Ελένης Καμηλάρη-Καρανίκκη ν. Άλκη Λαπίθη, Αρ. Αγωγής: 7151/08, 9/8/2016

(72)Τεκμήρια, αναφορά στα οποία θα γίνει όπου τούτο χρειάζεται. Προτού προχωρήσω στην αξιολόγηση, ευρήματα και κατάληξη του Δικαστηρίου, με τον τρόπο που θα αναφερθεί κατωτέρω, στο σημείο αυτό να παρατηρήσω ότι, το Δικαστήριο εξετάζει ισχυρισμούς που προβάλλονται στα δικόγραφα και δεν επεκτείνεται πέραν αυτών (βλ. Νικηφόρος Παναγή ν. G & P Ergatides Motors Ltd

(2007)1 ΑΑΔ 1380, Exalco S.A. v. Αλουμινεξ Λτδ. κ.ά.

(2007)1 ΑΑΔ 991 και Γεώργιος Παπαγεωργίου ν. Λούη Κλάππα (Investments Services Ltd)

(1991)1 ΑΑΔ 24). Ως εκ τούτου, έστω και αν δεν γίνεται ειδική αναφορά σε κάθε μια από τις θέσεις που εισηγήθηκαν οι συνήγοροι των διαδίκων στην αγόρευσή τους, το Δικαστήριο εξέτασε τις θέσεις αυτές και εκφράζονται μέσα από τη διαλεκτική της απόφασης. Να σημειωθεί εξ αρχής, όπως είναι καλά γνωστό από τη νομολογία, (βλ. El Fath Co. For International Trade S.A.E. v. E.D.T. Shipping Ltd κ.ά.

(1992)1 ΑΑΔ 1255, Ν.Α. Theophanous (Matic) Laundries Ltd v. Κυπριακής Δημοκρατίας

(2000)3 ΑΑΔ 793 και Hamisi Mwinyi Selmani κ.ά. ν. Δημοκρατίας, Ποινικές Εφέσεις 235/13 και 236/13, ημερομηνίας 05/06/2015), η αγόρευση δικηγόρου δεν αποτελεί παραδεκτή μέθοδο για εισαγωγή μαρτυρίας και δεν μπορεί να συμπληρώσει τα όποια κενά υπάρχουν στη μαρτυρία. Ως εκ τούτου, π.χ., οι αναφορές του συνηγόρου της Ενάγουσας, στην αγόρευσή του, για το ευδόκιμο της ζωής και η επίκληση σχετικών στατιστικών ή άλλων εγγράφων, δεν λαμβάνονται υπόψη. Να αναφέρω ότι, όσον αφορά την εξ ακοής μαρτυρία, όπως τα Τεκμήρια 28, 29, 29(Α), 30, 31, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 38, 39, 40 και 41, που η κατάθεσή τους έγινε υπό τις πρόνοιες του άρθρου 26

(1)του περί Αποδείξεως Νόμου Κεφ.9, να λεχθεί ότι τέτοια μαρτυρία δεν απορρίπτεται εκ μόνου του λόγου ότι είναι εξ ακοής ούτε και γίνεται αυτόματα αποδεκτή για το αληθές του περιεχομένου της. Η βαρύτητα που θα προσδοθεί, εξαρτάται από τους παράγοντες που προσδιορίζονται στο άρθρο 27

(1)και

(2)του Κεφ. 9. Ως εκ τούτου, όπως θα διαφανεί κατωτέρω, έχοντας υπόψη την υπόθεση Φίλιππος Γιαπατός ν. Μαρίας Σάββα κ.ά.

(2010)1 ΑΑΔ 1324 και Κυριακή Κολάνη άλλως Κίκα Κολάνη ν. Δημήτρη Ταμπούρα

(2010)1 ΑΑΔ 1108, η αναφερθείσα εξ ακοής μαρτυρία εξετάζεται και σχολιάζεται ως προς την αποδοχή της ή μη σε άλλο μέρος της απόφασης, κατωτέρω. Στην υπόθεση C & A Pelekanos Associates Limited ν. Ανδρέα Πελεκάνου

(1999)1 ΑΑΔ 1273 λέχθηκαν τα εξής: «Η αξιολόγηση προφορικής μαρτυρίας είναι άρρηκτα συνυφασμένη με την αξιοπιστία του μάρτυρα. Η εντύπωση που αφήνει στο Δικαστήριο, αγαθή ή δυσμενής είναι παράγων εξαιρετικής σπουδαιότητας για την κρίση της αξιοπιστίας. Ο τελευταίος είναι όρος πολυσήμαντος. Η εμφάνιση και συμπεριφορά του μάρτυρα ενόσω καταθέτει, οι αντιδράσεις του, κατά πόσο δηλαδή είναι φυσικές ή αφύσικες, ο τρόπος που απαντά, η νευρικότητα ή η επιφυλακτικότητα του ή η ιδιοσυγκρασία που εκδηλώνει, είναι μεταξύ των σημείων που μόνο ο πρωτόδικος δικαστής που τον είδε και τον άκουσε μπορεί να παρατηρήσει. Και στη συνέχεια να τα χρησιμοποιήσει υπό το πρίσμα της πείρας που διαθέτει και της γνώσης του της ανθρώπινης φύσης για να εκτελέσει το πιο σημαντικό και δυσκολότερο ίσως καθήκον του, την εύρεση της αλήθειας (βλ. Παναγιώτου ν. Αστυνομίας, Ποιν. Έφεση 6739, ημερ. 27.03.2000). » Από τα πιο πάνω, έκδηλα και αβίαστα, συνάγεται ότι το έργο της αξιολόγησης της μαρτυρίας από το Δικαστήριο είναι η πιο σημαντική έκφανση της δικαστικής κρίσης, η οποία δεν εξαντλείται μόνο στην επισήμανση των τυχόν αντιφάσεων ή παραλείψεων και αδυναμιών, αλλά επεκτείνεται σε γενικότερη θεώρηση της μαρτυρίας όπως εκδηλώνεται, διαφαίνεται και εξελίσσεται στη ζωντανή ατμόσφαιρα της δίκης. Η μαρτυρία εξετάζεται στο σύνολό της και όχι αποσπασματικά και ανεξάρτητα η μια από την άλλη (βλ. Mossa (Mussa) Mohammed Mustafa v. Ανδρέα Κακούρη κ.ά.

(2002)1 ΑΑΔ 165). Η λογική του πράγματος, δηλαδή των ουσιωδών πραγματικών γεγονότων που περιβάλλουν και περιστοιχίζουν όλη την έκταση της διαφοράς, μπορεί να εξαχθεί από τη σύγκριση, σύγκλιση και την αντιπαραβολή όλου του φάσματος της μαρτυρίας, όπως αυτή έχει τεθεί ενώπιον του Δικαστηρίου από τη σκοπιά που κάθε ένας μάρτυρας έχει αντιληφθεί τα γεγονότα, στο βαθμό που έχει εμπλακεί άμεσα ή έμμεσα (βλ. Mossa (Mussa) Mohammed Mustafa v. Ανδρέα Κακούρη κ.ά., ανωτέρω), σε άμεση συσχέτιση βέβαια, αν θα ληφθεί υπόψη ή όχι, με τους ισχυρισμούς και θέσεις όπως αυτές προβάλλονται στη δικογραφία, αφού μαρτυρία που δεν καλύπτεται από τα δικόγραφα δεν μπορεί να ληφθεί υπόψη (βλ. Κούλλα Αντώνη Κουκούνη κ.ά. ν. A.N. Stasis Estates Co Ltd κ.ά.

(2006)1 ΑΑΔ 489 και Σοφοκλής Σοφοκλέους ν. Κυριακής Τσεσμελογλου

(2006)1 ΑΑΔ 1153). Στην υπόθεση Νικόλας άλλως Νίκος Γεωργίου Σφυρή ν. Ανδρέα Πολυκάρπου

(2005)1 ΑΑΔ 941, αναφέρθηκε ότι τα πρωτόδικα δικαστήρια έχουν την υποχρέωση να αξιολογούν το σύνολο της μαρτυρίας που παρουσιάζεται και να προβαίνουν σε διαπιστώσεις πάνω σ' όλα τα αμφισβητούμενα γεγονότα έτσι ώστε η τελική απόφασή τους να περιέχει την απαραίτητη δικαστική κρίση πάνω στα επίδικα θέματα (βλ. Ιωάννης Αλεξάνδρου Χριστοδούλου ν. Κυριάκου Μηνά Αριστοδήμου κ.ά.

(1996)1 ΑΑΔ 552). Ούτε βέβαια, από μόνο του το γεγονός, ότι κάποιος μάρτυρας δεν θυμάται όλα τα γεγονότα ή όλες τις λεπτομέρειες ή μέρος ή κάποιο σημείο της μαρτυρίας του δεν είναι ίδιο με κάποιου άλλου που ενθυμείται καλύτερα τα γεγονότα ή λεπτομέρειες αυτών, καταδεικνύει πρόθεση του μάρτυρα να πει ψέματα (βλ. Βερεγγάρια Π. Παπακόκκινου κ.ά. ν. Σάκη Ν. Κουρέα κ.ά.

(2002)1 ΑΑΔ 1833) ή τον καθιστά ψεύτη ή ότι μέρος της μαρτυρίας του δεν μπορεί να γίνει αποδεκτό όταν σε γενικές γραμμές κρίνεται αξιόπιστος και το μέρος αυτό της μαρτυρίας του συνάδει με το σύνολο της μαρτυρίας. Σε σχέση με τις αντιφάσεις που η μία ή η άλλη πλευρά επισήμανε πρέπει να αναφερθεί ότι αυτές πρέπει να είναι τέτοιες που να δημιουργούν ρήγμα στην υπόθεση. Πρέπει να είναι ουσιαστικής μορφής, δηλαδή να πλήττουν καίρια την αξιοπιστία ενός μάρτυρα ή να φανερώνουν τη διάθεσή του να ψευσθεί. Πρέπει να είναι τέτοιας φύσης και περιεχομένου που να μολύνουν τη μαρτυρία στο βαθμό που να καθίσταται επικίνδυνη η αποδοχή της από το Δικαστήριο (βλ. Όμηρος Σάββα Ομήρου ν. Αστυνομίας

(1998)2 ΑΑΔ 98, Χριστάκης Ανδρέου Ανθία ν. Δημοκρατίας (Αρ. 2)

(1999)2 ΑΑΔ 558, Ιωάννα Χριστοδούλου ν. Αστυνομίας

(1998)2 ΑΑΔ 449 και Χρίστος Σ. Νικολάου ν. Δημοκρατίας

(2000)2 ΑΑΔ 390, Κώστας Στρατής ν. Πεντέλης - Εταιρείας Μωσαϊκών Λτδ

(1999)1 ΑΑΔ 1708 και Ανδρέας Ηλία κ.ά. ν. Δημήτρη Σταυρινίδη

(2000)1 ΑΑΔ 874). Αντίθετα, μπορεί να λεχθεί ότι οι μικροαντιφάσεις ενδυναμώνουν την αξιοπιστία των μαρτύρων προβάλλοντας τον φυσικό τρόπο με τον οποίο διατυπώθηκαν τα σχετικά γεγονότα, όπως αυτά υπήρχαν στη μνήμη τους (βλ. Νικόλας άλλως Νίκος Γεωργίου Σφυρή ν. Ανδρέα Πολυκάρπου (ανωτέρω) και Γιαννάκης Ξυδιάς κ.ά. ν. Αστυνομίας

(1993)2 ΑΑΔ 174). Η αποδοχή μέρους μαρτυρίας και η απόρριψη άλλου, ενός μάρτυρα, δεν αποτελεί διάβημα μεμπτό ή αντινομικό. Απεναντίας, το δικαίωμα ανάγεται στην ευχέρεια αξιολόγησης της μαρτυρίας και της δυνατότητας ορθής αποτίμησης της μαρτυρίας από το Δικαστήριο (βλ. Andreas Polidorou Georghiades v. The Police

(1985)2 CLR 56, Costas Kades v. Christakis Nicolaou a.a.

(1986)1 CLR 212, Yiannakis Agapiou v. Annetta Panayiotou

(1988)1 CLR 257, Στέλιος Μιχαήλ ν. Της Αστυνομίας

(1991)2 ΑΑΔ 168, Γενικός Εισαγγελέας της Δημοκρατίας ν. Τάκη Μανώλη

(1995)2 ΑΑΔ 207, Ανθούλα Σταύρου Καρεκλά ν. Σωτήρη Κλεάνθους

(1997)1 ΑΑΔ 1199 και Γεώργιος Ιωάννου ν. Γεώργιου Κουννίδη

(1998)1 ΑΑΔ 1215, Mossa (Mussa) Mohammed Mustafa v. Ανδρέα Κακούρη κ.ά. (ανωτέρω) και Αντώνης Γεωργίου Αντωνίου (Μεσίτης) ν. Πολύκαρπου Χρίστου

(2006)1 ΑΑΔ 888). Στην υπόθεση Γεωργία Ι. Γεωργίου Μοσχάτου ν. Λεόντιου Κ. Μοσχάτου

(1999)1 ΑΑΔ 785, και δη στη σελίδα 791, λέχθηκαν τα ακόλουθα: «Κατά κανόνα ο διάδικος θα πρέπει να θέσει στους μάρτυρες της άλλης πλευράς το μέρος της υπόθεσης του που αφορά το συγκεκριμένο μάρτυρα. Αν κατά την αντεξέταση δεν υποβάλει οποιεσδήποτε ερωτήσεις, γενικά θεωρείται ότι αποδέχεται την εκδοχή που θέτει ο μάρτυρας (Browne v. Dunn

(1894)G.R. 67 (H.L.) και R. v. Hart

(1932)23 Cr. APP. R. 202). Στην Αγγλία δεν επιτρέπεται στο διάδικο αυτό να επιτεθεί κατά την τελική του αγόρευση ή να προωθήσει εξηγήσεις, στα σημεία που παρέλειψε να αντεξετάσει σχετικούς μάρτυρες επί του σημείου (βλ. επίσης Phipson on Evidence, 13η έκδοση, παράγραφος 33-69)». Στην υπόθεση Ελληνική Τράπεζα (Χρηματοδοτήσεις) Λτδ ν. Ε.Τ. Autospares Enterprises Ltd κ.ά.

(1998)1 ΑΑΔ 843, αναφέρθηκε ότι ισχυρισμοί στην Έκθεση Απαίτησης οι οποίοι αντικρούονται στην Υπεράσπιση δεν αποδεικνύονται από το γεγονός και μόνο της μη αντεξέτασης μάρτυρα, ο οποίος στη μαρτυρία του δεν αναφέρθηκε σ' αυτούς. Είναι αναγκαία και η θετική μαρτυρία του διάδικου, ο οποίος προέβηκε στους εν λόγω ισχυρισμούς στα δικόγραφα. Στην υπόθεση Philippou General Bonded Warehouse Ltd v. Κώστα Νικολαΐδη

(2006)1 ΑΑΔ 1057, 1060, 1061, με αναφορά στις υποθέσεις A.C.T. Textiles Ltd v. Georghios Zodhiatis

(1986)1 CLR 89 και Adidas v. The Jonitexo Limited

(1987)1 CLR 383, ειπώθηκε ότι εκεί που ένας μάρτυρας δεν αντεξετάζεται σε ουσιώδες μέρος της μαρτυρίας του, παρέχει στο Δικαστήριο διακριτική ευχέρεια να θεωρήσει την παράλειψη αυτή ως αποδοχή των ισχυρισμών του στο σημείο που δεν αντεξετάστηκε. Όσον αφορά τη μαρτυρία των ΜΕ5, 6, 7, 8 και 9 και των ΜΥ1, 2 και 3, δεν αμφισβητήθηκαν τα προσόντα τους και ότι αυτοί είναι εμπειρογνώμονες στην ειδικότητά τους. Παρόλα αυτά, αφού εξέτασα το επάγγελμα, την εκπαίδευση, τα προσόντα, τις γνώσεις και την πείρα τους και έχοντας κατά νου τις αρχές που καθορίζουν πότε ένας μάρτυρας είναι εμπειρογνώμονας, κρίνω ότι αυτοί είναι εμπειρογνώμονες, στην ειδικότητα που έχει κάθε ένας από αυτούς (βλ. υπόθεση Christakis Evangelou a.a. ν. Stavros G. Ambizas a.a.

(1982)1 CLR 41, Θεοσκέπαστη Φαρμ κ.ά. ν. Κυπριακής Δημοκρατίας

(1990)1 ΑΑΔ 984, R.Κ.Β. Leathergoods Limited ν. Βιργινίας Ευάγγελου Αγγελίδη

(2004)1 ΑΑΔ 1071, Μαρία Στεφάνου Παπαχριστοφόρου ν. Τάκη Κυριάκου Καπνίση κ.ά.

(2005)1 ΑΑΔ 244 και Ελένη Τσαγγάρη Δημητρίου ν. Ανδριανής Κυριάκου Εγγλέζου κ.ά.

(1997)1 ΑΑΔ 1285). Επομένως, η μαρτυρία τους θα τύχει προσέγγισης με βάση τις αρχές προσέγγισης μαρτυρίας εμπειρογνώμονα. Κατ' εξαίρεση προς το γενικό κανόνα που απαγορεύει την έκφραση γνώμης μάρτυρα, μπορεί να εκφράσει τη γνώμη του σε θέματα της ειδικότητας του (βλ. υποθέσεις Vassiliko Cement Works Ltd ν. Christos Stavrou

(1978)1 CLR 389 και Νίκος Νικολάου ν. Κλεάνθη Σταύρου

(1992)1 ΑΑΔ 746). Σ' αυτή την περίπτωση, ο εμπειρογνώμονας εφοδιάζει το Δικαστήριο με τα αναγκαία επιστημονικά κριτήρια για τον έλεγχο της ακρίβειας των συμπερασμάτων του έτσι που να δυνηθεί το Δικαστήριο να διαμορφώσει τη δική του ανεξάρτητη κρίση επί των γεγονότων (βλ. Davie ν. Edinborough Magistrates

(1953)SC 34, Andreas Anastassiades ν. The Republic

(1977)2 CLR 97, Renos Philippou ν. Christoforos Odysseos

(1989)1 CLR 1, Θεοσκέπαστη Φαρμ κ.ά. ν. Δημοκρατίας

(1990)1 ΑΑΔ 984, Yiannis N. Erimoudis Estates Limited κ.ά. ν. Ρίτσας Χριστοδουλίδου κ.ά.

(1995)1 ΑΑΔ 926, Παναγιώτης Νεοφύτου ν. Μαριάννας Ανδρέου κ.ά.

(2005)1 ΑΑΔ 692). Όσο κι αν είναι δυνατό ο εμπειρογνώμονας να αναφερθεί σε μια υποθετική περίπτωση ή σε γεγονότα που δεν έχει προσωπική γνώση για να στηρίξει την άποψη του, αυτή η αναφορά δεν μπορεί να εισαχθεί ως απόδειξη για την ύπαρξή τους (βλ. Νίκος Νικολάου ν. Κλεάνθη Σταύρου

(1992)1 AAΔ 746). Ο ευπαίδευτος δικηγόρος της Ενάγουσας, στην αγόρευσή του, αφού αναφέρθηκε στην Έκθεση Απαίτησης και στην Έκθεση Υπεράσπισης, στη συνέχεια καθόρισε τα θέματα τα οποία το Δικαστήριο θα πρέπει να αποφασίσει, παραθέτοντας πολύ συνοπτικά τη μαρτυρία που τέθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου, εκτός της μαρτυρίας του Πέτρου Σταύρου, ΜΕ8 και του Αχιλλέα Περδίου, ΜΕ9, για την πλευρά της Ενάγουσας και του Άλκη Λαπίθη, Εναγόμενου-ΜΥ1 και του Χαράλαμπου Οικονομίδη, ΜΥ2 για την πλευρά του Εναγόμενου, την οποία αντιπαρέβαλε μεταξύ τους, για να καταδείξει ότι, η αλήθεια είναι αυτή που προσφέρθηκε από τους μάρτυρες της Ενάγουσας, παραθέτοντας αποσπάσματα από τη μαρτυρία τους, που στη συνέχεια, παραθέτοντας τη νομική πτυχή της υπόθεσης, εισήγαγε σ' αυτήν, για να εισηγηθεί ότι αποδείχθηκε αμέλεια από τον Εναγόμενο, ως αυτή περιγράφεται στις λεπτομέρειες αμέλειας της Έκθεσης Απαίτησης, επικαλούμενος σχετική νομολογία, ενώ δεν παρέλειψε να αναφερθεί στις γενικές και ειδικές αποζημιώσεις που θα πρέπει το Δικαστήριο να επιδικάσει υπέρ της Ενάγουσας, με παραπομπή σε νομολογία, εισηγούμενος ως δίκαιες γενικές αποζημιώσεις το ποσό των €400.000. Από την άλλη, ο δικηγόρος του Εναγόμενου, στην αγόρευσή του, αφού και αυτός αναφέρθηκε στην Έκθεση Απαίτησης και Υπεράσπισης, αναφέροντας ότι δεν εφαρμόζεται η αρχή Res Ipsa Loquitur στη συγκεκριμένη περίπτωση, επειδή η Ενάγουσα κάλεσε εμπειρογνώμονες για να αποδείξει την υπόθεσή της, ακολούθως αναφέρθηκε στη μαρτυρία που παρέθεσε από τη μια η Ενάγουσα και από την άλλη ο Εναγόμενος, με ειδική αναφορά σε αποσπάσματα από τη μαρτυρία των ΜΕ5, 6, 7, 8 και 9, για τον οποίο ΜΕ9 ανέφερε ότι οι σχέσεις του με τον Εναγόμενο είναι μάλλον εχθρικές και η παρουσία του στο Δικαστήριο δεν ήταν αποτέλεσμα της ανάγκης που ένιωσε να συμβάλει στην απονομή της δικαιοσύνης και στη βοήθεια του Δικαστηρίου, όπως ισχυρίστηκε ο ΜΕ9, αλλά για να βλάψει τον Εναγόμενο, χωρίς βέβαια να παραβλέψει να αναφερθεί στη μαρτυρία του Εναγόμενου και των ΜΥ2 και 3, όπως και αποσπασμάτων από τις φωτοτυπίες των συγγραμμάτων που κατατέθηκαν, ως Τεκμήρια 61 και 62, με επίκληση σχετικής νομολογίας για τη νομική πτυχή της υπόθεσης. Είχα την ευκαιρία να ακούσω και να παρακολουθήσω όλους τους μάρτυρες κατά τη διάρκεια που έδιναν τη μαρτυρία τους, από το εδώλιο του μάρτυρα, ενώπιον του Δικαστηρίου και είμαι σε θέση να αξιολογήσω τη μαρτυρία τους με δείκτη, μεταξύ άλλων, την ειλικρίνειά τους, την ευθύτητά τους, την ακεραιότητά τους, τη σαφήνειά τους, το συμφέρον τους στην υπόθεση, την εν γένει συμπεριφορά τους στο εδώλιο του μάρτυρα και προέβηκα στη διεργασία αξιολόγησής τους, κοσκινίζοντας τη μαρτυρία τους, συγκρίνοντας, συσχετίζοντας και αντιπαραβάλλοντας τούτη, τόσο με όσα ανέφερε ο κάθε μάρτυρας ξεχωριστά, όσο και στο σύνολο της μαρτυρίας όλων των μαρτύρων. Η μαρτυρία τίθεται ενώπιον του Δικαστηρίου και δεν κρίνω σκόπιμο να καταγραφεί, είτε ως έχει, είτε το ουσιαστικότερο μέρος αυτής, αφού τούτο θα γίνει στα πλαίσια της αξιολόγησης, των ευρημάτων και της κατάληξης του Δικαστηρίου, που θα γίνεται ενιαία και αδιάσπαστα μεταξύ τους, με ευδιάκριτο τρόπο, ποιά μαρτυρία γίνεται αποδεκτή και ποιά όχι, όπως και τα ευρήματα και η κατάληξη του Δικαστηρίου που εξάγονται από τη μαρτυρία που γίνεται αποδεκτή. Συνάμα, μέσα από την απόφαση, θα απαντώνται και οι διάφορες θέσεις και εισηγήσεις των δικηγόρων, που καταγράφονται στις αγορεύσεις τους, χωρίς να γίνεται ειδική αναφορά σε κάθε μια από αυτές. Τέσσερα είναι τα κύρια θέματα που καλείται το Δικαστήριο να εξετάσει για να κρίνει, όπως διαφαίνεται από τους δικογραφημένους ισχυρισμούς αλλά και από τη μαρτυρία που τέθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου, τις εισηγήσεις και τις αγορεύσεις των συνηγόρων, κατά πόσο επιδείχθηκε ή όχι αμέλεια ή παράβαση καθήκοντος από τον Εναγόμενο. Α. Κατά πόσο ήταν αναγκαία οποιαδήποτε, είτε ενδοσκοπική, είτε ανοικτή, χειρουργική επέμβαση. Β. Κατά πόσο η Ενάγουσα έτυχε της δέουσας πληροφόρησης και ενημέρωσης για την ενδοσκοπική επέμβαση, τη φύση της, τις επιπλοκές, τις συνέπειες, τους στόχους, τους κινδύνους και τα αποτελέσματα που μπορεί να έχει αυτή. Γ. Τι ρόλο έπαιξε ο διαβήτης της Ενάγουσας κατά την ενδοσκοπική χειρουργική επέμβαση. Δ. Υπήρξε επιπλοκή με άγνωστη αιτία ή διατρήθηκε ο μηνιγγικός σάκος και στη συνέχεια τραυματίσθηκαν τα νεύρα που βρίσκονται εντός αυτού και σχετίζονται με την κινητικότητα των κάτω άκρων και επήλθε η πάρεση αυτών ή τούτη ήταν αποτέλεσμα της μη ρύθμισης του διαβήτη της μετά τη μετάβασή της στην οικία της. Βέβαια, μαζί με αυτά τα θέματα, θα εξεταστούν και άλλα παρεμφερή θέματα, αν προκύπτουν, που τυχόν σχετίζονται με τα πιο πάνω κύρια θέματα. Το αστικό αδίκημα της αμέλειας εμπεριέχεται στο άρθρο 51 εδάφιο 1 του Περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ. 148, το οποίο έχει ως ακολούθως: «Αμέλεια συνίσταται- (α) στην τέλεση πράξης την οποία υπό τις περιστάσεις δεν θα τελούσε λογικό συνετό πρόσωπο ή στην παράλειψη τέλεσης πράξης την οποία υπό τις περιστάσεις τέτοιο πρόσωπο θα τελούσε ή (β) στην παράλειψη καταβολής τέτοιας δεξιότητας ή επιμέλειας για την άσκηση επαγγέλματος, επιτηδεύματος ή ασχολίας όπως ένα λογικό συνετό πρόσωπο, που έχει τα προσόντα για την άσκηση του επαγγέλματος αυτού, επιτηδεύματος ή ασχολίας θα κατέβαλλε υπό τις περιστάσεις, και στην πρόκληση ζημιάς εξαιτίας αυτής: Νοείται ότι για αυτή δύναται να τύχει αποζημίωσης μόνο το πρόσωπο έναντι του οποίου ο υπαίτιος της αμέλειας υπείχε υποχρέωση, υπό τις περιστάσεις, να μην επιδείξει αμέλεια». Τα ουσιαστικά στοιχεία που πρέπει να αποδειχθούν σε κάθε αγωγή για αμέλεια είναι τα ακόλουθα τρία:

(1)αμελής πράξη ή παράλειψη,

(2)υποχρέωση επιμέλειας προς το ζημιωθέν πρόσωπο και

(3)πρόκληση ζημιάς. Ο Εναγόμενος για να υπέχει ευθύνη πληρωμής αποζημιώσεων για το αστικό αδίκημα της αμέλειας πρέπει να αποδειχθεί ότι: (α) απέτυχε να επιδείξει επιμέλεια, (β) υπείχε υποχρέωση επιμέλειας προς το ζημιωθέν πρόσωπο και (γ) η αποτυχία του να επιδείξει επιμέλεια ήταν η αιτία που προκάλεσε τη ζημιά. Η ιατρική αμέλεια αποτελεί μια έκφανση της γενικότερης επαγγελματικής αμέλειας. Στην υπόθεση Χρίστος Αγγελή v. Ανδρέα Βορκά

(2007)1 ΑΑΔ 761, λέχθηκαν τα εξής για το θέμα της ιατρικής αμέλειας: «Ο ασθενής ο οποίος επιζητά αποζημιώσεις λόγω ιατρικής αμέλειας, θα πρέπει να αποδείξει: (

1. i)Την ύπαρξη υποχρέωσης επιμέλειας προς τον ασθενή. Προς τούτο ο ασθενής θα πρέπει να αποδείξει την ύπαρξη της σχέσης γιατρού - ασθενή. Ο γιατρός έχει τη νομική υποχρέωση να περιθάλψει ένα ασθενή στο νοσοκομείο ή στην κλινική όπου εργάζεται, αλλά δεν έχει καμιά νομική υποχρέωση να ενεργήσει ως σωτήρας για ένα ξένο που χάνει τις αισθήσεις του σε μια δεξίωση ή τραυματίζεται σε ένα τροχαίο ατύχημα. Εδώ σημειώνεται η νομική υποχρέωση σε αντίθεση με την ηθική. (
2. ii)Αμελή πράξη ή παράλειψη εκ μέρους του γιατρού. Ο ασθενής θα πρέπει να αποδείξει ότι ο γιατρός έχει παραβιάσει το καθήκον του να είναι επιμελής, παρουσιάζοντας μαρτυρία ότι οι ενέργειες του γιατρού ήταν κατώτερες από ό,τι θεωρούνται ως ικανοποιητικές από τα δικαστήρια. (iii) Την πρόκληση ζημιάς. Ο ασθενής θα πρέπει να αποδείξει ότι λόγω των ενεργειών του γιατρού η υγεία του έχει χειροτερεύσει ή ότι έχει υποστεί κάποια άλλη συγκεκριμένη ζημιά.» Στην υπόθεση Κυριακή Σ. Αθανασίου κ.ά. v. Αντώνη Κουνούνη

(1997)1 ΑΑΔ 614, λέχθηκαν τα ακόλουθα σε σχέση με το επίπεδο δεξιότητας που πρέπει να επιδεικνύει σε πρόσωπα που τίθενται υπό την φροντίδα του: «Το καθήκον ιατρού, όπως και κάθε ειδικευμένου επαγγελματία (πρακτήρα), προς πρόσωπο, το οποίο βασιζόμενο στην δεξιότητα του περιέρχεται υπό την φροντίδα του, προσδιορίζεται περιεκτικά στην απόφαση Ashcroft v. Mersey Regional Health Authority

(1983)2 All E.R. 245. Συνίσταται, στην στράτευση της γνώσης και την επίδειξη της επιμελείας που αναμένεται από πρόσωπο το οποίο κατέχει και διακηρύττει ότι κατέχει τη συγκεκριμένη δεξιότητα, καθήκον το οποίο στην περίπτωση του ωτορινολαρυγγολόγου προσλαμβάνει τη μορφή της δεξιότητας που αναμένεται από Ιατρό της ειδικότητας του. Η προσέγγιση του Δικαστή Kilner Brown, J., στην πιο πάνω υπόθεση, έτυχε της έγκρισης του Αγγλικού Εφετείου (βλ, Note Ashcroft v. Mersey Regioanl Health Authority

(1985)2 All E.R. 96). Το επίπεδο δεξιότητας, το οποίο αναμένεται από επαγγελματία ιατρό (medical practitioner), τέθηκε με την ίδια σαφήνεια από τον McNair, J. στην Bolam v. Friern Hospital Management Committee

(1957)1 W.L.R. 582. Είναι εκείνο της συνήθους δεξιότητας την οποίαν αναμένεται να έχει πρόσωπο το οποίο επαγγέλλεται και ασκεί τη συγκεκριμένη ειδικότητα. Η ορθότητα της προσέγγισης αυτής επιβεβαιώθηκε σε σειρά μεταγενέστερων αποφάσεων, που επίσης επεξηγούν το πρακτικό πεδίο εφαρμογής της. (βλ. μεταξύ άλλων, Sideway v. Gov. Of Bethlem Roval Hospital

(1985)A.C. 871, 893 -894; Wilsher v. Essex A.H.A.

(1987)Q.Β. 730).» Η εξέλιξη και η σημερινή κατάληξη αντίκρισης της ιατρικής αμέλειας καταγράφεται στην υπόθεση Χρίστος Αγγελή v. Ανδρέα Βορκά, ανωτέρω, από τη σελίδα 770-777 αλλά δεν χρειάζεται να καταγραφούν όλες αυτές οι σελίδες. Είναι αρκετό να παρατεθεί το ακόλουθο απόσπασμα από αυτές: «Η ανακούφιση που πρόσφερε η απόφαση Bolam στον ιατρικό κόσμο δεν διάρκεσε πολύ, αφού η αρχή που διατυπώθηκε διαφοροποιήθηκε λίγο αργότερα με την απόφαση Bolitho and Others v. City and Hackney Health Authority [1993] 4 Med. L. R. 381, σύμφωνα με το σκεπτικό της οποίας το ερώτημα αν ένας γιατρός έχει ενεργήσει αμελώς ή όχι κρίνεται από το Δικαστήριο και όχι με βάση την πρακτική που υιοθετείται από ένα εξειδικευμένο ιατρικό σώμα.» Στην υπόθεση Bolitho a.o. v. City and Hackney Health Authority

(1993)4 Med. L.R. 381, το Δεκέμβριο του 1983 ο ενάγων, ηλικίας 2 χρόνων, χειρουργήθηκε για το κλείσιμο του βατού βοτάλιου πόρου (persistent ductus arteriosus). Το Γενάρη του 1984 εισάχθηκε ξανά στο νοσοκομείο όπου διαπιστώθηκε ότι έπασχε από οξεία λαρυγγίτιδα. Γύρω στις 12:40 μμ της 17/01/1984 η νοσοκόμος παρατήρησε ότι το χρώμα του ανήλικου ήταν άσπρο και δεν μπορούσε να αναπνεύσει. Τηλεφώνησε αμέσως στην επί καθήκοντι γιατρό Dr Horn η οποία την πληροφόρησε ότι θα ερχόταν όσο πιο γρήγορα μπορούσε. Η κατάσταση του ανήλικου καλυτέρευσε αλλά γύρω στις 2:00 μμ, όταν η κατάστασή του χειροτέρευσε, η νοσοκόμος τηλεφώνησε ξανά στην Dr Horn η οποία δεν είχε πάει ακόμα στο νοσοκομείο. H τελευταία δοκίμασε να επικοινωνήσει με την ανώτερη λειτουργό του νοσοκομείου για να της ζητήσει να την αντικαταστήσει, αλλά η λειτουργός ουδέποτε πήρε το μήνυμα (bleep) αφού οι συσσωρευτές της δεν είχαν αποθέματα ενέργειας (flat batteries). Γύρω στις 2:35 μμ ο ανήλικος κατέρρευσε αφού δεν μπορούσε να αναπνεύσει και υπέστη καρδιακή ανακοπή με αποτέλεσμα να υποστεί σοβαρή εγκεφαλική βλάβη. H παράλειψη της Dr Horn να πάει στο νοσοκομείο συνιστούσε αμέλεια. Οι νοσοκομειακές αρχές παραδέχθηκαν ότι αν ο ασθενής ετοποθετείτο σε διασωλήνωση (intubation) πριν από το καρδιακό επεισόδιο στις 2:35, δεν θα επερχόταν η κατάρρευση και το σοβαρό εγκεφαλικό επεισόδιο που επακολούθησε. Το ερώτημα ήταν τι είδους θεραπεία θα προσφερόταν από την Dr Horn αν μετέβαινε στο νοσοκομείο. Υποβλήθηκε εκ μέρους του ανήλικου ότι θα έπρεπε να διασωληνωθεί αμέσως. Όμως ο πραγματογνώμονας της νοσοκομειακής αρχής, που κλήθηκε να καταθέσει τη δική του επιστημονική άποψη, υποστήριξε ότι ο ίδιος θα είχε τον ανήλικο υπό παρατήρηση αλλά δεν θα τον τοποθετούσε σε διασωλήνωση. Την ίδια άποψη διατύπωσε και η Dr Horn που κατέθεσε ότι αν μετέβαινε έγκαιρα στο νοσοκομείο, έχοντας υπόψη το ιστορικό και την κατάσταση του ανήλικου, δεν θα τον τοποθετούσε σε διασωλήνωση. Για να επιτύχει στην αγωγή του ο ενάγων θα έπρεπε να αποδείξει ότι η διασωλήνωση ήταν επιτακτική, όμως η μαρτυρία που παρουσιάστηκε από τη νοσοκομειακή αρχή ήταν αντίθετη. Έτσι η αγωγή απορρίφθηκε αφού δεν αποδείχθηκε ότι εφόσον ο ανήλικος δεν θα ετοποθετείτο σε διασωλήνωση, το τραύμα που επακολούθησε δεν μπορούσε να αποφευχθεί. Ο κανόνας ο οποίος προκύπτει από την απόφαση Bolitho a.o. v. City and Hackney Health Authority, ανωτέρω, που αποτελεί σήμερα τη νομική θέση που εφαρμόζεται είναι ότι ένας γιατρός δεν μπορεί να αποφύγει την ευθύνη για ιατρική αμέλεια αν αποδείξει ότι ακολούθησε μια καθιερωμένη πρακτική που είχε υιοθετηθεί από ένα υπεύθυνο σώμα εξειδικευμένων ιατρικών λειτουργών. Σήμερα το ερώτημα αν ένας γιατρός είναι ένοχος αμέλειας πρέπει να απαντάται από το Δικαστήριο μέσα στα πλαίσια του συνόλου της μαρτυρίας που παρουσιάζεται. Όπως έχει τονιστεί χαρακτηριστικά στην υπόθεση Bolitho a.o. v. City and Hackney Health Authority, ανωτέρω: «It is not enough for the defendant to call a number of doctors to say that what he had done or not was in accord with accepted clinical practice. It is necessary for the judge to consider that evidence and decide whether that clinical practice puts the patient unnecessarily at risk.» Σε ελεύθερη μετάφραση: «Δεν είναι αρκετό για τον εναγόμενο να καλέσει ένα αριθμό γιατρών για να πουν ότι αυτό που έκαμε ή αυτό που δεν έκαμε συνάδει με αποδεκτή ιατρική πρακτική. Είναι αναγκαίο για το Δικαστήριο να αξιολογήσει αυτή τη μαρτυρία και να αποφασίσει αν αυτή η ιατρική πρακτική θέτει τον ασθενή σε περιττό κίνδυνο.» Η αρχή Res Ipsa Loquitur, που επικαλέστηκε η Ενάγουσα και καθορίζεται στο άρθρο 55 του Περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ. 148, η οποία δεν συνιστά τίποτα παραπάνω από έναν κανόνα απόδειξης, που δίνει βασικά έμφαση στην κοινή λογική και αυστηρά ομιλούντες δεν χρειάζεται να δικογραφηθεί, βλ. υπόθεση Αντώνης Παπαλλής κ.ά. ν. Σίμου Κυριακίδη

(2008)1 ΑΑΔ 83, 92-93, εφαρμόζεται στην περίπτωση που ο Ενάγων αδυνατεί να προσκομίσει μαρτυρία για τις πράξεις ή παραλείψεις του Εναγόμενου για να αποδείξει την αμέλεια του τελευταίου, βλ. Αντώνης Παπαλλής κ.ά. ν. Σίμου Κυριακίδη (ανωτέρω), και Κυριακή Σ. Αθανασίου κ.ά. ν. Αντώνη Κουνούνη

(1997)1 ΑΑΔ

1. Στην υπό κρίση υπόθεση η Ενάγουσα στην Έκθεση Απαίτησης παρέθεσε λεπτομέρειες αμέλειας του Εναγόμενου και κάλεσε μάρτυρες-εμπειρογνώμονες, για να αποδείξει την αμέλεια και την παράβαση καθήκοντος του Εναγομένου. Ως εκ τούτου δεν μπορεί η Ενάγουσα να επικαλείται την αρχή αυτή, η οποία εφαρμόζεται όπως αναφέρθηκε, ως άνω, στην περίπτωση κατά την οποία δεν γνωρίζει ο Ενάγων την αιτία της ζημιάς. Επομένως, το βάρος απόδειξης αμέλειας παραμένει στους ώμους της Ενάγουσας. Η Ενάγουσα γεννήθηκε στο Παραλίμνι στις 12/04/1947, όπου και κατοικεί. Νυμφεύθηκε τον ΜΕ3, ψαρά, τότε, στο επάγγελμα, με ετήσιο εισόδημα, από αυτό, περί τις €6.000, ο οποίος ασχολείτο και μερικώς με τη γεωργία. Αυτός συνταξιοδοτήθηκε το 2007, σε ηλικία 63 ετών, λαμβάνοντας μηνιαία σύνταξη περί τα €
2. Όμως ασχολείτο με τη λιανική πώληση ψαριών και άλλων θαλασσινών ειδών από το 2006 μέχρι το 2013, με μέσο ετήσιο εισόδημα περί τις €5.000, ως καταδεικνύεται από τις φορολογικές δηλώσεις του για την περίοδο 2006-2013, Τεκμήριο
3. Η Ενάγουσα, η οποία απέκτησε ένα παιδί, τον ΜΕ2, με το σύζυγό της, ΜΕ3, ασχολείτο με τη φροντίδα της οικογένειάς της και βοηθούσε το σύζυγό της στο περιβόλι που είχαν, όπου καλλιεργούσαν φυτείες πατατών, μπιζελιών και διαφόρων άλλων λαχανοκηπευτικών ειδών, από το οποίο είχαν μέσο ετήσιο εισόδημα €8.000, κατά τον ισχυρισμό του ΜΕ3, για τον οποίο όμως δεν προσφέρθηκε καμία μαρτυρία, όπως π.χ. φορολογική δήλωση ή οιοδήποτε άλλο αποδεικτικό στοιχείο. Απεναντίας, από τις φορολογικές δηλώσεις των ετών 2006-2013, δεν φαίνεται να έχει δηλωθεί αυτό το ποσό. Ως εκ τούτου, ο ισχυρισμός, αυτός, του ΜΕ3 δεν μπορεί να γίνει αποδεκτός και απορρίπτεται. Στην ηλικία των 38 ετών, δηλαδή περί το έτος 1985, μετά από αιματολογικές και ιατρικές εξετάσεις, από τον παθολόγο Ρένο Χριστοδούλου, διαγνώστηκε με διαβήτη, οπότε, κατόπιν συμβουλών διατροφολόγων, ξεκίνησε συγκεκριμένο πρόγραμμα διατροφής, λαμβάνοντας συγχρόνως και χάπια, για αντιμετώπιση αυτής της παθολογικής κατάστασης. Κατά καιρούς έκανε αναλύσεις σε ιδιωτικό χημείο όπου διαφάνηκε ότι είχε και «λίγη» πίεση, όμως κατά τα άλλα δεν δημιουργήθηκε πρόβλημα με το διαβήτη. Με την σπονδυλική της στήλη δεν είχε, αρχικά, οιονδήποτε πρόβλημα και τίποτε δεν την εμπόδιζε να προβαίνει στις εργασίες που αναφέρθησαν πιο πάνω, αλλά με το πέρασμα των χρόνων άρχισε να έχει κάποιες ενοχλήσεις στη μέση της. Όταν αυτές έγιναν πιο έντονες, περί το 2006, επισκέφθηκε το νευροχειρούργο κο Κωνσταντινίδη στην Ιδιωτική Κλινική «ΛΗΤΩ» στο Παραλίμνι, ο οποίος της χορήγησε παυσίπονα και ενέσεις. Επειδή συνέχιζαν οι πόνοι επισκέφθηκε το Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας όπου την εξέτασε ο νευροχειρούργος κος Διέτης, ο οποίος της συνέστησε να μην προβεί σε εγχείρηση γιατί δεν χρειάζετο σε εκείνο το στάδιο. Την προέτρεψε, όμως, να κάνει μαγνητική τομογραφία, πράγμα που έπραξε. Γι' αυτό το σκοπό προέβη στο Διαγνωστικό Κέντρο «ΑΓΙΟΣ ΘΕΡΙΣΣΟΣ» σε μαγνητική τομογραφία, στις 12/05/2006, Τεκμήριο 47, το οποίο αποτελείται από 7 απεικονίσεις. Οπότε, της συνέστησε να αρχίσει φαρμακευτική αγωγή και φυσιοθεραπεία, για να αποφύγει την επέμβαση. Ακολούθησε τις οδηγίες του, λάμβανε φάρμακα και επισκέφθηκε τον Αντώνη Αρτυματά, στο Παραλίμνι, στον οποίο έκανε μερικές φορές φυσιοθεραπεία, χωρίς όμως να της περάσουν οι πόνοι. Μετά από συζήτηση που είχε με το συγχωριανό της κο Σούττο, ο οποίος αντιμετώπιζε παρόμοια προβλήματα με αυτή και ο οποίος είχε υποβληθεί σε ένα «καινούριο είδος επέμβασης» από τον Εναγόμενο και ήταν ευχαριστημένος με τα αποτελέσματα της επέμβασης, αποφάσισε να επισκεφθεί τον Εναγόμενο. Έτσι, στις αρχές Νοεμβρίου, επισκέφθηκε τον Εναγόμενο στο ιατρείο του, στο Ιδιωτικό Νοσοκομείο «ΑΠΟΛΛΩΝΕΙΟ», στη Λευκωσία, μαζί με το σύζυγό της, παίρνοντας μαζί της τη μαγνητική τομογραφία και την έκθεση για αυτήν, Τεκμήρια 47 και 43, αντίστοιχα, αναφέροντάς του δε και το ιστορικό της. Αφού την εξέτασε της είπε ότι η κατάστασή της είναι σοβαρή και χρειάζεται επέμβαση με «laser», όπως της είπε, η οποία θα διαρκούσε κάποια ώρα και θα μπορούσε την ίδια ημέρα να επιστρέψει σπίτι της, το δε κόστος ανήρχετο στις £2.
4. Η πρώτη εντύπωσή της για αυτόν δεν ήταν η πιο θετική, γιατί δεν έδειξε πολύ ενδιαφέρον για την περίπτωσή της, όμως επειδή της ανέφερε επέμβαση με «laser» και ότι θα επέστρεφε σπίτι της αμέσως μετά την εγχείρηση, έχοντας κατά νου και την επιτυχή επέμβαση που έκανε στον συγχωριανό της, αποφάσισε να προχωρήσει και έτσι, μετά από μερικές εβδομάδες, μέσω τηλεφωνικής επικοινωνίας με τον Εναγόμενο, έκλεισε ημερομηνία για επέμβαση, με τη «νέα μέθοδο», στις 28/11/
5. Είχε αναφέρει δε στον Εναγόμενο ότι δεν είχε κάνει αναλύσεις και τον ρώτησε πότε θα έπρεπε να πράξει τούτο, ο οποίος της απάντησε ότι θα γίνονταν την ίδια ημέρα το πρωί στο «ΑΠΟΛΛΩΝΕΙΟ». Διαφορετική ήταν η θέση του Εναγόμενου, ο οποίος ανέφερε ότι η ίδια ήθελε να γίνουν όλα κοντά του, όταν της συνέστησε να πάει στους δικούς της ιατρούς. Δεν έχει, όμως, σημασία τι διαμείφθηκε μεταξύ τους, αφού οι αναλύσεις έγιναν το πρωί πριν την ενδοσκοπική επέμβαση δισκεκτομής. Λίγες μέρες πριν την επέμβαση επικοινώνησε με τη βοηθό του, την κα Βάγια, η οποία τη ρώτησε αν λάμβανε οιαδήποτε φάρμακα και αφού της είπε ότι έπαιρνε ασπιρίνες για αραίωμα του αίματός της, της είπε να σταματήσει να τις λαμβάνει 5-6 μέρες πριν την επέμβαση, πράγμα που έπραξε. Όσον αφορά το διαβήτη, δεν το ανέφερε τούτο στον Εναγόμενο, στην πρώτη επίσκεψή της, αλλά τούτο το είπε, στην τηλεφωνική επικοινωνία που είχαν, το βράδυ πριν από την επέμβαση. Και εδώ ήταν διαφορετική η θέση του Εναγόμενου, ο οποίος ανάφερε ότι τούτο το απέκρυψε η Ενάγουσα και διαφάνηκε όταν βγήκαν τα αποτελέσματα των αναλύσεων που έγιναν το πρωί πριν την ενδοσκοπική επέμβαση. Δεν έχει, όμως, σημασία, αν λέχθηκε τούτο από την Ενάγουσα ή διαπιστώθηκε από τις αναλύσεις, όσον αφορά το ίδιο το γεγονός, αφού γι' αυτό το σκοπό γίνονται οι αναλύσεις πριν την επέμβαση, δηλαδή να διαπιστωθεί κατά πόσο, ο ασθενής, στη συγκεκριμένη περίπτωση η Ενάγουσα, μπορούσε να υποβληθεί στην επέμβαση. Στις 28/11/2007 μετέβη στο «ΑΠΟΛΛΩΝΕΙΟ», μαζί με το σύζυγό της, ΜΕ3, γύρω στις 7:00 πμ, όπου την υποδέχθηκε μια νοσοκόμα, η οποία της έλαβε αίμα για αναλύσεις. Αμέσως μετά την ετοίμασαν για χειρουργείο και τη μετέφεραν στη χειρουργική αίθουσα, αφού προηγουμένως υπέγραψε σχετική συγκατάθεση για την επέμβαση, Τεκμήριο 50, ενώ δεν είχε καμία ενημέρωση για τα αποτελέσματα των αναλύσεων. Αυτά επιβεβαίωσε και ο ΜΕ
6. Όμως, από τις αναλύσεις που έγιναν, Τεκμήριο 55, το οποίο εκτυπώθηκε στις 14/12/2015 και αποτελείται από τρεις σελίδες και το οποίο είναι το ίδιο με τα Τεκμήρια 68, 69 και 70, τα οποία εκτυπώθηκαν στις 28/11/2007 και κατατέθηκαν εκ συμφώνου ως προς το αληθές του περιεχομένου τους, διαφάνηκε ότι πριν την εγχείρηση δεν έγινε ανάλυση για το σάκχαρο στο αίμα, το οποίο αποτελεί εύρημα του Δικαστηρίου, αλλά μόνο της γλυκοζυλιωμένης, η οποία ήταν 10,1% και το κανονικό είναι μεταξύ 4,7-5,7, ως εμφαίνεται στο Τεκμήριο 55 και 70, ενώ στη συνέχεια, σύμφωνα με το Τεκμήριο 66, που αποτελεί την κατάσταση παρακολούθησης του σακχάρου του αίματος της Ενάγουσας, η ώρα 7:00 πμ ήταν 225mg, η ώρα 8:00 πμ 215mg, η ώρα 8:20πμ 239mg, η ώρα 11:00πμ 269mg, η ώρα 12:00 257mg, η ώρα 17:00 132mg, η ώρα 18:20 118mg, η ώρα 20:00 127mg, η ώρα 21:30 130mg και η ώρα 23:00 163mg. Διαπιστώνεται από τα πιο πάνω, αφού δεν εμφαίνεται ανάλυση σακχάρου του αίματος της Ενάγουσας, στα Τεκμήρια 55 και 68-70, ότι δεν έγινε ανάλυση σακχάρου, κατ' εκείνη τη στιγμή, μαζί με τις αιματολογικές αναλύσεις, που φαίνονται στα αναφερθέντα, αμέσως πιο πάνω, Τεκμήρια, ενώ ο ΜΥ3, ο οποίος ανέφερε ότι από την ανάλυση σακχάρου αυτή ήταν 225mg, το έλαβε από το Τεκμήριο 66, το οποίο αποτελεί την κατάσταση παρακολούθησης της Ενάγουσας. Διαπιστώνεται επίσης από τα Τεκμήρια 55 και 68-70 ότι η γλυκοζυλιωμένη ήταν, σχεδόν κατά το διπλάσιο, πάνω από την κανονική. Εξάγεται, λοιπόν, από το Τεκμήριο 66 και αποτελεί εύρημα του Δικαστηρίου, ότι κατά την ώρα, 08:30 περίπου, που έγινε η ενδοσκοπική επέμβαση στην Ενάγουσα, το σάκχαρο στο αίμα της δεν ήταν κάτω από τα 215mg. Δεν απορρίπτεται, με αυτό το εύρημα του Δικαστηρίου, η μαρτυρία του ΜΥ3 ότι χορήγησε στην Ενάγουσα ινσουλίνη ταχείας δράσης. Όμως το επίπεδο σακχάρου στο αίμα της Ενάγουσας ήταν αυτό που αναφέρεται ανωτέρω. Σύμφωνα δε με την μαρτυρία του διαβητολόγου Στέλιου Βουνιώτη, ΜΥ3, κανονικά, για να γίνει μια επέμβαση, εκτός σε επείγουσες περιπτώσεις, που δεν ήταν μία από αυτές τις περιπτώσεις η περίπτωση της Ενάγουσας, το σάκχαρο, σ' αυτόν που θα γίνει επέμβαση, πρέπει να είναι γύρω στα 170mg, ενώ η γλυκοζυλιωμένη, όπως ανέφερε, ανεβάζοντας την τιμή πέραν από τα επιτρεπόμενα όρια που καταγράφονται στα Τεκμήρια 55 και 68-70, που αναφέρθησαν ανωτέρω, θα έπρεπε να ήταν κάτω από το 6,5%-7%. Αφού της χορηγήθηκε φάρμακο τοπικής αναισθησίας, στην σπονδυλική στήλη, στην παρουσία του Εναγόμενου, ευρισκόμενη σε καθιστική θέση, ακολούθως η νοσοκόμα την τοποθέτησε πριμιδών στο χειρουργικό κρεβάτι, ότε και ο Εναγόμενος, περί τις 08:30, προέβη στην ενδοσκοπική επέμβαση, η οποία διήρκησε μέχρι τις 09:20, ως εξάγεται από το Τεκμήριο
7. Όταν τελείωσε η ενδοσκοπική επέμβαση δισκεκτομής στο επίπεδο Ο2-Ο3 και γύρισε την Ενάγουσα ο Εναγόμενος, όπως ο ίδιος ανέφερε στη μαρτυρία του, αντιλήφθηκε ότι υπήρχε αδυναμία στα κάτω άκρα, ενώ, ακολούθως, μεταφέρθηκε στο δωμάτιο ασθενών. Όπως της είπε, αργότερα, ο σύζυγός της, ΜΕ3, ο οποίος ανέφερε τα ίδια κατά τη δική του μαρτυρία ενώπιον του Δικαστηρίου, κατά την ώρα που τη μετέφεραν στο δωμάτιο ασθενών, ο Εναγόμενος φώναζε στους διαδρόμους «εν πάμε καλά, εν πάμε καλά, άφησέ μας αιμάτωμα». Όταν δε ο σύζυγός της, ανήσυχος, τον ρώτησε τι συνέβηκε, ο Εναγόμενος του απάντησε «μη φοβάσαι, θα δω τι θα κάμω». Αφού, όπως ο Εναγόμενος ανέφερε στη μαρτυρία του, άφησε να περάσει περί τη μία ώρα για να φύγει η επίδραση της τοπικής αναισθησίας, και την εξέτασε ξανά και διαπίστωσε την ίδια κατάσταση, στη συνέχεια έδωσε οδηγίες και μεταφέρθηκε με ασθενοφόρο στο Διαγνωστικό Κέντρο «ΛΕΥΚΟΘΕΑ», που βρίσκεται δίπλα από το «ΑΠΟΛΛΩΝΕΙΟ», με συνοδό μία νοσοκόμα, όπου της έγινε μαγνητική τομογραφία, Τεκμήριο 46, αποτελούμενο από 6 απεικονίσεις. Μετά από λίγη ώρα μεταφέρθηκε πίσω στο «ΑΠΟΛΛΩΝΕΙΟ», όπου ο Εναγόμενος, αφού μίλησε με τη ΜΕ5 στο τηλέφωνο, η οποία του ανάφερε ότι διαπίστωσε ένα αιμάτωμα, το οποίο όμως είναι μια επιπλοκή, που δεν παίζει ρόλο ο αρρύθμιστος διαβήτης, όπως είπε ο ΜΕ6 και αποτελεί εύρημα του Δικαστηρίου τούτο, και είδε τη μαγνητική τομογραφία, Τεκμήριο 46, στην παρουσία του συζύγου της, άρχισε να φωνάζει «πρέπει να κάμουμε δεύτερη εγχείρηση, εν έχουμε άλλη επιλογή». Αφού δε την πλησίασε ο Εναγόμενος, μαζί με το σύζυγό της, ο πρώτος χρησιμοποίησε κάποια αντικείμενα για ερεθισμό των ποδιών της και των δακτύλων της, ερωτώντας την αν ένιωθε το παραμικρό άγγιγμα. Αυτή όμως δεν ένιωθε το παραμικρό και επειδή δεν κινούνταν καθόλου τα πόδια της, πανικοβλήθηκε και φοβισμένη του είπε «γιατρέ άφηκές με παράλυτη». Ο Εναγόμενος ήταν ανήσυχος, αναμενόμενο, κατά την άποψη του Δικαστηρίου, μετά από τέτοιο γεγονός, να βρίσκετο σε αυτή την κατάσταση, ενώ ο σύζυγός της έφερε αντίρρηση να γίνει η δεύτερη επέμβαση, ερωτώντας τον Εναγόμενο γιατί έπρεπε να γίνει αυτή. Ο τελευταίος απάντησε ότι δεν είχε άλλη επιλογή και άρον-άρον τη μετέφεραν στο χειρουργείο, χωρίς να υπογράψει ή να δώσει τη συγκατάθεσή της, όπου ο Εναγόμενος προέβη σε ανοικτή εγχείρηση, υπό πλήρη αναισθησία, η οποία διήρκησε περί τις δύο ώρες, ήτοι από τις 12:55-14:50, ως εξάγεται από το Τεκμήριο
8. Την αναγκαιότητα και ορθότητα της ανοικτής, δεύτερης, επέμβασης της πεταλεκτομής επιβεβαίωσε και ο νευροχειρούργος Αχιλλέας Περδίος, ΜΕ9, η οποία αναγκαιότητα και ορθότητα αποτελεί εύρημα του Δικαστηρίου, αφού έπρεπε να αφαιρεθεί το αιμάτωμα και να γίνει οτιδήποτε άλλο ήταν απαραίτητο για να επανέλθει η φυσιολογική κατάσταση των ποδιών της Ενάγουσας. Η μη συγκατάθεση της Ενάγουσας για τη δεύτερη αυτή επέμβαση, όπως και η μη συγκατάθεση του συζύγου της, είναι άνευ σημασίας, που δεν μπορεί να αποτελέσει παράβαση καθήκοντος του Εναγόμενου, αφού σύμφωνα και με τον ΜΕ9, αυτή έπρεπε να γίνει άμεσα, ως, πιθανόν, σωτήρια ενέργεια, αφού σε αντίθετη περίπτωση η πάρεση ήταν σίγουρη και μη αναστρέψιμη. Αφού βγήκε από το χειρουργείο, στη συνέχεια άρχισε να νιώθει δυνατούς πόνους πίσω στη μέση της, ενώ τα πόδια της δεν τα αισθανόταν. Όπως της είπε, δε, αργότερα, ο σύζυγός της, όταν ρώτησε τον Εναγόμενο τι συνέβηκε στο χειρουργείο, αυτός απάντησε «λάθος τζιαι η πρώτη η εγχείρηση, λάθος τζιαι η δεύτερη». Υπήρχε αμφισβήτηση από τον κο Δράκο για το τι ακριβώς είπε ο Εναγόμενος, αμέσως μετά τη δεύτερη, ανοικτή, επέμβαση, στην παρουσία του ΜΕ3 και υπέβαλε στον ΜΕ3 συγκεκριμένο λεκτικό που κατά τον Εναγόμενο εκφώνησε. Εκτός του ότι αυτό που ανέφερε ο ΜΕ3, ότι είπε ο Εναγόμενος «λάθος τζιαι η πρώτη εγχείρηση, λάθος τζιαι η δεύτερη», δεν εξυπακούει, χωρίς άλλο, αναγνώριση ευθύνης ή αμέλειας εκ μέρους του Εναγόμενου, αφού η φράση αυτή επιδέχεται διάφορες ερμηνείες, η ευθύνη ή η αμέλεια ή η παράβαση καθήκοντος, αποτελεί το αντικείμενο της κρίσης, επί αυτού, του Δικαστηρίου και ως εκ τούτου, εάν ο Εναγόμενος έλεγε η επέμβαση εξελίχθηκε τέλεια, δεν θα άλλαζε οτιδήποτε, αφού το Δικαστήριο θα κρίνει τούτο, με βάση τη μαρτυρία που θα αποδεχθεί, απ' αυτήν που βρίσκεται ενώπιόν του. Ακολούθως μεταφέρθηκε στο δωμάτιο των ασθενών και όταν πήγε και την είδε ο Εναγόμενος της είπε πώς δεν έπρεπε να γίνει η εγχείρηση, ενώ όταν τον ρώτησε «η πρώτη ή η δεύτερη», της απάντησε «τζιη η πρώτη, τζιη η δεύτερη, εν έπρεπε να σε κάμω». Το Δικαστήριο δεν μπορεί να αποδεχθεί ότι ο Εναγόμενος, με το που είδε την Ενάγουσα στο δωμάτιο ασθενών, της είπε την ως άνω φράση, όταν κατ' εκείνη τη στιγμή το πρώτο που σκέφτεται κάποιος, όχι μόνον ιατρός, αλλά οιοσδήποτε, ως κοινή λογική, είναι πώς θα δώσει θάρρος και ελπίδα σε έναν ασθενή για να τον εμψυχώσει. Επίσης, ο δικός της μάρτυρας, ΜΕ9, ανέφερε στο Δικαστήριο ότι ήταν αναγκαία και ορθή η απόφαση του Εναγόμενου για διενέργεια της δεύτερης επέμβασης, που αποτέλεσε και εύρημα του Δικαστηρίου και ως εκ τούτου δεν ήταν δυνατό να αναφέρει ότι δεν έπρεπε να κάμει τη δεύτερη επέμβαση. Στο «ΑΠΟΛΛΩΝΕΙΟ» παρέμεινε δύο βράδια και υπέφερε από έντονους και ισχυρούς πόνους. Ο ισχυρισμός του Εναγόμενου ότι βελτιώθηκε η κατάσταση της Ενάγουσας την επόμενη ημέρα, δεν επιβεβαιώνεται από καμία μαρτυρία ή στοιχείο, όπως κατωτέρω θα επεξηγηθεί. Τον Εναγόμενο δεν τον ξαναείδε παρά μόνο όταν έλαβε εξιτήριο, ο οποίος της ανάφερε ότι θα περνούσε από το σπίτι της, μαζί με διαβητολόγο, για να την εξετάσουν, πράγμα που δεν έκανε ποτέ του. Η μόνη η οποία την επισκέφθηκε ήταν η βοηθός του Εναγόμενου, Βάγια, χωρίς όμως να τη βοηθήσει σε οτιδήποτε. Να σημειωθεί ότι, με υπόδειξη του Εναγόμενου, παραπέμφθηκε και μεταφέρθηκε, κατόπιν παραστάσεων του συζύγου της, αντί με το αυτοκίνητό του, γιατί δεν μπορούσε να εισέλθει σε αυτό, με ασθενοφόρο, στην οικία της στο Παραλίμνι. Με εισήγηση δε του Εναγόμενου, η Ενάγουσα μεταφέρθηκε, στις 12/12/2007, στο «ΜΑΤΕΡΙΑ», για σκοπούς αποκατάστασης, όπως ανέφερε ο Εναγόμενος, όπου και την επισκέφθηκε ο Εναγόμενος με τη Βάγια, ως η μαρτυρία της Ενάγουσας, στο οποίο όμως δεν παρέμεινε και έφυγε την επομένη, αφού επρόκειτο, κατ' αυτήν, για γηροκομείο. Δεν τέθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου οιαδήποτε μαρτυρία, είτε από το «ΜΑΤΕΡΙΑ» είτε από άλλη πηγή, για το τι ακριβώς είναι τούτο. Όμως μπορεί να εξαχθεί, από τη μαρτυρία που βρίσκεται ενώπιον του Δικαστηρίου, ότι σε αυτό πηγαίνουν άτομα που χρειάζονται φροντίδα, διαφορετικά δεν θα την έστελλε σε αυτό ο Εναγόμενος, στο οποίο, προφανώς, μεταφέρονται άτομα προχωρημένης ηλικίας. Το γεγονός ότι δεν μπορούσε να εισέλθει στο αυτοκίνητο του συζύγου της και μεταφέρθηκε με ασθενοφόρο στην οικία της στο Παραλίμνι, καταρρίπτει τον ισχυρισμό του Εναγόμενου ότι βελτιώθηκε η κατάστασή της την επομένη ημέρα, από την ενδοσκοπική επέμβαση δισκεκτομής, ο οποίος μάλιστα ισχυρισμός του δεν επιβεβαιώνεται από κανένα στοιχείο ή μαρτυρία, αλλά ούτε και από την ίδια τη δική του ιατρική γνωμάτευση, που συνέταξε ο ίδιος στις 10/12/2007, Τεκμήριο 25, το οποίο παρέδωσε στην Ενάγουσα, αφού κατατέθηκε από αυτήν ως Τεκμήριο στο Δικαστήριο και δεν αναφέρεται σ' αυτήν τέτοιο γεγονός. Στη γνωμάτευση αυτή, Τεκμήριο 25, αναφέρεται ότι η Ενάγουσα υποβλήθηκε σε ενδοσκοπική δισκεκτομή για αποσυμπίεση των νεύρων και επειδή μετά το χειρουργείο επιδεινώθηκε η κατάστασή της υποβλήθηκε σε πεταλεκτομή σε δύο επίπεδα, ώστε να γίνει ευρεία αποσυμπίεση. Στις επόμενες ώρες, ως αναφέρεται, η νευρολογική εικόνα άρχισε να βελτιώνεται, όμως θα χρειάζετο μεγάλο χρονικό διάστημα αποκατάστασης. Δόθηκαν οδηγίες για ρύθμιση του διαβήτη και εντατική φυσιοθεραπεία. Τέλος, διαπιστώνεται ότι χρειάζεται συνεχώς βοήθεια για να αυτοεξυπηρετηθεί και βρίσκεται υπό παρακολούθηση, την οποία παρέδωσε στην Ενάγουσα. Βέβαια, δύο μέρες αργότερα, ήτοι στις 12/12/2007, ο Εναγόμενος εξέδωσε ιατρικό σημείωμα, Τεκμήριο 64, στο οποίο, εκτός από τις πρώτες έξι

(6)γραμμές του Τεκμηρίου 25, πρόσθεσε τα ακόλουθα: «Τις επόμενες ώρες, η νευρολογική εικόνα, άρχισε να βελτιώνεται. Η ασθενής έχει αίσθηση και στα δύο πόδια και μπορεί να χρησιμοποιήσει τους τετρακέφαλους. Το δεξί πόδι έχει περισσότερη δύναμη από το αριστερό. Μπορεί να βρίσκεται σε καθιστική θέση, αλλά θέλει στήριξη. Δε μπορεί να σταθεί όρθια. Φέρει καθετήρα ουροδόχου κύστης. Λόγω της κατάστασής της και του σακχαρώδη διαβήτη που βρίσκεται υπό φαρμακευτική αγωγή, (Δρ. Στέλιος Βουνιώτης) πρέπει να προφυλαχθεί από κατακλίσεις και μολύνσεις. Η χειρουργική τομή είναι καλή, αν και ελαφρώς ερυθρή. Χρειάζεται κάποια ενθάρρυνση, ώστε να συνεργαστεί στην κινητοποίησή της. Λόγω της κατάστασής της παρουσιάζει εικόνα κατάθλιψης.» Εκτός του ότι δεν επιδείχθηκε στην Ενάγουσα τούτο, δηλαδή το Τεκμήριο 64, για να αναφέρει κατά πόσο το ζήτησε αυτή ή κατά πόσο της αποστάληκε ή είχε γνώση τούτου και ούτε της ζητήθηκε να παρουσιάσει το πρωτότυπο το οποίο θα έφερε την υπογραφή του, αλλά κατατέθηκε από τον Εναγόμενο, κατά τη δική του μαρτυρία ενώπιον του Δικαστηρίου, και έτσι έμεινε ασχολίαστο από την Ενάγουσα, δεν εξηγήθηκε η αναγκαιότητα έκδοσής του, δύο μέρες μετά την έκδοση του Τεκμηρίου

1. Η σκοπιμότητα σύνταξης του Τεκμηρίου 64, είναι πέραν από προφανής, που εξάγεται από το απόσπασμα που επιπλέον προστέθηκε, από αυτήν του Τεκμηρίου 25, ως καταγράφεται ανωτέρω, και δεν είναι άλλη από την επιδίωξή του, από τη μια, να καταδείξει βελτίωση της κατάστασης της Ενάγουσας μετά τη δεύτερη εγχείρηση και από την άλλη ότι η άσχημη κατάστασή της οφείλεται στην ίδια, ενώ ταυτόχρονα, κατ' αυτόν, να έχει έρεισμα η μαρτυρία που έδωσε ενώπιον του Δικαστηρίου. Υπό αυτές τις περιστάσεις δεν αποδέχομαι και απορρίπτω τον ισχυρισμό του αυτό. Φεύγοντας από το «ΑΠΟΛΛΩΝΕΙΟ» κανένας δεν της ζήτησε να πληρώσει τα έξοδα των χειρουργείων και της νοσηλείας της, ούτε και μέχρι σήμερα, τα οποία, σύμφωνα με τα Τεκμήρια 71 και 72, που κατατέθηκαν ως προς το αληθές του περιεχομένου τους, έξοδα είναι ως αυτά εμφαίνονται στα Τεκμήρια αυτά. Με την επιστροφή της, στο σπίτι της, παρέμεινε στο κρεβάτι για επτά μέρες, χωρίς να μετακινηθεί, εκτός από τη μετακίνηση εντός του κρεβατιού κάθε μία ώρα, κάθε βράδυ, από το γιο της, όπως της ανάφερε ο Εναγόμενος να κάνει, καθώς έφευγε από το «ΑΠΟΛΛΩΝΕΙΟ», για να αποφευχθεί η πλήρης ακινησία της και κάθε νύχτα την επισκεπτόταν ο γενικός χειρούργος Μουζουρης, ο οποίος της έδινε φάρμακα και ενέσεις για τους πόνους. Χρειάστηκε δε πολλές φορές, λόγω των ανυπόφορων πόνων, να μεταφερθεί στο Γενικό Νοσοκομείου Παραλιμνίου, όπου της χορηγείτο ενδοφλέβια ένεση. Επειδή δεν βελτιωνόταν η κατάστασή της επισκέφθηκε την κλινική «ΛΗΤΩ» για αντιμετώπιση του πόνου και ρύθμιση του διαβήτη, ο οποίος ήταν αρρύθμιστος, 257mg, όπου παρέμεινε, περίπου, για δέκα ημέρες, ήτοι από 14/12/2007 μέχρι 23/12/2007, που έλαβε εξιτήριο, Τεκμήριο 24, για την οποία παραμονή και αγωγή εκδόθηκε τιμολόγιο, για το ποσό των £2.050, Τεκμήριο 1, για το οποίο πληρώθηκε το ποσό των €3.400, ως η απόδειξη ημερομηνίας 01/02/2008, που επισυνάπτεται με το Τεκμήριο 1, τα οποία κρίνονται από το Δικαστήριο αναγκαία έξοδα για προσωρινή, έστω, αντιμετώπιση και ανακούφιση από την κατάστασή της, υπό την παρακολούθηση του χειρούργου ορθοπεδικού Κώστα Κωνσταντίνου, ΜΕ6, ο οποίος την παρέπεμψε για μαγνητική τομογραφία στο «ΛΕΥΚΟΘΕΑ» στις 17/12/2007, Τεκμήριο 45, το οποίο αποτελείται από 6 απεικονίσεις, στο οποίο διαφάνηκε διάχυτη φλεγμονή από το ύψος Ο2-Ι1 της σπονδυλικής στήλης. Εξετάστηκε επίσης από το νευροχειρούργο Χρίστο Κωνσταντινίδη και τον παθολόγο Μιχάλη Ζουβάνη, οπότε και αποφασίστηκε ότι δεν έχρηζε χειρουργείο. Αποτέλεσε θέση του ΜΕ6, κατά την αντεξέτασή του, η οποία δεν αμφισβητήθηκε, ότι σαν χειρούργοι ενδιαφέρονται για το σάκχαρο, για να μην υπάρχουν επιπλοκές, όπως φλεγμονή, μολύνσεις και να μπορεί να κλείσει η ουλή της εγχείρησης. Συνέχισε λέγοντας, μετά από σχετικές ερωτήσεις, ότι η χρόνια διαβητοπάθεια μπορεί να προκαλέσει περιφερικές νευροπάθειες, ενώ όσον αφορά το αιμάτωμα είπε ότι είναι μια επιπλοκή, η οποία μπορεί να προκληθεί κατά την επέμβαση, για την οποία όμως δεν παίζει ρόλο ο αρρύθμιστος διαβήτης. Όταν της έδωσε εξιτήριο, η κινητικότητα των ποδιών της ήταν καλύτερη, δηλαδή βελτιώθηκαν οι συσπάσεις των μυών των τετρακέφαλων, αλλά δεν βελτιώθηκε η κατάστασή της και δεν μπορούσε να βαδίσει. Έκρινε ότι έχρηζε εισαγωγής σε ειδικό κέντρο αποκατάστασης για περαιτέρω θεραπεία και της έδωσε οδηγίες όπως ξεκινήσει άμεσα φυσιοθεραπεία στο σπίτι της, Τεκμήριο 27, πράγμα που έπραξε, ως καταδεικνύεται από το Τεκμήριο 1, το οποίο αποτελεί απόδειξη είσπραξης του ποσού των €918, για 54 συνεδρίες κινησιοθεραπείας, από 22/12/2007, δηλαδή ενώ ακόμη ευρίσκετο στην κλινική «ΛΗΤΩ», μέχρι τις 31/03/2008, τα οποία κρίνονται από το Δικαστήριο αναγκαία έξοδα για φυσιοθεραπεία σύμφωνα τόσο με τις οδηγίες του Εναγόμενου όσο και του ΜΕ6, και από το Τεκμήριο 3, που αποτελεί απόδειξη είσπραξης ημερομηνίας 09/09/2008, του ποσού των €3.400 από το φυσιοθεραπευτή Λάμπρο Χατζήμιχαηλ για 85 φυσιοθεραπείες, τα οποία επίσης κρίνονται αναγκαία έξοδα φυσιοθεραπείας, ως οι οδηγίες των αμέσως πιο πάνω αναφερθέντων ιατρών. Να σημειωθεί ότι στις 13/12/2007 κατέβαλε το ποσό των £120, για μεταφορά της με ασθενοφόρο της πολυκλινικής «ΑΓΙΑ ΜΑΡΙΝΑ», Τεκμήριο 5, για την οποία όμως μεταφορά δεν εξηγήθηκε ο λόγος και ως εκ τούτου δεν κρίνεται αναγκαίο έξοδο. Στις 06/10/2009 προέβη σε μαγνητική τομογραφία, Τεκμήριο 49, για την οποία ετοιμάστηκε έκθεση, Τεκμήριο 35, και εκδόθηκε τιμολόγιο για το ποσό των €330, το οποίο πληρώθηκε στις 23/09/2010, Τεκμήριο 4, για το οποίο επίσης δεν δόθηκε εξήγηση και γι' αυτό δεν κρίνεται αναγκαίο έξοδο. Να σημειωθεί σε αυτό το σημείο ότι μέρος των εξόδων που η Ενάγουσα κατέβαλε στην Κύπρο για αξονικές τομογραφίες, φάρμακα καθώς και διάφορα έξοδα στην Ελλάδα, ανερχόμενα σε €4.416,91, δηλώθηκαν εκ συμφώνου ότι απλά έγιναν αυτά τα έξοδα αλλά παρέμεινε η κρίση για την αναγκαιότητά τους. Κατατέθηκαν για τον ίδιο σκοπό τα Τεκμήρια 1-
2. Μετά το εξιτήριο από τη «ΛΗΤΩ» ο ΜΕ6 την είδε στις 14/12/2015, δηλαδή την προηγούμενη ημέρα από την ημέρα που έδινε τη μαρτυρία του, ότε και διαπίστωσε να φέρει ποδοκνημικούς νάρθηκες, λόγω χρόνιας υποποδίας, χωρίς τους οποίους θα έπεφτε κάτω και ότι μπορούσε να περπατήσει με πολλή δυσκολία με περιπατητήρα δύο-τρία βήματα, ενώ ένεκα της κατάστασής της δεν μπορεί να αυτοεξυπηρετηθεί χωρίς τη βοήθεια τρίτου προσώπου και η εκτίμησή του ως προς την κατάστασή της είναι ότι αυτή είναι μη αναστρέψιμη. Όπως ήδη αναφέρθηκε, η Ενάγουσα επισκέφθηκε αρκετούς ιατρούς στην Κύπρο και στο εξωτερικό. Από την Κύπρο, για την Ενάγουσα, έδωσαν μαρτυρία οι ακτινολόγοι, ΜΕ5 και 7, ο νευροχειρούργος, ΜΕ9, ο χειρούργος ορθοπεδικός, ΜΕ6 και ο ορθοπεδικός χειρούργος σπονδυλικής στήλης, ΜΕ
3. Από το εξωτερικό δεν έδωσε κανένας μαρτυρία. Κατατέθηκαν, όμως, ως Τεκμήρια ιατρικά πιστοποιητικά και των ιατρών που δεν ήλθαν να καταθέσουν ενώπιον του Δικαστηρίου, τα οποία κρίνω ορθό να αναφερθούν, άσχετα με τη βαρύτητα που το Δικαστήριο θα δώσει σε αυτά σε κατοπινό στάδιο, όπως ήδη αναφέρθηκε στη σελίδα 3 της απόφασης, για να διαφανεί ο λόγος της βαρύτητας που δίδεται ή δεν δίδεται σε αυτά. Κατατέθηκε ως Τεκμήριο 28, ιατρική έκθεση ημερομηνίας 21/05/2008, του νευρολόγου Μιχάλη Πρωτοπαπά, ως Τεκμήριο 29, ηλεκτρομυογράφημα ημερομηνίας 27/03/2008, που έκανε στην Ενάγουσα ο ίδιος ιατρός, ως Τεκμήριο 29Α, το συμπέρασμά του για το Τεκμήριο 29, ως Τεκμήριο 30, έκθεση ημερομηνίας 07/08/2008, από το ιατρικό κέντρο Hadassah, ως Τεκμήριο 31, ιατρική έκθεση ημερομηνίας 14/07/2008 από το ίδιο ιατρικό κέντρο, ως Τεκμήριο 32, διάγνωση ημερομηνίας 15/02/2008, από τον ορθοπεδικό χειρούργο μικροχειρούργο Ιωάννη Καλούδη, ως Τεκμήριο 33, γνωμάτευση από τον ίδιο ιατρό, ως Τεκμήριο 34, έκθεση μαγνητικής τομογραφίας ημερομηνίας 08/10/2009, από τον ακτινολόγο Ιωάννη Κολοβό στην Αθήνα, ως Τεκμήριο 35, έκθεση μαγνητικής τομογραφίας οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης ημερομηνίας 23/09/2010, από τον ακτινοδιαγνώστη Κλεάνθη Ιωαννίδη, ως Τεκμήριο 36, αιματολογικές εξετάσεις ημερομηνίας 08/12/2010 στο Ισραήλ, ως Τεκμήριο 37, ιατρική έκθεση ημερομηνίας 09/12/2010 στο Ισραήλ, ως Τεκμήριο 38, ιατρική έκθεση ημερομηνίας 28/12/2010, στο Ισραήλ, ως Τεκμήριο 39, έκθεση ημερομηνίας 17/05/2012 σε μετάφραση στην ελληνική γλώσσα του γερμανικού κειμένου που επισυνάπτεται, ως Τεκμήριο 40, ιατρική έκθεση ημερομηνίας 26/05/2012 του ορθοπεδικού χειρούργου μικροεπεμβατικής αντιμετώπισης παθήσεων της σπονδυλικής στήλης, Κωνσταντίνου Γιωργαλλά. Επίσης κατατέθηκε, ως Τεκμήριο 42, ιατρικό πιστοποιητικό ημερομηνίας 22/11/2014 του χειρούργου ορθοπεδικού σπονδυλικής στήλης Πέτρου Σταύρου, ΜΕ8, ως Τεκμήριο 44, μαγνητική τομογραφία ημερομηνίας 28/05/
4. Ακόμη κατατέθηκε, ως Τεκμήριο 51, για το αληθές του περιεχομένου της, βεβαίωση ημερομηνίας 01/12/2005 της ΜΕ4, για την πληρωμή σε αυτή σε φάρμακα για την περίοδο 19/01/2011 μέχρι 31/12/2015 του ποσού των €12.161,97, το οποίο έγινε αποδεκτό για την αλήθεια του περιεχομένου του, καθώς και αναλυτική κατάσταση γι' αυτά τα έξοδα, Τεκμήριο 53, ως Τεκμήριο 52, δέσμη εκ 8 φορολογικών δηλώσεων για τα έτη 2006-2013 του ΜΕ3, ως Τεκμήριο 54, δισκάκι για τη μαγνητική τομογραφία ημερομηνίας 17/12/2007, ως Τεκμήριο 56, έκθεση για την μαγνητική τομογραφία ημερομηνίας 28/05/2008 στον «ΑΓΙΟ ΘΕΡΙΣΣΟ» και ως Τεκμήρια 57, 58 και 59, φωτογραφίες μηνιγγικού σάκου. Ο Εναγόμενος, ΜΥ1, ο οποίος απορρίπτει την ευθύνη που του καταλογίζει η Ενάγουσα για την κατάστασή της και δεν αποδέχεται το ιατρικό σφάλμα που συνιστά αμέλεια που του αποδίδουν κυρίως οι ΜΕ8 και 9, αφού κατέθεσε το βιογραφικό του σημείωμα, Τεκμήριο 60, κατέθεσε δέσμη φωτοτυπιών από βιβλία ως Τεκμήρια 61 και 62 και έγγραφο από το διαδίκτυο, Τεκμήριο 65, δέσμη φωτογραφιών από άλλη ενδοσκοπική επέμβαση, για κατανόηση του τρόπου με τον οποίο γίνεται η ενδοσκοπική επέμβαση, Τεκμήριο 63, προς υποστήριξη της ορθότητας των όσων ανέφερε στο Δικαστήριο, για να αποδείξει την μη ύπαρξη εκ μέρους του αμέλειας ή παράβαση καθήκοντος κατά την ενδοσκοπική επέμβαση. Επιπλέον κατατέθηκε ως Τεκμήριο 67, απεικόνιση καρδιογραφήματος ημερομηνίας 28/11/2007 και ώρα 07:50am, και ως Τεκμήρια 71 και 72, αναφορά στα οποία ήδη έγινε για άλλο σκοπό, οι χρεώσεις για τις δύο χειρουργικές επεμβάσεις, ως προς το αληθές του περιεχομένου τους. Ένεκα της βασανιστικής αυτής κατάστασης και των ανυπόφορων πόνων, με την ελπίδα ότι κάποιος γιατρός θα μπορούσε να βρει λύση στο πρόβλημά της, άρχισε να επισκέπτεται διάφορους γιατρούς στην Κύπρο, μεταξύ των οποίων, εκτός του κου Κωνσταντίνου που αναφέρθηκε πιο πάνω, τον νευρολόγο Πρωτοπαπά και τον ορθοπεδικό Καλούδη, με οδηγίες του οποίου μετέβη, τον Ιούλιο του 2008, στο ιατρικό κέντρο «Hadassah» στο Ισραήλ, όπου εξετάστηκε από τον χειρούργο σπονδυλικής στήλης Hasharoni, ο οποίος έδωσε τη δική του άποψη για την κατάσταση της υγείας της, συστήνοντάς της νέα φαρμακευτική αγωγή, Τεκμήριο
5. Για την παραμονή και τα ιατρικά έξοδα στο Ισραήλ, κατά τον Ιούλιο, Αύγουστο και Οκτώβριο του 2008 και Δεκέμβριο του 2010, η Ενάγουσα κατέβαλε το συνολικό ποσό των €19.404,05, ως αυτό εξάγεται από τα Τεκμήρια 6, 7, 8 και 9, τα οποία αποτελούν ιατρικές υπηρεσίες, Τεκμήρια 10, 11, 12 και 14, τα οποία αποτελούν έξοδα διαμονής, Τεκμήριο 13, το οποίο αποτελεί το κόστος των ναρθήκων και το Τεκμήριο 15, έξοδα για φάρμακα. Όλα τα πιο πάνω κρίνονται από το Δικαστήριο ως αναγκαία έξοδα, αφού η μετάβασή της στο Ισραήλ έγινε κατόπιν ιατρικής συμβουλής για να τύχει εξειδικευμένων ιατρικών υπηρεσιών. Δεν παρέμεινε, όμως, μέχρι εδώ, αφού δεν σταμάτησαν οι ανυπόφοροι πόνοι και μετέβη, επίσης, το Μάιο του 2012, στη Γερμανία, όπου την εξέτασε ο ορθοπεδικός χειρούργος Κωνσταντίνος Γεωργαλλάς και εξέφρασε τη δική του διάγνωση, τον Οκτώβριο του 2012 στην Αγγλία όπου εξετάστηκε από το νευροχειρούργο σπονδυλικής στήλης Irfan Siddique και ο οποίος προέβη στη δική του άποψη και εκτίμηση, τόσο πριν όσο και μετά τις επεμβάσεις από τον Εναγόμενο, καθώς και στην Ελλάδα. Στις χώρες αυτές συνοδεύετο από οικεία της πρόσωπα, όπως από το γιο της, ΜΕ2 και τον εξάδελφό του Χριστάκη Βλίττη, οι οποίοι τη συνόδευσαν στη Γερμανία και την Αγγλία, οι οποίοι υπέστησαν έξοδα συνολικού ποσού €13.
6. Για το ποσό αυτό, όμως, δεν προσκόμισαν στο Δικαστήριο οιονδήποτε αποδεικτικό στοιχείο και εκτός για έξοδα απ' αυτά που φαίνονται σε αποδείξεις που κατατέθηκαν ως Τεκμήρια ενώπιον του Δικαστηρίου και αφορούν τη Γερμανία, δεν μπορούν να γίνουν αποδεκτά και απορρίπτονται. Όλα τα έξοδα που κατέβαλε η Ενάγουσα για τη μεταφορά και διαμονή της μαζί με τους συνοδούς της στην Αγγλία και Αθήνα, αφού αυτά δημιουργήθηκαν μετά τη μετάβασή της στο Ισραήλ και στη Γερμανία, κρίνω ότι ήταν εκ του περισσού, αφού ήδη έλαβε εξειδικευμένες ιατρικές απόψεις από άλλους ιατρούς, δύο ιατρικών κέντρων του εξωτερικού και επομένως δεν μπορούν να γίνουν αποδεκτά και απορρίπτονται. Όσον αφορά την Ενάγουσα, μαζί με τους συνοδούς της, για αεροπορικά εισιτήρια κατέβαλε το συνολικό ποσό των €5.689,64, για μετάβασή της από Λάρνακα-Τελ Αβίβ, Λάρνακα-Αθήνα και Λάρνακα-Λονδίνο, μετ' επιστροφής βέβαια, ως εξάγεται από τα Τεκμήρια 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22 και
7. Εξ αυτών, αφού το Δικαστήριο έκρινε, ως αναγκαία αυτά που σχετίζονται με τη μετάβασή της και των συνοδών της στα ιατρικά κέντρα του Ισραήλ και Γερμανίας, αναγκαία κρίνονται και τα έξοδα για τα αεροπορικά εισιτήρια μετάβασής της και των συνοδών της στο Ισραήλ εκ €2.528,26 και στη Γερμανία εκ €1.
8. Μετά την επέμβαση άρχισε να παρουσιάζει υποτροπή στα προβλήματα κατάθλιψης, που είχε από τότε που πέθανε η μητέρα και ο αδελφός της πριν χρόνια, ήτοι από το 1994, και είχε πέσει σε κατάθλιψη και της χορηγείτο σχετική φαρμακευτική αγωγή, οπότε την παρακολουθούσε ο αποβιώσας ψυχίατρος Γιάγκος Μικελλίδης, ο οποίος της χορηγούσε σχετική φαρμακευτική αγωγή, χωρίς όμως να αποκατασταθεί πλήρως η κατάστασή της, όπως φαίνεται από το ιατρικό πιστοποιητικό ημερομηνίας 11/07/2012, Τεκμήριο 41, το οποίο εξέδωσε ο αποβιώσας ψυχίατρος, Γιάγκος Μικελλίδης. Για την κατάστασή της μέχρι τις 11/07/2012, αφού ένεκα του θανάτου του Μικελλίδη, ήταν αδύνατη η προσκόμιση μαρτυρίας, γίνεται αποδεκτή, ως αυτή εμφαίνεται στο Τεκμήρια 41, η οποία αποτελεί εύρημα του Δικαστηρίου, ως υποτροπή, ήταν αποτέλεσμα της κατάστασής της που περιήλθε μετά από την ενδοσκοπική επέμβαση. Από το Σεπτέμβριο του 2013, λόγω του χρόνιου πόνου, την παρακολουθεί ο αναισθησιολόγος και με ειδικότητα στο μακροχρόνιο πόνο, Περικλής Ζαβρίδης, ο οποίος της χορηγεί φαρμακευτική αγωγή, η οποία προβλέπεται να συνεχιστεί καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής της. Έστω και αν δεν ήρθε το πρόσωπο αυτό να καταθέσει, από τα φάρμακα που λαμβάνει, αναφορά στα οποία έγινε από τη ΜΕ4, διαφαίνεται ότι σε αυτά υπάρχουν ισχυρά παυσίπονα, για τον ανυπόφορο πόνο που έχει, ως άλλωστε επιβεβαιώθηκε από τη μαρτυρία που τέθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου από τον ΜΕ
9. Από το 2014 την παρακολουθεί ο ορθοπεδικός χειρούργος σπονδυλικής στήλης, Πέτρος Σταύρος, ΜΕ8, ο οποίος εργάζεται στο «Αμερικανικό Ιατρικό Κέντρο» στη Λευκωσία, η μαρτυρία του οποίου θα σχολιαστεί στη συνέχεια. Αφού αναφέρθηκε στο τι της είπαν οι διάφοροι γιατροί, τόσο πριν όσο και μετά τις εγχειρήσεις που υπεβλήθηκε από τον Εναγόμενο, κατέληξε με την κατάσταση στην οποία βρέθηκε, κατ' αυτήν, μετά την αποτυχία, λόγω αμέλειας του Εναγόμενου, κατά την πρώτη, αχρείαστη, ενδοσκοπική, επέμβαση και τη δεύτερη, ανοιχτή, χειρουργική επέμβαση, χωρίς οιονδήποτε θετικό αποτέλεσμα, αναφέροντας ότι από ένα δραστήριο άτομο, κατέληξε σε αναπηρικό τροχοκάθισμα με ειδικούς νάρθηκες στα πόδια, για να μπορεί να κάνει μόνο μερικά βήματα με περιπατητήρα, αλλά έχοντας, πάντα, κάποιον δίπλα της, με έντονους πόνους, αρκετές δυσκολίες στον ύπνο της, χωρίς να μπορεί να διεκπεραιώσει τις καθημερινές της εργασίες σαν ένας φυσιολογικός άνθρωπος, με δυσκολίες να φάει και να ντυθεί, για το οποίο ντύσιμο, όπως είπε και ο σύζυγός της, ΜΕ3, χωρίς τη βοήθειά του δεν μπορεί να το κάμει και ουσιαστικά εξαρτώμενη από το σύζυγο και το παιδί της, αισθανόμενη να αποτελεί για αυτούς ένα βάρος, αφού χρειάζεται καθ' όλο το 24ώρο της ημέρας βοήθεια από άλλο πρόσωπο, αποκομμένη από κοινωνική δραστηριότητα, καθώς και τη φιλική παρέα που είχε άλλοτε, αφού φίλοι και γνωστοί σταμάτησαν να την επισκέπτονται για να μην της κάνουν επιβάρυνση. Όλα τα πιο πάνω, πλην της αμέλειας ή από πού προέκυψαν αυτά, που θα εξεταστεί σε μεταγενέστερο στάδιο, στη συνέχεια, αποτελούν και ευρήματα του Δικαστηρίου, αφού αποδέχομαι τη μαρτυρία της ως πειστικής και αληθινής που επιβεβαιώθηκε από τους ΜΕ2 και 3, των οποίων τη μαρτυρία τους, ως προς τούτο, αποδέχομαι, ως ανταποκρινόμενη στην αλήθεια, η οποία επίσης επιβεβαιώθηκε από τους ΜΕ8 και 9, ενώ δεν παρουσιάστηκε αντίθετη μαρτυρία, παρά μόνο υπεβλήθη από το δικηγόρο του Εναγόμενου ότι ήταν υπερβολική στην περιγραφή της. Για το υπόλοιπο της ζωής της, ένεκα της κατάστασής της, η οποία είναι μη αναστρέψιμη, όπως επιβεβαίωσαν οι ΜΕ6, 8 και 9, τη μαρτυρία των οποίων αποδέχομαι ως προς τούτο, αφού καμία αντίθετη μαρτυρία δεν παρουσιάστηκε, θα παραμείνει καθηλωμένη στο αναπηρικό τροχοκάθισμά της, αφού μόνο μερικά βήματα μπορεί να κάνει με τους νάρθηκες στα πόδια της και τη χρήση περιπατητήρα, στην παρουσία άλλου προσώπου, υπό την εξάρτηση τρίτων προσώπων, επί 24ώρου φροντίδας και υπό τη λήψη φαρμάκων και παρακολούθηση ιατρών. Για την επί 24ώρου βάσεως φροντίδα, που ανάφερε ο ΜΕ8 αλλά και ο ΜΕ6, την οποία αποδέχομαι ως ανταποκρινόμενη σε επιστημονικά κριτήρια, θα χρειάζεται τη βοήθεια δύο οικιακών βοηθών, το κόστος των οποίων για την κάθε μία ανέρχεται σε €6.000 ετησίως, ως εκ συμφώνου (για το ποσό των €6.000), δηλώθηκε στο Δικαστήριο από τους συνηγόρους των διαδίκων, καθώς και της καταβολής του ποσού των €3.000 ετησίως για φάρμακα, ως επίσης εκ συμφώνου δηλώθηκε από τους δικηγόρους των διαδίκων. Θεωρώ ορθό να αναφέρω ότι όλες οι γνωματεύσεις και ιατρικά πιστοποιητικά, τα οποία εκδόθηκαν από ιατρούς οι οποίοι δεν κατέθεσαν ενώπιον του Δικαστηρίου, δεν γίνονται αποδεκτά και δεν δίδεται οιαδήποτε βαρύτητα σε αυτά, αφού δεν παρουσιάστηκαν ως μάρτυρες ενώπιον του Δικαστηρίου οι συντάξαντες αυτά για να είχε την ευκαιρία η Υπεράσπιση να τους αντεξετάσει. Αρχίζοντας από το πρώτο θέμα, κατά πόσο ήταν αναγκαία οποιαδήποτε, είτε ενδοσκοπική είτε ανοικτή χειρουργική, επέμβαση, το Δικαστήριο θα πρέπει να επικεντρωθεί στη μαρτυρία που είναι σχετική με αυτό το θέμα, η οποία δεν είναι άλλη από τη μαγνητική τομογραφία ημερομηνίας 12/05/2006, Τεκμήριο 47, την οποία έκανε η Ελένη Ηρακλέους, ΜΕ7, ακτινολόγος, η οποία ετοίμασε έκθεση, Τεκμήριο 43, στην αγγλική γλώσσα, την οποία μετέφρασε στην ελληνική γλώσσα, ενώπιον του Δικαστηρίου, κατά την ώρα που έδινε τη μαρτυρία της, ως ακολούθως: «Μαγνητική τομογραφία οσφυϊκής μοίρας σπονδυλικής στήλης. Παρατηρείται σήμα ψηλής έντασης στις επιφυσιακές πλάκες πλησίον του τρίτου με τέταρτου οσφυϊκού μεσοσπονδύλιου δίσκου, στο ίδιο επίπεδο παρατηρείται οπισθοπλάγια αμφοτερόπλευρος διάχυτη προβολή του ινώδους δακτύλιου η οποία πιέζει τον μηνιγγικό σάκο και μπορεί να προκαλέσει μικρή πίεση στις ρίζες των τετάρτων οσφυϊκών νεύρων, πιέζει τις ρίζες του τέταρτου οσφυϊκού νεύρου. Επιπλέον υπάρχει ένας οπίσθιος δίσκος οστεοσφυϊκός σχηματισμός στα επίπεδα 2 ‑ 3, 3‑ 4, και 5 ‑ 1 που πιέζουν τον μηνιγγικό σάκο αλλά όχι τα νεύρα. Παρατηρείται επίσης σπονδυλόλυση των αυχενικών τόξων στο επίπεδο 5 χωρίς σημαντική σπονδυλόλυση. Επίσης υπάρχει μέτριου βαθμού εκφύλισης των μεσοσπονδύλιων δίσκων και μέτριου βαθμού πρόσθια ανάπτυξη οστεοφύτων και υπερτροφική αρθροπάθεια οπίσθιων αρθρώσεων. Και απουσία της φυσιολογικής οσφυϊκής λόρδωσης. Υπάρχει παθολογικό σύστημα στον νωτιαίο μυελό που επλήγη στο επίπεδο
10. Υπάρχει τοπική λιπώδης εκφύλιση του μυελού των οστών στον τρίτο σπόνδυλο, χωρίς σημασία κλινική. Και στο συμπέρασμα είναι ότι υπάρχει οίδημα στις επιφυσιακές πλάκες του 3‑ 4 και πολλαπλές εκφυλιστικές αλλοιώσεις καθώς και σπονδυλόλυση των αυχενικών τόξων του 5.» Από τη μαγνητική τομογραφία ημερομηνίας 12/05/2006, Τεκμήριο 47, κατ' αυτήν, σημαντικές παθολογίες ήταν το οίδημα στο επίπεδο Ο3-Ο4, το οποίο προκαλεί αρκετό πόνο και πιέζετο ο μηνιγγικός σάκος αλλά όχι τα νεύρα, η σπονδυλόλυση στο επίπεδο Ο5, η οποία δεν θεραπεύεται εκτός αν υπάρχει και σπονδυλολίσθηση, η οποία δεν φαίνεται όταν είναι ξαπλωμένη, αλλά διαπιστώνεται από τον ιατρό όταν στέκεται ο ασθενής και ζητήσει από τον ασθενή να κάνει κάμψη και έκταση και βλέπει τη μετακίνηση, την οποία αξιολογεί. Ο Χαράλαμπος Οικονομίδης, ΜΥ2, ακτινολόγος, δεν ανέφερε ουσιαστικά κάτι διαφορετικό από αυτά που ανέφερε η ΜΕ7, εκτός κάποιων σημείων που θα αναφερθούν στη συνέχεια, αφού, βλέποντας το Τεκμήριο 47, είπε ότι, σε αυτό, εμφαίνονται εκφυλιστικές αλλοιώσεις σε πολλαπλά επίπεδα στην οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης με εντονότερες στα επίπεδα Ο2-Ο3 και προβολών δίσκων, υπερτροφία των αποφυσιακών αρθρώσεων και πάχυνσης στον ωχρό σύνδεσμο που προκαλούν μετρίου βαθμού στένωση του σπονδυλικού σωλήνα. Ο Πέτρος Σταύρος, ΜΕ8, στην εξέτασή του, μέρος της οποίας αποτέλεσε γραπτή δήλωσή του, στην οποία αναφέρονται τα προσόντα και η εμπειρία του, ανέφερε ότι είδε την Ενάγουσα στο Αμερικάνικο Ιατρικό Κέντρο, προφανώς με βάση την έκθεση ημερομηνίας 22/11/2014, Τεκμήριο 42, αλλά και τη μαρτυρία του, το Νοέμβριο του 2014, όπου διατηρεί ιατρείο στη Λευκωσία, με συμπτώματα παράλυσης κάτω άκρων, με σκοπό να την εξετάσει και να τη βοηθήσει να θεραπευθεί, όπως και για να εκφράσει τη γνώμη του για την αιτία της παράλυσης. Ανέφερε, δε, βλέποντας το Τεκμήριο 47, ότι εκείνο το οποίο διαπιστώνεται είναι εκφυλιστικά στοιχεία, που συνήθως έχουν άτομα τέτοιας ηλικίας, τα οποία αντιμετωπίζονται με άλλο τρόπο, εκτός από ενδοσκοπική επέμβαση και δεν προέκυπτε τίποτε που να δικαιολογεί, κλινικά, σημαντική πίεση επί των νευρικών ριζών και δεν δικαιολογείτο επέμβαση δισκεκτομής. Προέβη, μάλιστα, σε λεπτομερή αναφορά, επί του Τεκμηρίου 47, λέγοντας τα εξής: «Λοιπόν, η μαγνητική αυτή τομογραφία παρουσιάζει πολλαπλές εκφυλιστικές αλλοιώσεις μεταξύ των σπονδύλων όμικρον 3 όμικρον 4, όμικρον 4 όμικρον 5, με πολύ ήπια στένωση του σπονδυλικού σωλήνα στα επίπεδα όμικρον 3 όμικρον 4, λιγότερο όμικρον 2 όμικρον 3, ήπιες στενώσεις των τριμμάτων των μεσοσπονδύλιων τριμμάτων όμικρον 3 όμικρον 4, και όμικρον 4 όμικρον
11. Παρουσιάζει οστεοχόνδρωση μεταξύ του όμικρον 4 και όμικρον 5 σπονδύλου, ένα αιμαγγείωμα χωρίς καμιά κλινική σημασία για την περίπτωση μας στον όμικρον 3 σπόνδυλο, εικόνα σπονδυλόλυσης του όμικρον 1 σπονδυλικού τόξου, κανένα πρόβλημα πίεσης νεύρων στο επίπεδο όμικρον 5 Ι
12. Γενικά είναι μια εικόνα εκφυλιστικής νόσου της σπονδυλικής στήλης που συνδυάζεται με ήπια σπονδυλική στένωση. Σπονδυλική στένωση σημαίνει ότι όλα τα νεύρα που περιέχονται στον σπονδυλικό σωλήνα δέχονται πίεση τέτοια που μπορεί να προκαλεί δυσκολία στη βάδιση της ασθενούς. Αυτό όσον αφορά το ακτινολογικό θέμα το οποίο είναι ένα από τα θέματα.» Επίσης, ανάφερε, από τη μελέτη των απεικονίσεων των μαγνητικών τομογραφιών και των εγγράφων που τέθηκαν ενώπιόν του, πριν και μετά την επέμβαση, μεταξύ άλλων, σε ό,τι τώρα μας αφορά, τα εξής:

(1)Δεν αναφέρεται επαρκώς το σκεπτικό του Εναγομένου που τον οδήγησε στη διεξαγωγή της επέμβασης.

(2)Η εικόνα που παρουσίασε η Ενάγουσα, προ της ενδοσκοπικής επέμβασης, από τη μαγνητική τομογραφία ημερομηνίας 12/05/2006, Τεκμήριο 47, δεν προέκυπτε τίποτα που να δικαιολογεί κλινικά σημαντική πίεση επί των νευρικών ριζών, εκτός εκφυλιστικών στοιχείων που αποτελούν συχνά ευρήματα σε ασθενείς τέτοιας ηλικίας, τα οποία, εάν χρειαστεί, αντιμετωπίζονται με άλλο τρόπο, από την ενδοσκοπική επέμβαση που έγινε από τον Εναγόμενο στις 28/11/2007.

(3)Υπάρχει εικόνα σπονδυλόλυσης στο επίπεδο Ο5, που θα μπορούσε να προκαλέσει συμπτώματα περιοριστικού οσφυϊκού άλγους. Κατά τον Αχιλλέα Περδίο, του οποίου μέρος της εξέτασής του αποτέλεσε γραπτή δήλωση-κατάθεσή του, ο οποίος εξέτασε την Ενάγουσα στις 18/12/2015 με σκοπό να δώσει μαρτυρία για πιθανή αμέλεια του Εναγομένου και ο οποίος δεν έχει τις καλύτερες σχέσεις με τον Εναγόμενο, αφού μελέτησε τις εκθέσεις των εξετάσεων που έγιναν πριν και μετά την επέμβαση διαπίστωσε ότι, με βάση την κατάσταση της οσφυϊκής μοίρας της Ενάγουσας, πριν την ενδοσκοπική επέμβαση, ήταν εντελώς αχρείαστη αυτή και ότι δεν θα έφερε το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα, δηλαδή την ανακούφιση της Ενάγουσας από τους πόνους και ότι ο Εναγόμενος όφειλε, πριν προβεί στην ενδοσκοπική επέμβαση, να είχε πρόσφατη μαγνητική τομογραφία της οσφυϊκής μοίρας. Σε περαιτέρω ερωτήσεις, κατά την εξέτασή του, συμπλήρωσε ότι εάν η κλινική εικόνα ήταν πόνος στη μέση και μετά από πενήντα

(50)μέτρα βαδίσματος έπρεπε να σταματήσει γιατί αυξανόταν ο πόνος, αυτό υποδηλοί κλινική εικόνα διαλείπουσας χωλότητας. Δηλαδή λόγω στένωσης σπονδυλικού σωλήνος, που έστω και ελαφρά, αυτή, μπορεί μετά από αρκετό βάδισμα να αυξηθούν τα συμπτώματα, διότι με την πίεση της σπονδυλικής στήλης αυξάνεται και η στένωση και η πίεση πάνω στον σπονδυλικό σάκο με αποτέλεσμα να προκαλούνται περισσότεροι πόνοι στα κάτω άκρα και στη μέση. Ως εκ τούτου δεν δικαιολογείτο η ενδοσκοπική επέμβαση δισκεκτομής η οποία γίνεται στις περιπτώσεις που υπάρχει κήλη δίσκου, η οποία προκαλεί έντονη πίεση πάνω σε νεύρο, που στη συγκεκριμένη περίπτωση της Ενάγουσας δεν υπήρχε κήλη δίσκου αλλά υπήρχαν ελαφρές προβολές στον μεσοσπονδύλιο δίσκο και εκφυλίσεις αυτών και ελαφρά στένωσης του σπονδυλικού σωλήνος. Διαφορετική ήταν η άποψη του Εναγόμενου, ΜΥ1, με αυτήν που οι ΜΕ8 και 9 ανέφεραν. Αρχίζοντας από την πρώτη επαφή του με την Ενάγουσα, στις 07/09/2007, είπε ότι αυτή τον επισκέφθηκε για να κάνει ενδοσκοπική επέμβαση και όχι οποιαδήποτε άλλη και αφού ο ίδιος είδε τη μαγνητική τομογραφία ημερομηνίας 12/05/2006, Τεκμήριο 47, και της εξήγησε πώς γίνεται αυτή και οι κίνδυνοι που υπάρχουν, αφού η Ενάγουσα έφυγε, αναφέροντας ότι θα το σκεφτεί, μετά από λίγες εβδομάδες επικοινώνησε και ανέφερε ότι θα προχωρούσε και έτσι ορίστηκε η ημερομηνία της ενδοσκοπικής επέμβασης στις 28/11/

1. Δικαιολογώντας την ενδοσκοπική επέμβαση, στην οποία προέβη στην Ενάγουσα, είπε ότι προέβη σε αυτήν για αποσυμπίεση των νεύρων. Όμως, όπως στη συνέχεια είπε, όταν εισήλθε με το ενδοσκόπιό του στη σπονδυλική στήλη, διαπίστωσε ότι δεν ήταν στο επίπεδο Ο3-Ο4 ο πόνος αλλά στο επίπεδο Ο2-Ο
2. Ενώ, δηλαδή, ουδείς από τους ΜΕ7, 8 και 9 διαπίστωσε από τη μαγνητική τομογραφία να πιέζονται τα νεύρα και δη στο επίπεδο Ο2-Ο3, αλλά το άλγος πιθανόν να ήταν από άλλο μέρος της σπονδυλικής στήλης και ούτε ο ΜΥ2 ανέφερε για πίεση νεύρων, αλλά ούτε και ο ίδιος ο Εναγόμενος, με βάση αυτά που ανέφερε ότι έπραξε κατά την πρώτη επίσκεψη της Ενάγουσας, εν τούτοις προχώρησε σε ενδοσκοπική δισκεκτομή για αποσυμπίεση νεύρων που δεν υπήρχε. Επιπλέον κανένας από τους μάρτυρες που αναφέρθηκαν ανωτέρω δεν ανέφερε ότι διαπίστωσε από την εξέταση της μαγνητικής τομογραφίας ημερομηνίας 12/05/2006, Τεκμήριο 47, κήλη δίσκου που αποτελεί ένδειξη για ενδοσκοπική επέμβαση δισκεκτομής, ως τα συγγράμματα που κατέθεσε ο Εναγόμενος ως Τεκμήρια 61 και 62, αλλά μόνο ο ΜΥ2 αναφέρθηκε σε προβολή δίσκου. Επιπρόσθετα, ανεξάρτητα ακόμα και από το γεγονός ότι η εικόνα της κατάστασης της Ενάγουσας απεικονίζεται στη μαγνητική τομογραφία ημερομηνίας 12/05/2006, Τεκμήριο 47, που δεν αναφέρεται να υπάρχει πίεση νεύρων στο επίπεδο Ο2-Ο3, ως διαπίστωση των μαρτύρων που αναφέρονται ανωτέρω, ο ισχυρισμός του Εναγόμενου ότι διαπίστωσε την ύπαρξη πόνου στο επίπεδο Ο2-Ο3 από τη διαγνωστική δισκογραφία που γίνεται πρώτα από το ενδοσκόπιο, με την αναφώνηση «ααα» από την Ενάγουσα, ως ένδειξη του πόνου που αισθάνθηκε, αυτός ο ισχυρισμός δεν μπορεί να γίνει αποδεκτός γιατί ουδέποτε τέθηκε τούτος στην Ενάγουσα για να δώσει τη δική της θέση επ' αυτού. Κατά την κρίση του Δικαστηρίου, με αυτά τα δεδομένα, όχι μόνο η ενδοσκοπική επέμβαση δισκεκτομής ήταν αχρείαστη αλλά και οποιαδήποτε άλλη επέμβαση δεν χρειάζετο. Εξετάζοντας το δεύτερο θέμα, αυτό της ιατρικής πληροφόρησης και ενημέρωσης της Ενάγουσας, για την ενδοσκοπική επέμβαση, τη φύση της, τις επιπλοκές, τις συνέπειες, τους στόχους, τους κινδύνους και τα αποτελέσματα που μπορεί να έχει αυτή, τούτο διέρχεται δια μέσου του νομοθετικού πλαισίου του Περί Κατοχύρωσης και της Προστασίας των Δικαιωμάτων των Ασθενών Νόμου 1(Ι)/2005 και δη υπό το φως των προνοιών των άρθρων 10, 11 και
3. Στο άρθρο 10

(2)αναφέρεται ότι ο ασθενής έχει δικαίωμα ολοκληρωμένης ιατρικής πληροφόρησης, ενώ στο άρθρο 10

(3)καθιερώνεται το δικαίωμά του, αν το επιθυμεί, να λάβει και δεύτερη ιατρική γνώμη, οπότε δικαιούται, τηρουμένων των διατάξεων του άρθρου 18, που δεν ισχύει στην υπό εξέταση περίπτωση, να εφοδιάζεται με το ιατρικό αρχείο, ιατρική έκθεση και να του παρέχεται οιαδήποτε άλλη βοήθεια για το σκοπό αυτό. Στο άρθρο 11

(1)προβλέπεται ότι προϋπόθεση για την παροχή φροντίδας υγείας είναι η συγκατάθεση του ασθενή που δίδεται ύστερα από ολοκληρωμένη ιατρική πληροφόρηση κατά τρόπο καταληπτό έτσι ώστε ο ασθενής να μπορεί να αντιλαμβάνεται τις πληροφορίες που του παρέχονται και να αποφασίζει ελεύθερα και ανεπηρέαστα. Τέλος, στο άρθρο 12 προνοούνται τα ακόλουθα: «Ιατρική πληροφόρηση. Για τους σκοπούς των άρθρων 10 και 11, "ιατρική πληροφόρηση" περιλαμβάνει τα ακόλουθα: (α) διάγνωση της ιατρικής κατάστασης του ασθενούς και πρόγνωση αυτής, εάν τούτο είναι εφικτό˙ (β) περιγραφή του σκοπού, του επιδιωκόμενου οφέλους και της πιθανότητας επιτυχίας της προτεινόμενης θεραπείας˙ (γ) τους κινδύνους που εμπεριέχονται στην προτεινόμενη θεραπεία, συμπεριλαμβανομένων των παρενεργειών, του πόνου και της δυσφορίας˙ (δ) την πιθανότητα επιτυχίας και τους κινδύνους των διαφόρων μορφών θεραπείας ή μη θεραπείας.» Η Ενάγουσα ανέφερε ότι δεν έτυχε ορθής ενημέρωσης, ενώ από την άλλη ο Εναγόμενος είπε ότι πληροφόρησε την Ενάγουσα για την ενδοσκοπική επέμβαση, τις επιπλοκές και τους κινδύνους που υπάρχουν, ενώ υπέγραψε και το Τεκμήριο 50, στο οποίο αναφέρεται ότι της εξηγήθηκε λεπτομερώς από αυτόν το είδος της επέμβασης, οι κίνδυνοι, τα ωφελήματα και οι υπαλλακτικές λύσεις θεραπείας αυτής και επίσης ότι αυτή κατανόησε πλήρως τις επεξηγήσεις που δόθηκαν για τη φύση, την ωφελιμότητα και το σκοπό της εγχείρησης, θεραπείας ή άλλης διαδικασίας, τους ενδεχόμενους κινδύνους, τις υπαλλακτικές λύσεις και τυχόν επιπλοκές που μπορούν να προκύψουν και συμφώνησε με ό,τι της πρότεινε ο Εναγόμενος και αντιλήφθηκε ότι κατά τη διάρκεια της επέμβασης, θεραπείας ή άλλης διαδικασίας, δυνατόν να προκύψουν απρόβλεπτες καταστάσεις, ότι δεν προσφέρεται απόλυτη εγγύηση όσον αφορά το αποτέλεσμα και ότι οποιαδήποτε διαδικασία πρόσθετα στη διερεύνηση ή θεραπεία που περιγράφεται σε αυτό το δελτίο θα διεξαχθεί μόνο αν είναι απαραίτητη και για το συμφέρον της υγείας της και μπορεί να δικαιολογηθεί για ιατρικούς λόγους. Επίσης ότι ανέφερε στον Εναγόμενο αν πάσχει από οποιαδήποτε μεταδοτική ασθένεια και δεν έχει αποκρύψει οτιδήποτε αφορά το ιατρικό της ιστορικό. Κατ' αρχάς διαπιστώνεται ότι, κατά την πρώτη επίσκεψη της Ενάγουσας στον Εναγόμενο, ο τελευταίος, με βάση τη μαρτυρία του ενώπιον του Δικαστηρίου, δεν ανέφερε στο Δικαστήριο τι ακριβώς και με ποια λεπτομέρεια και με ποιο τρόπο ανέφερε ή επεξήγησε στην Ενάγουσα τι είναι ενδοσκοπική επέμβαση, τη φύση, τους κινδύνους και τις επιπλοκές, αφού ελλείπουν από τη μαρτυρία του όλα εκείνα τα στοιχεία που καθορίζουν τα αμέσως πιο πάνω ζητήματα. Έτσι, π.χ., θα αναμένετο να της αναφέρει ότι εισέρχεται ένα μηχάνημα στην σπονδυλική στήλη, με το οποίο πρώτα γίνεται δισκογραφία και στη συνέχεια, αφού εντοπιστεί το πρόβλημα, προχωρεί στην αφαίρεση συγκεκριμένου υλικού από αυτήν, που αναμένεται ότι θα σταματήσει ο πόνος σε συγκεκριμένο χρονικό διάστημα και ότι κατά τη διάρκεια της επέμβασης πιθανόν να προκληθεί ένα αιμάτωμα ή τραυματισμός της μήνιγγας ή και των νεύρων εντός αυτής που πιθανόν να επιφέρουν παράλυση. Η αναφορά του, κατά την αντεξέταση, ότι της είπε τόσα ώστε να τη φοβίσει, εκτός του ότι δεν ανέφερε κάτι τέτοιο στην εξέτασή του, η γενική αυτή αναφορά περί πρόκλησης ακόμη και φόβου, με τα λόγια και τις επεξηγήσεις που της έδωσε για την επέμβαση και τα άλλα με αυτήν θέματα, που αναφέρονται ανωτέρω, δεν μπορούν να υποκαταστήσουν αυτά που έπρεπε να λεχθούν. Ο ισχυρισμός, μάλιστα, ότι της ανέφερε και την επιλογή της ανοικτής επέμβασης, εκτός του ότι ανατρέπεται από τα ίδια τα λεγόμενά του, ότι δηλαδή η Ενάγουσα ήθελε ενδοσκοπική επέμβαση και τίποτε άλλο, καθώς και από τη γραμμή αντεξέτασης, δεν αναφέρεται πουθενά στη μαρτυρία του Εναγόμενου πώς ακριβώς έδωσε αυτή την επιλογή στην Ενάγουσα, αφού δεν ανάφερε ότι της επεξήγησε πώς γίνεται αυτή, ποια η διαφορά της με την ενδοσκοπική επέμβαση, τα πλεονεκτήματα ή τα μειονεκτήματα ή υπεροχή της μιας ή της άλλης επέμβασης, αλλά, όπως φαίνεται, εκείνο που της είπε ήταν ότι με την ενδοσκοπική επέμβαση την ίδια μέρα θα μπορούσε να σηκωθεί και να πάει σπίτι της. Η γραπτή συγκατάθεση της Ενάγουσας, Τεκμήριο 50, στην οποία αναφέρεται ότι εξηγήθηκε, σε αυτήν, η φύση, ο σκοπός, πιθανές επιπλοκές ή κίνδυνοι της συγκεκριμένης επέμβασης, εκτός του ότι, με βάση τη μαρτυρία του ίδιου του Εναγόμενου, ως άνω περιγράφεται, δεν διαπιστώνεται ότι εξήγησε το κάθε ένα από αυτά, όχι μόνο γιατί δεν ανέφερε στο Δικαστήριο τα λόγια που χρησιμοποίησε για να εξηγήσει το κάθε ένα από αυτά, αλλά, ως διαφάνηκε, δεν ήταν ενώπιόν του που υπέγραψε η Ενάγουσα τη γραπτή συγκατάθεση, Τεκμήριο 50, αφού ως διαπιστώθηκε και αποτελεί εύρημα του Δικαστηρίου, που καταγράφηκε στην αρχή της απόφασης, όταν μετέβη η Ενάγουσα στο «ΑΠΟΛΛΩΝΕΙΟ» παραλήφθηκε από μία νοσοκόμα η οποία την ετοίμασε και τη μετέφερε στο χειρουργείο, αφού προηγουμένως έγιναν οι εξετάσεις και αναλύσεις που ήδη αναφέρθησαν και ο Εναγόμενος είδε την Ενάγουσα στην αίθουσα του χειρουργείου κατά την ώρα που της χορηγείτο η τοπική αναισθησία. Ούτε ήλθε άλλο πρόσωπο, ενώπιον του Δικαστηρίου, να δώσει μαρτυρία ότι αυτό το πρόσωπο εξήγησε στην Ενάγουσα για την επέμβαση ή τι περιλαμβάνεται στο Τεκμήριο 50 και υπό ποίες συνθήκες υπέγραψε τούτο η Ενάγουσα. Ως εκ των πιο πάνω, ο Εναγόμενος παρέβη το καθήκον του, που πηγάζει από το άρθρο 12 του Ν.1(Ι)/2005, καθότι δεν πληροφόρησε με τα όσα επιβάλλονται από το άρθρο αυτό, και καταγράφονται πιο πάνω, την Ενάγουσα, άσχετα με την εντύπωση που αυτή είχε και ήθελε την ενδοσκοπική επέμβαση, με βάση τα αποτελέσματα που είχε υπόψη της για τον συγχωριανό της Σούττο, στον οποίο το είδος της επέμβασης, που του έγινε, παρέμεινε άγνωστο για το Δικαστήριο και επομένως η Ενάγουσα δεν είχε την ευκαιρία να πληροφορηθεί και να ενημερωθεί ορθά και για όλη την έκταση και θέματα, όπως αναφέρονται ανωτέρω, που σχετίζονται με την ενδοσκοπική επέμβαση, αλλά ούτε και με την ανοικτή επέμβαση. Άλλωστε, κατά τον ίδιο τον Εναγόμενο, τη διάγνωση την έκανε κατά την ώρα που ευρίσκετο στο χειρουργείο και δεν ανέφερε ότι εξήγησε τούτη στην Ενάγουσα, λέγοντάς της ότι ο πόνος προκαλείται στο επίπεδο Ο2-Ο3 και όχι στο Ο3-Ο4, όποια σημασία και να είχε αυτό και τι θα έπραττε στη συνέχεια. Σε σχέση με το τρίτο θέμα, δηλαδή τι ρόλο έπαιξε ο διαβήτης της Ενάγουσας κατά την ενδοσκοπική επέμβαση, δεν υπάρχει αμφισβήτηση, από κανέναν μάρτυρα, ότι προτιμότερο είναι αυτός να βρίσκεται στα επιθυμητά επίπεδα, όπως καθορίζονται ανωτέρω και μόνο στα επείγοντα περιστατικά προχωρεί κάποιος σε επέμβαση ανεξαρτήτως του επιπέδου του διαβήτη, που δεν είναι η περίπτωσή μας, και αποτέλεσε εύρημα του Δικαστηρίου, που ήδη καταγράφηκε στην αρχή, όμως το γεγονός ότι το σάκχαρο της Ενάγουσας, κατά την ώρα της ενδοσκοπικής επέμβασης, δεν ήταν κάτω από 215mg, δεν φαίνεται να έπαιξε οιονδήποτε ρόλο στην κατάσταση που βρέθηκε η Ενάγουσα μετά την ενδοσκοπική επέμβαση, αφού κανένας από τους μάρτυρες-εμπειρογνώμονες δεν συνέδεσε το επίπεδο του διαβήτη, κατά την ώρα της ενδοσκοπικής επέμβασης, με την πάρεση των ποδιών της Ενάγουσας. Επομένως, το γεγονός ότι η ενδοσκοπική επέμβαση έγινε ενώ το σάκχαρο της Ενάγουσας δεν ήταν κάτω από 215mg και δη στο επιθυμητό επίπεδο, αν και μη ορθή απόφαση, εν τούτοις δεν αποτελεί ιατρική αμέλεια, αφού δεν συνδέθηκε τούτο με το αποτέλεσμα της πάρεσης των ποδιών της Ενάγουσας. Το τέταρτο και τελευταίο θέμα είναι το κατά πόσο υπήρξε επιπλοκή με άγνωστη αιτία, που δεν οφείλετο σε οποιοδήποτε ιατρικό σφάλμα ή παράβαση καθήκοντος, ως η θέση του Εναγόμενου, ή διατρήθηκε, από το ενδοσκόπιο που χειρίζετο ο Εναγόμενος κατά την ενδοσκοπική επέμβαση, ο μηνιγγικός σάκος και στη συνέχεια τραυματίστηκαν τα νεύρα που βρίσκονται εντός αυτού και σχετίζονται με την κινητικότητα των κάτω άκρων, και επήλθε η πάρεση αυτών ή τούτη ήταν το αποτέλεσμα της μη ρύθμισης του διαβήτη της Ενάγουσας μετά τη μετάβασή της στην οικία της. Επί τούτου, η κα Αγγέλα Κατωδρύτου, ΜΕ5, ακτινολόγος στο «ΛΕΥΚΟΘΕΑ», κατά την εξέτασή της, αφού αναγνώρισε το Τεκμήριο 26, ως την έκθεσή της για τη μαγνητική τομογραφία οσφυϊκής μοίρας, που έκανε στις 17/12/2007, Τεκμήριο 45, η οποία συντάχθηκε στην αγγλική γλώσσα, στη συνέχεια προέβη στην ακόλουθη μετάφρασή της στην ελληνική γλώσσα: «A. Λοιπόν, είναι εξέταση Μαγνητική τομογραφία οσφυϊκής μοίρας (οβελιαίες εγκάρσιες τομές τ2), αυτά τα μεταφράζουμε, είναι διεθνείς όροι (της mri tw2, tw1 με και χωρίς σκιαγραφικό). Προηγούμενο Μαγνητική τομογραφία 28/11/2007.Κατάσταση μετά από πεταλεκτομή του O2 και Ο3 οσφυϊκού σπονδύλου. Παρουσιάζεται δομή ψηλού σήματος και στις δύο t2w και t1w ακολουθίες στο 02/03 επίπεδο, στην περιοχή της πεταλεκτομής. Προτεινόμενο για λιπώδες μόσχευμα. E. Προτεινόμενο ή δεικνύον; A. Συμβατό. Προτεινόμενο. Δύσκολο να μεταφράσω τις λέξεις. E. Εντάξει. A. Λιπώδες μόσχευμα. Μπαίνει από τους χειρουργός. Στο πίσω μέρος αυτής της δομής, υπάρχει μια φυσιολογική συλλογή υγρού, αμυδρή, συμβατή με normal μετεγχειρητικές, με φυσιολογικές μετεγχειρητικές αλλοιώσεις και όχι ενδεικτικές αποστήματος. Μετά από τη χορήγηση ενδοφλεβίως σκιαγραφικού υγρού, υπάρχει μη φυσιολογική ενίσχυση του νωτιαίου σάκου στο Ο2/Ο3 επίπεδο ενδεικτικό φλεγμονωδών αλλοιώσεων μέσα στον σάκο, το οποίο συνδυάζεται με αμυδρή ενίσχυση των νεύρων που βρίσκονται μέσα στο νωτιαίο σάκο, πιο ψηλά, πιο χαμηλά από το o2/3 επίπεδο. Υπάρχει επιπλέον κεντρική προβολή δίσκου στο Ο2/Ο3 επίπεδο που δεν προκαλεί αξιοσημείωτη πίεση στον νωτιαίο σάκο. Δεν υπάρχουν αξιοσημείωτες αλλαγές στα υπόλοιπα των γνωστών ευρημάτων, συμπεριλαμβανομένων των προβολών δίσκου και στενώσεις. Στο Ο3/Ο4 και Ο4/Ο5 επίπεδο και της γνωστής σπονδυλολίσθησης, το Ο5 πάνω στον πρώτο I

1. Το "I" είναι ιερού οστού
2. Συμπέρασμα. Μετεγχειρητικές φλεγμονώδεις αλλοιώσεις εντός του νωτιαίου σάκου στο Ο2/Ο3 επίπεδο σε συνδυασμό με μικρή κεντρική προβολή δίσκου που δεν εξασκεί αξιοσημείωτη πίεση πάνω στο νωτιαίο σάκο.» Επεξηγώντας αυτήν, με απλά λόγια, ανέφερε ότι ο σάκος πρέπει να τραυματίστηκε γιατί δεν ανήκει στα φυσιολογικά μετεγχειρητικά ευρήματα να υπάρχει ενίσχυση του νωτιαίου σάκου με σκιαγραφικό, όπως ούτε των νεύρων που είναι μέσα στο σάκο. Εντός, δε, του μηνιγγικού σάκου υπάρχουν νεύρα τα οποία όταν τραυματιστούν, ανάλογα με το βαθμό του τραυματισμού, δημιουργείται πάρεση στους αντίστοιχους μυς των ποδιών. Κατά την αντεξέτασή της, σε σχετική ερώτηση, είπε ότι δεν συνέταξε έκθεση για τις απεικονίσεις της μαγνητικής τομογραφίας Τεκμήριο 46, η οποία έγινε στις 28/11/2007, από η ώρα 10:47πμ (πρώτη απεικόνιση) μέχρι η ώρα 11:25πμ (τελευταία απεικόνιση). Ακολούθως αφού ανέφερε αρχικά ότι αυτή ήταν προεγχειρητική μαγνητική τομογραφία και στη συνέχεια είπε ότι δεν έγινε επέμβαση στο Ο2-Ο3 της σπονδυλικής στήλης, μετά από διευκρινίσεις του κου Δράκου και αφού έγινε διακοπή της ακρόασης για λίγο, ανέφερε ότι δεν απέκλειε την ενδοσκοπική επέμβαση, η οποία δεν αφήνει ουλές, ότι δεν έβλεπε την προσπέλαση του νευροχειρούργου εύκολα προς το κανάλι και έβλεπε στο ύψος του Ο2-Ο3 στα αριστερά μέσα στο κανάλι της σπονδυλικής στήλης μια μικρή δομή ψηλού σήματος στην Τ1 ακολουθία, που θα μπορούσε να υπάρχει ένα μικρό αιμάτωμα, ενώ για το σάκο δεν μπορούσε να τοποθετηθεί με σιγουριά, λόγω του φαρμάκου από τη φλέβα και θα έλεγε ότι μάλλον δεν είναι τραυματισμένος ο σάκος, η μήνιγγα δηλαδή. Απαντώντας δε σε σχετική ερώτηση είπε ότι ο τραυματισμός της μήνιγγας, κατά την επέμβαση, είναι μέσα στους κινδύνους και τις επιπλοκές αυτής, που πρέπει να αναφέρεται στον ασθενή. Η ΜΕ7 αναφέρθηκε στη μαγνητική τομογραφία που έκανε στην Ενάγουσα, στις 28/05/2008, Τεκμήριο 44, για την οποία συνέταξε έκθεση, την ίδια ημερομηνία, Τεκμήριο 56, στην αγγλική γλώσσα, στην οποία αναφέρονται τα πιο κάτω, σε μετάφραση στην ελληνική γλώσσα που προέβη η ίδια: «Ημερομηνίας 28/5/08 Καρανίκκη Ελένη, ο παραπέμπων ιατρός ήταν ο Παπαναστασίου Βάκης, MRI της οσφυϊκής μυοσπονδυλικής στήλης, το είχα συγκρίνει με προηγούμενες απεικόνιση ημερομηνίας 17/12/07, που παρατηρούνται μετεγχειρητικές αλλοιώσεις, με λαμινεκτομή στα επίπεδα 2 και 3, παρατηρείται απορρόφησης των μετεγχειρητικών συλλογών υγρού στο επίπεδο 2 ‑ 3, επίσης έχει απορροφηθεί το υγρό από τις οποίες. από τις οπίσθιες αρθρώσεις, 2 ‑ 3, εξακολουθεί να υπάρχει οπίσθιος δίσκο οστεοσφυϊκός σχηματισμός στο επίπεδο 2 ‑3, που πιέζει τον μηνιγγικό σάκο, αλλά όχι τα νεύρα. Τα μεσοσπονδύλια τρίμματα στο επίπεδο 5 ‑1 έχουν φυσιολογική προσθιοπίσθια διάμετρο, αλλά παρατηρείται στένωση της κεφαλουραίας διαμέτρου των τριμμάτων πιθανό λόγω της παρουσίας σπονδυλόλυσης. Υπάρχει επίσης μικρού βαθμού οπισθολίσθηση του τέταρτου στον πέμπτο σπόνδυλο, πιθανόν λόγω μετακίνησης των οπίσθιων νευρώσεων, στο ίδιο επίπεδο υπάρχει δεξιά οπισθοπλάγιος δίσκος οστεοφύτων, υπερεξαθλίωση, που προκαλεί ασάφεια του δεξιού τέταρτου με πέμπτου μεσοσπονδύλιου τρίμματος. Επίσης υπάρχουν εκφυλιστικές αλλοιώσεις των μεσοσπονδύλιων δίσκων σε πολλαπλά επίπεδα, καθώς επίσης και υπερτροφία των οπίσθιων αρθρώσεων. Και σαν συμπέρασμα, υπάρχουν μετεγχειρητικές αλλοιώσεις στο επίπεδο 2 και 3, στένωση της κεφαλουραίας διαμέτρου των 5‑ 1 μεσοσπονδύλιων τριμμάτων, πιθανόν από τη σπονδυλόλυση των αυχενικών τόξων δεξιών οπισθοπλάγιων οστεόφυτων στο επίπεδο 4 ‑ 5, που ασαφοποιεί το δεξιό τέταρτο ‑ πέμπτο μεσοσπονδύλιο τρίμμα, καθώς επίσης και πολλαπλές εκφυλιστικές αλλοιώσεις.» Αναφερόμενη τι φαίνεται στη μαγνητική τομογραφία, ημερομηνίας 28/05/2008, Τεκμήριο 44, ανέφερε ότι έγινε λαμινεκτομή, δηλαδή πεταλεκτομή στο επίπεδο Ο2-Ο3, με μετεγχειρητικές συλλογές υγρών στην περιοχή και υπάρχει μικρή μετακίνηση μεταξύ 4ου και 5ου σπονδύλου, η οποία, αν δεν μπορούσε να περπατήσει, ήταν η πιο πιθανή αιτία, γι' αυτό το πρόβλημα. Οστεόφυτα, όμως, υπήρχαν στο επίπεδο 2-3, 3-4, 5-1, τα οποία αξιολογεί ο ιατρός. Σε σχέση με τον μηνιγγικό σάκο και τα νεύρα εντός αυτού δεν μπορούσε να πει αν προκλήθηκε κάποιο τραύμα σε αυτά, όμως πιέζετο αυτός από μετεγχειρητικές αλλοιώσεις. Επίσης παρουσιάστηκε στένωση στα τρήματα, στο 5-1 της κεφαλουραίας διαμέτρου. Οι ΜΕ5 και 7 δεν πρόσφεραν ιδιαίτερη βοήθεια στο Δικαστήριο, στο θέμα του τραυματισμού του μηνιγγικού σάκου, αφού η μεν ΜΕ5 ενώ στην εξέτασή της ανέφερε και εξήγησε γιατί διατρήθηκε ο μηνιγγικός σάκος κατά την αντεξέταση ανέφερε ότι φαίνεται να μην διατρήθηκε, και η ΜΕ7 δεν μπορούσε να εκφράσει άποψη σε σχέση με το ουσιαστικότερο αυτό μέρος της διαφοράς των δύο πλευρών, που αφορά το κατά πόσο κατά την ενδοσκοπική επέμβαση από τον Εναγόμενο στην Ενάγουσα και εξετάζει τώρα το Δικαστήριο, αυτός διέτρησε τον μηνιγγικό σάκο και τραυμάτισε τα νεύρα που βρίσκονται εντός του μηνιγγικού σάκου και προστατεύονται από αυτόν, και τα οποία είναι υπεύθυνα για τη λειτουργία της κινητικότητας των κάτω άκρων. Πρόσφερε, όμως, τη βοήθειά της η ΜΕ7, στο Δικαστήριο, σε σχέση με την κατάστασή της Ενάγουσας στις 12/05/2006, όπως αυτή παρουσιάζεται στη μαγνητική τομογραφία, Τεκμήριο 47 και περιγράφεται στην έκθεσή της, Τεκμήριο 43, όπως ήδη αναφέρθηκε προηγουμένως, όταν εξέταζε το Δικαστήριο το πρώτο θέμα, καθώς και σε σχέση με την κατάστασή της στις 25/05/2008, όπως αυτή παρουσιάζεται στη μαγνητική τομογραφία, Τεκμήριο 44, και περιγράφεται στην έκθεσή της, Τεκμήριο 56, στο βαθμό που αυτή μπορούσε να διαγνώσει εκ της ειδικότητάς της ως ακτινολόγος, ενώ η ΜΕ5 πρόσφερε τη βοήθειά της για την κατάσταση της Ενάγουσας μετά την ενδοσκοπική επέμβαση, στις 28/11/2007, ως αυτή εμφαίνεται στη μαγνητική τομογραφία, Τεκμήριο 46, που σχετίζεται με το αιμάτωμα και εξήγησε τούτη στη μαρτυρία της, καθώς και για την κατάστασή της στις 17/12/2007, που σχετίζεται με την πεταλεκτομή και το λίπος, όπως εμφαίνεται στη μαγνητική τομογραφία, Τεκμήριο 45 και περιγράφεται στο Τεκμήριο
3. Από πλευράς Εναγομένου πρόσφερε τη μαρτυρία του, ως ακτινολόγος, ο Χαράλαμπος Οικονομίδης, ΜΥ2, ο οποίος, αφού είπε τα προσόντα του και την εμπειρία του, ανέφερε την άποψή του για τις μαγνητικές τομογραφίες ημερομηνίας 12/05/2006, Τεκμήριο 47, για το οποίο το Δικαστήριο ήδη έκανε αναφορά για την αξία του και προέβη στα ευρήματά του προηγουμένως, 28/11/2007, Τεκμήριο 46 και 17/12/2007, Τεκμήριο 45, προβαίνοντας σε περιγραφή της ανατομίας του σπονδυλικού σωλήνα και του μηνιγγικού σάκου καθώς και εξήγησης της διαφοράς του πραγματικού μεγέθους του σπονδυλικού σωλήνα και του παραποιημένου, σε μεγαλύτερη μορφή, μεγέθους της απεικόνισης τούτου, λόγω του μαγνητικού πεδίου που προκαλείται από ρινίσματα ή από μεταλλικό αντικείμενο που αφήνεται κατά την επέμβαση. Για την μαγνητική τομογραφία ημερομηνίας 28/11/2007, Τεκμήριο 46, ανέφερε ότι στην απεικόνιση 4 του Τεκμηρίου 46, αρχίζοντας από πάνω προς τα κάτω, η τρίτη σειρά, φαίνεται να υπάρχει κάποια χειρουργική προσπέλαση η οποία ξεκινά από το αριστερό πέταλο του σπονδύλου Ο2 και επεκτείνεται μέσα στο μεσοσπονδύλιο διάστημα Ο2-Ο3 και είναι μια γραμμή που έχει στοιχεία μαύρα και άσπρα. Η άσπρη γραμμή που φαίνεται στις απεικονίσεις και στην αρχή να έχει πάχος 2 χιλιοστά και στο τέλος να έχει πάχος που φθάνει το 1 εκατοστό, που σε πραγματικό επίπεδο ο τραυματισμός δεν είναι τόσο μεγάλος αλλά είναι μικρός και φαίνεται να πηγαίνει στην πορεία που είναι ο νωτιαίος σάκος σε κάποιο σημείο, στο αριστερό τμήμα του νωτιαίου σάκου, πιστεύει ότι είναι προβολικό, γιατί αν υπήρχε πραγματικός τραυματισμός του νωτιαίου σάκου θα έπρεπε να υπάρχει διαφυγή εγκεφαλονωτιαίου υγρού και συλλογή αυτού και ως τούτου είναι αδύνατο να επήλθε τραυματισμός της μήνιγγας και των νεύρων που βρίσκονται εντός αυτής. Για τη μαγνητική τομογραφία ημερομηνίας 17/12/2007, Τεκμήριο 45, ανέφερε ότι αφαιρέθηκε ένα κομμάτι από το πέταλο του σπονδύλου στο κεντρικό του σημείο, δηλαδή έγινε μερική οπίσθια πεταλεκτομή με αποτέλεσμα να έχει διευρυνθεί κάπως ο σπονδυλικός σωλήνας. Επίσης, ανέφερε ότι υπάρχουν αρκετές, αναμενόμενες, μετεγχειρητικές αλλοιώσεις στους οπισθοσπονδυλικούς μαλακούς ιστούς, με μια μικρή συλλογή υγρού η οποία πιθανότατα είναι μικρό αιμάτωμα. Ο λόγος είναι ότι στη σειρά 3, στο φιλμ 3, το οποίο αντιπροσωπεύει Τ1 είναι άσπρο το οποίο σημαίνει αίμα. Το εγκεφαλονωτιαίο υγρό στην Τ1 εικόνες φαίνονται μαύρα φυσιολογικά. Άρα υπάρχει ένα μικρό αιμάτωμα συχνά επισυμβαινόμενο στους οπισθοσπονδυλικούς μυς. Διαβάζοντας, δε, το Τεκμήριο 26 ανέφερε ότι σε αυτό δεν αναφέρεται σε τραυματισμό σάκου ή νεύρου. Σε ερώτηση τι είναι αραχνοειδίτιδα ανέφερε ότι πρόκειται για μια φλεγμονώδη αντίδραση των νεύρων που μπορεί να συμβεί από πολλά αίτια, όπως το αποτέλεσμα μιας φλεγμονής. Το συνηθέστερο αίτιο είναι η ύπαρξη χρόνιας στένωσης του σπονδυλικού σωλήνα στην οποία επειδή ο σωλήνας είναι πολύ στενός τα νεύρα παγιδεύονται με αποτέλεσμα στις μικροκινήσεις που κάνει το άτομο λόγω της παγίδευσης να τεντώνονται και να υφίστανται μικροτραυματισμούς, να χάνουν την ελαστικότητά τους και να πυροδοτούν φλεγμονώδη αντίδραση που με την παρέλευση μεγάλου χρονικού διαστήματος μπορεί να δημιουργήσουν αραχνοειδίτιδα, οι συνέπειες της οποίας είναι η δυσλειτουργία των νεύρων με αποτέλεσμα να δημιουργούνται αισθητικές ή κινητικές διαταραχές στο άτομο. Όμως υπάρχουν και άλλα αίτια όπως τραυματισμοί, αιμάτωμα από σοβαρό τραυματισμό και μηνιγγίτιδες που μπορούν να προσβάλουν των νωτιαίο μυελό. Σε σχέση με την Ενάγουσα ανέφερε ότι διέκρινε μια ήπια αραχνοειδίτιδα, η οποία φαίνεται μετά που της έβαλαν φάρμακο στη φλέβα και χρωματίστηκε λίγο, η οποία υπάρχει τουλάχιστον σε τρία επίπεδα ήτοι στο επίπεδο Ο2-Ο3, πάνω από αυτό και στο επίπεδο Ο3-Ο
4. Κατά την αντεξέτασή του, αφού ανέφερε ότι ο Εναγόμενος τον πλησίασε, φέροντας μαζί του και κάποιες εικόνες, ρωτώντας τον κατά πόσο θα μπορούσε να εκφράσει τη γνώμη του για το σχετικό θέμα και να καταθέσει στο Δικαστήριο, του απάντησε ότι προτιμούσε να έχει πλήρη άποψη, γεγονός που του είπε ότι θα μπορούσε να το κάμει στο Δικαστήριο. Αναφερόμενος στο θέμα της αραχνοειδίτιδας είπε ότι στη δεύτερη μετεγχειρητική μαγνητική τομογραφία, στην οποία είχε δοθεί ενδοφλέβια σκιαγραφικό, υπήρχε κάποιος ερεθισμός στα νεύρα που αυτός είναι συμβατός με τούτη. Αφού επανέλαβε τις αιτίες πρόκλησης αραχνοειδίτιδας, σε σχετική ερώτηση απάντησε ότι η αραχνοειδίτιδα, σε περίπτωση τραυματισμού, που είναι μία από τις περιπτώσεις που επέρχεται αυτή, θα είναι σίγουρα στο σημείο του τραυματισμού και μπορεί ως συνέπεια να επεκταθεί πιο πάνω ή πιο κάτω από το σημείο αυτού αλλά όχι σε μεγάλη απόσταση, ενώ σε περίπτωση λοίμωξης ή άλλης μόλυνσης, εάν είναι λόγω μηνιγγίτιδας θα είναι πιο εκτεταμένη αλλά εάν είναι λόγω στένωσης του σπονδυλικού σωλήνα θα είναι πάλι στο σημείο που είναι η στένωση εξαιτίας του ότι δεν υπάρχει ελαστικότητα των νεύρων, δεν μπορούν να επανέλθουν και μένει μόνιμη ζημιά. Άλλα αίτια τα οποία θα μπορούσαν να προκαλέσουν μικροαγγειοπάθεια και θα μπορούσαν να επηρεάσουν τα αγγεία που νευρώνουν τα νεύρα, δηλαδή τα λεπτά αγγεία που δίνουν αίμα στα νεύρα, θα μπορούσαν να προκαλέσουν χρόνια φλεγμονή των νεύρων τύπου αραχνοειδίτιδας, το οποίο εντοπίζεται, κατ' αρχάς, κλινικά, αφού ο ασθενής θα έχει συμπτώματα νευροπάθειας και με αναλύσεις. Ερχόμενος στο θέμα της παραποίησης της απεικόνισης από το πραγματικό μέγεθος του σπονδυλικού σωλήνα και του σάκου κατά την επέμβαση λόγω του μαγνητικού πεδίου που προκαλείται από τα ρινίσματα, όπως τα αποκάλεσε, ή από μεταλλικό αντικείμενο, ανέφερε ότι απλώς τα μεγαλώνει, όμως ο ακτινολόγος μπορεί να ερμηνεύσει την απεικόνιση που βλέπει. Δεν γνώριζε όμως κατά πόσο η ενδοσκοπική επέμβαση προκαλεί ρινίσματα. Ερωτώμενος από το δικηγόρο της Ενάγουσας αν συμφωνεί μαζί του ότι στην ενδοσκοπική επέμβαση όταν τρωθεί ο σάκος και τα νεύρα δεν βγαίνει το εγκεφαλονωτιαίο υγρό διότι καλύπτεται η οπή από τα μαλακά μόρια, απάντησε ότι μια μικρή διαφυγή θα υπάρχει όσο και να περιχαρακωθεί από τα μαλακά μόρια, κατά την άποψή του. Στην ερώτηση κατά πόσο διάβασε την έκθεση της ΜΕ5, στην οποία αναφέρεται σε λιπώδη ιστό, αφού απάντησε καταφατικά, ανέφερε ότι είναι αυτά που ονομάζουν, γενικά, μετεγχειρητικές αλλοιώσεις και μπορεί να είναι κάποια συλλογή υγρού, κάποιο λίπος που βάζουν εκεί για να καλύψουν την περιοχή προσπέλασης και τους δίνουν το γενικό όρο μετεγχειρητικές αλλοιώσεις. Επεκτείνοντας την ερώτηση, ο συνήγορος της Ενάγουσας, κατά πόσο ξέρει ότι αυτός ο λιπώδης ιστός τοποθετείται για να κλείσει μια πληγή και να γίνει συρραφή, απάντησε ότι δεν γνωρίζει αυτό το τεχνικό κομμάτι, τι ακριβώς κάνουν οι χειρούργοι για να κλείσουν εκεί την περιοχή προσπέλασης. Απλώς η δική του εμπειρία δείχνει ότι εκεί βλέπει συνήθως υγρό και κάποιο λιπώδη ιστό που τον μετακινούν για να καλύψουν τον τραυματισμό που έκαναν στα μαλακά μόρια. Από τα πιο πάνω καταδεικνύεται ότι δεν γνώριζε κατά πόσο κατά την ενδοσκοπική επέμβαση αφήνονται ρινίσματα, ούτε ανέφερε ότι είδε χειρουργικές ραφές, αλλά ούτε και γνώριζε πώς καλύπτεται ένας τραυματισμός από τους νευροχειρούργους, ενώ, από την άλλη, επιβεβαίωσε την πορεία του ενδοσκοπίου προς το σάκο, που κατ' αυτόν ήταν προβολή και όχι τραυματισμός, αλλά συμπέρανε ότι δεν τραυματίστηκε ούτε αυτός, ούτε τα νεύρα εντός αυτού, από το γεγονός, κατ' αυτόν, μη διαρροής εγκεφαλονωτιαίου υγρού. Για τις θέσεις που εξέφρασε και καταγράφονται πιο πάνω, το Δικαστήριο θα επανέλθει αφού αναφερθεί και στις θέσεις των ΜΕ8 και 9 και του Εναγόμενου-ΜΥ
5. Για το ουσιαστικότερο θέμα της επίδικης διαφοράς, δηλαδή κατά πόσο τραυματίστηκε ο μηνιγγικός σάκος και τα εντός αυτού νεύρα, εκτός από τη μαρτυρία των ακτινολόγων, που καταγράφηκε αμέσως πιο πάνω και διαφάνηκε η μεταξύ τους διαφορά, μαρτυρία καίριας σημασίας είναι αυτή του Πέτρου Σταύρου, ΜΕ8, ορθοπεδικού χειρούργου σπονδυλικής στήλης και του Αχιλλέα Περδίου, ΜΕ9, νευροχειρούργου, για την Ενάγουσα και του Εναγόμενου, ΜΥ1, επίσης νευροχειρούργου, των οποίων η μαρτυρία, από τη μια, για την Ενάγουσα, ήταν ξεκάθαρο ότι τραυματίστηκε ο μηνιγγικός σάκος και τα εντός αυτού νεύρα, περιγράφοντας την πορεία του ενδοσκοπίου, με συνέπεια την πάρεση των ποδιών της Ενάγουσας και από την άλλη του Εναγόμενου, ο οποίος ανάφερε κατηγορηματικά ότι σε καμία περίπτωση δεν τραυματίστηκε ο μηνιγγικός σάκος και τα εντός αυτού νεύρα και η όποια πάρεση επήλθε στην Ενάγουσα ήταν εξαιτίας επιπλοκής, άγνωστης αιτίας, που δεν είχε σχέση με την επιτυχή ενδοσκοπική επέμβαση εκ μέρους του, και με τον αρρύθμιστο διαβήτη της Ενάγουσας μετά την επέμβαση και της διαμονής της πλέον στην οικία της. Ο Πέτρος Σταύρος, ΜΕ8, από τη μελέτη των απεικονίσεων των μαγνητικών τομογραφιών και των εγγράφων που τέθηκαν ενώπιόν του, πριν και μετά την εγχείρηση, πέραν των διαπιστώσεων που ήδη αναφέρθηκαν, ήτοι με αρίθμηση

(1),

(2),

(3)στη δήλωσή του, όταν το Δικαστήριο εξέταζε το πρώτο θέμα, ήτοι κατά πόσο ήταν αναγκαία η ενδοσκοπική επέμβαση, διαπίστωσε και τα ακόλουθα, ως αριθμητικά καταγράφονται στη δήλωσή του, που αποτέλεσε μέρος της κατάθεσής του:

(4)Δεν έγινε πρόσφατη μαγνητική τομογραφία πριν από την ενδοσκοπική επέμβαση, αφού η τελευταία, πριν από την επέμβαση, ήταν ημερομηνίας 12/05/2006, δηλαδή 15 μήνες πριν την επέμβαση.

(5)Δεν προκύπτουν στοιχεία διαβητικής αγγειοπάθειας ή διαβητικής πολυνευροπάθειας πριν από την επέμβαση. Η ανάδειξη αυτών των συμπτωμάτων, η διερεύνηση και η στοιχειοθέτηση διαφορικής διάγνωσης αποτελούν υποχρέωση του Εναγόμενου.

(6)Δεν είναι ξεκάθαρο εάν ο ασθενής είχε ενημερωθεί από τον Εναγόμενο για τον τύπο της θεραπείας και των κινδύνων αυτής.

(7)Κατά τη διάρκεια της ενδοσκοπικής επέμβασης, σύμφωνα με τις απεικονίσεις των μαγνητικών τομογραφιών ημερομηνίας 28/11/2007, Τεκμήριο 46, η οποία έγινε αμέσως μετά την ενδοσκοπική επέμβαση και 17/12/2007, Τεκμήριο 45, τραυματίστηκε και σχίστηκε ο μηνιγγικός σάκος και επίσης τραυματίστηκαν τα νεύρα εντός αυτού, τα οποία είναι υπεύθυνα για την κίνηση των κάτω άκρων, προκαλώντας μετεγχειρητική πάρεση.

(8)Ο τραυματισμός αυτός είναι η αιτία των συμπτωμάτων πάρεσης που παρουσίασε η Ενάγουσα μετά την ενδοσκοπική επέμβαση και ακολούθησε φλεγμονή στις μήνιγγες που κάλυπταν τις νευρικές δομές με ευρήματα συμβατά με αραχνοειδίτιδα (φλεγμονή μήνιγγας) στην περιοχή της επέμβασης.

(9)Ο τραυματισμός του μηνιγγικού σάκου χρήζει ιδιαίτερης αντιμετώπισης, με συρραφή και αποκατάσταση των πληγέντων δομών.

(10)Δεν υπάρχει πληρότητα του ιατρικού φακέλου της Ενάγουσας εκ μέρους του Εναγομένου, γι' αυτό δεν είναι γνωστό τι έγινε κατά τη διάρκεια των δύο χειρουργικών επεμβάσεων.

(11)Η Ενάγουσα δεν μπορεί να εκτελέσει καμία εργασία, ούτε να φροντίζει τον εαυτό της και χρειάζεται φροντίδα επί 24ώρου βάσεως!

(12)Είναι καθηλωμένη σε αναπηρικό καροτσάκι και για να κινηθεί έστω και για μικρές αποστάσεις έχει απόλυτη ανάγκη από νάρθηκες και περιπατητήρα.

(13)Υποφέρει από εξαιρετικά έντονους πόνους στα κάτω άκρα που οφείλονται στην πολυριζίτιδα και την αραχνοειδίτιδα. Χρειάζεται να λαμβάνει πολλές φορές την ημέρα ισχυρά παυσίπονα και άλλα φάρμακα για αντιμετώπιση του πόνου, τα οποία προβλέπεται ότι θα τα λαμβάνει ισόβια.

(14)Η κατάσταση της Ενάγουσας θεωρείται μόνιμη και μη αναστρέψιμη. Κατά την περαιτέρω εξέτασή του, με υποβολή ερωτήσεων από το δικηγόρο της Ενάγουσας, περιέγραψε με περισσότερες λεπτομέρειες τις απεικονίσεις της μαγνητικής τομογραφίας ημερομηνίας 12/05/2006, Τεκμήριο 47, αναφέροντας τις πολλαπλές εκφυλιστικές αλλοιώσεις μεταξύ των σπονδύλων Ο3-Ο4, Ο4-Ο5 με πολύ ήπια στένωση του σπονδυλικού σωλήνα στο επίπεδο Ο3-Ο4, λιγότερο στο Ο2-Ο3, ήπιες στενώσεις των τρημάτων των μεσοσπονδύλιων τρημάτων Ο3-Ο4 και Ο4-Ο5, οστεοχόνδρωση μεταξύ Ο4-Ο5, ένα αιμαγγείωμα χωρίς καμιά κλινική σημασία στο Ο3, εικόνα σπονδυλόλυσης του Ο1 σπονδυλικού τόξου και κανένα πρόβλημα πίεσης νεύρων στο Ο5Ι1, που ουσιαστικά σημαίνει ότι τα νεύρα που περιέχονται στον σπονδυλικό σωλήνα δέχονται τέτοια πίεση που μπορεί να προκαλεί δυσκολία στη βάδιση της Ενάγουσας, όπως και των απεικονίσεων της μαγνητικής τομογραφίας ημερομηνίας 28/11/2007, Τεκμήριο 46, για το οποίο ανέφερε ότι υπάρχει εικόνα αιματώματος στο επίπεδο Ο2-Ο3 και Ο3-Ο4 και την πορεία του ενδοσκοπίου μέσα στο δίσκο Ο2-Ο3 όπου υπάρχει αίμα, καθώς και μια παρεκτόπιση του νωτιαίου σάκου από τα αριστερά προς τα δεξιά στο επίπεδο Ο2-Ο3 και λιγότερο στο Ο3-Ο4, προκαλώντας πιεστικά φαινόμενα σε αυτά τα δύο επίπεδα, των απεικονίσεων της μαγνητικής τομογραφίας ημερομηνίας 17/12/2007, Τεκμήριο 45, στην οποία φαίνεται ευρεία πεταλεκτομή μεταξύ Ο2-Ο3 και Ο3-Ο4, συλλογή υγρού οπισθίως της πεταλεκτομής, εικόνα υπολειπόμενης σπονδυλικής στένωσης στο επίπεδο Ο2-Ο3, εικόνα λιπώδους ιστού οπισθίως του σάκου στο επίπεδο Ο2-Ο3, πιεσμένα νεύρα και φλεγμονή γύρω από αυτά στα επίπεδα Ο2-Ο3 και Ο3-Ο4, ενώ σχολίασε τη γνωμάτευση του Εναγόμενου ημερομηνίας 10/12/2007, Τεκμήριο 25 και τη γραπτή συγκατάθεση της Ενάγουσας ημερομηνίας 28/11/2007, Τεκμήριο

1. Κατά την αντεξέταση επέμενε στις θέσεις του, που αναφέρονται ανωτέρω, ενώ εξήγησε ότι, αν και λαμβάνεται υπόψη η επιθυμία του ασθενούς, εν τούτοις, δεν είναι καθοριστική για τη θεραπεία που θα αποφασίσει ο θεράπων ιατρός, όπως και το είδος της θεραπείας, που στη συγκεκριμένη περίπτωση δεν ήταν η ενδοσκοπική επέμβαση, καθώς έπρεπε να ληφθεί σοβαρά υπόψη ο διαβήτης που είχε η Ενάγουσα και επίσης έχοντας υπόψη ότι δεν είχε περιφερικά αγγειακά προβλήματα και ότι δεν έγινε ποτέ θεραπεία σε σχέση με αυτά, είναι λογικό να συμπεραθεί ότι δεν υπήρχε αγγειακή παθολογία. Ακόμη, αφού ανέφερε ότι έπρεπε να είχαν γίνει επιπλέον εξετάσεις, πριν την ενδοσκοπική επέμβαση, όπως μυελογραφία και μαγνητική τομογραφία και ότι η σπονδυλική στένωση ήταν ορατή μετά την ενδοσκοπική, πρώτη, επέμβαση, αυτή έγινε διατρηματική ενδοσκοπική δισκεκτομή, η οποία δεν έχει καμία ένδειξη στη χειρουργική θεραπεία της σπονδυλικής στένωσης, η οποία δεν δικαιολογείτο σε καμία περίπτωση. Περαιτέρω, ενέμεινε στη θέση ότι είναι εκτός τόπου και χρόνου τέτοια θεραπεία, δηλαδή ενδοσκοπική επέμβαση, για τον πόνο, η οποία ήταν το απόλυτο λάθος στην περίπτωση της Ενάγουσας, λέγοντας μάλιστα ότι δεν θα βρεθεί κανένας άνθρωπος στον κόσμο που να σέβεται τον εαυτό του, σαν ιατρός, που θα πει ότι η θεραπεία του δισκογενούς πόνου, που αποδεικνύεται με μυελογραφία, η θεραπεία είναι η αφαίρεση του δίσκου. Ακόμη, εξήγησε με λεπτομέρεια ότι εκεί που υπήρχε υγρό τοποθετήθηκε λίπος για να κλείσει ένα σχίσιμο, ειδάλλως δεν υπήρχε λόγος να τοποθετηθεί, όπως και ότι η αραχνοειδίτιδα, η οποία είναι φλεγμονή που προκαλεί νευροπαθητικό πόνο, την οποία τώρα έχει η Ενάγουσα, εκτός από την παράλυση που έχει, προέρχεται μόνο όταν πληγωθεί η μήνιγγα. Επίσης, αφού είδε τις φωτογραφίες του μηνιγγικού σάκου, Τεκμήρια 57, 58 και 59, ανέφερε ότι πρόκειται για το οπίσθιο μέρος αυτού, που πρόκειται για εικόνα ευρείας πεταλεκτομής, στις οποίες όμως δεν είναι δυνατόν να φάνει το πλάγιο και το πρόσθιο μέρος αυτού. Ο Αχιλλέας Περδίος, ΜΕ9, αφού είδε τη μαγνητική τομογραφία ημερομηνίας 28/11/2007, Τεκμήριο 46, ανέφερε ότι η ενδοσκοπική επέμβαση έγινε μεταξύ 2ου και 3ου σπονδύλου, υπάρχει ένα μικρό αιμάτωμα στα αριστερά, εντός του σπονδυλικού σωλήνος με ελαφρά πίεση πάνω στον μηνιγγικό σάκο και το πιο σημαντικό απ' όλα είναι η πορεία του ενδοσκοπίου το οποίο διαπερνά τον σπονδυλικό σωλήνα, κάτι που είναι απαράδεκτο, δηλαδή διαπέρασε μέσω του νεύρου του μηνιγγικού σάκου, με άλλα λόγια τραυμάτισε τόσο τον μηνιγγικό σάκο όσο και τα νεύρα εντός αυτού. Κατά την αντεξέταση, αφού αναγνώρισε ότι το αιμάτωμα, που προκλήθηκε κατά την ενδοσκοπική, πρώτη, επέμβαση, αποτελεί μια επιπλοκή αυτής, στη συνέχεια αναγνώρισε ότι ορθά ο Εναγόμενος παρέπεμψε την Ενάγουσα για μαγνητική τομογραφία και στη συνέχεια προχώρησε στην ανοικτή επέμβαση, για αντιμετώπιση της κατάστασης στην οποία βρέθηκε η Ενάγουσα. Επέμενε ότι, με βάση την απεικονιστική εξέταση, δεν χρειάζετο να γίνει η ενδοσκοπική επέμβαση γιατί δεν υπήρχε δίσκος που πίεζε για να χρειάζεται αποσυμπίεση και ότι έπρεπε να είχαν γίνει δυναμικές ακτινογραφίες της σπονδυλικής στήλης, δηλαδή σε κάμψη και σε έκταση, αν υποψιάζετο ο Εναγόμενος ότι υπήρχε σπονδυλόλυση, έτσι ώστε να διαπιστωθεί αν υπήρχε αστάθεια στον Ε5 σπόνδυλο για να αποφασίσει τι επέμβαση έπρεπε να γίνει. Επίσης, αφού αναγνώρισε ότι μπορεί κατά την ενδοσκοπική επέμβαση να γίνει διαγνωστική δισκογραφία με την είσοδο μιας βελόνας μέσα στον πυρήνα του δίσκου, όχι του ενδοσκοπίου, εκχύνοντας σκιαγραφικό, οπότε, αν ο ασθενής αναφέρει ότι νιώθει πόνο, τότε προχωρεί σε ανοιχτή επέμβαση για αφαίρεση όλου του δίσκου και σπονδυλοδεσίας. Σε ότι αφορά τον τραυματισμό του μηνιγγικού σάκου και των νεύρων εντός αυτού ανάφερε ότι αυτό μπορεί να συμβεί λόγω του ότι με το ενδοσκόπιο έχεις δυσδιάστατη και όχι τρισδιάστατη εικόνα, ενώ προχωρώντας στη συγκεκριμένη περίπτωση περιέγραψε με λεπτομέρεια τα όσα φαίνονται στην απεικόνιση 4 του Τεκμηρίου 46, αναφέροντας από πού εισήλθε το ενδοσκόπιο και την πορεία αυτού περιγράφοντάς την ως μια άσπρη γραμμή που τη βλέπουμε να διαπερνά το σπονδυλικό σωλήνα και να καταλήγει μέσα στο δίσκο τραυματίζοντας τον μηνιγγικό σάκο και τα νεύρα εντός αυτού, ενώ θα έπρεπε η κατεύθυνση του ενδοσκοπίου να είναι πιο κάτω, περνώντας από συγκεκριμένο σημείο που υπέδειξε στην αναφερθείσα απεικόνιση, που είχε ως αποτέλεσμα την παράλυση των κάτω άκρων της Ενάγουσας. Το λάθος δε αυτό, όπως είπε, δεν είναι μια επιπλοκή, όπως ένα αιμάτωμα, αλλά λάθος του Εναγόμενου, το οποίο προσπάθησε να διορθώσει με τη δεύτερη επέμβαση, με την τοποθέτηση λίπους, αποδεικτικό της ρήξης του μηνιγγικού σάκου, στο σημείο της διάτρησης, για να σταματήσει τη διαρροή του εγκεφαλονωτιαίου υγρού. Στην υποβολή ότι δεν έγινε διάτρηση του μηνιγγικού σάκου και των εντός αυτού νεύρων, αλλά ήταν η επιπλοκή του αιματώματος, απάντησε ότι είχε άλλη άποψη. Διαφορετική ήταν η άποψη του Εναγόμενου, ΜΥ1, για όλα, σχεδόν, τα θέματα που οι ΜΕ8 και 9 αναφέρθησαν. Αρχίζοντας από την πρώτη επαφή του με την Ενάγουσα, στις 07/09/2007, είπε ότι αυτή τον επισκέφθηκε για να κάνει ενδοσκοπική επέμβαση και όχι οποιαδήποτε άλλη και αφού ο ίδιος είδε τη μαγνητική τομογραφία ημερομηνίας 12/05/2006, Τεκμήριο 47, και της εξήγησε πώς γίνεται αυτή και οι κίνδυνοι που υπάρχουν, αφού έφυγε, αναφέροντας ότι θα το σκεφτεί, μετά από λίγες εβδομάδες επικοινώνησε και ανέφερε ότι θα προχωρούσε και έτσι ορίστηκε η ημερομηνία της ενδοσκοπικής επέμβασης στις 28/11/
2. Για το πώς εξελίχθηκαν τα πράγματα, κατ' εκείνη τη μέρα και μετά, μέχρι και την εκδίκαση της υπόθεσης, το Δικαστήριο ήδη έχει προβεί στα ευρήματα και κατάληξή του και εκείνο που παρέμεινε ήταν το θέμα της ευθύνης που τυχόν υπέδειξε ο Εναγόμενος. Ο Εναγόμενος, από την άλλη, που εξέφρασε αντίθετη άποψη, αφού πρώτα αναφέρθηκε σε βιβλιογραφία για την ενδοσκοπική επέμβαση, Τεκμήρια 61 και 62, στη συνέχεια εξήγησε ότι με την ενδοσκοπική μέθοδο επέμβασης πρώτα γίνεται διάγνωση ποιος δίσκος προκαλεί τον πόνο, με τον ερεθισμό που γίνεται σε αυτό και την έκφραση του πόνου από τον ασθενή. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, της Ενάγουσας, από τη μαγνητική τομογραφία ημερομηνίας 12/05/2006, Τεκμήριο 47, και την κλινική εξέταση που προέβη στην Ενάγουσα, το σημείο που δεικνύετο να προκαλεί τον πόνο ήταν στο επίπεδο Ο3-Ο
3. Με τη δισκογραφία, όμως, που έγινε με το ενδοσκόπιο, επιβεβαίωσε ότι δεν ήταν σ' αυτό το επίπεδο που προκαλείτο ο πόνος αλλά στο επίπεδο Ο2-Ο3, αφού, όπως είπε, η Ενάγουσα «έβαλε μια φωνή "ααα", αυτός είναι ο πόνος ο οποίος έχεις; "ναι", "εντάξει"». Σύμφωνα δε με την ερώτηση-εισήγηση, κατά την εξέτασή του, «εδώ καθόρισες τη μέθοδο την ενδοσκοπική. Στη μέθοδο την επεμβατική, γίνεται ενδοσκοπική ή μη, υπάρχουν παρενέργειες, υπάρχουν στατιστικά για αυτά τα θέματα», απάντησε «ναι, υπάρχουν». Επικαλούμενος, δε, το Τεκμήριο 61, ανέφερε ότι υπάρχει ο κίνδυνος επιπλοκών περί το 1%, όπως σε οποιαδήποτε άλλη επέμβαση, όπως μόλυνσης, τραυματισμός νεύρου, τραυματισμός της μήνιγγας, αιμορραγία και δημιουργία συμφύσεων. Έτσι, αφού εντόπισε τον πόνο στο επίπεδο Ο2-Ο3, που είναι από τους πιο εύκολους για επέμβαση, προχώρησε στην ενδοσκοπική επέμβαση, δισκεκτομής, χωρίς πρόβλημα, κατά τη διάρκεια της οποίας κινούσε τα πόδια της, για την οποία δεν είχε φωτογραφίες, αλλά παρουσίασε ως Τεκμήριο 63, δέσμη φωτογραφιών από άλλη επέμβαση για να εξηγήσει τούτη, πράγμα που έκανε με μεγάλη λεπτομέρεια. Όταν τέλειωσε η ενδοσκοπική δισκεκτομή και γύρισε την Ενάγουσα, παρατηρήθηκε αδυναμία στα κάτω άκρα, στοιχείο που σημαίνει ότι κάτι δεν πήγε καλά, γεγονός για το οποίο ενημέρωσε τον ΜΕ
4. Αφού την πήρε στο θάλαμο και περίμενε περί τη μία ώρα, για να φύγει η δράση της τοπικής αναισθησίας, αφού δεν υπήρξε βελτίωση την παρέπεμψε για μαγνητική τομογραφία, Τεκμήριο 46, στο «ΛΕΥΚΟΘΕΑ», την οποία έκανε η ΜΕ5, την οποία πήρε τηλέφωνο για ενημέρωση, η οποία του ανάφερε ότι δεν έβλεπε κάτι, εκτός από ένα μικρό αιμάτωμα με ελαφρά πίεση πάνω στη μήνιγγα, κάτι που, κατά τον ίδιο, είναι φυσικό όταν γίνεται επέμβαση αφού υπάρχει αίμα ή υγρό στην περιοχή. Προχωρώντας στην εξήγηση της απεικόνισης 4 από πάνω προς τα κάτω, της τρίτης σειράς, του Τεκμηρίου 46, ανέφερε ότι φαίνεται η πορεία του ενδοσκοπίου, ως μια άσπρη γραμμή, το οποίο έχει σπρώξει ελάχιστα τη μήνιγγα, αλλά αυτή είναι άθικτη, εντός της οποίας φαίνονται τα νεύρα. Ως εκ τούτου, προχώρησε στην ανοικτή, δεύτερη επέμβαση οπίσθιας πεταλεκτομής, αφού εξηγήθηκε η κατάσταση της Ενάγουσας στους συγγενείς της ότι πιθανόν να υπήρχε μια σοβαρή επιπλοκή, για διερεύνηση του τι μπορεί να συμβαίνει, εάν υπάρχει κάποιο σοβαρό αιμάτωμα, τραυματισμός της μήνιγγας από τον οποίο διαρρέεται εγκεφαλονωτιαίο υγρό. Διαπίστωσε, τότε, από τη διερεύνηση που έγινε, ότι δεν υπήρχε τραυματισμός, ούτε της μήνιγγας, ούτε των εντός αυτής νεύρων, όπως άλλωστε εξήγησε ότι εμφαίνεται από τις φωτογραφίες, που έβγαλε κατά την επέμβαση οπίσθιας πεταλεκτομής, Τεκμήρια 57, 58 και
5. Δείχνοντας τη φωτογραφία του Τεκμηρίου 57, ανέφερε ότι σε αυτό φαίνεται αίμα και όχι εγκεφαλονωτιαίο υγρό που έχει κιτρινωπό χρώμα και στο κάτω μέρος φαίνεται λίπος το οποίο υπάρχει γύρω από τη μήνιγγα, φυσιολογικά, ενώ στη φωτογραφία Τεκμήριο 59, φαίνεται γεμάτη η μήνιγγα. Διά τούτο δεν χρειάστηκε να κάνει οτιδήποτε και απλά την έκλεισε. Συνέχισε, λέγοντας ότι αν υπήρχε ρήξη της μήνιγγας και δεν την έραβε, μετεγχειρητικά θα είχε εμετούς, ζαλάδες, συνεχούς πονοκεφάλους για μήνες, ενώ η Ενάγουσα την επόμενη ημέρα σηκώστηκε και περπατούσε με «Π», είχε τετρακέφαλους, που σημαίνει ότι δεν επηρεάστηκαν τα νεύρα της μήνιγγας και γενικά βελτιώνετο. Σε σχετική, όμως, ερώτηση, απάντησε ότι εφόσον δεν υπήρχε στην πραγματικότητα ένα αιμάτωμα, αλλά ήταν ένα μικρό, χωρίς σοβαρή πίεση στη μήνιγγα, που άλλωστε καθαρίστηκε, κάτι υπήρχε που μπορεί να επηρέαζε τη μήνιγγα, γι' αυτό νευρολογικά ήταν χειρότερα. Ότι πλέον χρειάζετο ήταν η μεταφορά της σε ένα κέντρο αποκατάστασης, φυσιοθεραπεία και ρύθμιση του διαβήτη, για καλή μετεγχειρητική εξέλιξη, πράγματα τα οποία δεν φρόντισε να έχει, αφού έφυγε από το «ΜΑΤΕΡΙΑ» και δεν φρόντισε να ρυθμίσει τον διαβήτη της, όπως καταδεικνύεται από τη μεταφορά της στην κλινική «ΛΗΤΩ» και τις αναλύσεις που έκανε. Σχολιάζοντας, δε, τη μαρτυρία του ΜΕ8, είπε ότι ο ΜΕ8 δεν έχει γνώσεις και εμπειρία για την ενδοσκοπική επέμβαση, δεν ακολουθεί τη βιβλιογραφία η οποία δεν συμφωνεί με τις θέσεις του και προβαίνει σε ανοικτές επεμβάσεις κάνοντας τα δικά του, ενώ για το ΜΕ9 ανέφερε ότι από τον καιρό που πήγε στο «ΑΠΟΛΛΩΝΕΙΟ» ήταν κάθετα και πάντα εναντίον του να κάνει ενδοσκοπικές επεμβάσεις και ο ίδιος, αν και δοκίμασε να εκπαιδευτεί σε αυτές και προέβη σε κάποιες, αυτές ήταν με κακά αποτελέσματα που χρειάστηκαν να γίνουν ανοικτές επεμβάσεις. Η δική του, τελική, θα έλεγε κάποιος, άποψη, για την κατάσταση της Ενάγουσας, ήταν ότι αυτή ήταν το αποτέλεσμα, είτε επιπλοκής με άγνωστη αιτία, η οποία δεν οφείλετο σε οποιοδήποτε ιατρικό λάθος από αυτόν, είτε η μη μεταφορά της σε κέντρο αποκατάστασης και φυσιοθεραπείας και η μη ρύθμιση του διαβήτη. Δεν παρέλειψε να αναφέρει ότι από το «ΑΠΟΛΛΩΝΕΙΟ» ζητήθηκε η πληρωμή του λογαριασμού, για τον οποίο αναφέρθηκε από την πλευρά της Ενάγουσας ότι θα διευθετείτο αργότερα, όπως και της ambulance, για την πληρωμή της οποίας υπήρξε άρνηση. Είναι αξιοπερίεργο φαινόμενο, αλλά υπαρκτό, η μία ακτινολόγος, η ΜΕ7, να μην μπορούσε να διακρίνει αν υπήρχε ή όχι τραυματισμός της μήνιγγας και των εντός αυτής ριζών, στις απεικονίσεις της μαγνητικής τομογραφίας που ακολούθησε την ενδοσκοπική επέμβαση στις 28/11/2007, Τεκμήριο 46, η άλλη ακτινολόγος, η ΜΕ5, στην εξέτασή της, να αναφέρει ότι υπήρχε τραυματισμός της μήνιγγας και κατά την αντεξέτασή της ότι δεν ήταν σίγουρη ότι υπήρχε τραυματισμός της μήνιγγας, ο ακτινολόγος ΜΥ2 να αναφέρει ότι δεν υπήρχε τραυματισμός της μήνιγγας και των ριζών που βρίσκονται εντός αυτής, αναφέροντας ότι δεν διαπίστωσε διαρροή εγκεφαλονωτιαίου υγρού, που είναι το στοιχείο που υποδεικνύει τούτα, οι ΜΕ8 και 9 να διαπιστώνουν διαρροή εγκεφαλονωτιαίου υγρού, καθότι διέκριναν λίπος το οποίο τοποθετείται όταν υπάρχει τραυματισμός για να σταματήσει η διαρροή εγκεφαλονωτιαίου υγρού, όπως και κάποιων άλλων στοιχείων που θα αναφερθούν κατωτέρω, και ο Εναγόμενος-ΜΥ1 να αναφέρει ότι δεν τραυματίστηκε ούτε η μήνιγγα ούτε τα νεύρα εντός αυτής καθότι δεν διακρίνεται διαρροή εγκεφαλονωτιαίου υγρού. Έχοντας κατά νου τη μαρτυρία των ΜΕ8 και 9 και των ΜΥ1 και 2 διαπιστώνεται, από το Δικαστήριο, κατ' αρχάς, ότι αρκετές από τις θέσεις και απόψεις που ανέφεραν οι ΜΥ1 και 2, κατά τη μαρτυρία τους, για την εξήγηση των μαγνητικών τομογραφιών, με βάση τις οποίες δεν διαπίστωναν διαρροή εγκεφαλονωτιαίου υγρού, όπως και ότι η πάρεση των κάτω άκρων της Ενάγουσας δεν προήλθε από τέτοια αιτία αλλά από άλλη όπως την περιέγραψαν, δεν είχαν υποβληθεί, είτε ως ερωτήσεις, είτε ως υποβολές, στους ΜΕ8 και 9 από το δικηγόρο του Εναγομένου, έτσι ώστε να είχαν τη δυνατότητα να σχολιάσουν αυτές τις θέσεις και να εκφράσουν τη δική τους γνώμη και φέρω ως παράδειγμα, όλες τις αναφορές του ΜΥ1 επί των Τεκμηρίων 61 και 62, που αποτελούνται από δέσμες φωτοτυπιών από δύο ιατρικά συγγράμματα, τα οποία δεν επιδείχθηκαν στους ΜΕ8 και 9, επί του Τεκμηρίου 63 που αποτελείται από δέσμη φωτογραφιών από άλλη επέμβαση και επί του Τεκμηρίου 65 το οποίο είναι έγγραφο που έβγαλε από το διαδίκτυο σχετικό με τις επεμβάσεις καθώς και συγκεκριμένες θέσεις, οι οποίες όπως εντοπίστηκε και από το δικηγόρο της Ενάγουσας, δεν υποβλήθηκαν στους μάρτυρες-εμπειρογνώμονες της Ενάγουσας και δη στους ΜΕ8 και 9, ενώ ο ΜΥ2 αν και φαινόταν να αναφέρεται με σιγουριά για αυτά που έλεγε, εν τούτοις διαφάνηκε ότι είχε έλλειψη γνώσεων σχετικών με το κατά πόσο η ενδοσκοπική επέμβαση αφήνει ή όχι ρινίσματα, από τα οποία δημιουργείται μαγνητικό πεδίο, που μεγεθύνει την πραγματική διάσταση στην απεικόνιση της μαγνητικής τομογραφίας, όπως ο ίδιος ανέφερε, χαρακτηρίζοντας τούτο παραποίηση της πραγματικής εικόνας, στην προσπάθειά του να δικαιολογήσει ότι από την πορεία του ενδοσκοπίου, που φαίνεται ως άσπρη γραμμή, δεν έγινε διάτρηση του μηνιγγικού σάκου και των νεύρων που βρίσκονται εντός αυτού. Όμως, άσχετα από τη γνώση του αυτή και τη μη υποβολή τούτου στους ΜΕ8 και 9, κατά την αντεξέτασή του, δεν εξήγησε πώς αυτό επηρεάζει με οποιοδήποτε τρόπο τη διάγνωση της ρήξης του μηνιγγικού σάκου και των νεύρων εντός αυτού, αφού κατά την άποψη του Δικαστηρίου η μεγέθυνση κάνει πιο ορατά και ευδιάκριτα τα στοιχεία αυτά. Ο ΜΥ2 δεν γνώριζε την τεχνική που χρησιμοποιείται από τους νευροχειρούργους για τη συρραφή ενός τραυματισμού, η οποία συνίσταται στην τοποθέτηση λίπους. Αλλά, ακριβώς, αφού δεν γνώριζε ότι το λίπος τοποθετείται ως τεχνική από τους νευροχειρούργους για τη συρραφή τραυματισμού, που ο εντοπισμός του υποδηλοί ότι τοποθετήθηκε για τη συρραφή ενός τραυματισμού, δεν ήταν σε θέση να αναγνωρίσει τον τραυματισμό της μήνιγγας και των νεύρων, από τον οποίο τραυματισμό τους υπήρχε η διαρροή του εγκεφαλονωτιαίου υγρού, που επιδιώχθηκε να σταματήσει η διαρροή αυτή με την τοποθέτηση λίπους, στη δεύτερη ανοικτή επέμβαση, στο σημείο του τραυματισμού, δηλαδή του μηνιγγικού σάκου και των εντός αυτού νεύρων. Για τον εντοπισμό του λίπους στο συγκεκριμένο σημείο προέβη και η ΜΕ5 στη μαγνητική τομογραφία ημερομηνίας 17/12/2007, Τεκμήριο 45, το οποίο αναφέρει στην έκθεσή της, Τεκμήριο 26, ως «προτεινόμενο για λιπώδες μόσχευμα» που στην υπόδειξη του κ. Πιττάτζη για τη μετάφραση «προτεινόμενος ή δεικνύον» ανέφερε «συμβατό. Προτεινόμενο. Δύσκολο να μεταφράσω τις λέξεις» και επανέλαβε στη συνέχεια «λιπώδες μόσχευμα». Η λέξη «προτεινόμενο» αποτέλεσε την ελληνική μετάφραση της αγγλικής λέξης «suggestive» η οποία, κατά την άποψη του Δικαστηρίου, αποδίδεται στην ελληνική γλώσσα με τη λέξη «υποδηλωτικός» που κατά τη γνώμη του Δικαστηρίου, υπό το φως του περιεχομένου της έκθεσης και δη της συγκεκριμένης φράσης στην αγγλική γλώσσα, ή και από τα συμφραζόμενα της συγκεκριμένης πρότασης, η ορθή ερμηνεία είναι «υποδηλωτικό για λιπώδες μόσχευμα». Τούτο, όμως, δεν αφήνει καμία αμφιβολία, αφού αναφέρεται σε μόσχευμα, ότι το λίπος λήφθηκε από τον Εναγόμενο και τοποθετήθηκε για τον συγκεκριμένο σκοπό που ανέφεραν και εξήγησαν οι ΜΕ8 και 9, ως καταγράφεται ανωτέρω, κάτι που δεν μπορούσε να κάνει η ΜΕ5, ως μη έχουσα την ειδικότητα του νευροχειρούργου. Η θέση του Εναγόμενου, ΜΥ1, ότι το ενδοσκόπιο, η πορεία του οποίου φαίνεται ως άσπρη γραμμή, πέρασε δίπλα από τον μηνιγγικό σάκο, που τον πίεσε λίγο, αλλά δεν τον τραυμάτισε, και του ΜΥ2 ότι η πορεία του ενδοσκοπίου, που φαίνεται ως άσπρη γραμμή, αποτελεί προβολή και όχι τραυματισμό, πίπτουν στο κενό για τους λόγους που εξηγήθηκαν ανωτέρω και περαιτέρω σε σχέση με τον Εναγόμενο, ΜΥ1, δεν κρίνεται ακριβής και επαρκής η εξήγησή του για την παρουσία του λίπους στο συγκεκριμένο σημείο. Η θέση που ανέπτυξε ο Εναγόμενος, ΜΥ1, ότι αν υπήρχε ρήξη της μήνιγγας και δεν την έραβε, μετεγχειρητικά η Ενάγουσα θα είχε εμετούς, ζαλάδες και συνεχούς πονοκεφάλους για μήνες, εκτός του ότι δεν αντεξετάστηκε η Ενάγουσα, για να αναφέρει τη δική της θέση, όπως και οι ΜΕ8 και 9, που, ως εμπειρογνώμονες, θα διαφώτιζαν το Δικαστήριο με τη δική τους γνώμη, σε τελική ανάλυση, η μη ύπαρξη τούτων, οδηγεί στο να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι συρράφθηκε ο μηνιγγικός σάκος. Από την άλλη ο ΜΕ8 ήταν πλήρως επεξηγηματικός για τη γνώμη που εξέφρασε βλέποντας τις μαγνητικές τομογραφίες μετά την ενδοσκοπική επέμβαση, όπως και ο ΜΕ9, εφοδιάζοντας το Δικαστήριο με τα αναγκαία επιστημονικά κριτήρια, έτσι ώστε να μπορεί να διαμορφώσει και να καταλήξει το Δικαστήριο στη δική του ανεξάρτητη κρίση επί των γεγονότων. Η αναφορά του, δε, στα Τεκμήρια 57, 58 και 59, που αποτελούν φωτογραφίες που έλαβε κατά τη δεύτερη ανοικτή εγχείρηση πεταλεκτομής, απαντήθηκε από τον ΜΕ8 ότι φαίνεται η οπίσθια πλευρά του μηνιγγικού σάκου, στις οποίες όμως φωτογραφίες δεν είναι δυνατόν να φαίνεται το πλάγιο και το πρόσθιο μέρος αυτού. Όσον αφορά την αραχνοειδίτιδα, από τη μαρτυρία της ΜΕ7, η οποία έκανε τη μαγνητική τομογραφία 05/12/2006, Τεκμήριο 47, διαπιστώνεται από την έκθεσή της που συνέταξε γι' αυτήν, Τεκμήριο 43, ότι δεν γίνεται καμία αναφορά για αραχνοειδίτιδα, αλλά ούτε και στη μαρτυρία της ανέφερε κάτι τέτοιο. Η ΜΕ5, η οποία προέβη στη μαγνητική τομογραφία ημερομηνίας 28/11/2007, Τεκμήριο 46, για το οποίο δεν συνέταξε έκθεση και τη μαγνητική τομογραφία ημερομηνίας 17/12/2007, Τεκμήριο 45, δηλαδή είκοσι

(20)μέρες μετά την ενδοσκοπική επέμβαση δισκεκτομής, για την οποία συνέταξε έκθεση, Τεκμήριο 26, δεν αναφέρει για ύπαρξη αραχνοειδίτιδας. Ο ΜΕ8, στη δική του μαρτυρία, ανέφερε ότι αφού η Ενάγουσα δεν είχε περιφερικά αγγειακά προβλήματα και δεν της έγινε ποτέ θεραπεία σε σχέση με αυτά, συμπεραίνεται ότι δεν είχε αγγειακή παθολογία, ενώ η αραχνοειδίτιδα, που έχει τώρα η Ενάγουσα, η οποία είναι φλεγμονή που προκαλεί νευροπαθητικό πόνο, προέρχεται από τον τραυματισμό της μήνιγγας. Εξηγήθηκε, δε, η έκταση που λαμβάνει η φλεγμονή που προέρχεται από τραυματισμό της μήνιγγας και η έκταση που λαμ