ΜARIUS CONSTANTIN APOSTOL ν. ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΥ, Αρ. Αγωγής: 1426/2011, 29/2/2016 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLAR:2016:A33 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΕΝΩΠΙΟΝ: Χρ. Γ. Φιλίππου, Α.Ε.Δ. Αρ. Αγωγής: 1426/2011 ΜΕΤΑΞΥ: ΜARIUS CONSTANTIN APOSTOL Ενάγοντας -και- ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΥ Εναγόμενος Ημερομηνία: 29 Φεβρουαρίου, 2016 Εμφανίσεις: Για τον ενάγοντα: Ο κ. Κ. A. Σέργης Ο εναγόμενος προσωπικά Α Π Ο Φ Α Σ Η Ο ενάγων αξιώνει με την αγωγή του από τον εναγόμενο γενικές και ειδικές αποζημιώσεις, νόμιμο τόκο και έξοδα για τον τραυματισμό του ο οποίος προκλήθηκε την 2.10.2009 στο χωριό Τερσεφάνου Λάρνακας συνεπεία εργατικού ατυχήματος το οποίο επισυνέβη ενώ ήταν εργοδοτούμενος του εναγόμενου και εργαζόταν σε αυτόν ως εργάτης - καλουψιής. Όπως ισχυρίζεται ο ενάγων στην Έκθεση Απαιτήσεως του - ισχυρισμός ο οποίος δεν αμφισβητήθηκε καθ΄οιονδήποτε τρόπο - το ατύχημα συνέβη όταν στην προσπάθεια του να βγάλει μια πρόκα από ένα καλούπι, η πρόκα εκσφενδονίστηκε και/ή πετάχτηκε και/ή εκτοξεύτηκε και καρφώθηκε και/ή κτύπησε τον ενάγοντα στο δεξί του μάτι με αποτέλεσμα να τραυματιστεί και να του προκληθούν σοβαρές σωματικές βλάβες, ζημιές και απώλειες. Με την έναρξη της ακροαματικής Διαδικασίας δηλώθηκε σειρά από παραδεκτά γεγονότα τα οποία και καταγράφω αμέσως στη συνέχεια: ΠΑΡΑΔΕΚΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ: - Ο εναγόμενος αποδέχεται πλήρη ευθύνη για το εργατικό ατύχημα ημερ. 2/10/2009 που επεσυνέβη στον ενάγοντα καθ' oν χρόνο ήταν εργοδοτούμενος του ως εργάτης-καλουψιής, ως οι λεπτομέρειες που αναφέρονται στην έκθεση απαιτήσεως. - Ο ενάγοντας τον Νοέμβριο του 2011 υπεβλήθηκε σε 2η χειρουργική επέμβαση στο δεξί μάτι σε νοσοκομείο της Ρουμανίας για διόρθωση μετατραυματικού καταρράκτη και τοποθετήθηκε ενδοφακός. Παρέμεινε εκτός εργασίας με άδεια ασθενείας για ένα μήνα. Μετά την ανάρρωση επανήλθε στην εργασία του ως καλουψιής. - Οι ειδικές αποζημιώσεις έχουν συμφωνηθεί ως εξής: 5 μήνες ως απώλεια απολαβών λόγω άδειας ασθενείας επί €800 μηνιαίως που ήταν ο μισθός του, σύνολο €4.000, πλέον €47,84 έξοδα ιατρικού πιστοποιητικού Γενικού Νοσοκομείου, €250 εξέταση και ιατρικό πιστοποιητικό του Δρος Μάριου Βαγιανού που αφορά το ιατρικό πιστοποιητικό ημερ. 15/2/2011 και €250 εξέταση και 2ο πιστοποιητικό του Δρος Μάριου Βαγιανού που αφορά το ιατρικό πιστοποιητικό ημερ. 15/12/2015, σύνολο €4.547,84σ. - Ο ενάγοντας παρά την ενδεδειγμένη θεραπεία στην οποία υπεβλήθη από τους θεράποντες ιατρούς συνεχίζει να παρουσιάζει ως μόνιμα κατάλοιπα τα οποία θα υφίστανται εφ' όρου ζωής πλέον, δυσφορία και μόνιμη αναπηρία λόγω 60% μείωσης της όρασης του στο δεξί μάτι συνεπεία του τραυματισμού του. Η μείωση της όρασης στο δεξί μάτι θα επηρεάζει τον ενάγοντα στην ανάγνωση, στο έντονο φως του ήλιου, θα δυσκολεύεται στην παρακολούθηση τηλεόρασης και δεν θα μπορεί με ακρίβεια να υπολογίσει αποστάσεις. Κατατέθηκαν εκ συμφώνου και για την αλήθεια του περιεχομένου τους τα ακόλουθα έγγραφα - ιατρικά πιστοποιητικά τα οποία σημειώθηκαν ως τεκμήρια: Τεκμήριο 1 Ιατρικό Πιστοποιητικό του Γενικού Νοσοκομείου Λάρνακας ημερ. 3/11/2010. Τεκμήριο 2 Βεβαίωση από Οφθαλμολογική Κλινική του Γενικού Νοσοκομείου Λάρνακας. Τεκμήριο 3 Ιατρικό Πιστοποιητικό ημερ. 15/2/2011 του Δρος Μάριου Βαγιανού. Τεκμήριο 4 Ιατρικό Πιστοποιητικό ημερ. 15/12/2015 του Δρος Μάριου Βαγιανού. Ενόψει των πιο πάνω δηλώσεων περί της αποκλειστικής ευθύνης του εναγόμενου, της συμφωνίας και της δήλωσης των ειδικών αποζημιώσεων που δικαιούται ο ενάγων και της εκ συμφώνου κατάθεσης των ιατρικών πιστοποιητικών και για την αλήθεια του περιεχομένου τους, το μόνο επίδικο ζήτημα που απομένει να αποφασιστεί και καθοριστεί είναι το ύψος των γενικών αποζημιώσεων συμπεριλαμβανομένης και της αξίωσης του ενάγοντα για μείωση της εισοδηματικής του ικανότητας. Από την παραδεκτή και επομένως αναμφισβήτητη μαρτυρία που προσκομίστηκε όπως περιγράφεται στα ιατρικά πιστοποιητικά (Τεκμ. 1 και 2), ο ενάγων κατά την ημερομηνία του ατυχήματος την 2.10.2009 ήταν ηλικίας 25 ετών απόλυτα υγιής, αρτιμελείς και χωρίς προβλήματα όρασης και στα δυο μάτια. Μετά τον τραυματισμό του ο ενάγων μεταφέρθηκε στο Γενικό Νοσοκομείο Λάρνακας στο Τμήμα Πρώτων Βοηθειών με διατιτραίνον τραύμα δεξιού οφθαλμού την 1610. Κατά την εξέταση από τη Δρ Α. Κυριακίδου, Διευθύντρια της Οφθαλμολογικής Κλινικής διαπιστώθηκε ότι υπέστη πολύ σοβαρό τραυματισμό στο δεξί μάτι. Είχε διατιτραίνον τραύμα κερατοειδούς από το κερατοσκληρικό όριο ώρα 7η προς το κέντρο του κερατοειδούς με ρήξη του σφιγκτήρα της ίριδας και πρόπτωση ίριδας στα χείλη του τραύματος. Η όραση του δεξιού οφθαλμού ήταν 6/60 και του αριστερού 6/6. Ο ενάγων εισήχθη στο χειρουργείο και υπό γενική αναισθησία η θεράπων ιατρός προέβη σε συρραφή του τραύματος κερατοειδούς με τέσσερα
(4)ράμματα 10/0 Ethilon, ανάταξη της ίριδας και του πρόσθιου θαλάμου με γενική αναισθησία αφού αντιμετωπίστηκε η υποκαλαιμία του. Η μετεγχειρητική πορεία του τραύματος ήταν ομαλή. Κατά τη νοσηλεία του στο Γενικό Νοσοκομείο Λάρνακας διαγνώστηκε αρχόμενος τραυματικός καταρράκτης, χωρίς υπεξάρθρημα φακού ή παθολογικά ευρήματα από το οπίσθιο ημιμόριο στο δεξί μάτι συνεπεία του τραυματισμού που υπέστη. Στις 08.10.2009 ο ενάγων πήρε εξιτήριο από το Γενικό Νοσοκομείο Λάρνακας με όραση 6/60, με αρχόμενο τραυματικό καταρράκτη και τραύμα σφιγκτήρα της ίριδας. Του δόθηκε αναρρωτική άδεια ενός μηνός. Ο ενάγων παρέμεινε υπό συνεχή παρακολούθηση στα εξωτερικά ιατρεία του Γενικού Νοσοκομείου Λάρνακας ανά μήνα. Σταδιακά του έγινε εξαίρεση των ραμμάτων και η όραση βελτιώθηκε με γυαλιά σε 6/
- Ο τραυματικός καταρράκτης εξελίχτηκε και η όραση μειώθηκε σε 6/24 οπότε και του συνεστήθη εγχείρηση καταρράκτη. Σύμφωνα με το Τεκμ. 2 στις 8.07.2010 παραπέμφθηκε στο Γενικό Νοσοκομείο Λεμεσού στον Δρ Χρίστο Μαυρομάτη, Διευθυντή Οφθαλμολογικής Κλινικής του Γενικού Νοσοκομείου Λεμεσού στο Τμήμα Υαλοειδεκτομής για εγχείρηση τραυματικού καταρράκτη. Λόγω του ότι η λίστα αναμονής ήταν πολύ μεγάλη ο ενάγων δεν μπορούσε να χειρουργηθεί άμεσα. Ο ενάγων, για εκτίμηση της κατάστασης του και για λήψη δεύτερης γνώμης επισκέφτηκε τον ιδιώτη χειρούργο οφθαλμίατρο Δρα Μ. Βαγιανό στη Λάρνακα την 15.02.
- Σχετικό είναι το ιατρικό πιστοποιητικό που εξέδωσε (Τεκμ. 3). Αυτός αφού τον εξέτασε διαπίστωσε ότι ο δεξιός οφθαλμός του παρουσιάζει ουλή στο κερατοειδή και μέρος της ίριδας είναι εγκλωβισμένο στο εσωτερικό μέρος της τομής το οποίο δημιουργεί παραμόρφωση της κόρης. Διαπίστωσε και αυτός όπως και η Δρ Α. Κυριακίδου ότι πάσχει από μετατραυματικό καταρράκτη από την εικόνα του οποίου συμπέρανε ότι υπάρχει και ρήξη του περιφακίου. Στον βυθό δεν διαπίστωσε παθολογικά ευρήματα. Διαπίστωσε επίσης ότι η οπτική οξύτητα του δεξιού τραυματισμένου οφθαλμού ήταν μηδαμινή 0.1 (6/60) και στον αριστερό οφθαλμό ήταν 6/
- Η ενδοφθάλμια πίεση είναι φυσιολογική και στα δύο μάτια. Ο Δρ Μ. Βαγιανός συμπερασματικά διαπίστωσε ελαττωμένη οπτική οξύτητα στον δεξιό οφθαλμό η οποία οφείλεται σε τρεις λόγους: (α) στην ουλή στον κερατοειδή που δημιουργήθηκε από τον τραυματισμό, (β) στην παραμόρφωση της κόρης και (γ) στον μετατραυματικό καταρράκτη. Του συνέστησε σαν πρώτο βήμα για αποκατάσταση όσο το δυνατό καλύτερης οπτικής οξύτητας να υποβληθεί σε επέμβαση καταρράκτη, με πιθανή υαλοειδοκτομή, ιριδοπλαστική και ένθεση ενδοφακού. Με την εν λόγω εγχείρηση προσδοκούσε να αποκτήσει μια κάπως βελτιωμένη οπτική οξύτητα γύρω στο 0.5 (6/12). Το κόστος των επεμβάσεων αυτών που εισηγήθηκε ο Δρ Μ. Βαγιανός θα ήταν €3.500 - €4.000 με παραμονή εκτός εργασίας για περίοδο ενός μηνός. Ο ενάγων επειδή δεν είχε την οικονομική δυνατότητα να υποβληθεί στην πιο πάνω χειρουργική επέμβαση του δεξιού οφθαλμού του στη Κύπρο, μετέβη στην πατρίδα του τη Ρουμανία όπου υποβλήθηκε τον Νοέμβριο του 2011 σε δεύτερη χειρουργική επέμβαση μετατραυματικού καταρράκτη στο δεξιό οφθαλμό και τοποθέτηση ενδοφακού και αναγκαστικά παρέμεινε εκτός εργασίας για χρονική περίοδο ενός μηνός. Ο Δρ Μ. Βαγιανός επενεξέτασε τον ενάγοντα για εκτίμηση της σημερινής του κατάστασης την 14.12.2015, σχετικό είναι το ιατρικό του πιστοποιητικό (τεκμ. 4). Διαπίστωσε τη χειρουργική επέμβαση στην οποία υποβλήθηκε ο ενάγων για μετατραυματικό καταρράκτη και τοποθέτηση ενδοφακού ο οποίος βρισκόταν στη σωστή του θέση. Παρουσίαζε παραμόρφωση της κόρης λόγω εγκλωβισμού μέρους της ίριδας στο αρχικό διαμπερές τραύμα κερατοειδούς. Η καλύτερη δυνατή οξύτητα στο δεξί οφθαλμό είναι 4/10 (40%) λόγω την μετατραυματικής μυδρίασης και κυρίως λόγω της ουλής στον κερατοειδή η οποία προκαλεί ανώμαλο αστιγματισμό. Η οπτική οξύτητα στον αριστερό οφθαλμό είναι 10/10 (100%). Όπως διαπίστωσε επίσης ο Δρ Μ. Βαγιανός η ορατότητα του στο δεξί μάτι έχει μειωθεί κατά 60% και η βλάβη αυτή είναι μόνιμη και μη ανατρέψιμη. Ο ενάγων παρά την ενδεδειγμένη θεραπεία στην οποία υποβλήθηκε από τους θεράποντες ιατρούς συνεχίζει να παρουσιάζει ως μόνιμα κατάλοιπα και θα υφίσταται εφόρου ζωής ταλαιπωρία, δυσφορία και μόνιμη αναπηρία λόγω μείωσης της ορατότητας του στο δεξί μάτι κατά 60%, συνεπεία του τραυματισμού του. Υπέφερε από πόνους, υπέστηκε δύο χειρουργικές επεμβάσεις στο δεξί μάτι, ταλαιπωρήθηκε ψυχολογικά και σωματικά σε μεγάλο βαθμό και λόγω της μειωμένης όρασης του στο δεξί μάτι έχει επηρεαστεί η ζωή του σημαντικά αφού δυσκολεύεται στην ανάγνωση γιατί το μάτι του κουράζεται εύκολα και όταν κουραστεί δακρύζει. Ο ήλιος και γενικά το έντονο φως τον ενοχλούν και επηρεάζουν την ορατότητα στο δεξί του μάτι. Επίσης, έχει πρόβλημα στην παρακολούθηση τηλεόρασης αφού τον ενοχλεί το φως της τηλεόρασης και το μάτι του κουράζεται εύκολα αλλά και στον υπολογισμό των αποστάσεων. Όλα τα πιο πάνω που αφορούν την ιατρική μαρτυρία και προέρχονται από τα παραδεκτά γεγονότα σε σχέση με τον τραυματισμό και τις συνέπειες που είχε και θα έχει στο μέλλον αυτός στον ενάγοντα παρέμειναν αναμφισβήτητα και καθίστανται ταυτόχρονα ευρήματα μου. Ο ευπαίδευτος συνήγορος του ενάγοντος προέβη σε μια εμπεριστατωμένη αγόρευση η οποία θα πρέπει να πω ότι μου στάθηκε βοηθητική για την εξαγωγή των συμπερασμάτων μου. Εκτός από την παράθεση των γεγονότων που αφορούν την έκταση του τραυματισμού του ενάγοντος και τις συνέπειες που είχε και θα έχει σε αυτόν στο μέλλον παρέπεμψε το Δικαστήριο στην υπάρχουσα νομολογία αλλά και πρωτόδικες αποφάσεις που αφορούν τραυματισμό σε μάτι και απώλεια της όρασης. Η έρευνα μου όμως επεκτάθηκε και σε άλλες σχετικές. Σε αυτές θα αναφερθώ στο κατάλληλο σημείο της απόφασης μου. Από πλευράς εναγομένου δεν υπήρξε οποιαδήποτε εισήγηση και αφέθηκε το ζήτημα να αποφασιστεί από το Δικαστήριο. ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΓΕΝΙΚΩΝ ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΕΩΝ Το Δικαστήριο είναι επιφορτισμένο με το καθήκον υπολογισμού των γενικών αποζημιώσεων του φυσικού πόνου, της ταλαιπωρίας, της απώλειας των ανέσεων και απολαύσεων της ζωής που υπέστη ο ενάγων σαν συνέπεια του τραυματισμού του. Οι αποζημιώσεις που επιδικάζονται από τα Δικαστήρια πρέπει να είναι δίκαιες και λογικές. Όπως έχει επανειλημμένα λεχθεί, οι χρηματικές αποζημιώσεις δεν αποκαθιστούν την υγεία του θύματος του αστικού αδικήματος. Γι' αυτό, δεν αποτελούν τέλειο μέτρο αποκατάστασης είναι όμως το καλύτερο γνωστό μέσο αποκατάστασης. Η χρηματική αποζημίωση συναρτάται άμεσα με τη σοβαρότητα των τραυμάτων, τον πόνο, την οδύνη, τη δυσχέρεια που προκαλούν (τα τραύματα) και τη διάρκειά τους. Όπου οι κακώσεις προκαλούν μόνιμη αναπηρία και δυσχέρεια στην ανθρώπινη λειτουργία, οι αποζημιώσεις αποτιμούνται με βάση τη μακροχρόνια προοπτική. Όταν, ως αποτέλεσμα των κακώσεων, μειώνεται η ικανότητα για εργασία, η αποζημίωση αντιστοιχεί προς τη ζημία η οποία κατά λογική πρόβλεψη θα προκύψει. Όπως τονίστηκε στην υπόθεση Paraskevaides (Overseas) Ltd v. Christofi,
(1982)1 C.L.R.789 «Το ποσό που επιδικάζεται πρέπει να είναι κοινωνικά αποδεκτό. Συνεπώς η κοινωνική δεοντολογία κατά τον ουσιώδη χρόνο είναι σε κάθε περίπτωση παράγοντας σχετικός προς το έργο μας, ειδικά σε σχέση με μη χρηματική απώλεια. Η χρηματική ζημιά ως περισσότερο επιδεκτική μαθηματικού υπολογισμού εξαρτάται λιγότερο από κοινωνικά κριτήρια. Στόχος του εγχειρήματος είναι η κατάληξη, στο τέλος της πορείας σε αριθμό που είναι δίκαιος και εύλογος κάτω από τις περιστάσεις της υπόθεσης.» Επίσης στην υπόθεση Μαυροπετρή v. Γεωργίου Λουκά,
(1995)1 Α.Α.Δ. 66 έχει λεχθεί ότι είναι σταθερή η τάση για ελευθεροποίηση των ποσών που επιδικάζονται ως γενικές αποζημιώσεις η οποία καταλήγει σε αύξηση τους σε σύγκριση με εκείνο που θεωρείτο το μέτρο στο παρελθόν έτσι που να τοποθετείται μεγαλύτερη αξία στον ανθρώπινο πόνο και στις αγωνίες της ανικανότητας. Σε κάθε περίπτωση πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι πραγματικότητες, όπως μπορούν να εξακριβωθούν, με γνώμονα και την αγοραστική αξία του χρήματος κατά τον χρόνο της επιδίκασης των αποζημιώσεων ως αυτοτελή παράγοντα αλλά και ως συγκριτικό όταν ανατρέχουμε σε υποθέσεις του παρελθόντος στο βαθμό που αυτές σε περιπτώσεις αυτής της φύσεως θα μπορούσε να είναι βοηθητικές (βλ. Fysko v. Γεωργίου
(1991)1 Α.Α.Δ. 1014, 1029 και την A. Panayides Contracting Ltd v. Χαραλάμπους
(2004)1 Α.Α.Δ. 41). Πρέπει επίσης να λαμβάνεται υπόψη η συνεχής μείωση της αξίας του χρήματος Polycarpou v. Adamou
(1988)1 C.L.R. 727. Τελικά σκοπός των αποζημιώσεων είναι η αποκατάσταση του θύματος του αστικού αδικήματος στη θέση στην οποία εύλογα θα μπορούσε να αναμένεται ότι θα βρισκόταν εάν δεν τραυματιζόταν. Αυτή είναι η βασική αρχή η οποία διέπει τον καθορισμό των αποζημιώσεων στο δίκαιο των αστικών αδικημάτων (βλ. Βαρβάρα Χρίστου Μιχαήλ v. Φίλιος Γ. Συκοπετρίτη Λτδ,
(2000)1 Α.Α.Δ. 1049). Στην υπόθεση Ερωτοκρίτου κ.ά v. Καραολή,
(1998)1 Α.Α.Δ. 445 επισημαίνεται ότι οι προηγούμενες αποφάσεις αναφορικά με αποζημιώσεις, μόνο ενδεικτική σημασία μπορούν να έχουν γιατί κάθε ειδική περίπτωση διαφέρει ανάλογα με το είδος και την έκταση του τραυματισμού καθώς και τις ιδιαίτερες συνθήκες κάθε υπόθεσης. Όπως τονίστηκε επίσης στην απόφαση Φωτίου v. Νεοφύτου κ.α.
(2005)1 Α.Α.Δ. 1511: «Τα Δικαστήρια κατά τον καθορισμό τους ύψους των γενικών αποζημιώσεων αντλούν καθοδήγηση και λαμβάνουν υπόψη το ύψος των αποζημιώσεων που έχουν επιδικασθεί σε προηγούμενες υποθέσεις, εφόσον βέβαια υπάρχει κάποια αναλογία στην έκταση των κακώσεων και τα επακόλουθα τους, πάντοτε όμως και υπό το φως των αλλαγών τόσο της αγοραστικής αξίας του χρήματος όσο και των εξελίξεων της νομολογίας, σε συνάρτηση με όποιους άλλους παράγοντες επιδρούν στην περίπτωση.» Η νομολογία αποκαλύπτει σταθερή άνοδο του επιπέδου των γενικών αποζημιώσεων, τάση που αντανακλά μεγαλύτερη ευαισθησία για τον ανθρώπινο πόνο, την αγωνία της αναπηρίας και τη ψυχική οδύνη από την περιθωριοποίηση από τις συνήθεις δραστηριότητες του ανθρώπου (βλ. μεταξύ άλλων την Paraskevaides (Overseas) Ltd v. Christofi και την Polycarpou v. Adamou (πιο πάνω), την Φοινικαρίδης κ.α. v. Γεωργίου κ.ά.
(1991)1 Α.Α.Δ. 475, την Παναγή ν. Θεοδώρου,
(1992)1 (Β) Α.Α.Δ. 1303 και την Κωνσταντίνου ν. Ιωάννου
(1993)1 Α.Α.Δ. 669). Από τις πιο κάτω υποθέσεις στις οποίες με παρέπεμψε ο ευπαίδευτος συνήγορος του ενάγοντος αλλά και από δική μου έρευνα κρίνω ότι θα μπορούσα να αντλήσω καθοδήγηση σε σχέση με το ύψος της αποζημίωσης που θα πρέπει να επιδικασθεί στον ενάγοντα χωρίς να παραγνωρίζω το γεγονός ότι η κάθε μια εξετάστηκε κάτω από τα δικά της διακριτά περιστατικά, αφορούσαν όμως τραυματισμό μερικές μεταξύ άλλων και στο μάτι ή στα μάτια και απώλεια όρασης: Η υπόθεση Παναγή v. Θεοδώρου κ.ά.,
(1992)1 Α.Α.Δ. 1303, αφορούσε τραυματισμό σε τροχαίο ατύχημα ενός νέου ανθρώπου ηλικίας 32 ετών, ο οποίος υπηρετούσε ως λοχαγός στην Εθνική Φρουρά και ο οποίος απώλεσε, μεταξύ άλλων εξίσου σοβαρών τραυμάτων που υπέστη και τον αριστερό του οφθαλμό. Στην υπόθεση εκείνη είχε ληφθεί υπόψη από το πρωτόδικο Δικαστήριο η υπόθεση Αλουπού κ.α. v. X¨ Γεωργίου κ.ά.,
(1984)1 ΑΑΔ 475 όπου είχε προσδιοριστεί αποζημίωση Λ.Κ.9.000 για απώλεια του ματιού και είχε μειωθεί από το Εφετείο στο ποσό των Λ.Κ.7.000 (η υπόθεση εκείνη εκδικάστηκε το 1982), έτσι επιμέρισε την αποζημίωση σε σχέση με την απώλεια του ματιού στο ποσό των Λ.Κ.8.000. Το Α. Δ. επανέλαβε τις αρχές που πρoέκυψαν από την απόφαση Paraskevaides (Overseas) Ltd v. Χριστοφή (πιο πάνω) όπου είχε σημειωθεί μια σημαντική εξέλιξη στον τομέα των αποζημιώσεων η οποία εμπεδώθηκε και στην Πολυκάρπου κ.α. v. Αδάμου (πιο πάνω) όπου στην μεν πρώτη διακηρύχθηκε η ανάγκη για αναπροσαρμογή του μέτρου της αποζημίωσης για μια πιο δίκαιη και φιλελεύθερη αποτίμηση του ανθρώπινου πόνου και των πολλαπλών στερήσεων που προκαλούν οι αναπηρίες στα θύματα αμέλειας. και περαιτέρω υποσημειώνει μια ωριμότερη αντίληψη για την αξία του ανθρώπου. Στην δε δεύτερη υπογραμμίστηκε ότι οι προηγούμενες επί του θέματος αποφάσεις δεν αποτελούν δεσμευτικό προηγούμενο υπό την έννοια της αρχής του state decisis, αλλά παρέχουν καθοδήγηση∙ ενώ οι αλλοδαπές αποφάσεις λειτουργούν καθοδηγητικά ως προς το ποσό των αποζημιώσεων μέσα όμως από τις πραγματικότητες της χώρας μας. Στη βάση λοιπόν αυτων των αρχών το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε ότι το συνολικό ποσό των Λ.Κ.16.000 που είχε επιδικαστεί ως γενικές αποζημιώσεις, ήταν ανεπαρκές και το αντικατέστησε σε Λ.Κ.30.000 χωρίς να υπεισέλθει στα επιμέρους ποσά για κάθε τραυματισμό ξεχωριστά. Η υπόθεση Τρύφωνος v. Σωτηρίου,
(2000)1 Α.Α.Δ. 1305, αφορούσε νεαρό ηλικίας 22 ετών και ο οποίος ουσιαστικά είχε τυφλωθεί πλήρως λόγω του τραυματισμού του σε τροχαίο ατύχημα. Σύμφωνα με την ιατρική μαρτυρία διαπιστώθηκε ολική τύφλωση στο δεξιό οφθαλμό και μόνο μερική ασθενής αντίληψη φωτός στον αριστερό που τον κατέστησε έτσι εξαρτώμενο πλέον άτομο, παράγοντας ο οποίος λήφθηκε σοβαρά υπόψη. Το εφετείο αύξησε το ποσό των γενικών αποζημιώσεων από Λ.Κ.100.000 στις Λ.Κ.150.000 κρίνοντας ότι ήταν έκδηλα ανεπαρκές το επιδικασθέν ποσό καθώς «Η πλήρης τύφλωση ενός νεότατου ανθρώπου δεν μπορεί παρά να έχει τραγικές, σαρωτικές και καταλυτικές συνέπειες σε κάθε πτυχή της ζωής του. Ούτε μπορεί να προσφέρουν βάση σύγκρισης οι υποθέσεις που αφορούν απώλεια ενός ματιού όπως ήταν η Παναγή v. Θεοδώρου.» Είναι φανερόν ότι σε αυτή την υπόθεση σοβαρός παράγοντας που λήφθηκε υπόψη ήταν πλήρης πλέον εξάρτηση σε όλη του τη ζωή ενός νεαρού προσώπου. Η υπόθεση Αντωνίου v. Συνεργατικού Ταμιευτηρίου Δημοσίων Υπαλλήλων Λευκωσίας Λτδ
(2004)1 Α.Α.Δ. 37 όπου ο εφεσείων ήταν ηλικίας 70 ετών δεν είχε απολέσει πλήρως την όραση του αφού με το τραυματισμένο του οφθαλμό θα μπορούσε να προβαίνει σε μέτρηση δακτύλων σε απόσταση 40 εκ. Το Ανώτατο Δικαστήριο θεώρησε το ποσό των Λ.Κ.60.000 ως ανεπαρκείς και το αύξησε σε Λ.Κ.80.000. Η υπόθεση αυτή κρίνω ότι δεν μπορεί να παράσχει ικανοποιητική καθοδήγηση καθώς τόσο η ηλικία του θύματος όσο και οι συνέπειες που είχε σε αυτόν ο τραυματισμός του συνεπεία της προηγούμενης απώλειας της όρασης του άλλου οφθαλμού του θα είχε πλέον καταλυτικές συνέπειες για το υπόλοιπο της ζωής του. Θα λάβω επίσης υπόψη μου ακόμα δύο υποθέσεις με τραυματισμό στο μάτι και απώλεια όρασης. Η πρώτη είναι η υπόθεση Ηρακλέους v. Πέτρου,
(1994)1 ΑΑΔ 239 και αφορούσε τραυματισμό που υπέστη κοπέλα 19 χρόνων σε τροχαίο ατύχημα το 1983 η οποία ουσιαστικά έχασε την όραση της από το ένα μάτι και επηρεάστηκε σε κάποιο βαθμό και το άλλο. Είχε τραυματισθεί και στα δύο μάτια. Η εφεσείουσα μόλις είχε αποφοιτήσει από το Λύκειο με άριστα και λίγες μέρες πριν από το ατύχημα είχε βρει δουλειά σαν πωλήτρια με μισθό £100 τον μήνα, αναμένοντας διορισμό σε δημόσια θέση. Έκανε θεραπεία στην Κύπρο και στο εξωτερικό. Μέχρι το 1987 υπέστη συνολικά τέσσερις εγχειρήσεις στα μάτια, που ήσαν επώδυνες και πολύπλοκες. Της αφαιρέθηκαν οι φακοί των δύο ματιών και σε δύο περιπτώσεις έγινε υαλοειδεκτομή. Σαν αποτέλεσμα, η οπτική οξύτητα του αριστερού ματιού ήταν 6/60 που σήμαινε ουσιαστικά ότι η όραση του ήταν εκμηδενισμένη. Το δεξί μάτι είχε περίπου 70% κανονική όραση με την χρήση πάντοτε φακών και γυαλιών. Υπήρξε διαφωνία μεταξύ των εμπειρογνωμόνων γιατρών των διαδίκων σχετικά με τον μελλοντικό κίνδυνο αποκόλλησης του αμφιβληστροειδούς, που θα οδηγούσε σε επιδείνωση της κατάστασης της εφεσείουσας. Ο πρωτόδικος Δικαστής δέχθηκε την άποψη του εφεσίβλητου ότι δεν υπήρχε ουσιαστικός κίνδυνος τέτοιας αποκόλλησης. Της επιδικάστηκε ποσό Λ.Κ.13.000 το οποίο κρίθηκε κατ΄έφεση έκδηλα ανεπαρκές και αυξήθηκε σε Λ.Κ.25.000. Η δεύτερη είναι η υπόθεση Θεοδούλου v. Α. Panayides Contracting Ltd,
(1999)1 AAΔ.234 και αφορούσε τραυματισμό που προκλήθηκε συνεπεία εργατικού ατυχήματος την 18.09.1990 με θύμα έμπειρο οικοδόμο 35 ετών κατά τον χρόνο του ατυχήματος ο οποίος υπέστη σοβαρό τραύμα στον αριστερό οφθαλμό με μόνιμη απώλεια οράσεως και εναπομείνασα όραση του οφθαλμού του μεταξύ 15% - 35%. Του επιδικάσθηκε το ποσό των Λ.Κ.15.000 ποσό το οποίο επικυρώθηκε κατ΄έφεση. Η απόφαση στην Αγ.1285/2012 ημερ.20.05.2015 Οικονομίδη v Ecova Trading Ltd, του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λεμεσού ο αδελφός δικαστής Δ. Κίτσιος Α.Ε.Δ, που εκδίκασε την υπόθεση έλαβε υπόψη μεταξύ άλλων την πιο πάνω νομολογία, τον τραυματισμό του ενάγοντος, ήτοι ότι ουσιαστικά το αριστερό του μάτι έχει υποστεί μόνιμη, σχεδόν πλήρη απώλεια όρασης (πέρα από 9/10), το νεαρό της ηλικίας του (21 ετών κατά το ατύχημα), την καθοριστική αλλαγή στις κοινωνικές και επαγγελματικές του υποχρεώσεις ως και στην καθημερινή του ζωή. Ο ενάγων εξαιτίας του τραυματισμού του δεν μπορούσε να επιστρέψει στην εργασία του όπως και δεν επέστρεψε μέχρι και την εκδίκαση της υπόθεσης και έτσι δεν εργαζόταν. Κρίθηκε το ποσό των €100.000,00 ως εύλογο και δίκαιο. Η απόφαση στην υπόθεση Χαράλαμπου Παλάοντα v. Σωτήρη Χριστοφή, Aγ. 6108/2007 επίσης του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λεμεσού ημερ. 28.09.2011 όπου η Π.Ε.Δ. κα Δ. Σωκράτους λαμβάνοντας υπόψη την ηλικία του ενάγοντος, ο οποίος ήταν 26 ετών κατά την ημερομηνία του δυστυχήματος, το γεγονός ότι η όραση του στο ένα μάτι μειώθηκε κατά 90%, τις αντικειμενικές δυσκολίες αλλά και τις υποκειμενικές δυσχέρειες του ενάγοντος επιδίκασε το ποσό των €120.000,
- Ο τραυματισμός στην υπόθεση εκείνη ήταν εμφανώς σοβαρότερος από την προκείμενη εφόσον εκτός του τραυματισμού στο αριστερό μάτι το θύμα τραυματίστηκε και στο πρόσωπο με αποτέλεσμα να παρέμεναν ακόμα δύσμορφες ουλές. Πέραν αυτού, λόγω του κτυπήματος στο αριστερό μάτι έχει συχνά έντονους πονοκεφάλους και αίσθημα ζάλης γι΄αυτό και παρακολουθείται και από άλλο ιατρό. Υπάρχει κίνδυνος αποκόλλησης του αμφιβληστροειδούς και δημιουργίας γλαυκώματος με χειρότερες επιπτώσεις στο αριστερό του μάτι και την ανάγκη περαιτέρω χειρουργικών επεμβάσεων. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο τραυματισμός του θύματος σε αυτή την υπόθεση και οι συνέπειες του ήταν εμφανώς πιο σοβαρές από αυτές του ενάγοντος στην προκείμενη υπόθεση. Ήταν η εισήγηση από πλευράς ενάγοντος λαμβάνοντας υπόψη τη μόνιμη βλάβη στο δεξί μάτι του ενάγοντος, τον επηρεασμό στην καθημερινότητα του όπως τη μείωση της ικανότητας του να παρακολουθεί τηλεόραση και στη χρήση ηλεκτρονικού υπολογιστή και η μείωση της ικανότητας του στην ανάγνωση καθώς και οι φοβίες του ενάγοντος να μην πάθει ζημιά και το υγιές μάτι του και να τυφλωθεί, συνηγορούν στο ότι θα πρέπει να δοθεί υπό τις περιστάσεις και κάποιο ποσό συνολικά για μείωση της εργασιακής ικανότητας του και όπως αυτό καθοριστεί στις €30.
- Η εισήγηση δεν με βρίσκει απόλυτα σύμφωνο για τους ακόλουθους λόγους. Ο ενάγων μετά το ατύχημα και την πρώτη εγχείριση που υπέστη επέστρεψε στην εργασία του σε ένα μήνα. Εδώ πράγματι υπάρχει διάσταση με παραδεκτό γεγονός που δηλώθηκε και το οποίο σύμφωνα με τη νομολογία μας θα ληφθεί υπόψη, ότι δηλαδή ο ενάγων: «Παρέμεινε εκτός εργασίας με άδεια ασθενείας για ένα μήνα» με αυτό που εκ συμφώνου διορθώθηκε και αναφέρεται στο Τεκμ. 1, το ιατρικό πιστοποιητικό της Δρος Α. Κυριακίδου, το οποίο καταχωρήθηκε και για την αλήθεια του περιεχομένου του, ότι του δόθηκε αναρρωτική άδεια από 02.10.2009 μέχρι 08.09.
- Παρόμοια και όταν υπεβλήθη στη δεύτερη εγχείριση στη χώρα του δικαιολογείτο από τον Δρ Μ. Βαγιανό παραμονή εκτός εργασίας διά περίοδο ενός μηνός. Παρόλα αυτά δηλώθηκε εκ συμφώνου απώλεια απολαβών για 5 μήνες και η οποία θα του αποδοθεί ως ειδική αποζημίωση. Δεν έχω αμφιβολία ότι ο ενάγων θα επηρεαστεί στην άσκηση του επαγγέλματος του εργάτη - καλουψιή που έκανε πριν να υποστεί το ατύχημα καθώς πλέον η έκθεση στον ήλιο θα τον επηρεάζει όπως και στον υπολογισμό αποστάσεων. Δεν τέθηκε υπόψη του Δικαστηρίου με μαρτυρία το μορφωτικό επίπεδο του ενάγοντος ή τυχόν άλλες εκπαιδεύσεις του σε οποιονδήποτε τομέα ή άλλες δεξιότητες του. Δεν τέθηκε επίσης ενώπιον μου οποιαδήποτε μαρτυρία εκ μέρους του για ενέργειες του προς σκοπό εξεύρεσης άλλης εργασίας όπου δεν θα είναι αναγκασμένος να εκτίθεται για ώρα σε φυσικά φαινόμενα τα οποία τον επηρεάζουν όπως είναι ο ήλιος και ποια ενδεχομένως θα ήταν τα εισοδήματα του σε μια τέτοια εργασία. Με τα στοιχεία που τέθηκαν ενώπιον μου δεν είναι δυνατόν να προκαθοριστεί η έκταση των δυσμενών επιδράσεων στα εισοδήματα του ενάγοντος που θα επέτρεπαν την επιδίκαση αποζημίωσης για μείωση της εργασιακής του ικανότητας με εφαρμογή του συντελεστή και πολλαπλασιαστέου. Είναι γεγονός ότι ελλείψει αξιόπιστων στοιχείων για αυτά τα ζητήματα και για το γεγονός ότι ο ενάγων επέστρεψε στην προηγούμενη εργασία του, ως έγινε παραδεκτό γεγονός, ένα μήνα μετά τον τραυματισμό του, και ελλείψει μαρτυρίας κατά πόσο είναι σε θέση να εργαστεί στο μέλλον στην ίδια εργασία ή σε άλλη, δεν κρίνω σκόπιμο να καταπιαστώ με υπολογισμό απώλειας μελλοντικών απολαβών διά της μεθόδου του συντελεστή και πολλαπλασιαστέου. Παρόλα αυτά όπως προανέφερα σίγουρα τέτοια επίδραση υπάρχει σε σχέση με την μείωση της δυνατότητας του να αποδίδει όπως και πριν από το ατύχημα στη συγκεκριμένη εργασία, αυτό μπορεί να συναχθεί και με βάσει τους κανόνες της λογικής, αυτός ο παράγοντας κατά τη κρίση μου μπορεί και έτσι θα γίνει να ληφθεί υπόψη κατά τον προσδιορισμό των γενικών αποζημιώσεων με την ανάλογη προσαρμογή τους προς τα άνω (βλ. Τηλεμάχου v. Παπακυριακού
(1986)1 ΑΑΔ 705, 723 και Παναγή v. Θεοδώρου (πιο πάνω). Ήταν η εισήγηση του ευπαίδευτου συνηγόρου του ενάγοντος, λαμβάνοντας υπόψη το είδος των τραυμάτων που υπέστη ο ενάγων, την ηλικία του είκοσι πέντε
(25)ετών κατά την ημερομηνία του ατυχήματος, και τριάντα
(30)ετών σήμερα, τον πόνο την ταλαιπωρία, τη θεραπεία που υπέστη, τις δυο χειρουργικές επεμβάσεις στο δεξί μάτι τα κατάλοιπα και την μόνιμη αναπηρία από τον τραυματισμό στο δεξί μάτι δηλαδή την απώλεια 60% της όρασης του από το μάτι αυτό, της μετατραυματικής μυδρίασης, της ουλής στον κερατοειδή που προκαλεί ανώμαλο στιγματισμό και την παραμόρφωση της κόρης λόγω εγκλωβισμού μέρους της ίριδας από το αρχικό διαμπερές τραύμα κερατοειδούς τα οποία είναι μόνιμα και μη ανατρέψιμα, τον αντίκτυπο στην καθημερινότητα του ενάγοντος αφού επηρεάζεται στην ανάγνωση, στην παρακολούθηση τηλεόρασης ή στην χρήση υπολογιστή καθότι ζαλίζεται, το πρόβλημα στο έντονο φως και λαμβάνοντας καθοδήγηση από τις πιο πάνω αποφάσεις ότι το ποσό των €100.000,00.- ανταποκρίνεται ως δίκαιη και εύλογη αποζημίωση για τις σωματικές βλάβες που υπέστη ο ενάγων συνεπεία του εργατικού ατυχήματος στις 02.10.2009. Έχοντας υπόψη την πιο πάνω αναφερόμενη νομολογία και έχοντας κατά νουν τη σωματική βλάβη που υπέστη ο ενάγων στο δεξί του μάτι και τα επακόλουθα που είχε και θα έχει στο μέλλον στον ενάγοντα η μόνιμη πλέον μείωση της όρασης του δεξιού ματιού του κατά 60%, όπως καταγράφεται πιο πάνω, κρίνω ότι δίκαιη αποζημίωση του ενάγοντος υπό μορφή γενικών αποζημιώσεων θα ήταν αυτή του ποσού των €80.000,00. Επιδικάζονται επίσης στον ενάγοντα €4.547,84σ. ειδικές αποζημιώσεις. Σε σχέση με τους τόκους επί των επιδικασθέντων ποσών θα λάβω υπόψη μου την υπόθεση Φοινικαρίδη v. Γεωργίου,
(1991)1 Α.Α.Δ. σελ.475 όπου καθορίζονται οι αρχές για την επιδίκαση τόκων όπως και τις υποθέσεις Θεοδούλου v. A. Panayides Contracting Ltd,
(1999)1 Α.Α.Δ. σελ. 2134 και Ζαχαρία κ.ά v. Καραολή,
(2004)1 Α.Α.Δ. σελ.
- Ασκώντας λοιπόν τη διακριτική μου ευχέρεια θα επιδικάσω νόμιμο τόκο στα επιδικασθέντα ποσά από της καταχώρησης της αγωγής δηλαδή από 3.05.
- ΚΑΤΑΛΗΞΗ: Συνοψίζοντας, εκδίδεται απόφαση υπέρ του ενάγοντος και εναντίον του εναγομένου: (α) για το ποσό των €80.000= ως γενικές αποζημιώσεις, (β) για το ποσό των €4.547,84σ ως ειδικές αποζημιώσεις. Συνολική δηλαδή αποζημίωση για το ποσό των €84.547,84σ. Το πιο πάνω επιδικασθέν ποσό θα φέρει νόμιμο τόκο από 3.05.2011 μέχρι εξοφλήσεως. Επιδικάζονται υπέρ του ενάγοντος και εναντίον του εναγομένου δικηγορικά έξοδα όπως αυτά θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή στην ανάλογη κλίμακα και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο. (Υπ.) ................................................ Χρ. Γ. Φιλίππου, Α. Ε. Δ. ΠΙΣΤΟ ΑΝΤΙΓΡΑΦΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΗΤΗΣ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο