Παναγιώτη Μαχλουζαρίδη ν. Αρχής Λιμένων Κύπρου, Αρ. Αγωγής: 2846/09, 13/5/2016

(1)ΑΑΔ 263, Γενικός Εισαγγελέας v. Μανώλη 1995

(2)ΑΑΔ 207, Χάρης Χρίστου v. Eυγενία Khoreva 2002 (1Α) 454). Θα προχωρήσω πρώτα να εξετάσω ποιος φέρει την ευθύνη για την πρόκληση του ατυχήματος. Σχετικές για το θέμα τούτο, είναι οι μαρτυρίες του ίδιου του ενάγοντα και του Μ.Υ.1, o οποίος κατά τον ουσιώδη χρόνο ήταν ο κυβερνήτης της πλοηγίδας και ο ενάγοντας, ο βοηθός του. Αποτελεί κοινό έδαφος ότι το επίδικο ατύχημα επισυνέβη όταν κατά τον ουσιώδη χρόνο τα δύο αυτά πρόσωπα εργάζονταν πάνω στην πλοηγίδα κατά τη διαδικασία ανεφοδιασμού της με πετρέλαιο (πετρέλευση), ο ενάγοντας έπεσε μέσα σε καταπακτή της πλοηγίδας που την στιγμή εκείνη ήταν ανοικτή. Αντίθετοι όμως ήταν οι ισχυρισμοί που ο καθένας προέβαλε σε ουσιαστικά σημεία της υπόθεσης. Ο ενάγοντας περιγράφοντας πως έγινε το ατύχημα είπε ότι την επίδικη ημερομηνία, ο Μ.Υ.1 του ανέθεσε την πετρέλευση της πλοηγίδας την οποία και εκτέλεσε. Κατά τη διάρκεια αυτής, υπήρξε διαρροή πετρελαίου στο δάπεδο της πλοηγίδας λόγω διαφοράς στο βύσμα του βυτιοφόρου με αυτό της πλοηγίδας. Έτσι, όταν μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας όταν λήφθηκε ειδοποίηση ότι έπρεπε να ξεκινήσουν για να οδηγήσουν στο λιμάνι ένα κρουαζιερόπλοιο που έφθασε πιο νωρίς από την αναμενόμενη ώρα άφιξης, μετακινήθηκε στο εσωτερικό της πλοηγίδας, γλίστρησε και έπεσε σε μια καταπακτή που παρόλο που ο ίδιος είχε κλείσει λίγο προηγουμένως, βρέθηκε ανοιχτή. Σύμφωνα με την εκδοχή του, την καταπακτή αυτή την είχε κλείσει ο ίδιος αλλά την άνοιξε ξανά ο Μ.Υ.1, για να ελέγξει την στάθμη του πετρελαίου, χωρίς όμως να τον ενημερώσει για την ενέργεια του αυτή. Είπε ότι μόλις αντιλήφθηκε ότι η καταπακτή ήταν ανοιχτή και για να αποφύγει την πτώση, προσπάθησε να στηριχθεί στην καρέκλα του οδηγού της πλοηγίδας, όμως δεν τα κατάφερε αφού το δάπεδο της πλοηγίδας δεν ήταν αντιολισθητικό. Ο Μ.Υ.1 προέβαλε μια διαφορετική εκδοχή. Ότι το ατύχημα συνέβη κατά τον χρόνο ανεφοδιασμού της πλοηγίδας με πετρέλαιο, κάτι με το οποίο κατά τον κρίσιμο χρόνο ασχολείτο ο ίδιος και όχι ο ενάγοντας και ότι η καταπακτή ήταν ανοιχτή καθότι κατά τη διάρκεια της πετρέλευσης παρέμενε πάντοτε και συνεχώς ανοιχτή για να μπορούν να παρακολουθούν την στάθμη του πετρελαίου. Είπε ότι δεν γνώριζε που ήταν και τι έκανε ο ενάγοντας κατά τον επίδικο χρόνο και ότι δεν τον είδε να πέφτει στην καταπακτή. Απλώς, άκουσε άλλο συνάδελφο του που του φώναξε για το ατύχημα και έτρεξε. Μεταξύ των δύο αντικρουόμενων εκδοχών ως προς τις συνθήκες κάτω από τις οποίες επισυνέβη το ατύχημα, επιλέγω ως πλέον ειλικρινή και αξιόπιστη, αυτή του ενάγοντα. Και αυτό χωρίς να παραγνωρίζω ότι και στη δική του μαρτυρία παρουσιάζονται αδυναμίες. Πρέπει πάντως να λεχθεί ότι η μαρτυρία του Μ.Υ.1 περιορίσθηκε ουσιαστικά σε αναφορές στην γενικότερη πρακτική που ακολουθούσαν κατά τη διαδικασία της πετρέλευσης και τι καθήκοντα ο ίδιος εκτελούσε την ώρα του ατυχήματος. Δεν ρίχνει όμως φως στις ακριβείς συνθήκες κάτω από τις οποίες ο ενάγοντας έπεσε μέσα στην καταπακτή, αφού όπως και ο ίδιος δέχθηκε, ούτε είδε τον ενάγοντα να πέφτει μέσα στην καταπακτή και ούτε καν γνώριζε που ήταν και τι έκανε ο ενάγοντας την ώρα του ατυχήματος και αμέσως προηγουμένως. Ο ισχυρισμός του Μ.Υ.1 ότι ο ίδιος ασχολείτο με τον ανεφοδιασμό της πλοηγίδας κατά τον επίδικο χρόνο, χωρίς να γνωρίζει που βρισκόταν ο ενάγοντας και τι έκανε, δεν συνάδει με τη λογική. Και αυτό γιατί δεν είναι αναμενόμενο ο υπεύθυνος των εργασιών που ήταν ο Μ.Υ.1 να μην γνωρίζει τι έκανε ο υφιστάμενος του κατά τον χρόνο της πετρέλευσης, που ήταν όπως διαφάνηκε μια εργασία και απαραίτητη και σημαντική. Πέρα όμως από αυτό αξιοσημείωτο είναι ότι ο ισχυρισμός αυτός του Μ.Υ.1 ότι ο ίδιος ασχολήθηκε την ημέρα του ατυχήματος με την πετρέλευση, έρχεται σε αντίθεση με υποβολές που έγιναν στον ενάγοντα κατά την αντεξέταση του, κατά την οποία του υποβλήθηκε ότι αυτός ήταν υπεύθυνος για τον ανεφοδιασμό τη δεδομένη στιγμή, ότι με δική του απόφαση τοποθέτησε πιο μικρό βύσμα, ότι ο ίδιος «πατούσε» την αντλία με το πιο μικρό βύσμα και ότι το γεγονός ότι υπήρξε διαρροή πετρελαίου, οφειλόταν σε δική του ευθύνη. Σε κάποιες περιπτώσεις απαντούσε με τρόπο απόλυτο. Αυτό έπραξε όταν υποστήριξε ότι τίποτε το μεμπτό δεν υπήρχε στην πρακτική που ακολουθούσαν κατά την πετρέλευση. Ερωτώμενος αν ήταν ασφαλής πρακτική να πρέπει να παρακολουθείται η στάθμη των ντεποζίτων κατά την πετρέλευση με ανοικτή την καταπακτή, δεν δίστασε να εκφέρει την άποψη του ως ειδικός και χωρίς κανένα ενδοιασμό, απλώς και μόνο γιατί όπως είπε κάποτε εργαζόταν σε πλοία Ανάφερε κατά λέξη «Για μένα ήταν η μόνη ασφαλής πρακτική. Δεν είχα άλλη πρακτική. Τα εργοστάσιο έτσι έκαμε την πιλοτίνα και την έστειλε». Απορίες δημιουργεί απάντηση που έδωσε ότι το σύστημα εργασίας που ακολουθούσαν ήταν δική του προσωπική επιλογή. Και αυτό γιατί δεν είναι λογικό και αναμενόμενο κάποιος εργοδότης να αφήνει σε υπαλλήλους του την ελεύθερη επιλογή να επιλέγουν οι ίδιοι το σύστημα εργασίας που θα ακολουθήσουν. Ούτε και απάντηση που έδωσε κατά την επανεξέταση ότι δηλαδή η διαδικασία που ακολουθείται από τον ίδιο είναι αυτή που ακολουθείται και από τους υπόλοιπους κυβερνήτες πλοηγίδας είναι ικανή να εξαλείψει τα ερωτηματικά που η πιο πάνω απάντηση του δημιουργεί, καθότι δεν έχει επεξηγηθεί πως και γιατί αυτός ο τρόπος χρησιμοποιείται και από τους υπόλοιπους κυβερνήτες και αν είναι και των υπολοίπων προσωπική επιλογή ή συμβαίνει κάτι άλλο. Με τρόπο απόλυτο απαντούσε και σε ερωτήσεις που είχαν σχέση με την ολισθηρότητα του δαπέδου, θέμα για το οποίο επίσης δεν δίστασε να παρουσιασθεί ως ειδικός. Από την άλλη όμως, προκύπτει από τις απαντήσεις του και μία ασάφεια σε σχέση με το συγκεκριμένο ζήτημα. Αρχικά και όταν περιέγραφε τη γενικότερη κατάσταση της πλοηγίδας είπε ότι το δάπεδο της είναι αντιολισθητικό και είναι εκείνο που «έρχεται» από το εργοστάσιο, λέγοντας παράλληλα ότι «όταν ξεκολλήσει το πάτωμα, κάποτε πιάνουμε την ίδια ποιότητα και ξανακολλούμε εμείς το ίδιο άλλο». Σε σχέση με το ίδιο ζήτημα και ερωτώμενος αρχικά επί των φωτογραφιών του Τεκμηρίου 11, εάν δηλαδή σε αυτές απεικονίζεται ή όχι η πλοηγίδα όπως ήταν το 2008, απάντησε κατά λέξη «Όχι, οι φωτογραφίες που δείχνετε ανταποκρίνονται στην πλοηγίδα, δεν έχει γίνει κάποια αλλαγή όσο αφορά την πλοηγίδα. Το μόνο που μπορεί να έγινε είναι αλλαγή πατώματος, κάπου ξεκόλλησε το πάτωμα και βάλαμε την ίδια ποιότητα με το πάτωμα που υπήρχε.». Αρχικά δηλαδή λέει ότι οι φωτογραφίες ανταποκρίνονται στην κατάσταση της πλοηγίδας όπως ήταν το 2008, αλλά αμέσως μετά προσθέτει ότι «μπορεί» να έγινε αλλαγή στο δάπεδο. Όμως και από την απάντηση του αυτή, προκύπτει αβεβαιότητα εάν αλλάχθηκε ή όχι το δάπεδο της πλοηγίδας. Σε άλλο δε σημείο, είπε ότι τελικά το δάπεδο είχε αλλαχθεί. Και πάλι όμως δεν θυμόταν εάν η αλλαγή αυτή έγινε πριν ή μετά το ατύχημα. Σε υποβολή που του έγινε ότι αυτό δεν αλλάχθηκε πριν από το ατύχημα, απάντησε κατά λέξη «Για να μην αλλαχτεί δεν χρειαζόταν». Με απόλυτο τρόπο απάντησε και όταν του επιδείχθηκε η φωτογραφία 1 του Τεκμηρίου 11, λέγοντας ότι το καπάκι της καταπακτής κατά τον ουσιώδη χρόνο βρισκόταν εκεί που φαίνεται και στη φωτογραφία. Ήταν βέβαιος ότι το καπάκι αυτό, ανοίχθηκε όταν έφθασε το βυτιοφόρο, λέγοντας σε πληθυντικό αριθμό, ότι τούτο, εννοώντας το άνοιγμα της καταπακτής, το έπραξαν όταν ήλθε η αντλία. Δεν μπορούσε όμως να θυμηθεί ποιος την είχε ανοίξει τη συγκεκριμένη ημέρα αφού όπως είπε μπορεί να την είχε ανοίξει είτε ο ίδιος, είτε ο ενάγοντας, παρουσιάζοντας έτσι επιλεκτική μνήμη, αφού από τη μια δεν μπορούσε να θυμηθεί ποιος την είχε ανοίξει, θυμόταν όμως πότε την άνοιξαν. Και τούτο παρά το ότι σε άλλο σημείο είπε ότι θυμόταν τις συνθήκες του ατυχήματος, γιατί όπως προσπάθησε να το δικαιολογήσει, είναι κάτι που εμπίπτει μέσα στα καθήκοντα του. Δεν θυμόταν ακόμα, εάν το γραφείο εργασίας του είχε λάβει γραπτή κατάθεση για την υπόθεση. Και αυτό παρά το ότι μπορούσε να θυμηθεί ότι δεν είχε δώσει τέτοια γραπτή κατάθεση σε κάποιο Κασίνη, που ήταν όπως είπε κατά τον επίδικο χρόνο υπεύθυνος ασφάλειας στο λιμάνι της Λεμεσού, προσθέτοντας ότι η πρώτη φορά που κλήθηκε «επίσημα» να πει τι είχε συμβεί κατά το ατύχημα, ήταν η μέρα που κατάθεσε στο Δικαστήριο. Σε άλλο σημείο είπε ότι προφορικά είχε πει στον Κασίνη τι είχε γίνει, αλλά δεν γνώριζε τι ο τελευταίος είχε γράψει σε επιστολή του και ότι μπορεί να έγραψε ότι ήθελε. Πρέπει στο σημείο αυτό να λεχθεί ότι η επιστολή αυτή, κατατέθηκε απλώς ως Τεκμήριο Α για Αναγνώριση και γι' αυτό το περιεχόμενο της, δεν θα ληφθεί υπόψη αφού σύμφωνα και με τα όσα λέχθηκαν στην υπόθεση Γιώργος Μελάς v. Κυριάκου Κυριάκου

(2003)1 ΑΑΔ 826, τέτοια μαρτυρία παραμένει ανενεργή μέχρις ότου υπάρξει αναγνώριση και κατάθεση του εγγράφου από τον αρμόδιο μάρτυρα για να καταστεί πλέον κανονικό τεκμήριο, ώστε η μαρτυρία που έχει προκύψει από απαντήσεις που έχουν δοθεί ως προς το περιεχόμενο του να καταστεί ενεργή, κάτι που δεν συνέβη στην εξεταζόμενη περίπτωση. Διαφοροποιώντας και πάλι την απάντηση του, αρνήθηκε περί το τέλος της αντεξέτασης ότι ανέφερε στο πρόσωπο αυτό οτιδήποτε προφορικά. Ασαφής υπήρξε απαντώντας και σε ερωτήσεις ως προς το τι τον ρώτησε ο Κασίνης για τις συνθήκες του ατυχήματος, αλλά και ως προς το τι ο ίδιος του είχε αναφέρει. Σε άλλες περιπτώσεις απέφευγε να απαντήσει ευθέως. Με αοριστία απάντησε σε ερώτηση ποιος είχε το καθήκον να ανοίγει την καταπακτή κατά τη διαδικασία της πετρέλευσης, αρκούμενος να απαντήσει ότι μπορούσε να την ανοίξει είτε ο ίδιος, είτε ο βοηθός του. Με αοριστία απάντησε επίσης και σε ερώτηση που του υποβλήθηκε κατά την αντεξέταση εάν πριν το ατύχημα σε κάποια σημεία υπήρχαν αλλοιωμένα τα αντιολισθητικά χαρακτηριστικά του δαπέδου. Με τον ίδιο τρόπο απάντησε όταν ρωτήθηκε πόσο συχνά είχε κάμει μαζί με τον ενάγοντα τη διαδικασία ανεφοδιασμού της πλοηγίδας με πετρέλαιο (πετρέλευση). Απάντησε απλώς ότι δεν θυμόταν και ότι «πρέπει να ξαναέτυχε». Ερωτώμενος αμέσως μετά να προσδιορίσει έστω και κατά προσέγγιση πόσες φορές αυτό είχε συμβεί, αρκέσθηκε απλώς να πει εντελώς γενικά και αόριστα ότι η πλοηγίδα ανεφοδιαζόταν με πετρέλαιο κάθε εβδομάδα. Αντεξεταζόμενος επί του θέματος, είπε σε κάποιο σημείο «πρέπει να ξαναέκαμε 2-3-5-10, δεν θυμούμαι. Όσες φορές ήταν στην πλοηγίδα μαζί μου εκάμαμε και πετρέλευση, δηλαδή δεν ήταν πρωτάρης». Με ασάφεια και υπεκφυγές απάντησε και σε ερωτήσεις που σχετίζονταν με την ύπαρξη πετρελαίου στο δάπεδο. Χαρακτηριστικά ασαφής είναι η απάντηση που έδωσε σε ερώτηση κατά πόσο θυμόταν εάν τη συγκεκριμένη μέρα του ατυχήματος είχε χυθεί πετρέλαιο στο πάτωμα και στο οποίο έδωσε την ακόλουθη απάντηση. «Πάντα πέφτει. Μπορεί να πέσει 3 σταγόνες και 2 χαμέ, τις οποίες το πάτωμα απορροφά τις, μινίσκει τάτσα και πριν να φύουμε μπορεί να γύρουμε λίγο νερό για να φύει η τάτσα, όχι το πετρέλαιο. Εσείς αν θεωρείτε ότι έπεσε μία σίκλα ή 2 σίκλες πετρέλαιο, κάμνετε λάθος. Απλώς κλείσαμε το ρουμπινέττο και το πετρέλαιο που έμεινε μες το ακροσωλήνιο, διότι από το λάστιχο ως την πόμπα είναι κλειστό το ρουμπινέτο, μπορεί μισό ποτήρι». Περί το τέλος δε της αντεξέτασης ανάφερε ότι δεν μπορούσε να πει εάν ο ενάγοντας γλίστρησε και έπεσε. Και αυτό γιατί δεν τον είχε να δει να πέφτει. Δεν κατάφερε επίσης να μην περιπέσει και σε περαιτέρω αντιφάσεις. Ενώ αρχικά ισχυρίσθηκε ότι η πλοηγίδα ήταν ασφαλής λέγοντας συγκεκριμένα «για να είναι σε εν λειτουργία σημαίνει ήταν ασφαλής», στη συνέχεια δέχθηκε ότι αυτή παρουσίαζε κάποια προβλήματα. Στοιχείο που δεικνύει την υπερβολή με την οποία μαρτύρησε είναι ότι δεν δίστασε να πει ότι υλικά που χρησιμοποίησαν στη πλοηγίδα για συντήρηση, μπορεί να ήταν καλύτερα και από τα εργοστασιακά. Εκτός όλων των πιο πάνω αναφορά πρέπει να γίνει και στη γενικότερη στάση και συμπεριφορά του, η οποία ήταν τέτοια που δεν μου επέτρεψε να σχηματίσω για αυτόν θετική εντύπωση ως μάρτυρα της αλήθειας. Παρακολουθώντας τον να καταθέτει, παρατηρώντας το ύφος και την συμπεριφορά του, δεν πείσθηκα ότι αυτός ήταν μάρτυρας της αλήθειας, αλλά σχημάτισα την εντύπωση ότι με διάφορους τρόπους προσπάθησε να καταδείξει ότι οι εναγόμενοι δεν είχαν καμία ευθύνη για το ατύχημα. Σε αρκετές περιπτώσεις μιλούσε έντονα και χειρονομούσε, ενώ σε κάποιες άλλες νευρίαζε και ύψωνε τον τόνο της φωνής του. Για όλους τους πιο πάνω λόγους δεν μπορώ να αποδεχθώ τη μαρτυρία του την οποία και απορρίπτω, εκτός μόνο και σύμφωνα με τη δυνατότητα που παρέχεται από τη νομολογία, το μέρος εκείνο που συμπίπτει με τη μαρτυρία του ενάγοντα που έγινε αποδεκτή. Παρακολουθώντας τον ενάγοντα να καταθέτει, παρατηρώντας την όλη στάση και συμπεριφορά του, θεωρώ ότι στα ουσιαστικά σημεία της μαρτυρίας του που σχετίζονται με το θέμα τα ευθύνης, μαρτύρησε την αλήθεια. Και αυτό χωρίς να παραγνωρίζω κάποιες αδυναμίες που παρατηρούνται. Η αποδοχή της μαρτυρίας του γίνεται γιατί ο ενάγοντας με την προφορική ενώπιον του Δικαστηρίου μαρτυρία, προέβαλε την ίδια ουσιαστικά εκδοχή που προβάλλει και στο Τεκμήριο 3 που είναι η επιστολή που απέστειλε στους εργοδότες του από τις 24/9/2008, παραμένοντας σταθερός και ακλόνητος στους βασικούς του ισχυρισμούς. Ότι δηλαδή ο ίδιος ασχολήθηκε τη συγκεκριμένη μέρα με τον ανεφοδιασμό της πλοηγίδας σε πετρέλαιο, ότι μικρή ποσότητα πετρελαίου χύθηκε στον εξωτερικό διάδρομο της πλοηγίδας και ότι στην προσπάθεια του να εισέλθει στο εσωτερικό της πλοηγίδας γλίστρησε και έπεσε σε μια ανοιχτή καταπακτή που προηγουμένως είχε κλείσει ο ίδιος. Ενισχυτικά της θέσης του ενάγοντα είναι ότι με την Έκθεση Υπεράσπισης τους οι εναγόμενοι παραδέχονται ότι αυτός «.. στην προσπάθεια του να καθαρίσει το δάπεδο της πιλοτίνας από καύσιμα που είχαν χυθεί κατά τη διάρκεια ανεφοδιασμού της πλοηγίας Ακαμαντίς με καύσιμα και/ή κατά τη διαδικασία παραλαβής καυσίμων γλίστρησε και έπεσε..» και το παραδεκτό γεγονός ότι ο ενάγοντας υπέστη το ατύχημα κατά την εκτέλεση των καθηκόντων που του ανατέθηκαν από τους εναγομένους. Συνεπώς τα όσα του υποβλήθηκαν για δική του πρωτοβουλία για την αλλαγή του βύσματος κ.α., κλονίζουν περαιτέρω την αξιοπιστία της εκδοχής που οι εναγόμενοι προέβαλαν μέσω της προφορικής μαρτυρίας που προσκόμισαν. Αναφορά πρέπει επίσης να γίνει σε υποβολή που τέθηκε στον ενάγοντα ότι «ο προϊστάμενος προστάτευε την καταπακτή με προστατευτικά κυγκλιδώματα» και για αυτό δεν υπήρχε περίπτωση να γίνει οποιοδήποτε ατύχημα, θέση όμως που δεν υποστηρίχθηκε από την προσκομισθείσα από την υπεράσπιση μαρτυρία. Και αυτό γιατί ο Μ.Υ.1 πουθενά στη μαρτυρία του δεν ισχυρίσθηκε ότι στην καταπακτή είχαν τεθεί τέτοια προστατευτικά κυγκλιδώματα. Για αυτό και αποδέχομαι τα όσα προέβαλε σε σχέση με τις συνθήκες κάτω από τις οποίες υπέστη το ατύχημα, όχι όμως και τις απόψεις για το τι προκάλεσε το ατύχημα, αφού ως τέτοιες δεν μπορούν να γίνουν και δεν γίνονται αποδεκτές. Αποδεκτή δεν γίνεται βέβαια ούτε η άποψη του για το ποιος φέρει ευθύνη για το ατύχημα, αφού αυτό είναι ζήτημα που θα αποφασισθεί από το Δικαστήριο. O ενάγοντας προσήγαγε και εξ' ακοής μαρτυρία σε σχέση με την κατάσταση της πλοηγίδας παρουσιάζοντας τα Τεκμήρια 6, 7, 8 και

1. Μετά την τελευταία τροποποίηση του Περί Αποδείξεως Νόμου, Κεφ.9 η εξ΄ ακοής μαρτυρία δεν αποκλείεται πλέον για τον λόγο αυτό, η βαρύτητα όμως που θα της προσδοθεί εναπόκειται στο Δικαστήριο, το οποίο μπορεί να λάβει υπόψη του διάφορους παράγοντες, οι οποίοι ενδεικτικά και μόνο εκτίθενται στο Nόμο. Στην εξεταζόμενη περίπτωση καμία βαρύτητα δεν θα αποδοθεί στην εξ' ακοής αυτή μαρτυρία, γιατί εκτός του ότι κανένας καλός λόγος δεν έχει τεθεί ενώπιον του Δικαστηρίου που να δικαιολογεί την μη προσαγωγή της καλύτερης δυνατής μαρτυρίας για το θέμα, που πιθανό να μπορούσε να επηρεάσει την κρίση του Δικαστηρίου, δεν διευκρινίστηκε επίσης ο βαθμός της εξ' ακοής αυτής μαρτυρίας έτσι ώστε να είναι δυνατή η ορθή αξιολόγηση της. Πολύ σημαντικό είναι ότι τα όλα τα πιο πάνω τεκμήρια συντάχθηκαν το 2012, σε χρόνο δηλαδή πολύ μεταγενέστερο του ατυχήματος και συνεπώς δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι ακόμα και στην περίπτωση που τα όσα περιέχονται σε αυτά ανταποκρίνονται πλήρως στην αλήθεια, παρατηρούνταν και κατά το χρόνο του ατυχήματος. Κάποιες αόριστες αναφορές που γίνονται στο Τεκμήριο 7, ημερομηνίας 11/1/2012 για ακαταλληλότητα της συγκεκριμένης πλοηγίδας και έγκριση κάποιου προϋπολογισμού που είχε γίνει 3 χρόνια πριν για αγορά νέας πλοηγίδας, δεν προσθέτει οτιδήποτε που θα μπορούσε να οδηγήσει στην εξαγωγή οποιουδήποτε ασφαλούς συμπεράσματος για την κατάσταση της κατά τον επίδικο χρόνο. Με βάση τα γεγονότα που δηλώθηκαν παραδεκτά και τη μαρτυρία που έγινε αποδεκτή καταλήγω στα ακόλουθα ευρήματα ως προς το θέμα της ευθύνης. Ο ενάγοντας προσελήφθη στην υπηρεσία των εναγομένων το
2. Στις 12/9/2009 εργαζόταν στην πλοηγίδα Ακαμαντίς ως λιμενικός λεμβοδηγός. Μαζί του εργαζόταν και ο Μ.Υ.1 που ήταν κατά τον ουσιώδη χρόνο ανώτερος λεμβοδηγός και κυβερνήτης της πλοηγίδας. Την ημέρα εκείνη τα δύο αυτά πρόσωπα βρίσκονταν στην πλοηγίδα και ανέμεναν να προχωρήσουν σε παραλαβή πετρελαίου στις 8.00 π.μ.. Επειδή όμως την ίδια ώρα αναμενόταν η άφιξη δύο κρουαζιερόπλοιων, το βυτιοφόρο ειδοποιήθηκε και ήλθε νωρίτερα, γύρω στις 7.20 π.μ.. Ο Μ.Υ.1 ανάθεσε στον ενάγοντα να παραλάβει το πετρέλαιο. Κατά την παραλαβή του πετρελαίου, διαπιστώθηκε ότι το βύσμα που ενώνει την αντλία του βυτιοφόρου δεν ταίριαζε με το πώμα του αριστερού ντεποζίτου της πλοηγίδας. Επειδή έπρεπε να τοποθετηθεί πετρέλαιο στην πλοηγίδα, ο Μ.Υ.1 έδωσε οδηγίες στον ενάγοντα να προχωρήσει σε αλλαγή του βύσματος με κάποιο άλλο που τους έδωσαν οι άνθρωποι του βυτιοφόρου και να τροφοδοτήσει την πλοηγίδα με πετρέλαιο, κάτι που ο ενάγοντας έκαμε. Κατά την αλλαγή του βύσματος, υπήρξε κάποια διαρροή πετρελαίου στο δάπεδο της πιλοτίνας και κατά τον ανεφοδιασμό ο ενάγοντας «πατούσε» την αντλία για να μην ξεφεύγει πετρέλαιο από το στόμιο του ντεποζίτου της πιλοτίνας. Κατά τη διάρκεια των πιο πάνω και του ανεφοδιασμού της πλοηγίδας με πετρέλαιο ο Μ.Υ.1 ήταν μαζί με τον ενάγοντα. Όταν γύρω στις 7.30 μ.μ. ειδοποιήθηκαν ότι το κρουαζιερόπλοιο είχε αφιχθεί στο λιμάνι νωρίτερα από την προκαθορισμένη ώρα άφιξης, σταμάτησαν την πετρέλευση και δόθηκαν οδηγίες από τον πλοηγό να ετοιμάσουν την πλοηγίδα για να τον μεταφέρουν στο πλοίο και στη συνέχεια να το οδηγήσουν μέσα στο λιμάνι. Στην προσπάθεια του ενάγοντα να εισέλθει στην εσωτερική καμπίνα της πλοηγίδας, βρήκε ανοιχτή μια καταπακτή που υπήρχε και χωρίς προστατευτικά κυγκλιδώματα. Την καταπακτή αυτή, ο ενάγοντας την είχε κλείσει πέντε λεπτά προηγουμένως, αλλά σε κατοπινό χρονικό σημείο, την άνοιξε ο Μ.Υ.1 χωρίς όμως να τον ενημερώσει για την ενέργεια του αυτή. Από την καταπακτή γινόταν ο έλεγχος της ποσότητας του πετρελαίου μέσα στα ντεπόζιτα της πλοηγίδας που ήταν διαφανή. Για να ελέγξει κάποιος την ποσότητα του πετρελαίου που υπήρχε μέσα στα ντεπόζιτα, έπρεπε να ανοίξει την καταπακτή και να κατέβει κάτω. Όταν ο ενάγοντας είδε την καταπακτή που ήταν ανοικτή, προσπάθησε να σταματήσει. Γλίστρησε όμως και παρόλο που προσπάθησε να στηριχθεί στην καρέκλα του οδηγού της πλοηγίδας δεν τα κατάφερε και έπεσε μέσα σε αυτή και να τραυματίσθηκε. Την ώρα που επισυνέβη το ατύχημα, ο ενάγοντας φορούσε τα ρούχα και τα παπούτσια που του παρείχαν οι ενάγοντες και τα οποία πάντως δεν ήταν παπούτσια ασφαλείας. Η υποχρέωση επιμέλειας κάποιου εργοδότη προς τον εργοδοτούμενο του, πηγάζει από το άρθρο 51 του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου Κεφ.
3. Στην L. P. Transbeton Ltd v. Κώστας Σταύρου κ.α.

(2009)1(Α) Α.Α.Δ. 304 αναλύεται η υποχρέωση επιμέλειας του εργοδότη και αναφέρονται τα ακόλουθα: «Ο εργοδότης έχει βασική υποχρέωση να μην εκθέτει τους εργοδοτούμενους του σε περιττούς ή μη αναγκαίους κινδύνους, να εργοδοτεί ικανό προσωπικό να παρέχει ασφαλή εξοπλισμό, ασφαλές σύστημα εργασίας και ασφαλή χώρο εργασίας (Δέστε: Χριστοφή κ.α. ν. Θεοδούλου κ.ά.

(2007)1 Α.Α.Δ. 512). Η φύση του καθήκοντος επιμέλειας του εργοδότη προς τους εργοδοτούμενους του αναλύεται και στο σύγγραμμα Clerk & Lindsell on Torts, 14η έκδοση, παράγραφοι 965-971, σελ. 578-592. Το καθήκον του εργοδότη να παρέχει ασφαλές σύστημα εργασίας στους εργοδοτούμενους του εξυπακούει ότι η οργάνωση της εργασίας, η διαδικασία που ακολουθείται κατά την εκτέλεση της εργασίας, τα μέτρα ασφάλειας που λαμβάνονται, ο αριθμός των υπαλλήλων που εργοδοτούνται αλλά και η επίβλεψη που γίνεται, είναι τέτοια που παρέχουν εύλογη προστασία στους εργοδοτούμενους. Η υποχρέωση του εργοδότη επιβάλλει τη λήψη εύλογων μέτρων παροχής συστήματος εργασίας, το οποίο να είναι εύλογα ασφαλές, λαμβανομένων υπόψιν των κινδύνων που είναι κατ΄ ανάγκην εγγενείς στο όλο εγχείρημα (Δέστε: General Cleaning Contractors Ltd v. Christmas

(1953)A.C. 180). Όταν υπάρχει καθήκον παροχής ασφαλούς συστήματος εργασίας, εκ μέρους του εργοδότη, αυτός δεν επιτελεί το καθήκον του απλά και μόνον παρέχοντας ασφαλές σύστημα εργασίας, αλλά επιπρόσθετα πρέπει να λάβει και εύλογα μέτρα για να διασφαλίσει ότι το σύστημα επιτηρείται και εφαρμόζεται. Αυτό εξυπακούει την παροχή οδηγιών προς τους εργοδοτούμενους και επίσης κάποιας μορφής εποπτεία και επίβλεψη του συστήματος εργασίας». (βλ. επίσης Πολιτ. Εφ. Αρ. 313/2008 ημερομ. 21/2/2012, Κώστας Ευθυμίου v. Αρτοποιεία Δημήτρη Γεωργίου & Υιοί Λτδ). Στην εξεταζόμενη περίπτωση η μαρτυρία που παρουσίασαν οι εναγόμενοι σε σχέση με την ευθύνη έχει απορριφθεί, σε αντίθεση με τη μαρτυρία του ενάγοντα που έγινε αποδεκτή. Ότι προκύπτει από τη μαρτυρία που έγινε αποδεκτή είναι ότι οι εναγόμενοι παρέβησαν το καθήκον τους να παρέχουν στον ενάγοντα ασφαλές σύστημα εργασίας και τον εξέθεσαν σε περιττό κίνδυνο. Και αυτό γιατί του έδωσαν οδηγίες να προχωρήσει με την πετρέλευση με τρόπο μη ασφαλή που είχε ως αποτέλεσμα να χυθεί έστω και μικρή ποσότητα πετρελαίου, ενώ άφησαν την καταπακτή ανοιχτή και χωρίς προστατευτικά κυγκλιδώματα με αποτέλεσμα ο ενάγοντας να γλιστρήσει και να πέσει μέσα σε αυτήν. Όπως διαφάνηκε, η επιστασία που έγινε από τον υπάλληλο των εναγομένων που είχε και την ευθύνη της επίβλεψης δεν έγινε με τον ορθό τρόπο, αφού αυτός έδωσε οδηγίες στον ενάγοντα να προχωρήσει με την τοποθέτηση πετρελαίου με τρόπο που εγκυμονούσε κινδύνους, ενώ στη συνέχεια ο ίδιος άνοιξε την καταπακτή την οποία αμέσως προηγουμένως ο ενάγοντας είχε κλείσει ενόψει της ολοκλήρωσης της διαδικασίας της πετρέλευσης και της ετοιμασίας της πλοηγίδας για αναχώρηση, χωρίς καν να ενημερώσει τον ενάγοντα για την ενέργεια του αυτή και χωρίς να τοποθετήσει σε αυτήν προστατευτικά κυγκλιδώματα. Υπήρξε εμφανώς πρόβλημα και στην οργάνωση της εργασίας αφού δεν λήφθηκαν επαρκή και ικανοποιητικά μέτρα για να διασφαλισθεί ότι το σύστημα εργασίας ήταν ασφαλές. Θα έπρεπε οι εναγόμενοι να γνώριζαν ότι τα πιο πάνω θα εξέθεταν τους ευρισκόμενους στην πλοηγίδα και ειδικότερα τον ενάγοντα σε εμφανή κίνδυνο. Να σημειωθεί εδώ ότι, καμία μαρτυρία δεν προσκομίσθηκε από τους εναγόμενους για τις συνθήκες ακριβώς κάτω από τις οποίες έγινε το ατύχημα, αφού ακόμα και ο Μ.Υ.1 είπε ότι δεν γνώριζε που ήταν και τι έκανε ο ενάγοντας αμέσως πριν αυτό συμβεί. Είναι γεγονός ότι όπως διαφάνηκε ο ενάγοντας ήταν έμπειρος υπάλληλος αφού από το 2004 εργαζόταν στους εναγομένους. ¨Όμως από την άλλη δεν ήταν δυνατό να αγνοήσει τις οδηγίες του ανώτερου του να τοποθετήσει πετρέλαιο έστω και με βύσμα που δεν ήταν το πιο κατάλληλο, με κίνδυνο να προκληθεί διαρροή πετρελαίου, κάτι που έγινε, ενώ πιο ουσιαστικό είναι ότι δεν μπορούσε να γνωρίζει ότι ο Μ.Υ.1 είχε ανοίξει την καταπακτή που ο ίδιος είχε κλείσει λίγο προηγουμένως ενόψει μάλιστα και της άμεσης ανάγκης για αναχώρηση της πλοηγίδας αφού το κρουαζιερόπλοιο είχε αφιχθεί πριν την αναμενόμενη ώρα άφιξης. Ότι προκύπτει είναι ότι ο ενάγοντας, εκτέλεσε τα καθήκοντα που του ανατέθηκαν, γεγονός που δηλώθηκε ως παραδεκτό και με τα μέσα που του είχαν δοθεί. Όμως οι εναγόμενοι τον εξέθεσαν σε κίνδυνο που προκλήθηκε από την ενέργεια του Μ.Υ.1 να ανοίξει την καταπακτή χωρίς να τον ενημερώσει για την ενέργεια του αυτή και χωρίς καν να τοποθετήσει σε αυτήν προστατευτικά κυγκλιδώματα. Δεν έχει επίσης διαφανεί ούτε και προωθήθηκε ότι για να εξασφαλισθεί ασφαλές σύστημα εργασίας θα έπρεπε οι εναγόμενοι να επιβαρυνθούν με δυσανάλογο οικονομικό κόστος. Θα πρέπει τώρα να εξετασθεί κατά πόσον έχει στοιχειοθετηθεί συντρέχουσα αμέλεια του ενάγοντα. Είναι θεμελιωμένο ότι η συντρέχουσα αμέλεια αποτελείται από την παράλειψη λήψεως επαρκών προφυλάξεων από τον ενάγοντα για τη δική του ασφάλεια. Όπως επαναλήφθηκε στην Σολωμού v. Γενικού Εισαγγελέα

(2009)1 (Α) ΑΑΔ 623, «....... το μόνο που απαιτείται να αποδειχθεί είναι το κατά πόσο το βλαβέν πρόσωπο, παρά το δικό του συμφέρον, παρέλειψε να ασκήσει εύλογη φροντίδα για τη δική του ασφάλεια και συνέβαλε με τη δική του παράλειψη στην πρόκληση της βλάβης που υπέστη. (Βλ. σχετικά Siakos v. Nicolaou

(1980)1 C.L.R.333, Xenophontos and Another v. Anastassiou

(1981)1 C.L.R. 521)». Πρέπει όπως λέχθηκε και στην Γενικός Εισαγγελέας ν. Στυλιανού κ.α.

(2002)1 Α.Α.Δ. 1718 «..... να αποδεικτεί ότι ο ενάγων προέβη σε ενέργειες που συνέβαλαν στον τραυματισμό του». Στην παρούσα περίπτωση κρίνεται ότι δεν μπορεί να αποδοθεί στον ενάγοντα οποιοδήποτε ποσοστό συντρέχουσας αμέλειας. Και αυτό για τους ακόλουθους λόγους. Σύμφωνα με το παραδεκτό γεγονός ο ενάγοντας υπέστη το εργατικό ατύχημα κατά την εκτέλεση των καθηκόντων που του ανατέθηκαν από τους εναγομένους. Σύμφωνα με τις οδηγίες που του δόθηκαν προχώρησε στην τοποθέτηση πετρελαίου, χρησιμοποιώντας βύσμα που ήταν ακατάλληλο. Ενώ προηγουμένως ο ίδιος είχε κλείσει την καταπακτή καθότι ετοιμάζονταν να αναχωρήσουν βρέθηκε ξαφνικά μπροστά στην ανοιχτή καταπακτή. Παρόλο που προσπάθησε να αποφύγει την πτώση προσπαθώντας να κρατηθεί από την καρέκλα που βρισκόταν στο χώρο, δεν τα κατάφερε. Υπό τις περιστάσεις αυτές, κανένα ποσοστό συντρέχουσας αμέλειας δεν μπορεί να αποδοθεί στον ενάγοντα. Κρίνεται λοιπόν ότι οι εναγόμενοι υπέχουν αποκλειστική ευθύνη για την πρόκληση του ατυχήματος. Όπως είναι νομολογημένο, πρέπει περαιτέρω να καταδεικνύεται η αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της αδυναμίας στο σύστημα εργασίας ή της τυχόν παράλειψης μέριμνας από τον εργοδότη, με το ζημιογόνο αποτέλεσμα. Το βάρος απόδειξης των στοιχείων αυτών, βαρύνει τον ενάγοντα (βλ. Κωνσταντίνου ν. Phassouri Plantations

(1992)1(Α) Α.Α.Δ. 720, Δρουσιώτης ν. Petrakis Exhaust Silencers Ltd

(1999)1(Γ) Α.Α.Δ. 1502). Στην εξεταζόμενη περίπτωση η αιτιώδης αυτή συνάφεια έχει αποδειχθεί, αφού ο τραυματισμός του ενάγοντα προκλήθηκε από την πτώση του στην καταπακτή η οποία βρέθηκε ανοικτή ενώ αμέσως προηγουμένως ο ενάγοντας την είχε κλείσει ο ίδιος. Αυτή ανοίχθηκε χωρίς να ενημερωθεί προς τούτο ο ενάγοντας και χωρίς να τοποθετηθούν γύρω από αυτήν προστατευτικά κιγκλιδώματα. Θα προχωρήσω τώρα να εξετάσω ποιες σωματικές βλάβες προκλήθηκαν στον ενάγοντα και το ύψος των γενικών αποζημιώσεων που δικαιούται. Κατά τον καθορισμό του ύψους των γενικών αποζημιώσεων πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η τάση της νομολογίας για αύξηση των αποζημιώσεων σε σύγκριση με το ύψος των αποζημιώσεων που επιδικάζονταν στο παρελθόν (βλ. Paraskevaides (Oversas) Ltd v. Aristoph

(1982)1CLR), τάση που αντανακλά μεγαλύτερη ευαισθησία για τον ανθρώπινο πόνο, την αγωνία και την ταλαιπωρία (Μαυροπετρής v. Λούκα

(1995)1 ΑΑΔ 66). Όπως επαναλήφθηκε στην Γεώργιος Σωτηρίου v. Chapo (Investments) Ltd κ.α. 2007 1 (A) AAΔ.491, «Ο καθορισμός και η επιδίκαση αποζημιώσεων δεν έχει τιμωρητικό χαρακτήρα αλλά αποσκοπεί στην προσπάθεια επαναφοράς του θύματος στη κατάσταση του πριν από το ατύχημα». Όπως προαναφέρεται κάποια γεγονότα σχετικά με το ζήτημα δηλώθηκαν παραδεκτά, ενώ μαρτυρία για το θέμα, προσκομίσθηκε από τον ίδιο τον ενάγοντα και τους γιατρούς Δρ Μ. Μάρκαρη και Δρ Φαίδρα Ιωαννίδου (Μ.Ε.1-3). Εκ μέρους δε των εναγομένων, ιατρική μαρτυρία έδωσε ο Δρ Η. Γεωργίου (Μ.Υ. 2). Ο ίδιος ο ενάγοντας δεν αναφέρθηκε σε μεγάλη έκταση στις σωματικές βλάβες που υπέστη, ούτε και στον πόνο και την ταλαιπωρία που βίωσε. Εν πάση περιπτώσει πρέπει να λεχθεί ότι στη μαρτυρία του σε σχέση με τις σωματικές του βλάβες, διέκρινα μια τάση υπερβολής. Ενώ σε κάποιο σημείο ανάφερε ότι σήμερα έχει επέλθει αποκατάσταση των τραυμάτων του εκτός από κάποιο σημάδι που έχει παραμείνει, σε άλλο σημείο είπε ότι οι γιατροί με τις ενέργειες τους τον «επανέφεραν» σε μια «θέση» από την οποία μπορεί και εργάζεται, αφήνοντας να αιωρείται η εντύπωση ότι η υγεία του αποκαταστάθηκε μόνο στο βαθμό που τον κατέστησε ικανό για εργασία, χωρίς όμως η υγεία του να έχει αποκατασταθεί πλήρως. Και τούτο παρά το ότι σε άλλο σημείο ξεκάθαρα ανάφερε ότι δεν του έχει παραμείνει κανένα λειτουργικό κατάλοιπο. Άλλο σημείο που καταδεικνύει την υπερβολή στη μαρτυρία του, είναι εκείνο στο οποίο ανάφερε ότι ουρούσε αίμα και για αυτό επισκέφθηκε και άλλο γιατρό. Όμως κανένας από τους γιατρούς που τον εξέτασαν και κλήθηκαν στο Δικαστήριο δεν ανάφερε κάτι τέτοιο, ούτε και τέτοιο πρόβλημα καταγράφεται έστω, σε οποιοδήποτε από τα ιατρικά πιστοποιητικά που παρουσίασε. Αντεξεταζόμενος δε, ισχυρίσθηκε ότι ήταν ανίκανος να κινηθεί για 60 μέρες. Και ο ισχυρισμός του αυτός, θεωρώ ότι ενέχει το σημείο της υπερβολής καθότι δεν είναι δυνατό για το διάστημα αυτό να βρισκόταν σε τόσο άσχημη κατάσταση, αλλά αμέσως μετά και εντελώς ξαφνικά να μπορούσε να επιστρέψει στην εργασία του όπως και έγινε. Για τους λόγους αυτούς από τη μαρτυρία του σε σχέση με τις σωματικές του βλάβες αποδέχομαι μόνο το μέρος εκείνο που συνάδει με την ιατρική μαρτυρία που για τους λόγους που εκτίθενται πιο κάτω γίνεται αποδεκτή. Πως πρέπει να προσεγγίζεται η μαρτυρία των ιατρών, προσδιορίσθηκε στην υπόθεση Σπύρου v. Χαραλάμπους

(1989)1 ΑΑΔ 289. Σε αυτήν αναφέρονται μεταξύ άλλων τα ακόλουθα: «Με την πρόοδο της επιστήμης τα Δικαστήρια δέχονται μαρτυρία εμπειρογνωμόνων και χρησιμοποιούν την εξειδικευμένη γνώση τους για να καταλήξουν σε ορθές αποφάσεις. Το καθήκον των μαρτύρων αυτών είναι να δώσουν στον δικαστή τα αναγκαία επιστημονικά κριτήρια για να μπορέσει να σχηματίσει γνώμη για την ανεξαρτησία της κρίσης τους και να καταλήξει ορθά στα ευρήματα των γεγονότων από την ενώπιον του μαρτυρία. Κατά κανόνα η ιατρική μαρτυρία, όπως και άλλη μαρτυρία εμπειρογνώμονα, θεωρείται ότι είναι μαρτυρία ανεξάρτητου μάρτυρα (R. V. Lantear

(1968)1 All E.R. 683, Andreas Anastasiades v. The Republic

(1977)2 CLR 97, Kyriakos Nicole Kouppis v. The Republic

(1977)2 CLR 361)». Η Δρ Φαίδρα Ιωαννίδου είναι η προϊσταμένη του τμήματος Α΄ Βοηθειών του νοσοκομείου Λεμεσού (Μ.Ε.3) και η οποία πρώτη εξέτασε τον ενάγοντα μόλις αυτός μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο μετά το ατύχημα. Ο Δρ Μ. Μάρκαρης (Μ.Ε.2) και ο Δρ Η. Γεωργίου (Μ.Υ.2) είναι οι ιδιώτες γιατροί που τον εξέτασαν στη συνέχεια. Ο μεν πρώτος, αυτός που τον είδε για πρώτη φορά τέσσερεις μέρες μετά το ατύχημα και τον παρακολούθησε ως θεράπων γιατρός και ο δεύτερος αυτός που τον εξέτασε για την υπεράσπιση στις 14/9/

1. Από τη μαρτυρία των τριών αυτών γιατρών θεωρώ πλέον ειλικρινή και αξιόπιστη αυτή της Μ.Ε.3 για αυτό και την αποδέχομαι πλήρως. Αυτή μου έκαμε πολύ καλή εντύπωση ως επιστήμονας που παρέθεσε τα όσα διαπίστωσε μέσα στα πλαίσια άσκησης των καθηκόντων της, με ανεξαρτησία κρίσης και άποψης και χωρίς σε καμία στιγμή να διακρίνω οτιδήποτε ικανό να κλονίσει την αξιοπιστία της. Αυτή μαρτύρησε με αμεσότητα, θετικότητα και ειλικρίνεια τα όσα διαπίστωσε εξετάζοντας τον ενάγοντα, χωρίς να έχει κανένα απολύτως λόγο να αλλοιώσει την αλήθεια είτε προς όφελος, είτε σε βάρος του ενάγοντα, στοιχείο που αναδεικνύεται μέσα από προσεκτική ανάλυση της μαρτυρίας της. Παρακολουθώντας δε το Δρ Μάρκαρη, σχημάτισα την άποψη ότι προσπάθησε σε κάποιο βαθμό να βοηθήσει τον ενάγοντα στην υπόθεση του. Σημαντικό είναι και πρέπει να λεχθεί ότι οι δύο αυτοί γιατροί παρόλο που κλήθηκαν από τον ενάγοντα εξέφρασαν σε κάποια σημεία διαφορετικές απόψεις. Ο Δρ Ηλίας Γεωργίου, κλήθηκε και μαρτύρησε για την υπεράσπιση. Αυτός εξέτασε τον ενάγοντα κάποιους μήνες μετά το ατύχημα και συγκεκριμένα στις 10/4/
2. Εκτός του γεγονότος αυτού, που μειώνει σε κάποιο βαθμό τη δυνατότητα του να εκφέρει την ορθότερη άποψη για τους τραυματισμούς που υπέστη ο ενάγοντας, ειδικότερα και λόγω της φύσης των τραυμάτων αυτών στην εξεταζόμενη περίπτωση, θεωρώ ότι η μαρτυρία του περιορίσθηκε περισσότερο σε θεωρητικής σημασίας θέματα, τα οποία όμως έχουν τη σημασία τους για τους λόγους που εκτίθενται πιο κάτω. Ο Δρ Μάρκαρης ισχυρίσθηκε ότι ο ενάγοντας υπέστη θλαστικό τραύμα στην επιγονατίδα. Αντεξεταζόμενος ότι αναφορά στο θλαστικό τραύμα αυτό θα έπρεπε να καταγράφεται και στο ιατρικό πιστοποιητικό του νοσοκομείου (Τεκμήριο 4), ιδιαίτερα αφού και όπως και ο ίδιος συμφώνησε τέτοιο τραύμα φαίνεται και με γυμνό μάτι, προέβαλε διάφορους καθόλου πειστικούς ισχυρισμούς. Αρχικά ισχυρίσθηκε ότι στο Τεκμήριο 4 γίνεται τέτοια αναφορά, κατέληξε όμως τελικά να συμφωνήσει με τον ευπαίδευτο συνήγορο των εναγομένων για το αντίθετο. Εκτός των πιο πάνω, θεωρώ ότι η Μ.Ε.3 η οποία μου έκαμε πολύ καλή εντύπωση ως μάρτυρας της αλήθειας και ως επιστήμονας που μαρτύρησε με ανεξαρτησία και αντικειμενικότητα, δεν υπήρχε κανένας λόγος να μην καταγράψει στο πιστοποιητικό της τέτοιο τραυματισμό, εάν όντως υπήρχε. Για αυτό δεν αποδέχομαι ότι ο ενάγοντας είχε υποστεί θλαστικό τραύμα στην επιγονατίδα, όπως και δεν αποδέχομαι ότι υπέστη βλάβη στον τένοντα της επιγονατίδας αφού η Μ.Ε.3 ήταν σαφής ότι εάν εντόπιζε οποιοδήποτε πρόβλημα σε οποιοδήποτε τένοντα θα το κατέγραφε στο πιστοποιητικό της, ενώ δήλωσε ακόμα ότι θλάση επιγονατίδας εντοπίζεται μόνο με μαγνητική τομογραφία. Πρέπει στο σημείο αυτό να επισημανθεί ότι η αναφορά του γιατρού για «βλάβη στην επιγονατίδα και τον τένοντα της» παρέμεινε εντελώς γενική και αόριστη, όπως και ο Δρ Γεωργίου υπέδειξε, χωρίς να προσδιορισθεί το είδος της βλάβης, η έκταση της κ.λ.π.. Αποδέχομαι όμως ότι ο ενάγοντας παρουσίαζε στο σημείο αυτό πρήξιμο και πόνο, αφού η αναφορά του αυτή, επιβεβαιώνεται και πάλι από το Τεκμήριο 4 όπου η Μ.Ε.3 καταγράφει παράπονο του ενάγοντα για πόνους στο γόνατο. Αποδέχομαι επίσης ότι ως μέσο θεραπείας του συγκεκριμένου τραύματος προχώρησε σε επίδεση του. Δεν δέχομαι όμως ότι η επίδεση αυτή έγινε με κηδεμόνα καθότι όπως και ο μάρτυρας ανάφερε δεν μπορούσε να θυμηθεί πως προχώρησε στην επίδεση και τα όσα περαιτέρω ανάφερε ήταν αποτελέσματα υποθέσεων και μόνο. Υποστήριξε ακόμα ο Μ.Ε.2 ότι η σκολίωση της οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης που καταγράφεται στο Τεκμήριο 2 είναι απόρροια του τραυματισμού που υπέστη ο ενάγοντας από το ατύχημα. Τέτοια βλάβη όμως, δεν δικογραφείται και δεν εκτίθεται στις λεπτομέρειες των σωματικών βλαβών του ενάγοντα στην Έκθεση Απαίτησης. Έτσι, τα όσα λέχθηκαν επί του θέματος δεν μπορούν να ληφθούν υπόψη και θα αγνοηθούν. Αποδέχομαι επίσης ότι ο ενάγοντας υπέστη και θλάση της οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης. Και αυτό γιατί και η σωματική αυτή βλάβη έγινε αποδεκτή από το Δρ. Η. Γεωργίου, αλλά και γιατί η πρόκληση αυτής, ενισχύεται και από το γεγονός ότι ο ενάγοντας μετά το ατύχημα και όταν μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο, αμέσως παραπονέθηκε στη Μ.Ε.3 για πόνους στην οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης, ενώ η ίδια η Μ.Ε.3 στη μαρτυρία της με σαφήνεια είπε ότι έδωσε σαφείς οδηγίες στον ενάγοντα για επανεξέταση στα εξωτερικά ιατρεία και μάλιστα από ορθοπεδικό. Εξήγησε περαιτέρω η Μ.Ε.3 τη σημασία αυτού που κατέγραψε στο ιατρικό της πιστοποιητικό ότι δηλαδή από τον ακτινολογικό έλεγχο που έγινε στον ενάγοντα, δεν προέκυψε σαφής εικόνα οστικής κάκωσης και διευκρίνισε ότι ακόμα και ράγισμα μπορεί να μην διαφανεί σε μια πρώτη ακτινογραφία και να φανεί σε δεύτερη, λέγοντας περαιτέρω ότι τέτοια οστική κάκωση δυνατόν να συνυπάρχει με κάκωση μαλακών μορίων και θλάση της γύρω περιοχής που υπέστη την κάκωση. Είπε ακόμα ότι μια κάκωση στην οσφυϊκή μοίρα μπορεί να εμπεριέχει κινδύνους για κάκωση των οργάνων που είναι κοντά στην περιοχή της οσφυϊκής μοίρας. Για το λόγο αυτό αποφάσισε μάλιστα και προχώρησε σε υπερηχογράφημα ενώ απαραίτητη για διάφορους λόγους συνέστησε στον ενάγοντα επανεξέταση στα εξωτερικά ιατρεία του νοσοκομείου. Από τη μαρτυρία του Δρ Μάρκαρη αποδέχομαι επίσης τη θέση ότι το τραύμα του ενάγοντα στην κνήμη ήταν βαθύ και φαινόταν το οστό της κνήμης. Και αυτό γιατί και η Μ.Ε.3 δεν απέκλεισε τούτο παρόλο που όπως είπε δεν ήταν σε θέση και δεν μπορούσε να θυμηθεί, δίδοντας μάλιστα τις απαραίτητες προς τούτο εξηγήσεις. Καταγράφει περαιτέρω ο Δρ Μάρκαρης στο Τεκμήριο 5 ότι ο ενάγοντας υπέστη από το ατύχημα κάκωση της αριστερής λεκάνης και του μηρού. Δίδοντας δε την προφορική του μαρτυρία είπε ότι οι κακώσεις αυτές προκάλεσαν στον ενάγοντα υποδόριο αιμάτωμα, θλάση των γλουτιαίων μυών που επικαλύπτουν τη λεκάνη με αποτέλεσμα ο ενάγοντας να δυσκολεύεται στη βάδιση λόγω πόνου. Αντίθετα η Μ.Ε.3 ήταν σαφέστατη, λέγοντας ότι εάν ο ενάγοντας παρουσίαζε τραύμα με αιμάτωμα, θα το κατέγραφε στο ιατρικό της πιστοποιητικό, καθότι αυτό θα ήταν επιβαλλόμενο κυρίως για προστασία της υγείας του ασθενή, όπως έπραξε και για αυτό στη δεξιά κνήμη. Ερωτώμενη δε αν θα καταγραφόταν κάκωση της αριστερής λεκάνης και του μηρού, απάντησε ότι σε κάποιο βαθμό υπήρχε κάκωση μηρού λόγω των εκδορών. Ερωτώμενη στη συνέχεια εάν εντόπισε κάκωση στη λεκάνη απάντησε ότι τη συγκεκριμένη ημέρα δεν εντόπισε κάτι τέτοιο. Αποδέχομαι λοιπόν μόνο ότι υπέστη κάκωση λεκάνης ενόψει του ότι η Μ.Ε.3, δεν το απέκλεισε ενώ την κάκωση αυτή την αποδέχθηκε και ο Δρ Γεωργίου. Δεν μπορώ επίσης να αποδεχθώ τα όσα εξέφρασε ο Μ.Υ.2 σε σχέση με την θεραπευτική αντιμετώπιση θλαστικών τραυμάτων. Και αυτό γιατί αυτή έρχεται σε αντίθεση με τη μαρτυρία και των δύο άλλων γιατρών και προπάντων της Μ.Ε.3 η οποία όπως προαναφέρεται που έκαμε πολύ καλή εντύπωση ως αντικειμενικός και ανεξάρτητος επιστήμονας που μαρτύρησε μόνο την αλήθεια, αλλά και γιατί η τελευταία έδωσε επί του σημείου τούτου τεκμηριωμένες εξηγήσεις γιατί αντιμετώπισε με τον συγκεκριμένο τρόπο το θλαστικό τραύμα που παρουσίασε ο ενάγοντας. Αναφορικά με τον πόνο και την ταλαιπωρία που υπέστη, ο ενάγοντας είπε μόνο σε κάποιο σημείο της αντεξέτασης ότι ήταν ανίκανος να κινηθεί για 60 μέρες. Ο ισχυρισμός του αυτός θεωρώ ότι ενέχει το σημείο της υπερβολής και για αυτό και όπως και πιο πάνω αναφέρεται δεν έγινε αποδεκτός. Σε αυτά αναφέρθηκε ο Δρ Μάρκαρης, λέγοντας ότι ο ενάγοντας για δύο μήνες δεν μπορούσε να εργαστεί, προσθέτοντας ότι αυτό δεν σημαίνει ότι δεν ταλαιπωρήθηκε για περισσότερο διάστημα το οποίο δεν προσδιόρισε. Εφόσον η μαρτυρία του ενάγοντα που ήταν σε θέση να περιγράψει καλύτερα από κάθε άλλο τον πόνο και την ταλαιπωρία που βίωσε, την ένταση τους, καθώς και το χρονικό διάστημα που αυτά διήρκεσαν δεν έγινε αποδεκτή, αποδέχομαι μόνο ότι για το διάστημα που είχε λάβει αναρρωτική άδεια, για διάστημα δηλαδή 2 μηνών είχε πόνους και ταλαιπωρήθηκε. Λόγω όμως του ότι δεν έγινε ακριβής περιγραφή τους, η αποτίμηση τους σε χρήμα δεν μπορεί να γίνει με ακρίβεια. Για όλους τους πιο πάνω λόγους, από τη μαρτυρία των Δρ Μάρκαρη και Δρ Η. Γεωργίου αποδέχομαι το μέρος εκείνο που συνάδει με αυτή της Δρ Φαίδρας Ιωαννίδου πρόσθετα με τις σωματικές βλάβες που προαναφέρονται. Δεδομένης της πιο πάνω αξιολόγησης, καταλήγω ότι από το ατύχημα ο ενάγοντας υπέστη τις ακόλουθες σωματικές βλάβες. Βαθύ θλαστικό τραύμα δεξιάς κνήμης μεσότητας. Θλάση της οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης. Κάκωση μηρού και λεκάνης. Πρήξιμο και πόνο στο δεξί γόνατο. Ένεκα των σωματικών βλαβών που προκλήθηκαν από το ατύχημα, του χορηγήθηκε αναρρωτική άδεια από τις 12/9/2008 μέχρι τις 7/11/
3. Αναφορικά με τον πόνο και την ταλαιπωρία που υπέστη ο ενάγοντας σχετικά είναι τα όσα πιο πάνω αναφέρονται ότι δηλαδή ο ενάγοντας για διάστημα 2 μηνών είχε πόνους και ταλαιπωρία. Σήμερα δεν παρουσιάζει οποιαδήποτε κατάλοιπα. Λαμβάνοντας υπόψη τους τραυματισμούς του ενάγοντα, τους πόνους και την ταλαιπωρία που υπέστη, το γεγονός ότι δεν παρέμεινε σε αυτόν οποιοδήποτε κατάλοιπο, θεωρώ ως δίκαιο ποσό γενικών αποζημιώσεων, αυτό των €8.000= (βλ. Σπύρος Μελής και Ελένη Λτδ κ.α v. Πολίτη

(2003)1 Α 590). Θα προχωρήσω τώρα να εξετάσω κατά πόσον έχουν αποδειχθεί οι αξιούμενες ειδικές ζημιές. Η νομολογία είναι σαφέστατη ότι οι ειδικές αποζημιώσεις πρέπει όχι μόνο να εξειδικεύονται με ακρίβεια στα δικόγραφα, αλλά και να αποδεικνύονται με αυστηρότητα (βλ. Χαραλάμπους v. Χαραλάμπους Πολ. Εφ.360/08/26.4.2012). Εκτός των ειδικών ζημιών που πιο πάνω αναφέρονται και έχουν δηλωθεί παραδεκτές επί πλήρους ευθύνης, ο ενάγοντας δικογραφεί περαιτέρω αξίωση για το ποσό των Ε5.000= ως απώλεια εισοδήματος από υπερωριακή εργασία και επίδομα βάρδιας για την περίοδο της αναρρωτικής του άδειας, δηλαδή από 12/9/2008 μέχρι 7/11/

1. Θα πρέπει λοιπόν να εξετασθεί κατά πόσον το κονδύλι αυτό έχει αποδειχθεί με την αυστηρότητα που απαιτεί η νομολογία. Η μοναδική μαρτυρία που προσκομίσθηκε προς απόδειξη των ειδικών αυτών ζημιών, προήλθε από τον ίδιο τον ενάγοντα, ο οποίος κατάθεσε ως Τεκμήριο 1, αποκόμματα μισθοδοσίας από τον Ιανουάριο του 2008 μέχρι και τον Δεκέμβριο του ίδιου χρόνου. Όπως είπε οι υπερωρίες καθώς και το επίδομα βάρδιας που λάμβανε κάθε μήνα, καταγράφονται στο απόκομμα της μισθοδοσίας του μήνα που ακολουθεί. Καθόρισε τα ποσά που έλαβε ως υπερωριακή απασχόληση μέχρι τις 31/8/2008, διαχωρίζοντας αυτά που έλαβε όταν για 1 ώρα εργασίας πληρωνόταν για 1 ½ και όταν για μία ώρα εργασίας πληρωνόταν για 2, καθώς και αυτά που εισέπραξε για απογευματινή αλλά και βραδινή βάρδια για την ίδια και πάλι περίοδο. Όπως προέκυψε από δική του απάντηση που έδωσε αντεξεταζόμενος, για να δουλέψει υπερωρίες έπρεπε να υπάρχουν εργασίες να εκτελεσθούν. Στην αντίθετη περίπτωση δεν καλείτο να εργαστεί. Όπως δε προκύπτει από το Τεκμήριο 1, οι απολαβές που είχε από υπερωριακή εργασία αλλά και για επίδομα βάρδιας δεν ήταν σταθερές. Καμία όμως μαρτυρία δεν έχει προσαχθεί που να τείνει να καταδείξει κατ' αρχήν εάν ο ενάγοντας θα καλείτο να εκτελέσει τέτοια υπερωριακή απασχόληση, για πόσες ώρες, την αμοιβή που θα λάμβανε για κάθε ώρα υπερωριακής απασχόλησης, ούτε και αν θα εδικαιούτο και πόσο, επίδομα βάρδιας. Σύμφωνα δε με το εύρημα του Δικαστηρίου που ήταν απόρροια δήλωσης παραδεκτού γεγονότος, ο ενάγοντας απουσίασε από την εργασία του με αναρρωτική άδεια για την περίοδο από τις 12/9/2008 μέχρι τις 7/11/
2. Ότι δεν πληρώθηκε τα ποσά αυτά που σύμφωνα με τη θέση του δικαιούτο, βρίσκεται και σε αντίθεση με το παραδεκτό γεγονός που προκύπτει από το απόκομμα μισθοδοσίας του για τον Νιόμβρη του 2008 όπου φαίνεται να υπάρχουν κάποιες πληρωμές για υπερωριακή απασχόληση της 1 ώρας που πληρωνόταν για 1 ½ καθώς και για βραδινή βάρδια και για τα οποία αντεξεταζόμενος δεν κατάφερε να δώσει καμία επαρκή εξήγηση. Με βάση όλα τα πιο πάνω κρίνεται ότι ο ενάγοντας απέτυχε να αποδείξει το αξιούμενο αυτό κονδύλι με την αυστηρότητα που απαιτεί η νομολογία και συνεπώς οι μόνες αποζημιώσεις που δικαιούται για ειδικές ζημιές είναι αυτές που δηλώθηκαν ως παραδεκτές και ανέρχονται στο συνολικό ποσό των Ε507.84=. Όσον αφορά το θέμα της επιδίκασης τόκων και με βάση τις αρχές όπως καθορίσθηκαν στην υπόθεση Φοινικαρίδη κ.α. v. Γεωργίου κ.α.

(1991)1 ΑΑΔ 475 και επαναλήφθηκαν και στην υπόθεση Miller Rosa Maria v. Ute Petek

(1991)1 (Γ) ΑΑΔ 2091, θεωρώ ότι δεν υπήρξε κάποια ιδιαίτερη καθυστέρηση στην καταχώρηση και προώθηση της υπόθεσης. Για αυτό και κρίνεται ότι τόκοι επί των γενικών αποζημιώσεων θα πρέπει να επιδικασθούν από την ημερομηνία γένεσης του αγώγιμου δικαιώματος, δηλαδή από 12/9/

1. Το ποσό δε των ειδικών αποζημιώσεων, δηλαδή το ποσό των Ε507.84= θα φέρει ως τόκο το νόμιμο τόκο από τις 12/9/2008, μειωμένου όμως κατά το ήμισυ. Συνακόλουθα εκδίδεται απόφαση υπέρ του ενάγοντα και εναντίον των εναγομένων για το ποσό των Ε 8.000= ως γενικές αποζημιώσεις πλέον νόμιμο τόκο επί του ποσού αυτού από 12/9/2008 μέχρι εξόφλησης, πλέον Ε507.84= ως ειδικές αποζημιώσεις πλέον νόμιμο τόκο επί του ποσού αυτού από τις 12/9/2008 μέχρι πλήρους εξόφλησης, μειωμένου κατά το ήμισυ, πλέον δικηγορικά έξοδα όπως αυτά θα υπολογισθούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο στην ανάλογη κλίμακα. (Υπ.) ............ Μ. Λάρμου-Παπαδήμα, Ε.Δ. Πιστόν Αντίγραφο Πρωτοκολλητής Από 12/9/08 μέχρι 12/5/2016, άρα τόκο 12/7/
2. cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο