικότητα «τοιχαράκι περίφραξης 90 εκ. για οριοθέτηση της ακίνητης ιδιοκτησίας της Αιτήτριας και όχι τοίχος αντιστήριξης, ο ΜΕ1 ομολόγησε ότι την πληροφορία ότι επρόκειτο για τοίχο αντιστήριξης αυτός την έλαβε από τον ιδιοκτήτη του τεμαχίου. 68.
  16. Σε υποβολή που του έγινε ότι η αλλαγή των αρχιτεκτονικών σχεδίων έγινε για σκοπούς λειτουργικότητας της ανεγειρόμενης κατοικίας και όχι για λόγους υψομετρικής διαφοράς μεταξύ του επίδικου ακινήτου και του κατασκευασθέντος έργου επί του απαλλοτριωθέντος τεμαχίου, ο ΜΕ1 απάντησε ότι δεν γνωρίζει. 68.
  17. Σε υποβολή που του έγινε ότι ο λόγος που η ανεγερθείσα κατοικία απέχει 6 μέτρα από το δρόμο αντί 15 μέτρα είναι διότι αυτό ζήτησε ο ιδιοκτήτης του επίδικου ακινήτου και προς τούτο του χορηγήθηκε η τροποποιημένη πολεοδομική άδεια αρ. 60868 (ΛΕΥ/1283/2001/Β), ο ΜΕ1 απάντησε ότι δεν γνωρίζει.
  18. Ο Μ.Ε.2 ανέφερε ότι, κατόπιν οδηγιών της Αιτήτριας και του συζύγου της, µετέβη επί τόπου στο τεµάχιο 56 για να εξετάσει κατά πόσο µπορούσε να εφαρµοστεί το αρχιτεκτονικό σχέδιο που είχε ετοιµάσει µετά την απαλλοτρίωση και διαπλάτυνση του δρόµου. Διαπίστωσε ότι το Τεµάχιο είχε στενέψει και το εγκεκριµένο αρχιτεκτονικό σχέδιο από την Πολεοδοµία δεν µπορούσε να εφαρµοστεί. Υπήρχε υψοµετρική διαφορά 1.5 µέτρα και ως εκ τούτου ήταν πολύ δύσκολη η πρόσβαση στο τεµάχιο. Πέραν τούτου λόγω του ότι επηρεάστηκε η ασφαλής πρόσβαση προς το τεµάχιο χρειάστηκε να γίνουν επιπλέον κατασκευαστικές εργασίες. Τα εγκριµένα σχέδια (ως το Έγγραφο Ε) δεν µπορούσαν να τροποποιηθούν και έτσι έκανε νέα σχέδια (ως το Έγγραφο Στ) µε καλύτερη πρόσβαση προς το τεµάχιο.Για τα νέα σχέδια που έκανε, ο ΜΥ2 δήλωσε ότι πληρώθηκε €3.
  19. Ανέφερε ακόµα ότι εντός του τεµαχίου υπήρχε τοίχος αντιστήριξης, ο οποίος έπρεπε να γίνει αναγκαστικά αφού υπήρχε πρόβληµα διάβρωσης του εδάφους και ήταν επικίνδυνο λόγω της υψοµετρικής διαφοράς. Αν και δεν κατασκεύασε ο ίδιος τον συγκεκριµένο τοίχο αντιστήριξης γνωρίζει από την πείρα του ότι στοιχίζει γύρω στις €12.
  20. Ο Μ.Ε.2 ανέφερε ακόµα ότι δεν ασχολήθηκε µε τη λειτουργικότητα του εγκεκριµένου σχεδίου αλλά µε την εφαρµογή του.
  21. Η ΜΥ1 ανέφερε ότι ετοίµασε Έκθεση Εκτίµησης για το επίδικο ακίνητο, την οποία κατάθεσε στο Δικαστήριο ως Έγγραφο Δ και υιοθέτησε το περιεχόµενο της.
  22. Σε ερώτηση που τέθηκε στην ΜΥ1 κατά πόσο αυτή διαπίστωσε υψοµετρική διαφορά κατά την επιτόπια επίσκεψη της, απάντησε ότι υπάρχει κάποια υψοµετρική διαφορά. Ωστόσο, από αλληλογραφία που είχαν µε το Τµήµα Δηµοσίων Έργων, οι τελευταίοι τους ενηµέρωσαν ότι ο δρόµος ήταν πάντα σ' αυτό το υψόµετρο, απλώς τώρα έχει διαπλατυνθεί. Ανέφερε ακόµα η ΜΥ1 ότι, από την πείρα που αυτή έχει σαν εκτιµήτρια, όπου γίνονται έργα βελτίωσης οδών, επέρχεται πάντα µια υπεραξία στα ακίνητα. Στην παρούσα περίπτωση όπου έχει διαπλατυνθεί ο δρόµος, ευθυγραµµίστηκε και βελτιώθηκε το οδικό δίκτυο, το κτήµα απέκτησε υπεραξία 10% και όχι επιζήµια επίδραση.
  23. Αντεξεταζόµενη η ΜΥ1 ανέφερε ότι µπορεί τα 631τ.µ. να θεωρείται µεγάλη έκταση αλλά τα 2380 τ.µ. που αποµένουν στο ακίνητο είναι µεγάλη έκταση γης. Το κτήµα είναι σε γεωργική γη και εµπίπτει σε πολεοδοµική ζώνη Γ
  24. Κατά τον ουσιώδη χρόνο το κτήµα είχε όλες τις υπηρεσίες για οικοδόµηση κατοικίας, γι' αυτό η πολεοδοµία έδωσε άδεια να κτίσουν αλλά έβαλε όρο ρυµοτοµίας.
  25. Αντεξεταζόµενη κατά πόσον η Αιτήτρια, η οποία έκτισε την κατοικία της κοντά στον υπεραστικό δρόµο, πρέπει να υποστεί αυξηµένη τροχαία κίνηση, ρύπους και µόλυνση, η ΜΥ1 απάντησε ότι αυτό ήταν καθαρά επιλογή της Αιτήτριας. Η ΜΥ1 ανέφερε ακόµη ότι δεν υπάρχει τοίχος αντιστήριξης στο κτήµα, αλλά ένα τοιχαράκι περίφραξης ύψους 90 εκ. για οριοθέτηση της ιδιοκτησίας της Αιτήτριας.
  26. Η ΜΥ2 ανέφερε ότι επιθεώρησε επί τόπου το ακίνητο περί τα τέλη του 2012 γιατί στις 23/1/2013 είχε συνάντηση στο γραφείο του Γενικού Εισαγγελέα µε τη Δικηγόρο της Δηµοκρατίας που χειριζόταν την υπόθεση, καθώς και τον τότε Δικηγόρο και Εκτιµητή της Αιτήτριας. Ακολούθως, στις 25/1/2013 είχε συνάντηση µε τον κο Νίκο Κωνσταντινίδη του Τµήµατος Δηµοσίων Έργων, ο οποίος την ενηµέρωσε ότι ο δρόµος παρέµεινε στο ίδιο ύψος που ήταν και πριν την Απαλλοτρίωση. Την ίδια ηµέρα, 25/1/2013, η Μ.Υ.2 είχε συνάντηση στο Τµήµα Πολεοδοµίας και Οικήσεως στην παρουσία του ιδιώτη εκτιµητή όπου ενηµερώθηκαν ότι µε βάση την πολεοδοµική άδεια ΛΕΥ/1977/1999, ηµερ. 24/02/2000 υπάρχει ο όρος (14 και 501) για παραχώρηση γης για σκοπούς διεύρυνσης του δρόµου.
  27. Η Μ.Υ.2 ανέφερε ακόµη ότι είχε τηλεφωνική επικοινωνία µε τον πολιτικό µηχανικό της κατοικίας κ. Τάκη Αποστολίδη, ο οποίος την ενηµέρωσε ότι η αλλαγή των σχεδίων δεν οφειλόταν στην υψοµετρική διαφορά, αλλά οφειλόταν στη λειτουργικότητα του σπιτιού. Προς υποστήριξη του ισχυρισµού της, η ΜΥ2 κατέθεσε στο Δικαστήριο τα αρχικά αρχιτεκτονικά σχέδια (Έγγραφo Ε) και τα τροποποιηµένα αρχιτεκτονικά σχέδια (Έγγραφο Στ) όπου είναι εµφανές ότι αυτά άλλαξαν για σκοπούς λειτουργικότητας της κατοικίας. Ήταν η θέση της ΜΥ2 ότι, όπως φαίνεται από τα αρχιτεκτονικά σχέδια, η δεύτερη κατοικία είναι πιο µεγάλη από την πρώτη. Αν το τεµάχιο είχε επηρεαστεί από την Απαλλοτρίωση, η κατοικία θα ήταν σαφώς πιο µικρή.
  28. Ερωτηθείς να πει αν κατά την επιτόπια εξέταση πρόσεξε οποιαδήποτε υψοµετρική διαφορά, η ΜΥ2 απάντησε ότι το επίδικο κτήµα είχε ελάχιστη υψοµετρική διαφορά πριν από τη διεύρυνση του δρόµου. Σε ερώτηση πόση περίπου ήταν η υψοµετρική διαφορά απάντησε ότι πρέπει να ήταν κάτω από 50 εκατοστά. Σε υποβολή που της έγινε ότι η υψοµετρική διαφορά υπερβαίνει το 1.25 εκατοστά απάντησε ότι δεν είναι πάνω από 50 εκατοστά όπως αυτή το έχει υπολογίσει, έχοντας πάει επί τόπου. Σε ερώτηση που της έγινε αν είναι εύκολο κάποιος να φτάσει στο ύψος του κτήµατος απάντησε θετικά και είπε ότι µεταξύ τους υπάρχει ένα αυλάκι και µία ράµπα µικρού ύψους. Προς υποστήριξη της θέσης της έδειξε στο Δικαστήριο µία φωτογραφία της ανεγερθείσας οικίας που της έστειλε το Τµήµα Δηµοσίων Έργων, όπου δεν φαίνεται να υπάρχει υψοµετρική διαφορά.
  29. Ο ΜΥ3 ανέφερε ότι του ζητήθηκε από το Επαρχιακό Κτηµατολογικό Γραφείο Λευκωσίας να διαπιστώσει αν δηµιουργήθηκε υψοµετρική διαφορά στο τεµάχιο 56 Φ/Σχ. 29/03 λόγω της διαπλάτυνσης του δρόµου που εφάπτεται του επίδικου ακινήτου. Ανέφερε ότι µετέβη επί τόπου και διαπίστωσε ότι το οδόστρωµα διατηρήθηκε στο ίδιο ακριβώς επίπεδο και καµία υψοµετρική διαφορά δεν έχει δηµιουργηθεί. Περαιτέρω, στο όριο του τεµαχίου 56 κατασκευάστηκε από τον ιδιοκτήτη τοιχαράκι περίφραξης ύψους 90 εκ. περίπου για οριοθέτηση της ιδιοκτησίας του και όχι τοίχος αντιστήριξης. Ενηµέρωσε σχετικά τον Επαρχιακό Κτηµατολογικό Λειτουργό Λευκωσίας µε επιστολή του ηµεροµηνίας 15.3.
  30. Η εν λόγω επιστολή κατατέθηκε στο Δικαστήριο ως Έγγραφο Ζ.
  31. Επιπρόσθετα ο ΜΥ3 ανέφερε ότι και ο ίδιος όταν επισκέφθηκε το τεµάχιο διαπίστωσε ότι η υψοµετρική διαφορά είναι πάρα πολύ µικρή και προς τούτο κατέθεσε µία φωτογραφία στο Δικαστήριο όπου δεν φαίνεται να υπάρχει υψοµετρική διαφορά (Έγγραφο Η). Εξήγησε στο Δικαστήριο ότι στη φωτογραφία φαίνεται καθαρά ότι υπάρχει συνήθης πρόσβαση προς την κατοικία όπως υπάρχουν σε πολλές κατοικίες επί του δρόµου στην περιοχή. Στη φωτογραφία φαίνεται επίσης ότι το τοιχαράκι που φαίνεται µε άσπρο χρώµα δεν είναι τοίχος αντιστήριξης αλλά τοιχαράκι περίφραξης. Ανέφερε ότι το τοιχαράκι προβλέπεται να γίνει από τους συνήθεις όρους της Πολεοδοµίας για οριοθέτηση του Τεµαχίου. Υπολογίζει ότι το Τοιχαράκι έχει ύψος 90 εκατοστά ενώ σε υποβολή που του έγινε ότι µπορεί το ύψος της περίφραξης να είναι 1.20 μ. - 1.30 μ. απάντησε ότι σύµφωνα µε τους συνήθεις όρους της Πολεοδοµίας δεν µπορεί να ξεπερνά το 1.10 μ. Ο Μ.Υ. 3 εξηγώντας τη φωτογραφία ανέφερε στο Δικαστήριο ότι µπροστά από το τοιχαράκι υπάρχει κατασκευασµένο κανάλι του Τµήµατος Υδάτων (αυλάκι άρδευσης σκεπασµένο µε σχάρα) κατασκευασµένο από το Τµήµα Δηµοσίων Έργων στα πλαίσια διαπλάτυνσης του δρόµου, το οποίο βρίσκεται ακριβώς στο ίδιο υψόµετρο µε το τεµάχιο. Το Τµήµα Δηµοσίων Έργων τοποθέτησε το υψόµετρο και έκτισε από κει και πέρα. Την υψοµετρική διαφορά των 20-30 εκατοστών που πάντα είχε το τεµάχιο 56 την έκλεισε το κανάλι που όπως φαίνεται και στη φωτογραφία κτίστηκε µε βάση το αυλάκι. Ερωτηθείς αν υπήρχε και άλλο θεµέλιο ο Μ.Υ.3 απάντησε θετικά και εξήγησε ότι για να µπορέσει ο Πολιτικός Μηχανικός να στηρίξει τέτοιο τοιχαράκι πρέπει να έχει και 1 µέτρο θεµέλιο και εξαρτάται από το είδος του εδάφους και όχι από την υψοµετρική διαφορά. Ερωτηθείς αν υπήρχε εκβάθυνση του θεµελίου σε αυτήν την περίπτωση ο Μ.Υ.3 απάντησε ότι δεν έγινε εµβάθυνση για να καλύψει τη υψοµετρική διαφορά, αλλά για να στερεώσει σωστά το τοιχαράκι περίφραξης να µην γύρει. Ο Μ.Υ. 3 ανέφερε ακόµα ότι το κανάλι που κατασκευάστηκε από το Τµήµα Δηµοσίων Έργων είναι υποβοηθητικό για τη στήριξη του τοίχου περίφραξης και ως εκ τούτου ο ιδιοκτήτης της κατοικίας γλύτωσε κόστος διότι δεν χρειάστηκε να κάνει εκσκαφές και καλούπι. Στ. Αξιολόγηση και συμπεράσματα Δικαστηρίου 79.Ο ΜΕ2 και οι τρεις μάρτυρες υπεράσπισης μου έκαναν θετική εντύπωση. Ο μόνος που δεν με έπεισε με την προφορική μαρτυρία του για τους λόγους που εξήγησα ανωτέρω ήταν ο ΜΕ
  32. 80.Εν πάση περιπτώσει, επί του ουσιώδους μέρους της γραπτής έκθεσης εκτίμησης του ΜΕ1 (Έγγραφο Β) επαναλαμβάνω ότι δεν χρειάστηκε να αντεξετασθεί εφόσον δηλώθηκε εκ συμφώνου η αξία της γης ανά τ.μ. στα 23 ευρώ/τ.μ.. Πέραν αυτού τα φυσικά και νομικά χαρακτηριστικά του επίδικου ακινήτου, ως περιγράφονταν στην έκθεση εκτίμησης του ΜΕ1, συνάδουν με εκείνα που περιγράφει στην έκθεσή της η ΜΥ1, της οποίας τη μαρτυρία αποδέχομαι.
  33. Εν προκειμένω, πρόκειται για χωράφι στα ανατολικά του χωριού Αστρομερίτη στην βόρια μεριά του κυρίου δρόμου που οδηγεί στο χωριό Περιστερώνα, σε γεωργική περιοχή που συνορεύει με την οικιστική περιοχή του χωριού. Είναι χωράφι με επίπεδη επιφάνεια και εφάπτεται του κυρίου δρόμου. Εμπίπτει στην Πολεοδομική ζώνη Γ3, με συντελεστή δόμησης 10% και συντελεστή κάλυψης 10% για οικοδόμιση 2 ορόφων και ύψους ορόφων 8.30 μέτρα. 82.Είναι παραδεκτό και αποτελεί εύρημά μου ότι απαλλοτριώθηκαν 631 τ.μ. από σύνολο 3011 τ.μ., έκταση που ανέρχεται στο 21% περίπου του όλου. Πρόκειται για σημαντικό ποσοστό, μεγαλύτερο από εκείνο στην υπόθεση Κάθλιν Γιωργαλλίδου που ήταν περίπου 15%. Εδώ η απαλλοτριωθείσα έκταση υπερβαίνει το εμβαδόν ενός κανονικού οικοπέδου και αυτό αναδείχθηκε στη μαρτυρία του ΜΕ1, χωρίς να αμφισβητηθεί από τις κτηματολόγους ΜΥ1 και ΜΥ
  34. 83.Συσχετίζοντας και συγκρίνοντας τη μαρτυρία του ΜΕ2 με εκείνην των μαρτύρων υπεράσπισης έχω να σημειώσω τα εξής: 83.
  35. Από τη μαρτυρία του ΜΕ2 είμαι ικανοποιημένη ότι αποδεικνύεται κατά τρόπο αντικειμενικό η έκδοση νέων αρχιτεκτονικών σχεδίων. Ως προς το κόστος της ετοιμασίας αυτών δεν παρουσιάστηκε κάποια απόδειξη, ούτε όμως αμφισβητήθηκε από την αντίδικο το συγκεκριμένο ποσό που ανέφερε ο ΜΕ
  36. Εν πάση περιπτώσει, κρίνω ότι μία σύγκριση των δύο σχεδίων δείχνει όπως σωστά παρατήρησε η συνήγορος της Αιτήτριας και η ΜΥ2 ότι περιέχουν διαφορές σε ό,τι αφορά τη διαρρύθμιση και το μέγεθος της κατοικίας, αλλαγές οι οποίες δεν τεκμηριώθηκε ότι είναι στο σύνολό τους αιτιωδώς συνυφασμένες με την απαλλοτρίωση μέρους του ακινήτου στο οποίο θα τοποθετείτο η κατοικία αντί προϊόν της ελεύθερης επιλογής και βούλησης της ιδιοκτήτριας της κατοικίας. Γι' αυτό και δεν θεωρώ ορθό και δίκαιο να αντιμετωπίσω το κόστος των νέων αρχιτεκτονικών σχεδίων ως ζημιά που υπέστηκε η Αιτήτρια στην ακίνητη ιδιοκτησία της εξαιτίας της απαλλοτρίωσης, η οποία να χρήζει αποκατάστασης δια αποζημίωσης. 83.
  37. Όσον αφορά το κόστος κατασκευής του τοίχου, επίσης δεν άκουσα να αμφισβητείται το συγκεκριμένο κόστος που ο ΜΕ2 εκτίμησε ότι υπήρξε (€12.000) και το οποίο σημειωτέον είναι μικρότερο από εκείνο που περιγράφεται στην έκθεση του ΜΕ1 ως επιπρόσθετο κόστος κατασκευής της κατοικίας (€25.000). Εν πάση περπτώσει, δεν μπορώ να αποδεχθώ το μέρος της μαρτυρίας του ΜΕ2 που περιγράφει τον κατασκευασθέντα τοίχο ως τοίχο αντιστήριξης. Ορθή θεωρώ ότι είναι επί του προκειμένου η περιγραφή που έδωσε ο ΜΥ3, ως ειδικός του τμήματος δημοισίων έργων, ότι πρόκειται για τοίχο περίφραξης ο οποίος άλλωστε φαίνεται ως τέτοιος στη φωτογραφία ως το Έγγραφο Η. Ο ΜΥ3 ήταν ειδικός κατά την κρίση μου, ως εκ της πείρας και των καθηκόντων του, για να απαντήσει αναφορικά με τυχόν υψομετρική διαφορά του δρόμου από το επίδικο ακίνητο και έδειξε να έχει απόλυτη βεβαιότητα ότι το οδόστρωμα διατηρήθηκε στο ύψος που πάντα ήταν και συνεπώς δεν άλλαξε το υψόμετρο του δρόμου για λόγους που οφείλονται στην απαλλοτρίωση ειδικά. Συνεπώς, όποιο και να ήταν το κόστος κατασκευής του τοίχου περίφραξης, από τη στιγμή που η απαλλοτρίωση, ως η μαρτυρία του ΜΥ3, δεν αλλοίωσε το υψόμετρο του δρόμου εν σχέση με το προϋπάρχον υψόμετρο του δρόμου, έπεται ότι δεν αποτελεί ζημιά αιτιωδώς συνδεδεμένη άμεσα με την πράξη της απαλλοτρίωσης.
  38. Ήταν παραδεκτό ότι μετά την απαλλοτρίωση η Αιτήτρια ζήτησε τη μετατόπιση της κατοικίας της πιο κοντά στο δρόμο. Εφόσον αυτοβούλως το ζήτησε η Αιτήτρια και εφόσον εγκρίθηκε αυτή η χαλάρωση προς όφελός της (βλ. το Έγγραφο Γ βάσει του οποίου εκδόθηκε τροποποιημένη πολεοδομική άδεια που να επιτρέπει η κατοικία της Αιτήτριας να απέχει 6 μέτρα αντί 15 μέτρα από το όριο του υπεραστικού δρόμου), δεν θεωρώ ότι είναι ορθό να επωφεληθεί και χρηματικής αποζημίωσης για τη μετατόπιση της κατοικίας ή/και για τον ισχυριζόμενο επιπλέον θόρυβο, ρύπανση, οχληρία και δονήσεις στις οποίες εκτίθεται. Δεν το αποδέχομαι ως επιζήμια επίδραση στο εναπομείναν ακίνητο. 85.Ουδεμία μαρτυρία δόθηκε από πλευράς της Αιτήτριας προς τεκμηρίωση του αναφερόμενου στην Έκθεση Εκτίμησης του ΜΕ1 «εναλλακτικού κόστους κεφαλαίου από την καθυστέρηση του έργου» και για την αποτίμησή του σε €
  39. 86.Υπό το φως των ανωτέρω παρατηρήσεών μου, όσον αφορά το ισχυριζόμενο επιπλέον κόστος κατασκευής της κατοικίας, της αλλαγής των αρχιτεκτονικών σχεδίων και του εναλλακτικού κόστους κεφαλαίου, κρίνω ότι δεν έχει αποδειχθεί επιζήμια επίδραση στο εναπομείναν ακίνητο. 87.Συγχρόνως, όμως, δεν έχω ικανοποιηθεί ότι η μαρτυρία της ΜΥ1 στοιχειοθετεί επαύξηση της αξίας του εναπομείναντος μέρους του επίδικου ακινήτου, ως εκ της απαλλοτρίωσης. Δεν αποδέχομαι την άποψη της ΜΥ1 ότι «όπου γίνεται ευθυγράμμιση ή διαπλάτυνση δρόμου, δημιουργείται αύξηση". Δεν έγινε αποδεκτό ένα τέτοιο αυτόματο συμπέρασμα στην Κάθλιν Γιωργαλλίδου και στη Δέσπω Ανδρέου. Εδώ τα φυσικά και νομικά χαρακτηριστικά του ακινήτου δεν βελτιώθηκαν. Πάντα είχε πρόσβαση στο δρόμο, ακόμη και πριν την απαλλοτρίωση (όπως ήταν και η περίπτωση στη Δέσπω Ανδρέου και Κάθλιν Γιωργαλλίδου).Εξακολουθούσε να εμπίπτει το ακίνητο σε γεωργική ζώνη, δεν μεταβλήθηκε σε άλλη ζώνη ή σε εμπορική οδό ώστε να επιτραπεί άλλου είδους, ευνοϊκότερη, ανάπτυξή του (όπως ήταν για παράδειγμα η περίπτωση στη Δήμος Αγλαντζιάς).Ούτε ο συντελεστής δόμησης ούτε ο συντελεστής κάλυψης άλλαξαν. Η ετήσια αύξηση των τιμών πώλησης κατά 10% ως περιγράφεται στην έκθεση της ΜΕ1 (Έγγραφο Δ, παρα. 9) θεωρώ ότι λήφθηκε υπόψη στο πλαίσιο της εκ συμφώνου δήλωσης της αξίας ανά τ.μ. σε €
  40. 88.Το μόνο λοιπόν που αποδέχομαι ότι αποδείχθηκε είναι η μείωση στην αξία του επίδικου ακινήτου της Αιτήτριας, ως εκ του περιορισμού της χρήσης του μέρους αυτού που υπόκειται στον όρο της δεσμευτικής ρυμοτομίας και το οποίο συμπίπτει με το απαλλοτριωθέν. Η ζημιά αυτή, ισόποση με την αξία του εν λόγω μέρους (ήτοι 631 τ.μ. Χ €23). Ζ. Κατάληξη
  41. Για τους λόγους που προσπάθησα να εξηγήσω πιο πάνω, καταλήγω να επιδικάζω υπέρ της Αιτήτριας και εναντίον της Απαλλοτριούσας Αρχής꞉ · το ποσό των €14.513, ως αποζημίωση αναφορικά με την αξία του απαλλοτριωθέντος μέρους του επίδικου ακινήτου (631 τ.μ. προς €23/ τ.μ.), βάσει του άρθρου 10(η) του περί Αναγκαστικής Απαλλοτρίωσης Νόμου (Ν.15/62, όπως έκτοτε τροποποιήθηκε), · πλέον τόκο 9% επί του πιο πάνω ποσού, από την ημερομηνία δημοσίευσης της Γνωστοποίησης Απαλλοτρίωσης, ήτοι από 8.12.2000, μέχρι την ημερομηνία έναρξης της ισχύος του Ν.61(Ι)/2014 (ήτοι μέχρι 15.5.2014), και · τόκο 3% επί του ιδίου ποσού αποζημιώσεων από την ημερομηνία έναρξης της ισχύος του Ν.61(Ι)/2014, ήτοι από 16/5/2014, μέχρι της ημερομηνίας καταβολής στην Αιτήτρια της επιδικασθείσας δυνάμει της παρούσας απόφασης αποζημιώσεως, · πλέον τα έξοδα (δικηγορικά και εκτιμητικά[2]) της παρούσας δικαστικής διαδικασίας, ως θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή, στην κλίμακα του επιδικασθέντος ποσού αποζημίωσης, και εγκριθούν από το Δικαστήριο. (υπ.).......................................... Α. Πανταζή - Λάμπρου, Ε.Δ. ΠΙΣΤΟ ΑΝΤΙΓΡΑΦΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΗΤΗΣ [1] Παρατηρώ ότι στην τελική του αγόρευση ο συνήγορος της Αιτήτριας αναφέρει ότι η Απαλλοτριούσα αρχή έκανε νέα αυξημένη προσφορά αποζημίωσης στην Αιτήτρια την 07/03/2008 (ήτοι μετά την καταχώριση της υπό εκδίκαση παραπομπής στο Δικαστήριο) για το ποσό των Λ.Κ 7.000 (ή €11.960), την οποία και πάλιν η Αιτήτρια απέρριψε. Τέτοιος, όμως, ισχυρισμός δεν δηλώθηκε ως παραδεκτό γεγονός. [2] Στην Ανδρέας Γ. Σεργίδης ν Δημοκρατίας
(1993)1 ΑΑΔ 339 λέχθηκε per curiam «είναι ορθό η απαλλωτριούσα αρχή να επιβαρύνεται, υπό οποιεσδήποτε συνθήκες, με την αμοιβή και τα έξοδα του πραγματογνώμονα του απαιτητή, που αφορούν στον καταρτισμό εκτιμητικής έκθεσης. Γιατί ο πολίτης δεν έχει άλλο πρόσφορο τρόπο να μάθει ποια είναι η ακριβοδίκαιη τιμή για το απαλλοτριούμενο, προτού καθορίσει τη θέση του έναντι οποιασδήποτε προσφοράς προερχόμενης από απαλλοτριούσα αρχή». Έτσι εκεί επιδικάστηκαν τα εκτιμητικά έξοδα παρά το ότι κρίθηκε πως το συμπέρασμα του εκτιμητή ήταν εσφαλμένο cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο

🔗 Στην επίσημη πηγή

Επεξήγηση AI βάσει του επίσημου κειμένου του νόμου. Ενδεικτική, δεν υποκαθιστά νομική συμβουλή.