ΧΡΙΣΤΆΚΗΣ ΜΙΧΑΗΛ ν. Μ.Σ.(ΣΚΥΡΑ) ΒΑΣΑΣ ΛΙΜΙΤΕΔ, Αρ. Αγωγής: 3419/10, 30/11/2016 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEM:2016:A501 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΜΕΣΟΥ Ενώπιον: Στ. Ν. Σταύρου, Α.Ε.Δ. Αρ. Αγωγής: 3419/10 Μεταξύ: ΧΡΙΣΤΆΚΗΣ ΜΙΧΑΗΛ Ενάγοντας και Μ.Σ.(ΣΚΥΡΑ) ΒΑΣΑΣ ΛΙΜΙΤΕΔ Εναγόμενοι ------------------- 30 Νοεμβρίου, 2016 Εμφανίσεις: Για τον Ενάγοντα: κ. Ανδρέας Κίτσιος για Α.Ι.Κίτσιος Δ.Ε.Π.Ε.. Για την Εναγόμενη: κ. Κώστας Δημητριάδης για Κώστας Π. Δημητριάδης Δ.Ε.Π.Ε.. Α Π Ο Φ Α Σ Η Σοβαρό εργατικό ατύχημα επισυνέβη στις 7.11.2008 στο λατομείο "ΣΚΥΡΑ ΒΑΣΑ" στο Μοναγρούλι Λεμεσού, με θύμα, τον ενάγοντα Χριστάκη Μιχαήλ, ο οποίος, κατά τον ουσιώδη χρόνο και στα πλαίσια της εκεί εργασίας του, χειριζόταν βαρέως τύπου όχημα μεταφοράς DUMPER. Συγκεκριμένα, κατά τους δικογραφημένους ισχυρισμούς του ενάγοντα, ενώ οδηγούσε το πιο πάνω όχημα και εκινείτο με την όπισθεν προς το σημείο φόρτωσης, λόγω αμέλειας και/ή παραβάσεως νομίμων καθηκόντων της εναγόμενης (λεπτομέρειες δίδονται στην παράγραφο 6 της Έκθεσης Απαίτησης), το όχημα ανατράπηκε και κατέπεσε σε γκρεμό βάθους περίπου 8 μέτρων, καταλήγοντας σε πιο κάτω διάζωμα του λατομείου. Αποτέλεσμα του ατυχήματος ήταν να υποστεί σοβαρές σωματικές βλάβες και απορρέουσα οικονομική ζημιά. Δεν χρειάζεται να παρατεθούν λεπτομέρειες επ' αυτών, καθ' ότι, ως θα επεξηγήσω στη συνέχεια, το ζήτημα συμφωνήθηκε μεταξύ των μερών και δεν αποτελεί πλέον επίδικο θέμα. Στον αντίποδα, η εναγόμενη με την Υπεράσπιση της, δεν αρνείται ότι επισυνέβη το επίδικο ατύχημα. Ισχυρίζεται όμως, ότι, τούτο, οφείλεται στην αποκλειστική και/ή συντρέχουσα αμέλεια και/ή την παράβαση των νόμιμων καθηκόντων του ενάγοντα (λεπτομέρειες δίδονται στις παραγράφους που ακολουθούν την παράγραφο 4 της Υπεράσπισης). Πριν την έναρξη της ακροαματικής διαδικασίας, οι ευπαίδευτοι συνήγοροι των μερών, συμφώνησαν, ότι, επί πλήρους ευθύνης, το ποσό που δικαιούται ο ενάγοντας για ειδικές και γενικές αποζημιώσεις είναι €130.000 πλέον νόμιμο τόκο από την ημερομηνία έκδοσης της απόφασης. Συνεπώς, παρέμεινε ως επίδικο, μόνο το θέμα της ευθύνης, γεγονός που περιόρισε σημαντικά το εύρος της ακροαματικής διαδικασίας. Συγκεκριμένα κατέθεσαν μόνο δύο μάρτυρες. Ο ενάγοντας, Χριστάκης Μιχαήλ (Μ.Ε.1) και ο τότε υπάλληλος της εναγόμενης εταιρείας, Γιαννάκης Αναστασίου (Μ.Υ.1). Ο ενάγοντας υιοθετώντας γραπτή δήλωση ως μέρος της κυρίως του εξέτασης (έγγραφο 1), ισχυρίστηκε, μεταξύ άλλων, ότι, στις 7.11.2008, ενώ εκινείτο με το DUMPER με την όπισθεν ταχύτητα προς το σημείο φόρτωσης - συμφώνως των οδηγιών των προϊσταμένων του - αυτό, ανατράπηκε και κατέπεσε σε γκρεμό βάθους περίπου 8 μέτρων, καταλήγοντας σε κατώτερο διάζωμα του λατομείου, με αποτέλεσμα να τραυματιστεί σοβαρά. Για το ατύχημα, θεωρεί υπεύθυνη την εργοδότρια - εναγόμενη εταιρεία, για διάφορους λόγους τους οποίους και παρέθεσε. Μεταξύ αυτών, η ελαττωματικότητα του DUMPER, ειδικά σε σχέση με τα φρένα. Το ότι, η εναγόμενη παρέλειψε να τοποθετήσει ανάχωμα ή άλλα υλικά στην άκρη του διαζώματος όπου εκινείτο το όχημα που οδηγούσε, ώστε να επενεργούσε ως τροχοπέδη. Το ότι δεν χρησιμοποιήθηκε περιστρεφόμενο μηχάνημα για τη φόρτωση, κάτι το οποίο, θα επέτρεπε να γίνει η όλη διαδικασία, χωρίς να ήταν ανάγκη να κινηθεί το όχημα του παραπλεύρως του φορτωτή και σε τόσο κοντινή απόσταση από τον γκρεμό. Τη στιγμή του ατυχήματος, πρόσθεσε, τον καθοδηγούσε (του ένευε) ο χειριστής του φορτωτή - Μ.Υ.
- Όταν του ένεψε να σταματήσει, πάτησε αμέσως τα φρένα, αλλά το DUMPER δε σταμάτησε και κατέπεσε στον γκρεμό. Τούτο, οφείλεται είτε στο γεγονός ότι δεν δούλεψαν τα φρένα είτε στο ότι έσκασαν και υποχώρησαν τα χώματα επί των οποίων εκινείτο το DUMPER. Τέλος, προτού κλείσει η κυρίως εξέταση του μάρτυρα, κατέθεσε και δύο επιστολές με συνημμένες φωτογραφίες, η πρώτη ημερ.19.1.2009 υπογραμμένη από Επιθεωρητή Εργασίας (τεκμήριο 1) και η δεύτερη ημερ. 9.3.2012 υπογραμμένη από Επαρχιακό Μηχανικό (τεκμήριο 2). Οι φωτογραφίες αυτές τέθηκαν υπόψη του μάρτυρα από τον ευπαίδευτο συνήγορο του και επέδειξε οπτικά, τα σημεία όπου επισυνέβησαν τα διάφορα διαδραματισθέντα. Κατά την αντεξέταση, διευκρίνισε, ότι, το ατύχημα επισυνέβη γύρω στις 11-11.30πμ και προηγουμένως (την ίδια ημέρα) είχε κάμει άλλες 4-5 όμοιες διαδρομές φόρτωσης και εκφόρτωσης. Στις διαδρομές αυτές, δεν αντιλήφθηκε να υπήρχε οποιοδήποτε πρόβλημα με τα φρένα του DUMPER. Στον χώρο, εκείνη την ημέρα, ήταν μόνο ο ίδιος και ο χειριστής του φορτωτή Μ.Υ.1 και κανένας άλλος. Αρνήθηκε, ότι είχε ανοιχτό το ραδιόφωνο, ότι χρησιμοποιούσε το κινητό του τηλέφωνο και ότι δεν έβγαλε το κεφάλι του έξω από το παράθυρο του οχήματος, για να δει που πήγαινε αλλά και για να αντιληφθεί ότι ο Μ.Υ.1 του φώναζε να σταματήσει και του έπαιζε μάλιστα και την κόρνα (πουρού) του φορτωτή. Δεν συνέβη κάτι τέτοιο επέμενε. Ερωτηθείς, αν το DUMPER είχε καθρέφτες, απάντησε καταφατικά, προσδιορίζοντας τις διαστάσεις των σε περίπου 40εκ χ 20εκ. Δεν ρύθμισε και δεν έβλεπε από τους καθρέφτες, διότι, δεν του προσέφεραν πλήρες οπτικό πεδίο. Γι' αυτό και έπρεπε να του νεύει ο Μ.Υ.1, όπως και έγινε. Επί τούτου, του υποβλήθηκε από τον ευπαίδευτο συνήγορο της εναγόμενης, ότι, ο Μ.Υ.1 ουδέποτε του ένευε, υποβολή την οποία απέρριψε ο μάρτυρας. Σε άλλο σημείο, επέμενε πως είχε ζητήσει από τον Μ.Υ.1 να δημιουργήσει ανάχωμα και ο τελευταίος του ανέφερε, ότι, δεν μπορούσε να πράξει κάτι τέτοιο, διότι μετά, δεν θα έμενε χώρος για να γίνει η φόρτωση. Επ' αυτού, επισήμανε, ότι, το DUMPER έπρεπε να σταματήσει παραπλεύρως του φορτωτή (δίπλα στο γκρεμό) και να γίνει η φόρτωση από τα πλάγια. Δεν μπορούσε να γίνει η φόρτωση από πίσω, διότι, η χούφτα του φορτωτή ήταν πιο πλατιά από το πλάτος της κάσιας του DUMPER και θα έπεφταν τα υλικά απ' έξω. Στην επανεξέταση, επανέλαβε, ότι, με την χρήση περιστρεφόμενου φορτωτή - που διέθετε η εναγόμενη - θα μπορούσε να γίνει η φόρτωση χωρίς να χρειάζεται να πλησιάζει τον γκρεμό. Ο Μ.Υ.1 ανέφερε ότι εργάστηκε στην εναγόμενη εταιρεία για 31 χρόνια, έχοντας αφυπηρετήσει τον Σεπτέμβριο του
- Την ημέρα του ατυχήματος πάντως εργαζόταν στην εναγόμενη και ήταν ο χειριστής του φορτωτή - τύπου COMATSU 800αρι - με το οποίο θα φόρτωνε πέτρες/υλικό στο DUMPER του ενάγοντα. Τη συγκεκριμένη ημέρα, όπως και κάθε ημέρα, οι οδηγοί/μηχανοδηγοί, την ώρα που έπιαναν δουλειά το πρωί, όφειλαν να "σάζουν" τα οχήματα τους, δηλαδή, να τους βάζουν πετρέλαιο και να ελέγχουν το λάδι και τα ελαστικά. Το λατομείο, εξήγησε, αποτελείται από διάφορα "πατώματα" (διαζώματα), τα οποία είναι χωρισμένα με αριθμούς. Τη συγκεκριμένη ημέρα του είπε ο επιστάτης να πάει στο πάτωμα 7, το οποίο είχε περίπου 200-300 μέτρα μήκος και 25-30 μέτρα πλάτος. Εκεί θα φόρτωνε το υλικό στα DUMPER και αυτά θα το μετέφεραν κάτω στην "αβάτζιη". Ήταν δύο τα DUMPER τη συγκεκριμένη ημέρα, αυτό του ενάγοντα και ένα άλλο που χειριζόταν κάποιος Ανδρέας. Για να φορτωθούν τα DUMPER, πήγαιναν με τα μούτρα προς το βουνό, μετά λίγο πίσω, ευθυγραμμίζονταν με τον φορτωτή και ερχόντουσαν με την όπισθεν παραπλεύρως του φορτωτή. Αυτές ήταν οι οδηγίες που είχαν. Τη συγκεκριμένη ημέρα, ο ενάγοντας έκαμε περίπου 9-10 τέτοιες διαδρομές. Την ώρα που ερχόταν με την όπισθεν, έβγαζε το κεφάλι του από το παράθυρο για να βλέπει τον μάρτυρα, ο οποίος στεκόταν έξω στο πατάρι του φορτωτή, για να του φωνάξει σε περίπτωση που έκαμνε κάποιο λάθος. Όχι, για να καθοδηγεί τον ενάγοντα, αλλά, για να του φωνάξει σε περίπτωση που έκαμνε λάθος. Στην επίδικη διαδρομή, ο ενάγοντας δεν έβγαλε το κεφάλι του έξω από το παράθυρο, δεν ευθυγράμμισε το όχημα του και πήγε ολόισια στον γκρεμό. Ο ίδιος, εκείνη την ώρα, στεκόταν στο πατάρι του φορτωτή, του φώναξε και του έπαιξε και την πουρού, χωρίς όμως καμία ανταπόκριση. Τις φωνές του τις άκουσε ο επιστάτης, ο οποίος εκείνη την ώρα ήταν αρκετά πατώματα πιο κάτω. Αντεξεταζόμενος, διευκρίνισε, ότι, ο επιστάτης, είναι 7 πατώματα πιο κάτω που βρισκόταν, την ώρα που φώναξε. Διευκρίνισε επίσης ότι με τον συγκεκριμένο φορτωτή, η φόρτωση γινόταν πάντοτε από τα πλάγια του DUMPER. Ερωτηθείς πόσος χώρος έμενε μέχρι τον γκρεμό, όταν τα δύο οχήματα ήταν σταματημένα πλάι- πλάι για να γίνει η φόρτωση, απάντησε "1½ μέτρο..άτε πες 1 μέτρο". Σε σχέση με το ενδεχόμενο δημιουργίας αναχώματος, ανέφερε, ότι, δεν θυμάται να του ζήτησε κάτι τέτοιο ο ενάγοντας. Έτσι κι αλλιώς δεν δημιουργούσαν αναχώματα, διότι το διάζωμα είχε μεγάλο μήκος, 200-300 μέτρα. Πρόσθεσε ωστόσο, ότι, κάποτε άφηναν υλικά στην άκρια, εκεί που πιάνει η κούπα. Στην προκειμένη περίπτωση όμως δεν άφησαν τίποτε. Επανέλαβε, ότι, φώναξε στον ενάγοντα και έπαιξε την πουρού του φορτωτή, την ώρα που πήγαινε προς τον γκρεμό αλλά δεν αντέδρασε. Δεν έβγαλε καν το κεφάλι του από το παράθυρο. Σε υποβολή, ότι, ο ενάγοντας ενόψει του θορύβου των δύο οχημάτων, δεν θα μπορούσε να ακούσει τη φωνή ή την πουρού, απάντησε "εν θα απαντήσω τίποτε. Γίνεται τόση φωνή να μεν ακούσει ο άνθρωπος τζαι την πουρού.» Τέλος σε ερώτηση του κ. Κίτσιου, γιατί δεν χρησιμοποιήθηκε το περιστρεφόμενο όχημα - φορτωτής, ο μάρτυρας απάντησε "όταν σου λέει ο επιστάτης πιάσε το 800αρι θα του πω «οι εν το θέλω; Γι' αυτό υπάρχει ο επιστάτης, ότι μας πουν κάμνουμε, εν τζαι πιο δυνατό, εν πιο δυνατό το 800αρι" και στη συνέχεια σε υποβολή ότι, αν χρησιμοποιείτο το περιστρεφόμενο όχημα, δεν θα χρειαζόταν να πλησιάζει τόσο κοντά στον γκρεμό ο ενάγοντας, ο μάρτυρας αποκρίθηκε, λέγοντας "εν ξέρω, εμένα είπα σου έτσι μου είπαν, έτσι έκαμα". Μετά την ολοκλήρωση της μαρτυρίας, η σκυτάλη δόθηκε στους δικηγόρους να παρουσιάσουν την επιχειρηματολογία τους. Αμφότεροι ετοίμασαν, υιοθέτησαν και κατάθεσαν εμπεριστατωμένες γραπτές αγορεύσεις, στις οποίες προβάλλουν με ενδελέχεια τις αντίστοιχες θέσεις και τα επιχειρήματα τους. Η προσέγγιση και θεώρηση του καθενός σε σχέση με την ευθύνη για το ατύχημα είναι βεβαίως εκ διαμέτρου αντίθετη. Τις αγορεύσεις αυτές, τις έχω μελετήσει με κάθε προσοχή και αναφορά σε επιμέρους θέσεις, θα γίνει στη συνέχεια, εκεί και όπου χρειάζεται, προς επίλυση της επίδικης διαφοράς. Αυτού λεχθέντος, σε σχέση με μια επουσιώδη, δικογραφικής φύσεως ανακολουθία που επισημαίνεται στην αγόρευση του κ. Δημητριάδη και αφορά στο γεγονός ότι στο γενικώς οπισθογραφημένο κλητήριο ένταλμα αναφέρεται ως ημερομηνία ατυχήματος η 7.12.2008 ενώ στην Έκθεση Απαίτησης που ακολούθησε αναφέρεται η 7.11.2008 - η οποία είναι και η ορθή - λέγω, από τώρα, ότι, ουδέν μεμπτό προκύπτει από το γεγονός τούτο. Όπως σωστά επισημαίνεται στο απαντητικό σκέλος της αγόρευσης του κ. Κίτσιου, σε Έκθεση Απαίτησης που ακολουθεί γενικώς οπισθογραφημένο κλητήριο ένταλμα, ο ενάγοντας, μπορεί να αλλάξει (alter), διαφοροποιήσει (modify) ή επεκτείνει (extend) την αρχική του αξίωση και/ή να θεραπεύσει (cure) ελάττωμα (defect) με τον ίδιο τρόπο που μπορεί να γίνει κατόπιν άδειας τροποποίησης (The Annual Practice (1958 edition), σελ. 493). Έρχομαι τώρα στο θέμα της αξιολόγησης της μαρτυρίας. Στο πλαίσιο αυτό, το πρώτο μου σχόλιο, είναι, ότι, καθ' όλη τη διάρκεια της ακροαματικής διαδικασίας, διδόταν η εντύπωση - περισσότερο από τους συνηγόρους ίσως - ότι, οι δύο προαναφερθέντες μάρτυρες της υπόθεσης, διαφωνούν μεταξύ τους και ο λόγος του ενός καταρρίπτει τον λόγο του άλλου. Εντούτοις, από προσεκτική και νηφάλια θεώρηση της μαρτυρίας τους, προκύπτει, ότι, επί των σημαντικών θεμάτων της υπόθεσης, συμφωνούν απόλυτα. Συμφωνούν, ότι, κατά τη διαδικασία φόρτωσης και ενώ ο ενάγοντας εκινείτο με την όπισθεν ταχύτητα, κατέπεσε από τον γκρεμό ύψους περίπου 8 μέτρων και βρέθηκε στο πιο κάτω διάζωμα. Συμφωνούν, ότι, στο εν λόγω σημείο δεν υπήρχε ανάχωμα, τοποθετημένο υλικό ή οτιδήποτε άλλο που θα μπορούσε να επενεργήσει ως τροχοπέδη ή τουλάχιστον ως ορατή ένδειξη της άκριας του διαζώματος και της αρχής του γκρεμού. Συμφωνούν, ότι, με το COMATSU, η φόρτωση θα έπρεπε να γίνει από το πλάι του DUMPER αφού η χούφτα του COMATSU ήταν πιο πλατιά από το πλάτος της κάσιας του DUMPER, κάτι που σήμαινε πως τυχόν φόρτωση από την πίσω μεριά του DUMPER, θα οδηγούσε σε ρίψη υλικών στο έδαφος. Για να επιτευχθεί η φόρτωση από το πλάι, το DUMPER θα έπρεπε, κινούμενο με την όπισθεν ταχύτητα, να προσεγγίσει και να σταματήσει παραπλεύρως του COMATSU και σε πολύ κοντινή απόσταση από τον γκρεμό. Ο Μ.Υ.1 προσδιόρισε αυτή την απόσταση σε μόλις 1-1½ μέτρο (περίπου). Συμφωνούν, ότι, η εναγόμενη είχε στις τάξεις της και περιστρεφόμενο όχημα φόρτωσης και πως τούτο, για άγνωστους λόγους, δεν χρησιμοποιήθηκε στην εν λόγω περίπτωση. Στο πλαίσιο αυτό, ο Μ.Ε.1 υποστήριξε και ο Μ.Υ.1 δεν αμφισβήτησε, ότι, με τη χρήση του περιστρεφόμενου οχήματος, η φόρτωση θα μπορούσε να γίνει χωρίς να χρειάζεται το DUMPER, να πλησιάζει την άκρη του διαζώματος και την αρχή του γκρεμού. Συμφωνούν επίσης, ότι, στο συγκεκριμένο σημείο δεν υπήρχε οποιοσδήποτε άλλος για να επιβλέπει, να επιτηρεί ή για να δίνει οδηγίες στον ενάγοντα. Ο ενάγοντας υποστήριξε πως δεν υπήρχε κανείς άλλος στο λατομείο εκείνη την ώρα ενώ ο Μ.Υ.1 υποστήριξε πως υπήρχε ακόμα ένας οδηγός DUMPER ονόματι Ανδρέας και κάποιος επιστάτης, ο οποίος όμως, ήταν 7 ολόκληρα διαζώματα πιο κάτω. Ενδεχομένως, αυτά τα άτομα να ήταν παρόντα στο λατομείο και ο ενάγοντας να μην τα αντιλήφθηκε, λόγω και του ιδιαίτερου, καθ' ύψους τρόπου, με τον οποίο είναι διαμορφωμένο το λατομείο. Συνεπώς, αποδέχομαι επί του σημείου τη θέση του Μ.Υ.1, η οποία όμως, απολήγει σε ακριβώς το ίδιο συμπέρασμα. Δεν υπήρχε υπεύθυνη επιστασία επί της επικίνδυνης εργασίας που εκτελούσε ο ενάγοντας. Το μοναδικό, άλλο, ουσιαστικό ζήτημα που απομένει είναι κατά πόσο ο Μ.Υ.1 καθοδηγούσε ή όχι τον ενάγοντα την ώρα που κινείτο με την όπισθεν και κατέπεσε στο γκρεμό. Αμφότεροι οι μάρτυρες λέγουν, ότι, ο Μ.Υ.1 ήταν εκεί και στεκόταν στο εξωτερικό μέρος του COMATSU παρακολουθώντας από κοντά την όλη διαδικασία. Ο ενάγοντας λέγει, ότι, ο ίδιος κοίταζε έξω από το παράθυρο του DUMPER και έβλεπε τον Μ.Υ.1 που του ένευε πως θα κινηθεί. Όταν δε του ένεψε να σταματήσει, πάτησε τα φρένα, αλλά, είτε διότι δεν έπιασαν καλά είτε διότι έσκασε το χώμα, το DUMPER κατέπεσε στον γκρεμό. Ο Μ.Υ.1 λέγει, ότι, στεκόταν έξω από το COMATSU για να τον βλέπει ο ενάγοντας, αλλά για κάποιο λόγο ο τελευταίος, δεν έβγαλε το κεφάλι του από το παράθυρο για να βλέπει - σε αντίθεση με τις προηγούμενες διαδρομές. Ούτε και ένευε στον ενάγοντα πως θα κινηθεί. Όταν όμως τον είδε να πηγαίνει προς τον γκρεμό, του φώναξε και του έπαιξε την πουρού, χωρίς όμως να υπάρξει οποιαδήποτε αντίδραση. Στην ουσία, η εκδοχή του Μ.Υ.1 είναι δυσμενέστερη για την πλευρά της εναγόμενης, αφού καταδεικνύει, όχι απλώς ότι η καθοδήγηση ήταν ελλειμματική και εσφαλμένη ως υποστήριξε ο ενάγοντας, αλλά, ότι, δεν υπήρξε καθόλου καθοδήγηση. Με άλλα λόγια, ο ενάγοντας, αφέθηκε να εκτελεί μια άκρως επικίνδυνη εργασία, βάσει μόνο κάποιων πρόχειρων οδηγιών που υποτίθεται δόθηκαν σε όλους τους οδηγούς από προηγουμένως. Εν πάση περιπτώσει, δέχομαι την εκδοχή του ενάγοντα επί του προκειμένου. Αντιστρατεύεται βάναυσα της λογικής, ο ενάγοντας να μην έβγαλε το κεφάλι του από το παράθυρο, να αγνόησε τις φωνές και τον ήχο της κόρνας και αψυχολόγητα να οδήγησε το όχημα του στο γκρεμό, θέτοντας έτσι τον εαυτό του σε θανάσιμο κίνδυνο. Επί τούτου, να σημειώσω, ότι, οι υποβολές πως δήθεν μιλούσε στο τηλέφωνο ή άκουγε ραδιόφωνο, παρέμειναν χωρίς υπόσταση. Σφάλμα από μέρους του ενάγοντα αναμφίβολα υπήρξε, γεγονός το οποίο θα σχολιάσω και στη συνέχεια. Για να γίνει όμως το σφάλμα, υπήρξε πρόσφορο έδαφος, συνεκτικό στοιχείο του οποίου, ήταν και η ελλιπής/αμελής καθοδήγηση. Ο ευπαίδευτος συνήγορος της εναγόμενης κ. Δημητριάδης, υποστήριξε στην αγόρευση του, πως, δεν θα πρέπει να ληφθούν υπόψη οι ισχυρισμοί του ενάγοντα σε σχέση με την αμελή καθοδήγηση του Μ.Υ.1, την ανάγκη χρησιμοποίησης περιστρεφόμενου οχήματος ως επίσης και οι αναφορές του σε σχέση με κάποια ειδικά προβλήματα που φέρεται να είχε το DUMPER, αφού δεν καλύπτονται από τα δικόγραφα. Με κάθε εκτίμηση προς τον ευπαίδευτο συνήγορο - και έχοντας κατά νου τις γνωστές αρχές που διέπουν το ζήτημα της ορθής δικογράφισης - η θέση αυτή, δεν με βρίσκει σύμφωνο. Είναι γεγονός, ότι ειδική/ονομαστική αναφορά στα προαναφερθέντα θέματα δεν γίνεται στην Έκθεση Απαίτησης. Ωστόσο, στις λεπτομέρειες αμέλειας, υπάρχουν πάμπολλες αναφορές σε έκθεση του ενάγοντα σε κινδύνους και σε εσφαλμένο τρόπο, μέθοδο και σύστημα εργασίας. Η μέθοδος ή το σύστημα εργασίας, όπως προκύπτει από τη Νομολογία, καλύπτει ένα ευρύ φάσμα θεμάτων - μεταξύ των οποίων και αυτά που ήγειρε στην ακρόαση ο ενάγοντας. Επομένως, υπάρχει δικογραφική κάλυψη για την εισαγωγή αυτών των θεμάτων. Αν η πλευρά της εναγόμενης, είχε οποιαδήποτε απορία ή επιθυμούσε περισσότερα στοιχεία για τα ζητήματα αυτά, θα μπορούσε, προ της δίκης, να αποταθεί στο Δικαστήριο για περισσότερες και καλύτερες λεπτομέρειες, κάτι το οποίο, δεν έπραξε. Αυτού λεχθέντος, ειδικά σε σχέση με τα προβλήματα που φέρεται να είχε το DUMPER, επισημαίνω, ότι, αυτά, είτε δεν αποδείχθηκαν είτε είναι άσχετα με τα επίδικα θέματα. Δηλαδή δεν έχει καμία σχέση με το επίδικο θέμα της ευθύνης, αν η μπαταρία του DUMPER δεν ήταν στερεωμένη ή αν δεν υπήρχαν σ' αυτό ζώνες ασφαλείας. Στην υπόθεση Κωνσταντίνου ν. The Cyprus Phasouri Plantations
(1992)1 Α.Α.Δ. 720 λέχθηκε, ότι, θα πρέπει να αποδεικνύεται πάντοτε η αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της τυχόν αδυναμίας του συστήματος εργασίας ή της τυχόν παράλειψης μέριμνας από τον εργοδότη με το ζημιογόνο αποτέλεσμα. Η κατάδειξη σφάλματος ή ελαττώματος στο σύστημα εργασίας, άσχετη και ασύνδετη με το ζημιογόνο γεγονός, δεν προσφέρει αιτία αγωγής (βλ. Μιχαήλ v. Ττουνιά κ.α.
(2005)1 Α.Α.Δ. 19 και Al Dandan v. C & A Toumazis Company Ltd
(2004)1 Α.Α.Δ.1346). Σε σχέση με τα φρένα, δεν υπάρχει καμία στερεά μαρτυρία που να καταδεικνύει, όντως, ότι, παρουσίαζαν κάποιο πρόβλημα. Οι γενικόλογες και ημιτελής αναφορές του ενάγοντα, όχι απλώς δεν πλαισιώθηκαν με την αναγκαία επιστημονική τεκμηρίωση αλλά βρίσκονται σε αντίθεση με τη μοναδική ανεξάρτητη μαρτυρία που υπάρχει επί του θέματος, ήτοι, η επιστολή του επιθεωρητή εργασίας (τεκμήριο 1). Σύμφωνα με την επιστολή αυτή "η κατάσταση του οχήματος σύμφωνα με την έκθεση της Ηλεκτρομηχανολογικής Υπηρεσίας δεν παρουσίαζε μηχανικά προβλήματα." Συνεπώς, χωρίς τούτο εκ των πραγμάτων να επηρεάζει το γενικότερο θέμα της ευθύνης της εναγόμενης, βρίσκω, ότι, δεν αποδείχθηκε ότι το DUMPER είχε οποιοδήποτε πρόβλημα που να οδήγησε ή να συνέτεινε στο επίδικο ατύχημα. Κλείνοντας λοιπόν με το θέμα της αξιολόγησης, λέγω, ότι, στη βάση όλων των προαναφερθέντων και με εξαίρεση τα επιμέρους υποδειχθέντα σημεία της μαρτυρίας του καθενός, αποδέχομαι τη μαρτυρία των Μ.Ε.1 και Μ.Υ.1 ως αληθινή και αξιόπιστη. Κατ' ακολουθία των πιο πάνω, τα συμπεράσματα μου σε σχέση με τα ουσιώδη γεγονότα της υπόθεσης είναι τα εξής: Στις 7.11.2008 στο λατομείο "ΣΚΥΡΑ ΒΑΣΑ" στο Μοναγρούλι Λεμεσού, ιδιοκτησία της εναγόμενης εταιρείας, ο υπάλληλος της, Χριστάκης Μιχαήλ (ενάγοντας), χειριστής βαρέως τύπου οχήματος μεταφοράς - DUMPER, έλαβε οδηγίες όπως ασχοληθεί με τη φόρτωση και εκφόρτωση εξορυγμένων υλικών. Την εργασία αυτή θα την εκτελούσε σε συνεργασία με τον Μ.Υ.1, χειριστή οχήματος φόρτωσης τύπου COMATSU 800αρι. Συγκεκριμένα, σε ένα από τα πολλά διαζώματα του λατομείου - το οποίο είχε μήκος 200-300 μέτρα και πλάτος 25-30 μέτρα - θα έπρεπε, κινούμενος με την όπισθεν ταχύτητα να πλησιάσει και να σταματήσει το DUMPER παραπλεύρως του σημείου όπου ήταν το COMATSU του Μ.Υ.1 και εκεί να γινόταν η διαδικασία της φόρτωσης από το πλάι του DUMPER. Επισημαίνεται, πως, όταν τα δύο οχήματα ήταν σταματημένα πλάι - πλάι για να γίνει η φόρτωση, απέμενε άλλο 1-1 ½ μέτρο μέχρι την άκρη του διαζώματος και την αρχή γκρεμού βάθους περίπου 8 μέτρων που οδηγούσε στο επόμενο (πιο κάτω) διάζωμα. To COMATSU θα βρισκόταν στην πλευρά του βουνού ενώ στην πλευρά του γκρεμνού, θα έπρεπε να κινηθεί και να σταματήσει το DUMPER. Επισημαίνεται, περαιτέρω, ότι, με τη χρήση του COMATSU, ήταν αναπόφευκτο όπως η φόρτωση γίνει από το πλάι του DUMPER, αφού η χούφτα του COMATSU ήταν πιο πλατιά από το πλάτος της κάσιας του DUMPER, κάτι που σήμαινε πως τυχόν φόρτωση από την πίσω μεριά του DUMPER, θα οδηγούσε σε ρίψη υλικών στο έδαφος. Αφού λοιπόν γινόταν η φόρτωση με τον πιο πάνω τρόπο, ο ενάγοντας μετέφερε τα υλικά στο σημείο εκφόρτωσης (αβάτζιη) και επαναλαμβανόταν από την αρχή η όλη διαδικασία. Ολοκληρώθηκαν με επιτυχία αρκετές τέτοιες διαδρομές (4-5 λέγει ο ενάγοντας, 9-10 λέγει ο Μ.Υ.1) και αφού η ώρα ήταν πλέον 11-11.30πμ, ο ενάγοντας έλαβε θέση για να εκτελέσει μια ακόμα διαδρομή. Ο Μ.Υ.1 στεκόταν έξω από το COMATSU για να νεύει στον ενάγοντα την ώρα που αυτός θα τον προσέγγιζε, κινούμενος με την όπισθεν ταχύτητα. Πέραν του ενάγοντα και του Μ.Υ.1, ουδείς άλλος βρισκόταν στο συγκεκριμένο σημείο (διάζωμα) την προαναφερθείσα χρονική στιγμή. Επισημαίνεται στο σημείο αυτό, ότι, το DUMPER ήταν εφοδιασμένο με πλαϊνά, ρυθμιζόμενα καθρεφτάκια διαστάσεων περίπου 40εκ χ 20εκ, τα οποία όμως, ο ενάγοντας, δεν έκανε χρήση, θεωρώντας ότι δεν του προσέφεραν πλήρες οπτικό πεδίο. Έβγαλε όμως έξω το κεφάλι του (όπως έπραττε σε κάθε διαδρομή), για να βλέπει τα νεύματα του Μ.Υ.1. Ενώ λοιπόν γινόταν η πιο πάνω διαδικασία, το DUMPER πήρε πορεία προς τον γκρεμό. Ο Μ.Υ.1 ένεψε στον ενάγοντα να σταματήσει, αλλά αυτός, δεν μπόρεσε να το πράξει, με αποτέλεσμα το DUMPER να κατρακυλήσει στον γκρεμό και να καταπέσει στο επόμενο διάζωμα, γεγονός που οδήγησε στον σοβαρό τραυματισμό του ενάγοντα. Έχοντας πλέον ως βάση τα πιο πάνω συμπεράσματα, έρχομαι στην τελευταία ενότητα αυτής της απόφασης που αφορά στην ανάλυση της νομικής πτυχής, στη διατύπωση, συναρτούμενων με τη νομική πτυχή, ειδικών συμπερασμάτων και τελικώς στην έκδοση της ετυμηγορίας του Δικαστηρίου. Η αγωγή έχει ως προεξάρχουσα νομική βάση το αστικό αδίκημα της αμέλειας. Η αμέλεια διέπεται από το άρθρο 51 του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ. 148, το οποίο κωδικοποιεί, όχι όμως εξαντλητικά, το αγγλικό κοινοδίκαιο που τυγχάνει εφαρμογής στην Κύπρο βάσει του άρθρου 29
(1)(γ) του περί Δικαστηρίων Νόμου 14/60, (βλ. Πάϊκος ν. Κοντεμενιώτης
(1989)1(Α) Α.Α.Δ. 50 και Στρατμάρκο Λτδ ν. Μιχαήλ
(1989)1(Ε) Α.Α.Δ. 453). Στην υπόθεση Σοφοκλέους ν. Καλογήρου
(1997)1 (Α) Α.Α.Δ. 369, 374, αναφέρθηκαν τα ακόλουθα: "Σε αγωγή για αμέλεια το βάρος απόδειξης το φέρει ο ενάγοντας. Στο σύγγραμμα Charlesworth & Percy on Negligence, 8η έκδοση, παρ. 5-22, το ζήτημα του βάρους απόδειξης τίθεται ως πιο κάτω: «Σε αγωγή για αμέλεια το βάρος απόδειξης το φέρει ο ενάγοντας, ο οποίος ισχυρίζεται αμέλεια, να αποδείξει το κάθε ένα από τα συστατικά στοιχεία του αστικού αδικήματος. Εναπόκειται επομένως στον ενάγοντα να δώσει μαρτυρία περί των γεγονότων επί των οποίων βασίζει την αξίωσή του για αποζημιώσεις. Η μαρτυρία του πρέπει να αποτελείται από γεγονότα είτε αποδειχθέντα ή αποδεκτά, και μετά την συμπλήρωση της εγείρονται δύο ζητήματα:
(1)Κατά πόσο με βάση εκείνη τη μαρτυρία μπορεί εύλογα να συναχθεί αμέλεια, και
(2)Κατά πόσο, υποθέτοντας ότι μπορεί εύλογα να συναχθεί, πράγματι συνάγεται αμέλεια». Στον τομέα των εργατικών ατυχημάτων, η νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου είναι ιδιαιτέρως πλούσια. Έχει νομολογηθεί ότι η υποχρέωση των εργοδοτών για την κατοχύρωση της ασφάλειας των εργαζομένων στον τόπο και κατά την εκτέλεση της εργασίας τους, επιβάλλει τη λήψη κάθε προφύλαξης που κατά λογική πρόβλεψη μπορεί να εκθέσει την ασφάλεια τους σε κίνδυνο. Στα πλαίσια του ευρύτερου αυτού καθήκοντος, ο κάθε εργοδότης έχει ειδική υποχρέωση έναντι των εργαζομένων του να παράσχει ένα ασφαλές σύστημα διεξαγωγής της εργασίας. Ομοίως, μέρος του γενικότερου καθήκοντος του εργοδότη, είναι η υποχρέωση να παράσχει και διατηρεί τον χώρο εργασίας ασφαλή (βλ. Μανθόπουλος Πλάστικς Λτδ ν. Χατζηϊωσήφ
(1983)1 C.L.R 291, Δήμος Λεμεσού ν. Χαραλάμπους
(1989)1 Α.Α.Δ. 423 και ). Η ευθύνη αυτή βαρύνει αποκλειστικά τον εργοδότη και δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να μετατεθεί στους ώμους του εργαζόμενου (βλ. Αγγελή v. Κάρκα κ.α
(2006)1 Α.Α.Δ. 1118). Στην υπόθεση United Brickworks Ltd v. Ευαγγέλου
(1992)1 Α.Α.Δ.123, 127 αναφέρονται τα εξής: "Η υποχρέωση του εργοδότη για την κατοχύρωση της ασφάλειας των εργοδοτουμένων του στον τόπο και κατά την εκτέλεση της εργασίας τους, επιβάλλει τη λήψη κάθε προφύλαξης που κατά λογική πρόβλεψη μπορεί να εκθέσει την ασφάλεια του εργοδοτούμενου σε κίνδυνο. Με την πρόοδο της τεχνολογίας και τη διεύρυνση των μηχανισμών αποτροπής κινδύνων κατά την εργασία, καθίσταται ευχερέστερη η πρόβλεψη των κινδύνων καθώς και η αποτροπή τους (βλ. μεταξύ άλλων Vassiliko Cement Works v. Stavrou
(1978)1 C.L.R. 389 και McCafferty v. Metropolitan Police Receiver
(1977)2 All E.R. 756 (C.A.)...". Στην προκειμένη περίπτωση, πρώτη και μεγαλύτερη εστία αμέλειας από πλευράς εναγόμενης, ήταν η μη χρησιμοποίηση του περιστρεφόμενου οχήματος φόρτωσης. Προκύπτει από τη μαρτυρία, πως, η εναγόμενη είχε στις τάξεις της ένα τέτοιο όχημα αλλά για άγνωστους λόγους, δεν χρησιμοποιήθηκε στη συγκεκριμένη περίπτωση. Όταν δε, ρωτήθηκε επί τούτου ο Μ.Υ.1, δεν έδωσε καμία εξήγηση. Αντίθετα, με τρόπο έκδηλα αμήχανο, αρκέστηκε να αναφέρει πως, αυτού, του είπαν να χρησιμοποιήσει το COMATSU και αυτό έπραξε. Προκύπτει επίσης από τη μαρτυρία - και τούτο αποτελεί και εύρημα του Δικαστηρίου - ότι, με τη χρησιμοποίηση του περιστρεφόμενου οχήματος, δεν θα χρειαζόταν το DUMPER του ενάγοντα να πλησιάζει σε απόσταση αναπνοής τον γκρεμό και έτσι, δε θα συνέβαινε ποτέ το επίδικο ατύχημα. Το DUMPER θα σταματούσε με ασφάλεια πίσω από τον περιστρεφόμενο φορτωτή - αντί για δίπλα, όπως έπρεπε με το COMATSU - και θα γινόταν η φόρτωση κατά τρόπο ασφαλή για τη σωματική ακεραιότητα του ενάγοντα. Η πιο πάνω παράλειψη απολήγει σε αποτυχία παροχής ασφαλούς συστήματος εργασίας από πλευράς της εργοδότριας εναγόμενης εταιρείας. Αυτή η αποτυχία ήταν άρρηκτα συνδεδεμένη με το ζημιογόνο γεγονός και κατ' επέκταση ενυπάρχει το στοιχείο της αιτιώδους συνάφειας. Μια δεύτερη εστία αμέλειας ήταν η παράλειψη δημιουργίας αναχώματος ή τουλάχιστον η τοποθέτηση κάποιων υλικών, αν όχι κατά μήκος ολόκληρης της άκριας του διαζώματος και της αρχής του γκρεμού, τουλάχιστον σε κάποια τακτά σημεία της διαδρομής. Το ανάχωμα θα επενεργούσε ως τροχοπέδη ή τουλάχιστον ως ορατή ένδειξη του σημείου όπου υπήρχε θανάσιμος κίνδυνος. Ερωτηθείς επί τούτων, ο Μ.Υ.1 πάλι δεν έδωσε πειστικές εξηγήσεις. Για το ανάχωμα, δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο να το ζήτησε ειδικά ο ενάγοντας - όχι πως ήταν δική του υποχρέωση να το πράξει - αλλά πρόβαλε ως δικαιολογία, το μεγάλο μήκος του διαζώματος. Η δικαιολογία αυτή όμως δεν απαλλάσσει την εναγόμενη από την υποχρέωση της να μην εξέθετε τον ενάγοντα σε αχρείαστο και απολύτως προβλεπτό κίνδυνο, κάτι που υπό τις περιστάσεις, έπραξε. Μια τρίτη εστία αμέλειας, συναρτώμενη και με την προηγούμενη, ήταν η παντελής απουσία οποιασδήποτε εποπτείας. Το εργασιακό καθήκον του ενάγοντα, να χειρίζεται ένα τεράστιο, βαρέως τύπου όχημα, κινούμενος με την όπισθεν ταχύτητα, παραπλεύρως ενός γκρεμού, ήταν εγγενώς και εξόχως επικίνδυνο. Ο επιστάτης του λατομείου ήταν 7 διαζώματα πιο κάτω και ουδόλως επόπτευε την όλη διαδικασία. Στο σημείο ήταν μόνο ο Μ.Υ.1, ο οποίος κατά την εκδοχή του δεν έδινε καν οδηγίες, απλά, έκανε εμφανή την παρουσία του και παρενέβαινε εάν και εφόσον υπήρχε ανάγκη. Στην πραγματικότητα βέβαια - συμφώνως της εκδοχής του ενάγοντα, η οποία αποτελεί και το επί τούτου εύρημα του Δικαστηρίου - έδινε υποτυπώδεις και εκ των πραγμάτων ανεπαρκείς και αναποτελεσματικές οδηγίες. Η υποχρέωση επόπτευσης απορρέει και από το άρθρο 13
(2)(στ)(ιι) του Περί Ασφάλειας και Υγείας Νόμου 89
(1)/96 (βλ. L.P Transbeton Ltd v. Σταύρου κ.α.
(2009)1 Α.Α.Δ 304). Συνεπώς επ' αυτού, υπήρχε και παράβαση καθήκοντος που απορρέει από τον Νόμο. Η εν γένει εμπειρία του ενάγοντος και η ενασχόληση του και στο πρόσφατο παρελθόν με ανάλογη εργασία, δεν εξάλειψε αυτή την υποχρέωση (βλ. Αλεξάνδρου v. Θεοδώρου Κυριάκος & Υιός Λτδ
(1997)1 Α.Α.Δ. 506). Ούτε, βέβαια, ήταν αρκετές, οι γενικές και πρόχειρες οδηγίες προς όλους τους οδηγούς, για τις οποίες έκαμε λόγο ο Μ.Υ.1. Σχετική με την υποχρέωση επιστασίας είναι και η υπόθεση Σωτηρίου v. CHAPO (INVESTMENTS) LTD
(2007)1 Α.Α.Δ 491, στην οποία εύστοχα, παρέπεμψε ο ευπαίδευτος συνήγορος του ενάγοντα κ. Κίτσιος. Η υπόθεση αυτή παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, αφού γίνεται και ειδική αναφορά στη σημασία του αναχώματος που εκεί, υπήρχε. Εν όψει όλων των πιο πάνω, κρίνω, ότι, η εναγόμενη υπήρξε αμελής και ευθύνεται σε μεγάλο βαθμό για το όλο ατύχημα. Η αμέλεια της όμως, δεν ήταν η μόνη και μοναδική αιτία του ατυχήματος. Και ο ενάγοντας βαρύνεται με συντρέχουσα αμέλεια, σε ποσοστό βέβαια, σαφώς μικρότερο. Η συντρέχουσα αμέλεια δεν εδράζεται σε καθήκον επιμέλειας που έχει ο ενάγοντας έναντι του εναγομένου ή κατ' ανάγκη σε παράβαση νομοθετικών προνοιών, αλλά στην επίδειξη αμέλειας από πλευράς του, στο να προφυλάξει επαρκώς τον εαυτό του. Το βάρος απόδειξης συντρέχουσας αμέλειας το φέρει ο εναγόμενος και δεν εναπόκειται στον ενάγοντα να το αποσείσει εκ προοιμίου (βλ. ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΛΑΤΟΩΝΙΑ ΛΤΔ v. MOHAMMAD AL SHARIF, Πολ.Εφεση 358/2008, ημερ. 17.1.2012). Αυτού λεχθέντος, το Δικαστήριο μπορεί να συμπεράνει την ύπαρξη συντρέχουσας αμέλειας από τη μαρτυρία του ίδιου του ενάγοντα ή από τα γεγονότα που στοιχειοθετούν το συμβάν, όπως διαπιστώνονται από το Δικαστήριο (βλ. Μιχαήλ v. Ιωάννου & Παρασκευαϊδης Λτδ κ.α.
(1998)1 Α.Α.Δ. 1494 και Clerk & Lindsell on Torts (16th edition) παρ.1-156). Στην προκειμένη περίπτωση - από την προϋπηρεσία του στην εναγόμενη εταιρεία και ευρύτερα, προκύπτει, ότι, ο ενάγοντας ήταν ένας έμπειρος οδηγός. Έτσι χαρακτήρισε και ο ίδιος τον εαυτό του, όταν ρωτήθηκε σχετικά κατά την αντεξέταση. Πέραν τούτου, τον χώρο του λατομείου και ειδικά το συγκεκριμένο διάζωμα όπου συνέβη το ατύχημα, το ήξερε πολύ καλά, έχοντας κάμει πολλές όμοιες διαδρομές και προηγουμένως. Τα στοιχεία αυτά σε συνάρτηση και με το γεγονός, ότι, δεν ασχολήθηκε να ρυθμίσει τα καθρεφτάκια του DUMPER και να κοιτάζει και από αυτά, έστω και αν δεν του προσέφεραν πλήρες οπτικό πεδίο, φρονώ, ότι, φέρει και αυτός ευθύνη με τον τρόπο που οδήγησε το DUMPER στον γκρεμό (βλ. σχετικά Σωτηρίου v. CHAPO (INVESTMENTS) LTD [ανωτέρω]). Εν όψει όλων των πιο πάνω και εφαρμόζοντας τα κριτήρια που τέθηκαν στην υπόθεση Χαριλάου v. Νικολάου
(2003)1 Α.Α.Δ. 1460,1471, καθορίζω το ποσοστό ευθύνης της εναγόμενης για το ατύχημα σε 75% και του ενάγοντα σε 25%. Καταληκτικά, στη βάση του προαναφερθέντος καθορισμού ποσοστού ευθύνης και του συμφωνημένου ποσού αποζημίωσης επί πλήρους ευθύνης, εκδίδεται απόφαση υπέρ του ενάγοντα και εναντίον της εναγόμενης για ποσό €97.700 (75% χ €130.000) πλέον νόμιμο τόκο από σήμερα πλέον έξοδα στην κλίμακα επιτυχίας (€50.000 - €100.000), όπως θα υπολογισθούν από τον πρωτοκολλητή και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο. (Υπ) .............................. Στ. N. Σταύρου, Α.Ε.Δ Πιστό Αντίγραφο Πρωτοκολλητής cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο