Γιάννος Αχιλλέως ν. Μάριος Περικλή Θεοδώρου, Αρ. Αγωγής: 327/16, 29/6/2016 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEF:2016:A407 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ Ενώπιον: Δ. Θεοδώρου, Ε.Δ. Αρ. Αγωγής: 327/16 Μεταξύ: Γίαννος Αχιλλέως Ενάγοντας και Μάριος Περικλή Θεοδώρου Εναγόμενου Ημερομηνία: 29 Ιουνίου 2016 Εμφανίσεις: Για τoν Ενάγοντα: κ. Αντωνιάδης Για τον Εναγόμενο: Καμία εμφάνιση Α Π Ο Φ Α Σ Η Με γενικώς οπισθογραφημένο Κλητήριο Ένταλμα, το οποίο καταχωρήθηκε στις 20/01/2016, ο ενάγοντας απαιτούσε εναντίον του εναγομένου, μεταξύ άλλων, γενικές αποζημιώσεις για «δυσφήμηση και/ή δημόσια εξύβριση και/ή επιζήμια ψευδολογία λόγω δημοσίευσης δυσφημιστικού δημοσιεύματος (λίβελο) στην ιστοσελίδα www.facebook.com και συγκεκριμένα στον προσωπικό του λογαριασμό [...] και/ή στην εφαρμογή facebook με τίτλο και/ή λεζάντα και/ή σχόλιο "ta flamingo kai o malakas" που δημοσιεύτηκε στις 17/01/2016 μέσω του διαδικτύου και συγκεκριμένα μέσω της ιστοσελίδας www.facebook.com». Στις 21/01/2016, το πιο πάνω αναφερόμενο Κλητήριο Ένταλμα, επιδόθηκε προσωπικά στον Εναγόμενο, ο οποίος παρέλειψε να καταχωρήσει σημείωμα εμφάνισης. Ακολούθως, και συγκεκριμένα στις 08/02/2016, ο Ενάγοντας, καταχώρησε την Έκθεση Απαίτησης του και στις 26/04/2016, την υπό εξέταση μονομερή αίτηση, με την οποία επιδιώκει την έκδοση απόφασης εναντίον του Εναγομένου λόγω παράληψης του τελευταίου να καταχωρήσει σημείωμα εμφάνισης στην αγωγή. Η αίτηση, μεταξύ άλλων, βασίζεται και στην Δ.
- Η επίδικη αίτηση, ορίστηκε από το Πρωτοκολλητείο για ακρόαση στις 16/05/
- Κατ' εκείνη την ημέρα, στα πλαίσια απόδειξης της υπόθεσης, ο συνήγορος του ενάγοντα, κατέθεσε γραπτή αγόρευση προς υποστήριξη της υπόθεσης του πελάτη του. Σχετική ένορκη δήλωση του ενάγοντα, ημερομηνίας 26/04/2016, βρισκόταν ήδη στο φάκελο της υπόθεσης, μιας και κατατέθηκε, προφανώς, μαζί με την επίδικη αίτηση. Αξίζει στο σημείο εδώ να αναφερθεί ότι, ο συνήγορος του Ενάγοντα, κατά την 14/06/2016, όταν και κλήθηκε από το δικαστήριο για σκοπούς διευκρινήσεων, δήλωσε ότι, ο Ενάγοντας περιορίζει την απαίτηση του σε γενικές και μόνο αποζημιώσεις περιλαμβανομένων και παραδειγματικών, και δεν επιδιώκει οποιανδήποτε θεραπεία, είτε ως ειδικές αποζημιώσεις, είτε υπό την μορφή των επιζητούμενων με το κλητήριο ένταλμα υπ' αριθμό 2, 3 και 4 διαταγμάτων, καθότι, ο Εναγόμενος απέσυρε, λίγες μέρες μετά την επίδοση της αγωγής, το επίδικο δημοσίευμα. Τούτο (η απόσυρση του επίδικου δημοσιεύματος), εξάλλου, προκύπτει και από το περιεχόμενο της γραπτής του αγόρευσης. Με δεδομένους τους πιο πάνω αναφερόμενους περιορισμούς ως προς τις απαιτήσεις του ενάγοντα, προχωρώ τώρα να παραθέσω τα όσα κρίνονται σημαντικά για την έκδοση της παρούσας απόφασης, ως τούτα προκύπτουν από το περιεχόμενο της ενόρκου δηλώσεως του τελευταίου. Στην ένορκη του δήλωση, ο Ενάγοντας αναφέρει ότι είναι επαγγελματίας φωτογράφος, κάτοχος πτυχίου στον τομέα της φωτογραφίας κινηματογράφου και τηλεόρασης. Προς υποστήριξη της θέσης του, επισυνάπτει, στην ένορκη του δήλωση, ως Τεκμήριο 1, αντίγραφο του σχετικού πτυχίου. Στην εταιρεία με την οποία συνεργάζεται, εκτελεί καθήκοντα διευθυντή φωτογραφίας σε τηλεοπτικές παραγωγές (σειρές και ταινίες), ενώ στο παρελθόν, συνεργάστηκε με το Ραδιοφωνικό Ίδρυμα Κύπρου ως υπεύθυνος φωτογραφίας για την παραγωγή γνωστών τηλεοπτικών παραγωγών. Έχει, επίσης, συνεργαστεί και με άλλους τηλεοπτικούς σταθμούς, της Κύπρου και της Ελλάδας. Αναφέρει ότι είναι ευρέως γνωστός στον τομέα τηλεοπτικών παραγωγών στην Κύπρο και ότι χαίρει εκτίμησης για το έργο του, λόγω των πολύ καλών υπηρεσιών που προσφέρει. Προς επίρρωση του τελευταίου ισχυρισμού του, επισυνάπτει, ως τεκμήριο 2 στην ένορκη του δήλωση, διάφορες βραβεύσεις, διακρίσεις και επαίνους, που έλαβε στα πλαίσια διαφόρων διαγωνισμών φωτογραφίας. Ειδικότερα, και τούτο λόγω συνάφειας του με την υπό εξέταση υπόθεση, αναφέρει ότι, κατά το έτος 2008 έχει βραβευθεί από το Υπουργείο Γεωργίας, Φυσικών Πόρων και Περιβάλλοντος της Κυπριακής Δημοκρατίας, στα πλαίσια διαγωνισμού φωτογραφίας για την Παγκόσμια Ημέρα Βιοποικιλότητας, με τη φωτογραφία του «Φλαμίνγκο - Αλυκή Λάρνακας» (το σχετικό βραβείο, αποτελεί μέρος του τεκμηρίου 2). Στα πλαίσια της ενασχόλησής του με τη φωτογράφηση τοπίων της κυπριακής υπαίθρου και φύσης, μεταβαίνει αρκετές φορές σε διάφορες τοποθεσίες, για λήψη φωτογραφιών τοπίων, βιοτόπων και πουλιών. Ειδική προτίμηση, επιδεικνύει στην φωτογράφηση των φλαμίνγκο. Αναφορικά τώρα με τα επίδικα γεγονότα, ο Ενάγοντας, στην ένορκή του δήλωση, αναφέρει ότι, στα πιο πάνω πλαίσια, στις 17 Ιανουαρίου 2016 μετέβη, κατά τις πρωινές ώρες, στην Αλυκή Λάρνακας για να φωτογραφίσει τα φλαμίνγκο. Σε κάποια στιγμή, πρόσεξε ένα άγνωστο του πρόσωπο, σε απόσταση 100 περίπου μέτρων, να φωτογραφίζει, με πλάνο το σημείο στο οποίο στεκόταν ο ίδιος. Την δεδομένη στιγμή, ο Ενάγοντας, δεν έδωσε ιδιαίτερη σημασία και συνέχισε με την λήψη φωτογραφιών των φλαμίνγκο. Την ίδια ημέρα (17/1/2016), γύρω στις 10πμ, ένας φίλος του, του έστειλε, μέσω ηλεκτρονικού μηνύματος, φωτογραφία - δημοσίευση, ως τούτη, ήταν αναρτημένη στο Facebook (στο εξής « το μέσο κοινωνικής δικτύωσης»), στον προσωπικό λογαριασμό του Εναγομένου. Στην εν λόγω δημοσίευση, φαινόταν ο ίδιος (ο Ενάγοντας), την στιγμή που είχε στραμμένη την προσοχή του προς το πρόσωπο που προέβη στη λήψη της αναρτηθείσας φωτογραφίας. Βλέποντας, ο Ενάγοντας, την αναρτηθείσα δημοσίευση και ειδικότερα to περιεχόμενο του προσωπικού λογαριασμού του Εναγομένου στο εν λόγω μέσο κοινωνικής δικτύωσης, αναγνώρισε, στο πρόσωπο του Εναγομένου, το άγνωστο προς αυτόν πρόσωπο, που τον φωτογράφιζε λίγες ώρες προηγουμένως. Έγχρωμο αντίγραφο της εν λόγω δημοσίευσης, ο Ενάγοντας, το επισυνάπτει στην ένορκή του δήλωση ως τεκμήριο. Αυτή (η δημοσίευση) αφορούσε σε μία φωτογραφία που απεικόνιζε τον ίδιο να στέκεται σε κάποιο σημείο στην Αλυκή Λάρνακας, η οποία είχε συνδεθεί (προφανώς τεχνικά) με έτερη φωτογραφία, που απεικόνιζε αριθμό φλαμίνγκο, καθ' ον χρόνο τούτα βρίσκονταν εντός της εν λόγω Αλυκής. Πάνω από τις ενωμένες αυτές δύο φωτογραφίες, πάντα στα πλαίσια της όλης δημοσίευσης, ο Εναγόμενος, υπό μορφή τίτλου της, κατέγραψε «ta flamingo kai ο malakas». Ο Ενάγοντας, πρόσεξε ότι (προκύπτει από το περιεχόμενο της προσωπικής σελίδας του εναγομένου στο εν λόγω μέσο κοινωνικής δικτύωσης), την επίδικη δημοσίευση, είχαν δει αριθμός προσώπων, εκ των οποίων, 100, δια σχετικής ενέργειας τους (likes) επικρότησαν την ενέργεια του Εναγομένου να προβεί στην επίδικη δημοσίευση. Παρατήρησε ακόμα ότι, κάτω από την επίδικη δημοσίευση, είχαν αναρτηθεί από διάφορα πρόσωπα, ειρωνικά και χλευαστικά σχόλια για τον Ενάγοντα, όπως: «Κροκόδειλος δίπλα σου. Φύεεεε!» και «Έκαμες τον ρεζίλι». Στο τελευταίο δε σχόλιο, ο Εναγόμενος, δια σχετικής του ανάρτησης απαντά «Εν έπρεπε;». Νιώθοντας έντονα θορυβημένος και έκπληκτος από την επίδικη δημοσίευση, αλλά και τα σχόλια που ακολούθησαν τούτης, ο Ενάγοντας, απέστειλε αμέσως μήνυμα, μέσω του εν λόγω μέσου κοινωνικής δικτύωσης, στον προσωπικό λογαριασμό του Εναγόμενου, εκφράζοντας την έντονη δυσαρέσκειά του για την ανάρτηση και ενημερώνοντας τον τελευταίο ότι, με την ενέργεια του, τον προσέβαλε και του ζητούσε να αφαιρέσει αμέσως τη συγκεκριμένη δημοσίευση. Παρά την πιο πάνω ενέργεια του Ενάγοντα, ο Εναγόμενος, όχι απλά δεν αφαίρεσε την επίδικη ανάρτηση, αλλά, τουναντίον, την επαναδημοσίευσε στο λογαριασμό (στο ίδιο μέσο κοινωνικής δικτύωσης) της οργάνωσης «Πουλιά της Κύπρου». Συνόδευσε δε την δεύτερη αυτή ανάρτησή του, με την ακόλουθη φράση «ELAVA MINIMA APO TON KURIO STIN FOTO NA AFAIRESW TIN FOTOGRAFIA GT TON PROSVALLEI LEEI KAI APANTW FILE MOY EAN SE PROSVALLEI NA MEN TO EKAMNES, EXEI TOSES MERES EISAI KATHE MERA MESA STIN ALIKI ME TES POINES KAI ENOXLAS TA POYLLIA». Την ίδια μέρα, 30 πρόσωπα, δια σχετικής τους ενέργειας (likes) επιβράβευσαν και την δεύτερη αυτή δημοσίευση του Εναγόμενου. Κάποιοι δε εξ αυτών, κατέγραψαν και νέα χλευαστικά και ειρωνικά, για τον Ενάγοντα, σχόλια. Στην ένορκή του δήλωση, ο Ενάγοντας επισυνάπτει ως τεκμήρια 4 και 5, τις δύο αναρτήσεις/δημοσιεύσεις, στις οποίες εμφαίνονται και τα ονόματα και/ή ψευδώνυμα των προσώπων που προέβηκαν στα διάφορα σχόλια, καθώς επίσης και τα συγκεκριμένα σχόλια τους. Ο Ενάγοντας θεωρεί την όλη δημοσίευση, ως έκδηλα δυσφημιστική για το πρόσωπό του. Σύμφωνα με τον Ενάγοντα, η λέξη «μαλάκας» στην κοινή και φυσική της έννοια σημαίνει πρόσωπο που είναι βλάκας, λέει ή κάνει ανοησίες, είναι ανεπαρκής, δεν είναι χρήσιμος στην κοινωνία, δεν είναι ικανός και δεν μπορεί να εκτελέσει σωστά οποιαδήποτε δουλεία ή εργασία και ανίκανος να κάνει οτιδήποτε. Εκλαμβάνεται επίσης να σημαίνει, πως, το αποκαλούμενο έτσι πρόσωπο, δεν λαμβάνει κανένα υπόψη ή ότι στην καθομιλουμένη είναι παλιόπαιδο. Ξεκαθαρίζει δε ότι, όλες οι πιο πάνω έννοιες δεν ταιριάζουν στο πρόσωπό του, με αποτέλεσμα η δημοσίευση από τον Εναγόμενο της φωτογραφίας του με τα συγκεκριμένα σχόλια και τίτλο, να αποτελεί έκδηλη δυσφήμιση του προσώπου του. Παραπονείται ακόμα για την έκθεση του σε μεγάλο αριθμό προσώπων, που ανέγνωσαν και γενικά είδαν τις δημοσιεύσεις του Εναγομένου. Αν και εξ όσων έχει αντιληφθεί, λίγες ημέρες μετά την επίδοση της αγωγής, ο Εναγόμενος αφαίρεσε τη φωτογραφία του και τον προσβλητικό τίτλο που τη συνόδευε, εντούτοις θεωρεί τις ενέργειες του Εναγόμενου ως επιζήμιες για την υπόληψή του, και γινόμενες επί σκοπό να τον θίξουν, υποσκάψουν και βλάψουν. Σύμφωνα με τον Ενάγοντα, δεν εξηγείται διαφορετικά η επιμονή του Εναγόμενου στη διατήρηση, έστω και μέχρι την επίδοση της αγωγής, του αρχικού δημοσιεύματος αλλά και της επαναδημοσίευσης, μετά την κοινοποίηση της διαμαρτυρίας του. Επίσης, θεωρεί ότι τα όσα εξυβριστικά και δυσφημιστικά δημοσίευσε ο Εναγόμενος για το πρόσωπό του, έβλαψαν την καλή του φήμη, την αξιοπρέπειά του σε σχέση με την εργασία του και ότι τον εξέθεσαν σε διαρκή περιφρόνηση και χλευασμό για αρκετές ημέρες. Σημειώνει ακόμα ότι, παρά την αφαίρεση των δημοσιεύσεων μετά την επίδοση της αγωγής, ο Εναγόμενος δεν προέβηκε σε οποιουδήποτε είδους απολογία προς τον ίδιο μέχρι σήμερα. Τονίζει ότι, η δημοσίευση και τα σχόλια του Εναγόμενου, πήραν, σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα (24 ώρες), μεγάλη έκταση και κοινοποιήθηκαν σε τουλάχιστον 100 πρόσωπα μέσω του λογαριασμού του Εναγόμενου στο εν λόγω μέσο κοινωνικής δικτύωσης και άλλα 30, μέσω του λογαριασμού της οργάνωσης «Πουλιά της Κύπρου» στο ίδιο μέσο. Θεωρεί, επίσης, ότι υπάρχουν και άλλοι που έχουν δει τη συγκεκριμένη δημοσίευση, πλην όμως, επειδή δεν την έχουν σχολιάσει, δεν είναι δυνατό να υπολογιστεί ο αριθμός τους, μιας και δεν παρουσιάζεται, στην σελίδα των δύο λογαριασμών, σχετική καταγραφή για όσους απλά την είδαν και/ή την ανέγνωσαν. Αναφέρει, ακόμα ότι, είναι πολύ καλά γνωστό πως το εν λόγω μέσο κοινωνικής δικτύωσης, αποτελεί την πιο δημοφιλή πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης στο διαδίκτυο και πως οι πληροφορίες που δημοσιεύονται σε διάφορους λογαριασμούς του, διαδίδονται ιδιαίτερα γρήγορα σε μεγάλο αριθμό προσώπων-χρηστών. Προσθέτει επίσης ότι, ως προκύπτει από τις πληροφορίες που αναγράφονται στη σελίδα του προσωπικού λογαριασμού του Εναγόμενου, τούτος, έχει 2252 «φίλους», εκ των οποίων οι 10 είναι κοινοί φίλοι με τον Ενάγοντα, με αποτέλεσμα να υπάρχει ο κίνδυνος να είδαν και αυτοί την προσβλητική δημοσίευση. Ως προς το ότι είναι δυνατό τη επίδικη δημοσίευση να την είδαν και άλλα πρόσωπα υπενθυμίζει ότι, γνώση της δημοσίευσης του Εναγόμενου έλαβε από μήνυμα που του έστειλε ένας φίλος του, ο οποίος είναι κοινός φίλος με τον Εναγόμενο στο Facebook. Με βάση τα πιο πάνω, ο Ενάγοντας ισχυρίζεται ότι εκτέθηκε και δυσφημίστηκε ως πρόσωπο, αλλά και ως επαγγελματίας φωτογράφος, κάτι που είναι ιδιαίτερα δυσμενές για τον ίδιο και την επαγγελματική του υπόληψη. Εκτέθηκε ακόμα σε δημόσιο χλευασμό και ειρωνεία, για κάτι εντελώς αθώο και νόμιμο, δηλαδή τη φωτογράφηση πουλιών σε βιότοπους. Νομική πτυχή Γενικές αρχές περί του αστικού αδικήματος της δυσφήμισης Ως προκύπτει από την σχετική νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου, στην περίπτωση που το Δικαστήριο βρίσκεται αντιμέτωπο με αγωγή λιβέλου, δυο είναι τα σημαντικά δικαιώματα που θα πρέπει να εξισορροπήσει. Πρώτον, το δικαίωμα της ελευθερίας του λόγου και έκφρασης, και δεύτερο το δικαίωμα της προάσπισης της αξιοπρέπειας, υπόληψης και καλής φήμης του ανθρώπου. Αμφότερα τα ποιο πάνω δικαιώματα κατοχυρώνονται από τα Άρθρα 10 και 2 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, αντίστοιχα, αλλά και από σχετικές συνταγματικές διατάξεις (βλ. Άρθρο 19). Εκ της φύσεως τους, αλλά και κατά την εφαρμογή τους στην πράξη, τα δυο ποιο πάνω αναφερόμενα δικαιώματα υπέχουν μέγιστης σημασίας σε κάθε ευνομούμενη πολιτεία. Είναι δε, για αυτό τον λόγο που θα πρέπει να τυγχάνουν αυστηρού σεβασμού, αλλά και της, ανάλογης με την σημασία τους, προστασίας από την δικαιοσύνη. Η σύγχρονη τάση, ως τούτη προκύπτει από τις πρόσφατες αποφάσεις του Ανωτάτου Δικαστηρίου κλίνει προς τον περιορισμό του δικαιώματος στην φήμη ενός προσώπου, προς όφελος του δικαιώματος της ελευθερίας του λόγου και έκφρασης. Το δικαίωμα της ελευθερίας του λόγου και έκφρασης, έχει αναφερθεί ότι συνιστά «ένα από τα ουσιαστικά θεμέλια της δημοκρατικής κοινωνίας και απαραίτητο συστατικό για την πρόοδο της και για την ολοκλήρωση του ατόμου». Σημειώθηκε ακόμα ότι, « (μ)ε την επιφύλαξη της παρ. 2 του Άρθρου 10 της Σύμβασης, η ελευθερία του λόγου και της έκφρασης εφαρμόζεται όχι μόνο σε μετάδοση 'πληροφοριών' ή 'ιδεών', οι οποίες γίνονται δεκτές ευνοϊκά ή θεωρούνται ως μη επιθετικές ή προκαλούν αδιαφορία, αλλά εφαρμόζεται επίσης σε εκείνες που ενοχλούν, προσβάλουν ή σοκάρουν. Αυτό επιτάσσει ο πλουραλισμός, η ανεκτικότητα και ευρύτητα πνεύματος χωρίς τα οποία δεν υφίσταται δημοκρατική κοινωνία». Τονίστηκε ακόμη ότι, κάθε δημοσίευμα θα πρέπει να εξετάζεται υπό τις συνθήκες που επικρατούσαν όταν τούτο διενεργήθηκε. Για μια ενδιαφέρουσα συζήτηση, σχετικά είναι τα όσα αναφέρθηκαν στις ακόλουθες αποφάσεις: Εκδοτικός Οίκος Δίας Δημόσια Λτδ κ.α. ν. Κώστα Γενάρη
(2011)1Γ Α.Α.Δ 1952, Εκδόσεις Αρκτίνος Λτδ ν. Παπαευσταθίου
(2007)1 (Β) Α.Α.Δ. 856 και Lingens n. Austria Appl. No. 9815/82 Ser.A. Nol. 103 [1986] 8 EHRR 407. Πότε ένα δημοσίευμα είναι δυσφημιστικό; Στην υπόθεση Μακάριος Δρουσιώτης ν. Νικόλα Παπαδόπουλου,
(2012)1 Α Α.Α.Δ. 102, αναφέρθηκαν τα εξής σχετικά: «Το κατά πόσον ένα δημοσίευμα είναι δυσφημιστικό, κρίνεται από το Δικαστήριο και αποφασίζεται ως ζήτημα πραγματικό, με απόδοση στις λέξεις ή φράσεις, της συνήθους φυσικής τους έννοιας, με γνώμονα το μέτρο του μέσου λογικού πολίτη. Δεν έχει σημασία το κατά πόσον ένας αναγνώστης ή ακόμη και ο ίδιος ο ενάγων, δυνατόν να θεωρήσει το δημοσίευμα δυσφημιστικό, ούτε και έχει σημασία η μαρτυρία που τυχόν δίδεται για το πώς ένα δημοσίευμα έγινε αντιληπτό σε σχέση με το νόημα και τη γενική του έννοια. Ο Ενάγων, δε μπορεί να αποδώσει ο ίδιος δυσφημιστική έννοια στο δημοσίευμα και να θεωρήσει τον εαυτό του θιγμένο, αν το κείμενο είναι δεκτικό και άλλων αθώων ερμηνειών. Κατά την εξέταση του κειμένου το Δικαστήριο λαμβάνει υπόψη, όχι μόνον την ετυμολογία συγκεκριμένων λέξεων αλλά και το σύνολο του περιεχομένου του, με αναφορά στο χρόνο και τόπο του δημοσιεύματος καθώς και στην ισχύουσα κοινή γνώμη για το θέμα, με την επισήμανση, ότι κάποια μομφή δυνατόν να είναι δυσφημιστική, ανεξαρτήτως αν γίνεται πιστευτή από αυτούς στους οποίους δημοσιοποιείται. Οι λέξεις στις οποίες αποδίδεται δυσφημιστικό περιεχόμενο πρέπει να ερμηνεύονται στο σύνολό τους. Είναι δυνατόν η μια ή η άλλη διατύπωση σε ένα κείμενο, να θεωρείται δυσφημιστική, όπως είναι εξίσου δυνατόν, να υπάρχουν εκεί και άλλες φράσεις ή προτάσεις οι οποίες να απομακρύνουν από την πρώτη εντύπωση (βλ. Gatley On Libel and Slander, 10η έδ., 2004, παρα. 3.12 - 3.17)». Καθίσταται επομένως ξεκάθαρο ότι, σημαντικό για το κατά πόσο ένα δημοσίευμα είναι ή όχι δυσφημιστικό, είναι το τι πραγματικά, στα μάτια του μέσου συνετού πολίτη, αποδίδεται, με αυτό, στον εκάστοτε ενάγοντα (βλέπε επίσης Χριστοδούλου ν. Αυξεντίου και Αυξεντίου ν. Χριστοδούλου, πολιτικές εφέσεις 33/2011 και 46/2011, αντίστοιχα (συνεκδικασθείσες), ημερομηνία απόφασης, 4 Μαρτίου, 2016. Υπολογισμός γενικών αποζημιώσεων Αναφορικά με τον υπολογισμό των αποζημιώσεων σε υποθέσεις δυσφήμησης, η νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου αναγνωρίζει ότι, οι παράγοντες που πρέπει να συνυπολογίζονται είναι αυτοί που συναρτώνται με την προσωπικότητα του δυσφημιζόμενου, την συμπεριφορά του, την θέση του και υπόληψη του στην κοινωνία, την φύση της δυσφήμησης, τον τρόπο και τον βαθμό της δημοσίευσης, την απουσία απολογίας εκ μέρους του δυσφημούντος, την αποτυχία της υπεράσπισης της αλήθειας, την πρόκληση ειδικής ζημίας, την τυχόν επανάληψη της δυσφήμησης και γενικότερα τη συμπεριφορά του εναγομένου από τον χρόνο της δημοσίευσης της δυσφήμησης μέχρι και την έκδοση της απόφασης. Το δε δικαίωμα ενός Ενάγοντα σε αποζημιώσεις συνεπεία δυσφήμησης, γεννάται με την διάπραξη του εν λόγου αστικού αδικήματος. Όσον τώρα αφορά στον υπολογισμό των αποζημιώσεων, τούτος γίνεται, κατά πάγια νομολογία, την ημέρα της δικαστικής κρίσης, οπόταν και λαμβάνονται υπόψη όλοι οι παράγοντες που μεσολάβησαν και επηρεάζουν την κρίση ως προς τον υπολογισμό των αποζημιώσεων, που ως αναφέρθηκε ανωτέρω, ανάγονται στον χρόνο γένεσης του δικαιώματος. Συνεπεία δε της φύσης των υποθέσεων λιβέλου, δεν αφήνεται πεδίο για την καθ΄όλα ταύτιση τους με τις επιπτώσεις ενός τραυματισμού σε υποθέσεις προσωπικών κακώσεων. Τυγχάνουν όμως καθολικής εφαρμογής οι γενικές αρχές που υιοθετούνται στην Paraskevaides (Overseas) Ltd v. Christofis
(1982), 1 CLR
- Επομένως, η αποζημίωση πρέπει να είναι και δίκαιη και εύλογη. Ειδικότερα για υποθέσεις λιβέλου, αναφέρθηκε ότι δίκαιη, είναι η αποζημίωση η οποία αποκαθιστά ουσιαστικά, το θύμα της δυσφήμησης, στον βαθμό που αυτό είναι εφικτό, με μέσο το χρήμα. Το δε εύλογο τούτης, συναρτάται με το κατά πόσο η αποζημίωση ευρίσκει αντικειμενικό έρεισμα στον κοινωνικό χώρο. Έχει δε ακόμα αναφερθεί ότι, οι αποζημιώσεις στις περιπτώσεις των δυσφημήσεων είναι πρωταρχική θεραπεία καθότι ο σκοπός της επιδίκασης τους είναι η αποκατάσταση του δυσφημιζόμενου από το αποτέλεσμα της δυσφημιστικής δήλωσης. Η δε τρείς στόχοι που εξυπηρετούνται με την επιδίκαση των αποζημιώσεων είναι (α) η θεραπεία του Ενάγοντα από την βλάβη που υπέστη εξαιτίας της δημοσίευσης της δήλωσης (β) η αποκατάσταση της ζημιάς στην πληγείσα φήμη του και (γ) η δικαίωση του. Επί του θέματος, σχετικά είναι τα όσα αναφέρθησαν στις Χριστοδούλου ν. Αυξεντίου και Αυξεντίου ν. Χριστοδούλου (ανωτέρω), Αριστόδημος (Άρης) Χατζηπαναγιώτου ν
- Μακαρίου Δρουσιώτη κ.α.
(2009)1 Β Α.Α.Δ. 1321, Λουκής Λουκαΐδης ν 1. Εκδοτική Εταιρεία Αλήθεια Λτδ
(2003)1Α Α.Α.Δ 22, και Αλέκος Κωνσταντινίδης κ.α. ν. Τάσσου Παπαδόπουλου
(1999), 1 Β Α.Α.Δ. 992. Παραδειγματικές και επαυξημένες αποζημιώσεις Στην υπόθεση Papakokkinou and others v Princess Zena De Tyra Kanther
(1982)1 C.L.R. 65, εξετάστηκε, αν και όχι εξαντλητικά, το κατά πόσο θα έπρεπε, όταν εξετάζεται θέμα επιδίκασης παραδειγματικών αποζημιώσεων, να εφαρμόζονται τα ειδικά κριτήρια που τέθηκαν στην υπόθεση Rookes v. Bernard [1964] 1 All E.R. 367 ή τα όσα αναφέρθηκαν σχετικά με τα εν λόγω κριτήρια στην υπόθεση Cassell & Co. Ltd v. Broome [1972] 1 All E.R. 801. Το Ανώτατο Δικαστήριο, έκρινε ότι για σκοπούς εξέτασης των ενώπιον του επιδίκων ζητημάτων, δεν ήταν αναγκαία η έκφραση καταληκτικής θέσης επί του πιο πάνω ερωτήματος, αναφέροντας ωστόσο ότι, αν ζητείτο από το Δικαστήριο να επιλέξει μεταξύ των δυο σχετικών απόψεων που εκφράστηκαν επί του ζητουμένου, η τάση θα έκλεινε προς την ευρεία προσέγγιση, η οποία επιτρέπει την επιδίκαση παραδειγματικών αποζημιώσεων για διάπραξη αστικού αδικήματος, όποτε η συμπεριφορά του αδικοπραγούντα είναι εγγενώς επιλήψιμη σε βαθμό που δικαιολογείται η τιμωρία του από Δικαστήριο που ασκεί πολιτική δικαιοδοσία. Πρόσθεσε δε ότι, με αυτό τον τρόπο, το αστικό δίκαιο, θα διατηρήσει αποτελεσματικό οπλοστάσιο για την κατάπνιξη μιας ανυπότακτης συμπεριφοράς, η οποία εκφεύγει των ελαχίστων αποδεκτών, από την κοινωνία μας, προτύπων συμπεριφοράς. Σημειώθηκε επίσης ότι, το γεγονός ότι μια συμπεριφορά συνοδεύεται από στοιχεία υπεροψίας, αυθάδειας και κακίας, δυνατό να δικαιολογούν την επιδίκαση παραδειγματικών αποζημιώσεων, ειδικότερα εάν τείνει, η εν λόγω συμπεριφορά, να εξευτελίσει το θύμα του αστικού αδικήματος. Για μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση, γενικότερα για το αστικό αδίκημα της δυσφήμησης, αλλά και του τρόπου υπολογισμού των αποζημιώσεων, σχετικά είναι τα όσα αναφέρθησαν στις υποθέσεις Κωνσταντινίδης ν. Παπασάββα
(2004)1 Α.Α.Δ. 981, Αλήθεια Εκδοτική Εταιρεία Λτδ κ.α. ν. Αλωνεύτη
(2002)1(Γ) Α.Α.Δ. 1863, Αλήθεια Εκδοτική Εταιρεία Λτδ ν. Λεωνίδα
(1997)1 Α.Α.δ. 550 και Ηνωμένοι Δημοσιογράφοι Λτδ ν. Ναθαναήλ
(1993)1 Α.Α.Δ.
- Εκείνο που προκύπτει από την ποιο πάνω αναφερόμενη νομολογία αλλά και άλλες αυθεντίες (Το Δίκαιο της Απόδειξης, Δικονομικές και Ουσιαστικές Πτυχές των Τάκη Ηλιάδη και Νικόλα Σάντη, έκδοση 2014, σελ. 380 και 381), είναι ότι, το Δικαστήριο κατά την ερμηνεία των λέξεων και/ή φράσεων που εμπεριέχονται στην εγκαλούμενη δήλωση, θα αποδώσει σε αυτές, την συνήθη φυσική τους (Literal) έννοια, με γνώμονα τον μέσο λογικό πολίτη, και εκεί που κρίνει ότι τούτο είναι αναγκαίο, θα ανατρέξει και σε λεξικά. Με τα μόλις πιο πάνω κατά νου, παραθέτω ευθείς αμέσως τα όσα αναφέρονται, ως ερμηνεία των λέξεων «μαλάκας» και «μαλακία», σε δυο ευρέως διαδεδομένα και γνωστά λεξικά.[1] Γ. ΜΠΑΜΠΙΝΙΩΤΗ, ΛΕΞΙΚΟ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, μαλάκας (ο) {χωρ. Γεν. πληθ.} (!)
- Αυτός που αυνανίζεται ΣΥΝ. Αυνανιστής
- (υβριστ.) αυτός που λέει ή κάνει ανοησίες ΣΥΝ. βλάκας, ανόητος
- Αυτός που πέφτει θύμα, που τον πιάνουν κορόιδο: εγώ θα είμαι ο - της ιστορίας, να φορτωθώ τα λάθη των άλλων; ΣΥΝ. αφελής
- (οικ.) ως προσφώνηση: ρε -, θα μου δανείσεις τη μηχανή σου για το βράδυ; ΣΧΟΛΕΙΟ λ. ανόητος, βρε [ΕΤΥΜ. <μεσν. Θηλ. μαλάκα <<είδος χλωρού τυριού>>(πβ. μάγκας-μάγκα, η), ουσιαστικοπ. Τ. του αρχ. Επιθ. Μαλακός (βλ. λ.). Βλ. κ. μαλακία (για τη σημασιολ. Εξέλιξη)] μαλακία (η) {μαλακιών}(!)
- Ο αυνανισμός (βλ. λ.): τραβάω! βαράω -
- (υβριστ.) ανόητος λόγος ή ενέργεια, βλακεία: πρόσεξε μην κάνει καμία - ! // μη λες μαλακίες! ΣΥΝ. ανοησία. [ΕΤΥΜ. αρχ., αρχική σημ. <<μαλθακότητα, αδυναμία>>, <μαλακός (βλ. λ.). Η λ. απαντά ήδη στον Πλούταρχο με τη σημ. <<κιναιδεία>>, ενώ η σημ. <<αυνανισμός>> είναι μεσν.]. ΤΕΡΟΠΟΥΛΟΣ - ΦΥΤΡΑΚΗΣ, ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ, μαλάκας (ο) ους. [<μαλάκα < επίθ. μαλακός[ ο αυνανιζόμενος ΙΙ (μτφ.) αποβλακωμένος. Μαλακία (η) ους. [<αρχ. Μαλακία < μαλακός] αυνανισμός ΙΙ χαύνωση από αυνανισμό // βλακώδης λόγος, ενέργεια ή παράλειψη. Επιχειρηματολογία Αντιπαραβάλλοντας τα γεγονότα που καταγράφονται στην Ένορκη Δήλωση του Ενάγοντα ημερομηνίας 26.04.2016 με την Έκθεση Απαίτησης και τις αξιώσεις που εντέλει επιζητούνται, υπό τις περιστάσεις, ικανοποιούμαι ότι, στη βάση των πιο πάνω γεγονότων, ο Ενάγοντας έχει αποδείξει την υπόθεση του εναντίον του Εναγόμενου και έχει αποσείσει το αποδεικτικό βάρος που φέρει. Και τούτο γιατί ο εναγόμενος, με την ανάρτηση του επίδικου δημοσιεύματος, και δη την απεικόνιση του Ενάγοντα εις τρόπο που να τον παρουσιάζει σε κοντινή απόσταση από τα φλαμίνγκο την στιγμή που τούτα βρίσκονται σε κάποιο σημείο της Αλυκής Λάρνακας και την τιτλοφόρηση της πιο πάνω απεικόνισης με την φράση «ta flamigko kai o malakas», αποδίδει στον Ενάγοντα ότι ενεργεί βλακωδώς και ανόητα και με τρόπο που ενοχλεί τα ρηθέντα πτηνά. (Η τελευταία αυτή αντίληψη του Εναγόμενου, προκύπτει αβίαστα από το γραπτό κείμενο με το οποίο συνόδευσε την επαναδημοσίευση της επίδικης ανάρτησης στον λογαριασμό της οργάνωσης «Πουλιά της Κύπρου»). Δεν έχω καμία αμφιβολία ότι με την χρήση της λέξης «μαλάκας», ο Εναγόμενος δεν σκοπούσε και ούτε ήταν δυνατό να εκληφθεί από τον οποιονδήποτε ότι σκόπευε να αποδώσει στον ενάγοντα την πρώτη, στα δυο πιο πάνω αναφερόμενα λεξικά, ερμηνεία που αποδίδεται στη λέξη. Είναι πασιφανές ότι, οι συνθήκες που περιβάλουν την υπό εξέταση υπόθεση και ειδικότερα οι συνθήκες κάτω υπό τις οποίες λήφθηκε η φωτογραφία του Ενάγοντα, η οποία αποτέλεσε μέρος του επίδικου δημοσιεύματος, είναι τέτοιες, που ο μέσος συνετός πολίτης, αντικρίζοντας το εν λόγω δημοσίευμα στον ολότητά του (περιλαμβανομένων και των διαφόρων συνοδευτικών σχολίων του Εναγομένου), θα θεωρήσει ότι με αυτό αποδίδεται στον ενάγοντα ότι, με την παρουσία του στο χώρο, ενεργεί βλακωδώς και ανόητα με τρόπο που ανησυχεί τα εν λόγω πτηνά. Το να αποδίδεται δε σε κάποιο ότι ενεργεί βλακωδώς και ανόητα και με πλήρη αδιαφορία για τις συνέπειες των πράξεων του, είναι βεβαίως δυσφημιστικό. Η μη καταχώρηση σημειώματος εμφάνισης από πλευράς του εναγομένου και γενικότερα η απουσία του από το Δικαστήριο, αφήνει ως μοναδικό επόμενο επίδικο θέμα, τον υπολογισμό των γενικών αποζημιώσεων που θα πρέπει να επιδικαστούν στον Ενάγοντα. Έχοντας κατά νου τις ποιο πάνω αναφερόμενες νομολογιακές αρχές και ειδικότερα τους παράγοντες που επηρεάζουν την σχετική θεώρηση, κρίνω ότι η εύλογη και δίκαια αποζημίωση που θα πρέπει να επιδικαστεί υπέρ του Ενάγοντα, είναι τούτη των €4.
- Στην κατάληξη μου για το ποιο πάνω ποσό, συνυπολόγισα τη θέση που κατέχει ο Ενάγοντας στον επαγγελματικό του χώρο και γενικά την φήμη και υπόληψη του στον τομέα της φωτογραφίας, αλλά και ειδικότερα στον τομέα των τηλεοπτικών παραγωγών, καθώς επίσης και το ότι η ενέργεια του να βρίσκεται στο συγκεκριμένο σημείο, την δεδομένη στιγμή, αποτελούσε μια συνήθη ενέργεια του στα πλαίσια της επιτέλεσης της εργασίας του και με μοναδικό αγνό συναίσθημα και σκοπό, την απεικόνιση, όσο το δυνατό ομορφότερα και ιδανικότερα, του συγκεκριμένου υγροβιότοπου της χώρας μας και όχι την καθ' οιονδήποτε τρόπο ενόχληση των εν λόγω πτηνών. Επιβαρυντικά για τον Εναγόμενο, συνυπολόγισα το γεγονός της επαναδημοσίευσης του επίδικου δημοσιεύματος, σε έτερη σελίδα του ιδίου μέσου κοινωνικής δικτύωσης. Ακόμα ότι, κατ' εκείνη την στιγμή (κατά την επαναδημοσίευση), ο Εναγόμενος, όχι απλά δεν είχε οποιονδήποτε ενδοιασμό για την ενέργειά του, αλλά τουναντίον, συνόδευσε τούτην (την επαναδημοσίευση) με συγκεκριμένο σχόλιο, μεταδίδοντας, με τον τρόπο αυτό, προς τους αναγνώστες της συγκεκριμένης σελίδας, την θέση του ότι οι ενέργειές του, δικαιολογούντο συνεπεία της απαράδεκτης συμπεριφοράς του Ενάγοντα. Συνυπολόγισα ακόμα ότι, ο ενάγοντας δεν συμπεριφέρθηκε με οποιονδήποτε προκλητικό τρόπο. Σημαντικός παράγοντας που επίσης λήφθηκε υπόψη, είναι το εύρος της δημοσίευσης, που με τα όσα τέθηκαν ενώπιον μου, το επίδικο δημοσίευμα, τόσο κατά την αρχική δημοσίευση, όσο και κατά την επαναδημοσίευση του, φαίνεται να ανέγνωσαν περί τα 130 πρόσωπα, χωρίς να παραγνωρίζεται φυσικά, ότι δυνητικά, και τούτο συνεπεία του αριθμού «φίλων» του Εναγόμενου, θα μπορούσε (παρέμεινε άγνωστο αν έγινε), να αναγνωσθεί από πέρα των 2000 προσώπων. Ελαφρυντικό για τον εναγόμενο, αποτέλεσε το γεγονός ότι, λίγες μέρες μετά την επίδοση, σε αυτόν, της αγωγής, αφαίρεσε τις σχετικές αναρτήσεις του από τους δυο λογαριασμούς του εν λόγο μέσου κοινωνικής δικτύωσης, χωρίς ωστόσο να μου διέφυγε ότι δεν προέβη σε οποιανδήποτε απολογία προς τον ενάγοντα. Τέλος, και τούτο επίσης μετριαστικά για τον Εναγόμενο, συνυπολογίστηκε, αφενός το γεγονός ότι, μετά την αφαίρεση των επίδικων αναρτήσεων, δεν προέβη σε οποιανδήποτε παρόμοια και/ή σχετική δυσφημιστική δημοσίευση εναντίον του ενάγοντα και αφετέρου ότι, σκοπός του ήταν να περάσει το μήνυμα ότι, η παρουσία του ενάγοντα στη περιοχή της Αλυκής, ήταν ενοχλητική (κατά τον ίδιο) για τα Φλαμίνγκο. Οι μόλις πιο πάνω πραγματικές προθέσεις του εναγόμενου (οι οποίες εξάγονται, εν πάση περιπτώσει, τόσο από τα όσα ο ίδιος φέρεται να κατέγραψε ως μέρος των δημοσιεύσεων του, αλλά και την απουσία μαρτυρίας που να θέλει τον εναγόμενο να ενεργεί υπό αλλότρια κίνητρα και/ή υπό το καθεστώς εμπάθειας προς τον ενάγοντα), καθώς επίσης και το γεγονός ότι, έστω και αμά την επίδοση της αγωγής, αφαίρεσε τις δυσφημιστικές αναρτήσεις, είναι και ο λόγος που κρίνω ότι η παρούσα υπόθεση δεν είναι κατάλληλη για επιδίκαση παραδειγματικών αποζημιώσεων. Σημειώνεται ακόμα ότι, καμία μαρτυρία δεν παρουσιάστηκε σε σχέση με την οικονομική κατάσταση του εναγόμενου, παράγοντας που πρέπει πάντα να συνυπολογίζεται όταν εξετάζεται ζήτημα επιδίκασης παραδειγματικών και/ή τιμωρητικών αποζημιώσεων (Berengaria P. Papakokkinou and others v Princess Zena De Tyra Kanther
(1982)1 CLR 65, Λούκας Κωνσταντίνου ή Λουκας Κ. Μητα ν Γ. & Κ. Σοφοκλέους Λιμιτεδ
(2003)1 ΑΑΔ 1952 και McGregor on Damages 13th edition para 317). Ως εκ των ανωτέρω, εκδίδεται απόφαση υπέρ του Ενάγοντα και εναντίον του Εναγομένου για ποσό €4.000 ως γενικές αποζημιώσεις, με νόμιμο τόκο από την καταχώρηση της αγωγής μέχρι εξοφλήσεως. Επιπρόσθετα, επιδικάζονται υπέρ του Ενάγοντα και εναντίον του Εναγόμενου τα έξοδα της αγωγής, ως τούτα θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο. (Υπ.) ............ Δ. Θεοδώρου, Ε.Δ. Πιστό αντίγραφο Πρωτοκολλητής Subject: Civil / Other Actions / Final / Proof Αναφορά: Αγωγή / Τελική / Γενικές Αποζημιώσεις για λίβελο / απόδειξη. [1] Γ. Μπαμπινιώτη, Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Ά έκδοση 1998 και Τεγόπουλος - Φυτράκης, Ελληνικό Λεξικό, δέκατη πέμπτη έκδοση. cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο