ΓΙΩΡΓΟΣ και ΒΑΛΕΝΤΙΝΑ ΠΕΝΤΑΡΑ, ως γονείς, κηδεμόνες και τα πρόσωπα που ασκούν τη γονική μέριμνα του ανήλικου ΒΙΚΤΩΡΑ ΠΕΝΤΑΡΑ ν. ΓΕΝΙΚΟΣ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑΣ ΤΗ

(1994)1 Α.Α.Δ. 426, κρίθηκε πως η σημασία του θέματος της δικαιολόγησης της καθυστέρησης ποικίλει ανάλογα με τα περιστατικά της κάθε υπόθεσης και σχετίζεται με τη γνησιότητα των προθέσεων του αιτητή και την αναγκαιότητα ή το βαθμό της χρησιμότητας της τροποποίησης. Στη Χριστοδούλου v. Χριστοδούλου

(1991)1 Α.Α.Δ. 934, λέχθηκε πως η σύγχρονη τάση είναι τα Δικαστήρια να επιτρέπουν τροποποιήσεις στις κατάλληλες περιπτώσεις, έστω και αν η αναγκαιότητα τροποποίησης είναι αποτέλεσμα αμέλειας ή καθυστέρησης. Η πιο πάνω αρχή όμως περιορίστηκε στην υπόθεση Ταξί Κυριάκος Λτδ. v. Ανδρέα Παύλου

(1995)1 Α.Α.Δ. 560, όπου τονίστηκε πως το ζήτημα εξακολουθεί να υπόκειται στη διακριτική εξουσία του Δικαστηρίου που πρέπει να ασκείται έχοντας υπόψη το σύνολο των περιστατικών της υπόθεσης. Όσον αφορά το χρόνο στον οποίο υποβάλλεται αίτηση για τροποποίηση, σχετική είναι και η απόφαση στην Astor Manufacturing v. A.G. Leventis

(1993)1 Α.Α.Δ.

1. Ουσιαστικά όσο μεγαλύτερη είναι η καθυστέρηση, τόσο πιο αναγκαία γίνεται η παροχή αιτιολόγησης. Οι συνήγοροι των Εναγομένων δέχονται την αρχή ότι μπορεί να επιτραπεί τροποποίηση σε προχωρημένο στάδιο. Γίνεται όταν δεν θίγεται δικαίωμα αντεξέτασης. Οι συνήγοροι των Αιτητών έχουν επικαλεστεί την απόφαση Kayat Trading Ltd v. Genzyme Corporation, Πολιτική Έφεση 58/12, ημερ. 4.3.2013, στην οποία επετράπη τροποποίηση μετά την έναρξη της ακροαματικής διαδικασίας. Αυτή, σχολιάζει η κα Παπαστεφάνου, ενισχύει τη θέση του Εναγόμενου 1 διότι αφορούσε ήδη δικογραφημένη ζημιά. Ας εξετάσουμε τα γεγονότα της παρούσας υπόθεσης. Η αγωγή καταχωρήθηκε στις 14.5.2008 με κλητήριο ειδικά οπισθογραφημένο και Έκθεση Απαίτησης. Επιχειρήθηκε και επιτεύχθηκε τροποποίηση της, δια της εισαγωγής παραγράφων που αφορούσαν σωματικές βλάβες και ειδικές αποζημιώσεις το
2. Η ακροαματική διαδικασία ξεκίνησε τον Οκτώβριο του 2015 και συγκεκριμένα στις 21.10.
3. Ήδη βρισκόμαστε στον 22ο μάρτυρα των Εναγόντων και απαιτήθηκαν αρκετές δικάσιμοι (περίπου 30) για να το πετύχουμε τούτο. Ο Ενάγων δικαιολογεί ως εξής την ανάγκη που προέκυψε για τροποποίηση: «
4. Η παρούσα αγωγή στο παρόν στάδιο βρίσκεται στο στάδιο της Ακροαματικής Διαδικασίας. Ήδη έχουν καταθέσει αρκετοί μάρτυρες του μέρους των Εναγόντων. Οι Εναγόμενοι ακόμη δεν άνοιξαν την υπόθεση τους. Στο μεταξύ υπήρξαν εξελίξεις και εξασφάλιση νέας μαρτυρίας. Έγιναν εξετάσεις σε σχέση με τη νοητική κατάσταση του ανήλικου Βίκτωρα Πενταρά. Αυτό κρίθηκε απαραίτητο για επαναξιολόγηση της κατάστασης του ανήλικου το οποίο συνέστησαν γιατροί που τον παρακολούθησαν μεταξύ των οποίων και ο καθηγητής Malcolm Levene o οποίος έδωσε τη μαρτυρία του το Δεκέμβριο
5. Στο παρελθόν το Βίκτωρα παρακολούθησε και η ψυχολόγος κα Βίβιαν Δημητρίου η οποία όμως για προσωπικούς της λόγους δεν μπορούσε να παραστεί στο Δικαστήριο και να προσφέρει μαρτυρία. Έτσι κρίθηκε απαραίτητο ο ανήλικος Βίκτωρας να εξεταστεί από το Δρ. Κυριάκο Πλατρίτη.
6. Την 15 Μαρτίου 2016 ήταν ορισμένη για συνέχιση της Ακρόασης η Αγωγή και μαρτύρησε ο Δρ. Πλατρίτης ο οποίος κατέθεσε την έκθεση που ετοίμασε για το Βίκτωρα ημερ. 10/03/2016 στην οποία προβαίνει μεταξύ άλλων σε συμπεράσματα για τη νοητική κατάσταση του. Όπως ανάφερε ο Δρ. Πλατρίτης στην έκθεση του ο Βίκτωρας Πενταράς διαγνώστηκε με ήπια νοητική καθυστέρηση/αναπηρία ως αποτέλεσμα κλινικού και ψυχομετρικού ελέγχου της νοημοσύνης και των ευρύτερων ψυχικών λειτουργιών του. Σύμφωνα με τη γνώμη του Δρ. Πλατρίτη τα γνωστικά ελλείμματα και οι χαμηλές μαθησιακές επιδόσεις που παρουσιάζει ο Βίκτωρας σχετίζονται άμεσα με την αριστερή εγκεφαλική ημιπληγία. Η εν λόγω έκθεση έχει κατατεθεί στην ακροαματική διαδικασία ως Τεκμήριο
7. Επισυνάπτω αντίγραφο της εν λόγω έκθεσης ως Τεκμήριο
9. Να σημειώσω ότι κρίθηκε αναγκαίο να υποβληθεί σε αυτό το τεστ νοημοσύνης μετά από συμβουλή του Δρ. Πλατρίτη. Όπως μας εξήγησε ο ιδανικός χρόνος επαναληπτικής νοητικής αξιολόγησης ήταν λίγο πριν κλείσει τα 16 χρόνια ζωής και όχι νωρίτερα αλλά ούτε αργότερα εφόσον το εν λόγω τεστ είναι σχεδιασμένο για να χορηγείται σε πρόσωπα ηλικίας από 6 μέχρι 16 ετών. Επισυνάπτω σχετική βεβαίωση του ημερ. 16/03/2016, την οποία έστειλε στους δικηγόρους μας ως Τεκμήριο
10. Γι΄ αυτό το λόγο ζητήσαμε από τον Δρ. Πλατρίτη όπως προβεί σε τεστ στο παιδί μας εκ νέου αφού τώρα βρίσκεται στην κατάλληλη ηλικία. Η εξέταση και παρακολούθηση του ξεκίνησε τον Ιανουάριο 2016 μέχρι τις 07/03.2016.» Εκείνο που ουσιαστικά προβάλλεται ως αιτιολογία για την επίκληση του χρόνου τούτου είναι πως αυτός ήταν ο ιδανικός χρόνος για την επαναξιολόγηση. Ο αντίλογος σε τούτο προερχόμενος από την ψυχολόγο Δρ. Νάτια Χρυσοστόμου που στηρίζει την ένσταση του Εναγόμενου 1 αναφέρει πως: «
11. .

(1)δεν υπάρχει ιδανικός χρόνος χορήγησης του WISC ΙΙΙ. Τούτο διότι υπάρχουν διαβαθμίσεις στο WISC, αναλόγως της ηλικίας του εξεταζόμενου. Άρα αν χορηγηθεί ορθά, το WISC θα δώσει τα αποτελέσματα που ανταποκρίνονται στη συγκεκριμένη ηλικία του εξεταζόμενου.

(2)Σε περίπτωση ενός εξεταζόμενου σε ηλικία πέραν των 16 ετών, είναι δυνατή η επαναξιολόγηση πλην όμως θα χορηγηθεί άλλη δοκιμασία.

(3)Σε περίπτωση επαναξιολόγησης, ο ιδανικός χρόνος επαναξιολόγησης είναι η πάροδος 2 ετών, ασχέτως της ηλικίας του εξεταζομένου. Επομένως, επαναξιολόγηση με WISC θα μπορούσε να γίνει με την πάροδο 2 έτη από την τελευταία αξιολόγηση που έγινε τον 11/2010 ως το Τεκμήριο 22 ενώπιον του Δικαστηρίου ...

(4)Η επαναξιολόγηση έχει ως στόχο να διακριβωθεί τυχόν βελτίωση, στασιμότητα ή επιδείνωση των γνωστικών ικανοτήτων μετά από τυχόν παρεμβάσεις π.χ. ψυχολογική θεραπεία, εργοθεραπεία, ειδική εκπαίδευση κ.λ.π..» Δεν υπήρξε αμφισβήτηση του ισχυρισμού αυτού. Ούτε αντεξέταση. Είναι αποδεκτό και το επικαλείται ο Αιτητής πως το 2010 έγινε παρόμοιο τεστ αξιολόγησης της νοημοσύνης του ανήλικου Βίκτωρα από την ψυχολόγο Δρ Βίβιαν Δημητρίου η οποία ετοίμασε σχετικό πιστοποιητικό. Στο εν λόγω πιστοποιητικό, το οποίο κατατέθηκε από τους Ενάγοντες κατά την ακροαματική διαδικασία ως Τεκμήριο 22, στη σελίδα 10 αυτού, υπό τον τίτλο «Εισηγήσεις», συστήνεται στους Ενάγοντες/γονείς του Βίκτωρα επαναξιολόγηση του παιδιού μετά πάροδο ενός έτους. Συνεπώς κρίνεται από τα ανωτέρω πως υπήρχαν τα στοιχεία τα οποία υποδείκνυαν επαναξιολόγηση πολύ ενωρίτερον αυτής που έγινε. Με την ένορκη δήλωση που συνοδεύει την αίτηση, δεν εξηγείται γιατί μόλις τώρα, το 2016, αποφάσισαν να επισκεφθούν τον Δρ. Πλατρίτη, αφού είχαν στα χέρια τους και οι ίδιοι κατάθεσαν το πιστοποιητικό της Δρ. Β. Κανάρη, η οποία σημείωνε και υποδείκνυε το χρονικό σημείο αξιολόγησης. Ας σημειωθεί πως στο Τεκμήριο 3 που συνοδεύει την αίτηση των Αιτητών, επιστολή του Δρ. Πλατρίτη, ημερ. 16.3.2016, αναφέρεται πως: «Ειδικότερα σε παιδιά με αναπηρίες η έρευνα κατέδειξε ότι τα αποτελέσματα του WISC-III παρουσιάζονται πιο σταθερά και επηρεάζονται λιγότερο από τον παράγοντα εξοικείωσης με το υλικό του τεστ όταν η επαναληπτική χορήγηση του τεστ διενεργηθεί τουλάχιστον 2 έως 3 χρόνια μετά την προηγούμενη χορήγηση. Σε μια από τις πιο γνωστές επί του θέματος έρευνα των Canivez & Watkins που δημοσιεύτηκε το 1998 στο επιστημονικό περιοδικό Psychological Assesment, διαπιστώθηκε ότι όταν ο μέσος όρος του χρόνου διαμεσολάβησης μεταξύ χορήγησης και επαναχορήγησης του WISV-III ανέλθει στα 2.87 έτη, τότε η αξιοπιστία στον Γενικό Δείκτη Νοημοσύνης (ΓΔΝ), στον Δείκτη Λεκτικής Νοημοσύνης (ΔΛΝ) και στον Δείκτη Πρακτικής Νοημοσύνης (ΔΠΝ) είναι εξαιρετικά υψηλή (.91, .87 & .87 αντίστοιχα, p<.0001).» Συνεπώς η αναφορά της κας Χρυστοστόμου επιβεβαιώνεται και από τον Δρ. Πλατρίτη, εκ των οποίων προκύπτει ότι η επαναξιολόγηση έπρεπε να λάβει χώραν το αργότερο το έτος 2013 και όχι το 2016. Κρίνεται πως η ανωτέρω επιδειχθείσα καθυστέρηση, είναι αφενός υπέρμετρη και αφετέρου μη επαρκώς αιτιολογημένη, αφού και να μην υπήρχαν τα στοιχεία με εύλογη επιμέλεια μπορούσαν να εξασφαλισθούν, όπως υποδεικνύει η Δρ. Δημητρίου. Ολόκληρή η μέχρι τώρα ακροαματική διαδικασία διεξήχθηκε στο γεγονός πως ο ανήλικος είναι ένα έξυπνο, επικοινωνιακό παιδί το οποίο όμως έχει μαθησιακές δυσκολίες. Ήδη κατέθεσαν αφού μετέβησαν προς τούτο από το εξωτερικό και προσφέρθησαν ως ιατροί εμπειρογνώμονες από τους Ενάγοντες, δύο ιατροί (νεογνολόγος και γυναικολόγος) και ένας μαιευτήρας. Η αντεξέταση τόσο αυτών όσο και των υπόλοιπων που πέρασαν από το εδώλιο (ψυχολόγου, νευρολόγου) στηρίχθηκε σε εκείνο το γεγονός. Είναι πέραν από σαφές πόση δυσάρεστη επιπλοκή και ανατροπή θα προκαλέσει η αιτούμενη άδεια για τροποποίηση και προσθήκη της νέας αυτής αξίωσης. Το βέβαιο είναι πως θα υπάρξει ανάγκη επανακλήτευσης μαρτύρων, εξέτασης του ανήλικου Βίκτωρα, ετοιμασίας νέων πιστοποιητικών με αναπόφευκτη την καθυστέρηση στην ήδη χρονίζουσα αυτήν υπόθεση. Στην Kayat (ανωτέρω) επετράπη εισαγωγή δια τροποποίησης, ζημιάς που ήδη δικογραφείτο και για την οποία δόθηκε μαρτυρία, δηλαδή εξειδίκευση γενικής φύσεως βλάβης. Λέχθηκε συγκεκριμένα: «Στοιχεία του συγκεκριμένου είδους ζημιάς που οι εφεσείοντες ισχυρίζονται ότι έχουν υποστεί, και για τις οποίες αξιώνουν αποζημιώσεις, δικογραφούνται, κατά τρόπο γενικό στην έκθεση απαίτησης και σε σχέση με αυτά τέθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου μαρτυρία.» ........................... «Με άλλα λόγια, με την προτεινόμενη τροποποίηση, όσο εκτενής και αν είναι αυτή, δεν επιδιώκεται η εισαγωγή νέου είδους ζημιάς η οποία, αν και ήταν γνωστή στους εφεσείοντες, δεν δικογραφήθηκε, αλλά η δικογράφηση των λεπτομερειών που θα τους επιτρέψουν να αποδείξουν το είδος της ζημιάς τους που ήδη δικογραφείται, έστω και κατά γενικό τρόπο.» Σε συνάρτηση με την αδικαιολόγητη καθυστέρηση, η οποία από μόνη της αποτελεί παράγοντα ο οποίος επενεργεί εναντίον της άσκησης της διακριτικής ευχέρειας για αποδοχή του αιτήματος ή προσθήκη της νέας αυτής αξίωσης, η οποία όχι μόνον δεν συνάδει αλλά μπορεί να λεχθεί ότι αντικρούει προηγούμενη μαρτυρία, καθιστά την αίτηση απορριπτέα. Η μέχρι τώρα διεξαχθείσα διαδικασία κινήθηκε στις ήδη δικογραφημένες θέσεις, ζημιές και σωματικές βλάβες που στηρίζονταν σε ιατρικά πιστοποιητικά που ήδη κατατέθηκαν ως τεκμήρια. Με βάση εκείνα οι Εναγόμενοι προσδιόρισαν και προετοίμασαν την υπεράσπιση τους. Για τούτο κρίνεται πως η εισαγωγή της νέας αυτής αξίωσης ουσιαστικά θα επιφέρει όχι μόνο καθυστέρηση αλλά και ζημιά στα δικαιώματα και συμφέροντα των Εναγομένων. Ενόψει της κατάληξης αυτής παρέλκει η εξέταση των υπόλοιπων λόγων ένστασης περί παραγραφής κ.λ.π.. Η αίτηση απορρίπτεται με έξοδα υπέρ των Καθ΄ ων η αίτηση και εναντίον των Αιτητών, όπως θα υπολογισθούν από τον Πρωτοκολλητή, πληρωτέα στο τέλος της διαδικασίας. (Υπ.) ............... Δ. Σωκράτους, Π.Ε.Δ. Πιστόν αντίγραφο Πρωτοκολλητής /ΑΜ Subject: Civil / Other Actions / Interim Αναφορά: (Αίτηση για Τροποποίηση Ε/Α) cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο