Χρυσούλα Χαραλάμπους Ζένιου κ.α. ν. Θεοδώρα Ανδρέα Πούμπα, Αρ. Αγωγής: 1728/2009, 21/1/2016

(1989)1 (E) A.A.Δ.33, τέθηκαν καθαρά οι αρχές που διέπουν την άσκηση της διακριτικής ευχέρειας του Δικαστηρίου σε αιτήσεις τροποποίησης. Συγκεκριμένα στη σελίδα 36 αναφέρονται τα πιο κάτω: «Οι αρχές που διέπουν την άσκηση της διακριτικής ευχέρειας του Δικαστηρίου μπορεί να συνοψιστούν ως εξής:

(1)Η τροποποίηση της δικογραφίας επιτρέπεται σε κάθε στάδιο της διαδικασίας δεδομένου ότι συντρέχουν οι προϋποθέσεις που την καθιστούν απαραίτητη για την αποτελεσματική απονομή της δικαιοσύνης.

(2)Στον προσδιορισμό των συμφερόντων της δικαιοσύνης όπως διαγράφονται στη συγκεκριμένη υπόθεση συνεκτιμούνται και οι επιπτώσεις από την τροποποίηση στα δικαιώματα και συμφέροντα του αντίδικου. Η διεξαγωγή της δίκης μέσα σε εύλογο χρόνο καθιερώνεται από το άρθρο 30.2 του Συντάγματος ως θεμελιώδες δικαίωμα του κάθε διαδίκου.

(3)Η τροποποίηση επιτρέπεται κατά κανόνα εφόσον δεν προκαλείται ανεπανόρθωτη ζημιά στον αντίδικο δηλαδή ζημιά άλλη από εκείνη που μπορεί να θεραπευθεί με την έκδοση της κατάλληλης διαταγής ως προς τα έξοδα. Το αποδεικτικό βάρος για την αιτιολόγηση του αιτήματος και της καθυστέρησης στην διατύπωση των θέσεων του Αιτητή ποικίλλει ανάλογα με το στάδιο κατά το οποίο υποβάλλεται η αίτηση. Όσο μεγαλύτερη είναι η καθυστέρηση ανάλογα επαυξάνει και το βάρος το οποίο πρέπει να αποσείσει ο Αιτητής για την έκδοση διατάγματος για την τροποποίηση.

(4)Η έναρξη της δίκης δεν δημιουργεί ανυπέρβλητο εμπόδιο στην επιδίωξη της τροποποίησης υπεράσπισης. Στο στάδιο αυτό όμως η διακριτική ευχέρεια του Δικαστηρίου ασκείται με φειδώ, λαμβάνοντας υπόψη τον εκτροχιασμό της δίκης από την προσδιορισθείσα πορεία και τις αναπόφευκτες επιπτώσεις στα δικαιώματα του αντιδίκου. Στην υπόθεση Hipgrave v. Case, 28 Ch. D. 361 υποδείχθηκε ότι το Δικαστήριο αντιμετωπίζει με διστακτικότητα αιτήσεις για τροποποίηση της δικογραφίας κατά τη δίκη». Στην υπόθεση Kallice Holding Co Ltd v. M.T.R. Metals (Overseas) Ltd

(1996)1 A.A.Δ. 162 στη σ. 164 επισημαίνεται: «Τα συμφέροντα της δικαιοσύνης είναι ο κυρίαρχος παράγων ο οποίος διέπει την άσκηση της διακριτικής ευχέρειας του Δικαστηρίου να επιτρέψει την τροποποίηση δικογράφου. Πολλοί παράγοντες επενεργούν στον προσδιορισμό των συμφερόντων της δικαιοσύνης. Ο πρώτος είναι ότι είναι επιθυμητό, όλες οι διαφορές μεταξύ των διαδίκων, οι οποίες αναφέρονται στα επίδικα θέματα, να επιλύονται διεξοδικά στην ίδια διαδικασία. Ο βέβαιος προσδιορισμός των επιδίκων θεμάτων, καθώς και η διατύπωση των εκατέρωθεν θέσεων και η απόδειξή τους μέσα σε σταθερό πλαίσιο, είναι ένας άλλος σημαντικός παράγοντας ο οποίος υπεισέρχεται στην άσκηση της διακριτικής ευχέρειας του Δικαστηρίου». Η σύγχρονη τάση σε αιτήσεις τροποποίησης παρατηρείται να είναι φιλελεύθερη (βλ. Federal Bank of Lebanon (SAL) v. Νίκου Κ. Σιακόλα,

(2002)1 (Α) ΑΑΔ 223). Στην υπόθεση Δόμνα Χριστοδούλου ν Αθηναϊδος Ι. Χριστοδούλου κ.α

(1991)1 Α.Α.Δ. 934, λέχθηκε ότι η σύγχρονη τάση είναι τα Δικαστήρια να επιτρέπουν τροποποιήσεις στις κατάλληλες περιπτώσεις, έστω και αν η αναγκαιότητα τροποποίησης είναι αποτέλεσμα αμέλειας ή καθυστέρησης ή αβλεψίας, νοουμένου ότι δεν θα προκληθεί αδικία στην άλλη πλευρά που δεν θα μπορούσε να αποζημιωθεί με έξοδα (βλ. SABA & Co. (T.M.P) v T.M.P. Agents

(1994)1 Α.Α.Δ. 426). Η πιο πάνω αρχή περιορίστηκε στην υπόθεση Ταξί Κυριάκος Λτδ. ν. Παύλου

(1995)1 Α.Α.Δ. 560, όπου τονίστηκε ότι το ζήτημα εξακολουθεί να υπόκειται στη διακριτική ευχέρεια του Δικαστηρίου που πρέπει να ασκείται έχοντας υπόψη το σύνολο των περιστατικών της υπόθεσης. Αναφορικά με το χρόνο στον οποίο υποβάλλεται αίτηση για τροποποίηση, παραπέμπω στην υπόθεση Astor Co. κ.α. ν. Α & G Leventis Ltd κα

(1993)1 Α.Α.Δ. 726, στην οποία λέχθηκε ότι σε αιτήσεις για τροποποίηση δικογράφων ο παράγοντας χρόνος είναι μεν σχετικός και συνεκτιμάται ως λογική απόρροια του άρθρου 30

(2)του Συντάγματος, εάν και ο παράγοντας αυτός δεν είναι καθοριστικός υπό την έννοια ότι δεν πρέπει από μόνος του να οδηγεί σε απόρριψη. Φυσικά το σημαντικό δεν είναι η ευρύτητα του χρόνου που διέρρευσε, γιατί διαφορετικά θα ήταν άσκοπη η ενασχόληση με το θέμα, αλλά το χρονικό σημείο που ο αιτητής διαπίστωσε την αναγκαιότητα της τροποποίησης και ο χρόνος που επέλεξε για να δράσει προς αυτή την κατεύθυνση. Έχοντας υπόψη τις πιο πάνω νομικές αρχές θα προχωρήσω κατωτέρω να εξετάσω την παρούσα αίτηση, στα πλαίσια πάντοτε των δικών της περιστατικών. Εκείνο που διαφαίνεται από την έκθεση απαίτησης, ως αυτή έχει τροποποιηθεί με προηγούμενο Διάταγμα του Δικαστηρίου ημερ. 10.6.15, οι ενάγουσες ισχυρίζονται ότι η εναγόμενη επεμβαίνει στο ακίνητο τους σε έκταση 270 τ.μ. περίπου, η οποία συντελείται μερικώς από την ανέγερση γκαράζ από μέρους της εναγόμενης και μέρος αυτού βρίσκεται στο ακίνητο των εναγουσών. Με την επιδιωκόμενη τροποποίηση, οι ενάγουσες επιχειρούν να εισαγάγουν ισχυρισμό και γεγονότα ότι η εναγόμενη με αίτηση την οποία υπέβαλε για επίλυση συνοριακής διαφοράς με αριθμό ΑΧ 413/12, έγινε χωρομετρική εργασία η οποία αποτυπώνει, ως ισχυρίζονται την παράνομη επέμβαση, η έκταση και το είδος της οποίας όπως διαπιστώνω από την έκθεση απαίτησης, ήδη δικογραφείται. Από τα πιο πάνω προκύπτει ότι ο ισχυρισμός για την υποβολή της αίτησης ΑΧ 413/12 δεν προσθέτει οποιαδήποτε νέα βάση Αγωγής, η οποία παραμένει πάντοτε η παράνομη επέμβαση. Επομένως, η αιτούμενη τροποποίηση, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι εισάγει νέα βάση Αγωγής. Νέος ισχυρισμός, ως αναφέρει στην ένσταση της η εναγόμενη, εισάγεται με την τροποποίηση, αλλά αυτό από μόνο του δεν οδηγεί σε απόρριψη του αιτήματος για τροποποίηση. Αυτό που ζητείται με την τροποποίηση είναι η συγκεκριμενοποίηση των ισχυρισμών των εναγουσών εν σχέση με την παράνομη επέμβαση με την παράθεση λεπτομερειών και ειδικού ισχυρισμού περί της ύπαρξης σχετικής αίτησης, την ύπαρξη της οποίας, οι ενάγουσες μόλις πρόσφατα και κατά την διάρκεια της δίκης έχουν πληροφορηθεί. Επομένως οι λόγοι ένστασης υπό στοιχείο ζ) και η) απορρίπτονται. Το γεγονός ότι με την τροποποίηση εισάγονται ισχυρισμοί οι οποίοι δεν αφορούν την επίδικη χρονική περίοδο, σύμφωνα με τον λόγο ένστασης θ), δεν αποτελεί θέμα το οποίο θα εξεταστεί σε αυτό το στάδιο αλλά στο τέλος της δίκης όπου το Δικαστήριο θα αξιολογήσει συνολικά την προσκομισθείσα μαρτυρία υπό το φως των δικογραφημένων ισχυρισμών. Σε αυτό το στάδιο, το Δικαστήριο ικανοποιείται ότι η επιχειρούμενη τροποποίηση αφορά ισχυρισμούς σχετικούς με τα επίδικα θέματα τα οποία παραμένουν πάντοτε αυτά της ισχυριζόμενης παράνομης επέμβασης από μέρους της εναγομένης στο ακίνητο των εναγουσών. Επομένως ο λόγος ένστασης υπό στοιχείο θ) απορρίπτεται. Το επόμενο ζήτημα που πρέπει να εξεταστεί είναι κατά πόσο οι αιτούμενες τροποποιήσεις είναι σημαντικές και ουσιαστικής σημασίας για τις ενάγουσες. Ήδη το Δικαστήριο με ενδιάμεση απόφαση του κατά το στάδιο της ακρόασης δεν επέτρεψε την προσκόμιση μαρτυρίας επί των ισχυρισμών που περιέχονται στην αιτούμενη τροποποίηση. Επομένως, αναμφίβολα η περίληψη των εν λόγω ισχυρισμών είναι καθοριστικής σημασίας για την περαιτέρω πορεία της Αγωγής. Χωρίς τη δικογράφηση τους δεν θα μπορέσουν οι ενάγουσες να προσκομίσουν και την σχετική μαρτυρία. Από τα πιο πάνω προκύπτει ότι το κύριο ζήτημα που θα πρέπει να εξεταστεί στα πλαίσια της παρούσας αίτησης είναι ο χρόνος υποβολής της και κατά πόσο αυτός, έχοντας υπόψη όλα τα περιστατικά της υπόθεσης, θα πρέπει να αποβεί μοιραίος για την αίτηση. Είναι φανερό ότι η παρούσα Αίτηση έχει καταχωρηθεί πολύ καθυστερημένα και σε προχωρημένο στάδιο της Αγωγής, ενώ έχει ήδη προηγηθεί τροποποίηση της έκθεσης απαίτησης με Διάταγμα ημερ. 10.6.15 και αφού η ακρόαση της άρχισε και έχει ήδη ολοκληρωθεί η μαρτυρία τριών μαρτύρων εκ μέρους των εναγουσών. Από τη νομολογία προκύπτει ότι το βάρος που έχει ο αιτητής για την δικαιολόγηση της καθυστέρησης επαυξάνεται σε τέτοιες περιπτώσεις και η διακριτική ευχέρεια του Δικαστηρίου θα πρέπει να ασκείται με φειδώ. Η σημασία όμως της δικαιολόγησης της καθυστέρησης ποικίλει ανάλογα με τα περιστατικά της κάθε υπόθεσης κυρίως σε συσχετισμό προς τη γνησιότητα των προθέσεων του αιτητή και την αναγκαιότητα ή το βαθμό της χρησιμότητας της τροποποίησης (βλ. Federal Bank of Lebanon (S.A.L.) v. Νίκου Κ. Σιακόλα

(1999)1Α Α.Α.Δ. 44)). Στην παρούσα περίπτωση η καθ' ης η αίτηση ισχυρίζεται κακοπιστία από πλευράς των εναγουσών λόγω της μεγάλης και αδικαιολόγητης καθυστέρησης στην υποβολή της αίτησης, ότι τα γεγονότα αυτά ήταν γνωστά στις ενάγουσες και δεν είχαν προβεί σε οποιαδήποτε ενέργεια σε προηγούμενο στάδιο. Ο ενόρκως δηλών στην Αίτηση, ισχυρίζεται ότι η κα Χριστοδουλίδου, δικηγόρος η οποία χειρίζεται την υπόθεση, μόλις στις 8.12.15 σε επίσκεψη της στο Κτηματολόγιο Λεμεσού πληροφορήθηκε για την ύπαρξη της εν λόγω αίτησης συνοριακής διαφοράς στα πλαίσια της οποίας ετοιμάστηκε χωρομετρικό σχέδιο από τον χωρομέτρη Χρίστο Παρασκευόπουλο. Οι ενάγουσες δεν προέβηκαν σε αίτηση για τροποποίηση αμέσως παρά μόνο μετά όπου το Δικαστήριο δεν επέτρεψε την προσκόμιση μαρτυρίας αναφορικά με τους ισχυρισμούς οι οποίοι περιέχονται στην αιτούμενη τροποποίηση. Σίγουρα, τα δικόγραφα θα πρέπει να ετοιμάζονται με τον ενδεδειγμένο τρόπο και να περιλαμβάνουν τους ισχυρισμούς τους με ακρίβεια. Εκείνο που έχει σημασία όμως, στην παρούσα περίπτωση είναι το γεγονός ότι οι ενάγουσες πληροφορήθηκαν για την ύπαρξη της εν λόγω αίτησης και ύπαρξης χωρομετρικού σχεδίου το οποίο αφορά την υπόθεση τους μόλις στις 8.12.15 και ενώ η Ακρόαση βρισκόταν σε εξέλιξη και αυτό το γεγονός αν και αμφισβητήθηκε από την καθ ης η αίτηση, δεν έχει καταδειχθεί είτε μέσω αντεξέτασης του ενόρκως δηλούντος στην Αίτηση είτε με παράθεση στοιχείων τα οποία να καταδεικνύουν ότι όντως οι ενάγουσες γνώριζαν προ πολλού την ύπαρξη της αίτησης και του αποτελέσματος αυτής. Ούτε βέβαια αμφισβητείται από την καθ ης η αίτηση η ύπαρξη τέτοιας αίτησης την οποία η ίδια υπέβαλε αλλά ουδέποτε απεκάλυψε ή έθεσε στους μάρτυρες των εναγουσών κατά την αντεξέταση τους. Το ουσιαστικό στοιχείο το οποίο προκύπτει από τα πιο πάνω είναι ότι οι ενάγουσες διαπίστωσαν την ύπαρξη των όσων επιχειρούν να εισαγάγουν με την τροποποίηση στις 8.12.15 και ενώ η Ακρόαση είχε ήδη ξεκινήσει. Διατείνεται η καθ ης η αίτηση ότι η αίτηση, λόγω και της παρατηρούμενης καθυστέρησης ενέχει το στοιχείο της κακοπιστίας και κατάχρησης. Υπό το φως των ιδιαίτερων γεγονότων της υπόθεσης ως έχουν καταγραφεί ανωτέρω, δεν κρίνω ότι μπορεί να θεωρηθεί το αίτημα των εναγουσών ως κακόπιστο ή καταχρηστικό και ούτε υπάρχει οποιαδήποτε ένδειξη ότι η παρούσα αίτηση υποβάλλεται κακόπιστα ή καταχρηστικά με σκοπό την καθυστέρηση της εκδίκασης της αγωγής. Σίγουρα το δικαίωμα της καθ'ης η αίτηση για διάγνωση των αστικών της δικαιωμάτων εντός ευλόγου χρονικού διαστήματος σύμφωνα με το άρθρο 30.2 του Συντάγματος λαμβάνεται υπόψη. Η παρούσα αγωγή εκκρεμεί από το 2009 και θα πρέπει να ολοκληρωθεί το συντομότερο δυνατό. Η όποια καθυστέρηση όμως στην συνέχιση και ολοκλήρωση της υπόθεσης ένεκα της παρούσας αίτησης δεν θεωρώ ότι μπορεί από μόνη της να αποκλείσει την έγκριση της παρούσας αίτησης ή να χαρακτηρίσει το αίτημα ως κακόπιστο ή καταχρηστικό. Η ακρόαση της αγωγής άρχισε στις 26.11.2015 και σε σύντομο χρόνο αμέσως μετά την τροποποίηση θα προχωρήσει και θα ολοκληρωθεί. Επί του προκειμένου ζητήματος της καθυστέρησης, στην ενδιάμεση απόφαση του Δικαστηρίου ημερ. 10.6.15, γίνεται εκτενής καταγραφή του ιστορικού της υπόθεσης όπως προκύπτει από τον φάκελο της υπόθεσης και όπως έχει αναφερθεί στην απόφαση εκείνη και επαναλαμβάνεται στην παρούσα, για την παρατηρούμενη καθυστέρηση στην προώθηση και ολοκλήρωση της υπόθεσης εξίσου μερίδιο ευθύνης φέρει και η εναγόμενη. Επομένως οι λόγοι ένστασης α), β), γ), δ) και στ) απορρίπτονται. Δεδομένης της φύσης των αιτούμενων τροποποιήσεων, του λόγου που έχει δοθεί για την καθυστέρηση στην υποβολή της, την σημασία των αιτούμενων τροποποιήσεων και ειδικότερα τη συμπερίληψη των γεγονότων που αφορούν την αίτηση συνοριακής διαφοράς η οποία υποβλήθηκε από την εναγόμενη, κρίνω ότι τυχόν έγκριση της παρούσας αίτησης, δεν θα έχει τέτοιες δυσμενείς συνέπειες στην εναγόμενη που δεν θα μπορούν να αποζημιωθούν με χρήμα, την στιγμή μάλιστα όπου ως ισχυρίζονται οι ενάγουσες η χωρομετρική εργασία έγινε από άτομο άλλο από αυτά που ήδη έχουν καταθέσει ήδη ενώπιον του Δικαστηρίου, τον Χρίστο Παρασκευόπουλο. Επί του προκειμένου σημείου η εναγόμενη δεν έχει παραθέσει στοιχεία τα οποία να καταδεικνύουν ότι οι ισχυρισμοί οι οποίοι επιχειρούνται να εισαχθούν με την τροποποίηση αποτελούν μέρος της μαρτυρίας που πιθανό να αφορούσαν τους μάρτυρες ΜΕ2 και ΜΕ3, εφόσον οι επιδιωκόμενοι ισχυρισμοί, όπως προκύπτει από την ένορκο δήλωση η οποία συνοδεύει την Αίτηση, αφορούν μαρτυρία η οποία θα προέλθει από άλλο πρόσωπο, εάν βέβαια αυτό το πρόσωπο παρουσιαστεί από τις ενάγουσες. Δεδομένης της πιο πάνω κρίσης, σε αυτό το στάδιο δεν δικαιολογείται η έκδοση διατάγματος για επανακλήτευση μαρτύρων ως αιτείται η κα Τόκα με την γραπτή αγόρευση της εφόσον η αναγκαιότητα τέτοιου διατάγματος δεν έχει καταδειχθεί. Η υπόθεση των εναγουσών δεν έχει ακόμα ολοκληρωθεί επομένως οι ισχυρισμοί των οποίων ζητείται η συμπερίληψη τους στο δικόγραφο των εναγουσών θα μπορούν να τύχουν αμφισβήτησης μέσω αντεξέτασης των μαρτύρων οι οποίοι θα παρουσιαστούν στη συνέχεια της Ακρόασης και οι εκατέρωθεν θέσεις θα αξιολογηθούν στο κατάλληλο στάδιο από το Δικαστήριο. Πέραν τούτου, η υπόθεση της εναγομένης δεν έχει ακόμα ξεκινήσει και θα έχει την ευκαιρία να παρουσιάσει τους δικούς της μάρτυρες επί όλων των επιδίκων θεμάτων. Επίσης, η εναγόμενη θα έχει την ευκαιρία να δικογραφήσει τις θέσεις της αναφορικά με τους νέους ισχυρισμούς των εναγουσών καταχωρώντας τροποποιημένη Υπεράσπιση. Δεν κρίνω ότι η έγκριση της παρούσας αίτησης θα έχει ως αποτέλεσμα τον εκτροχιασμό της δίκης ούτε τίθεται η πλευρά της εναγομένης σε δυσμενέστερη θέση με την άποψη ότι εισάγονται εντελώς νέοι ισχυρισμοί και/ή βάση Αγωγής που θα πρέπει να αναμορφώσει εκ βάθρου την Υπεράσπιση της και τις θέσεις της ως αυτές έχουν ήδη προβληθεί κατά την Ακρόαση. Επομένως ο λόγος ένστασης υπό στοιχείο ε) απορρίπτεται. Τα πιο πάνω θα πρέπει να συσχετιστούν και με το δικαίωμα των εναγουσών να θέσουν ενώπιον του Δικαστηρίου όλα τα γεγονότα που αφορούν τη διαφορά τους με την εναγόμενη και ως διατείνεται ο ενόρκως δηλών οι εν λόγω ισχυρισμοί σχετίζονται με την ισχυριζόμενη παράνομη επέμβαση η οποία εκδικάζεται στην παρούσα Αγωγή. Αυτό θα είχε ως αποτέλεσμα την εξυπηρέτηση της απονομής της δικαιοσύνης που είναι και το κυρίαρχο στοιχείο που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη από το Δικαστήριο, προσδοκώντας στην τελεσιδικία μεταξύ των διαδίκων. Συνυπολογίζοντας όλα τα ανωτέρω, κρίνω ότι το Δικαστήριο θα πρέπει να ασκήσει τη διακριτική του ευχέρεια υπέρ της αίτησης, έστω και σε αυτό το στάδιο. Ως εκ τούτου, εκδίδεται διάταγμα τροποποίησης της Έκθεσης Απαίτησης ως η παράγραφος Α. 1 της Αίτησης. Τροποποιημένη Έκθεση Απαίτησης να καταχωρηθεί εντός 7 ημερών από σήμερα. Τροποποιημένη Υπεράσπιση να καταχωρηθεί εντός περαιτέρω 7 ημερών από την καταχώριση και επίδοση της τροποποιημένης Έκθεσης Απαίτησης. Τυχόν Απάντηση στην Υπεράσπιση να καταχωρηθεί εντός περαιτέρω 3 ημερών από την καταχώριση και επίδοση της Υπεράσπισης. Το Διάταγμα να πληρωθεί σήμερα και να συνταχθεί άμεσα. Αναφορικά με τα έξοδα και έχοντας υπόψη το χρόνο που έχει υποβληθεί η παρούσα αίτηση, τους λόγους για τους οποίους υποβλήθηκε αλλά και όλα τα περιστατικά της υπόθεσης, κρίνω ότι αυτά θα πρέπει να επιδικαστούν υπέρ της εναγόμενης - καθ' ης η αίτηση. Ως εκ τούτου, τα έξοδα της παρούσας αίτησης καθώς επίσης και όλα τα έξοδα που θα σπαταληθούν λόγω της τροποποίησης επιδικάζονται υπέρ της εναγόμενης - καθ ης η αίτηση και εναντίον των εναγουσών - αιτητών όπως θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο και θα είναι πληρωτέα στο τέλος της αγωγής. Η Αγωγή ορίζεται για συνέχιση της Ακρόασης στις 10.2.16 και 11.2.16 ώρα 11π.μ. (Υπ.)............. Χρ. Χατζηγεωργίου, Ε.Δ. Πιστόν αντίγραφο Πρωτοκολλητής Subject: Civil/Other Action/ Interim/1728-09 amendmentduringhearing cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο