Κώστας Μαυρίδης ν. Τουμάζος Τσελεπής κ.α., Αρ. Αγωγής 3084/2010, 24/2/2017

Κώστας Μαυρίδης ν. Τουμάζος Τσελεπής κ.α., Αρ. Αγωγής 3084/2010, 24/2/2017 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup

1. on)- Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEF:2017:A103 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΕΝΩΠΙΟΝ꞉ Α. ΠΑΝΤΑΖΗ - ΛΑΜΠΡΟΥ, Ε.Δ. Αρ. Αγωγής 3084/2010 Κώστας Μαυρίδης, εκ Λευκωσίας και 1) Τουμάζος Τσελεπής, εκ Λευκωσίας 2) Ραδιοφωνικό Ίδρυμα Κύπρου, εκ Λευκωσίας 3) Ειρήνη Χαραλαμπίδου, εκ Λευκωσίας Ημερομηνία꞉ 24.2.2017 Εμφανίσεις꞉ Για τον Ενάγοντα꞉ κ. Γιώργος Παγιάσης, για Αντώνη Σ. Παπαντωνίου Για τον Εναγόμενο αρ. 1꞉ κ. Αρτέμης Αρτεμίου, για Αρτεμίου, Πιερή & Συνεργάτες Δ.Ε.Π.Ε. Για τον Εναγόμενο αρ. 2꞉ κ. Πόλυς Πολυβίου με κα Κλειώ Πολυβίου Κραμβή και κα Γιώτα Στυλιανού, για Χρυσαφίνης & Πολυβίου Δ.Ε.Π.Ε. Για την Εναγόμενη αρ. 3꞉ κα Μ. Χαραλαμπίδου, για Χαραλαμπίδου - Τσιανή Δ.Ε.Π.Ε. ΑΠΟΦΑΣΗ Επίδικες είναι ορισμένες δηλώσεις που έκανε προφορικά ο Εναγόμενος 1 κατά τη διάρκεια της τηλεοπτικής εκπομπής «Το Συζητάμε», η οποία προβλήθηκε στις 23.11.2009 προς το ευρύ κοινό σε παγκύπρια κλίμακα από το τηλεοπτικό κανάλι του Εναγόμενου 2, καθ' ον χρόνο την τηλεοπτική εκπομπή παρουσίαζε και συντόνιζε η Εναγόμενη 3, και οι οποίες δηλώσεις, ως ισχυρίζεται ο Ενάγων, αφορούσαν στο πρόσωπό του και συνιστούσαν δυσφήμιση και/ή λιβέλλο και/ή επιζήμια ψευδολογία εις βάρος του. Οι παράγοντες της δίκης δεν χρειάζονται ιδιαίτερες συστάσεις. Είναι όλοι γνωστά πρόσωπα στην Κυπριακή κοινωνία. Προχωρώ, όμως, καθηκόντως να τους παρουσιάσω με τον τρόπο που οι ίδιοι δικογράφησαν και/ή έδωσαν μαρτυρία για την προσωπικότητά τους. Κατά τον ουσιώδη χρόνο της δημοσιοποίησης των επίδικων δηλώσεων, ο Ενάγων, ο οποίος τώρα είναι εκλελεγμένος Ευρωβουλευτής, ισχυρίζεται (βλ. παρα. 1 της Έκθεσης Απαίτησής του) ότι ήταν «δημόσιο και γνωστό πρόσωπο, με συχνή παρουσία σε ηλεκτρονικά μέσα μαζικής ενημέρωσης και τακτική συνεργασία σε δύο εφημερίδες σε εβδομαδιαία βάση», ήταν ακαδημαϊκός στο επάγγελμα, οικογενειάρχης και πατέρας ενός παιδιού. Περαιτέρω, ο Ενάγων δικογραφεί ότι υπήρξε υποψήφιος βουλευτής του Δημοκρατικού Κόμματος (ΔΗ.ΚΟ) στις Βουλευτικές εκλογές του 2006. Όπως ο Ενάγων, περαιτέρω, διευκρίνισε στη γραπτή του δήλωση κατά την ακροαματική διαδικασία (βλ. το τεκμήριο με την ένδειξη «Έγγραφο Α», παρα. 2), οι δύο εφημερίδες στις οποίες αυτός αρθρογραφούσε κατά τον ουσιώδη χρόνο ήταν «ο Φιλελεύθερος» και το «Κυπριακό Ποντίκι», οι οποίες ήσαν παγκύπριας κυκλοφορίας. Όπως επίσης διευκρίνισε στη γραπτή του δήλωση (βλ. παρα. 2, Έγγραφο Α), ο Ενάγων ήταν κατά τον ουσιώδη χρόνο κάτοχος πτυχίου και μεταπτυχιακού στη Λογιστική και στα Οικονομικά και κατείχε Διδακτορικό στη Διοίκηση με ειδίκευση στη Χρηματοοικονομική. Ο Εναγόμενος 1 είναι νομικός, διεθνολόγος (βλ. την παρα.3 της Έκθεσης Υπεράσπισης του Εναγόμενου 1). Όπως περαιτέρω ανέφερε στην δική του γραπτή δήλωση (βλ. παρα. 2, του τεκμηρίου με την ένδειξη «Έγγραφο Στ»), ο Εναγόμενος 1 αποτελούσε μέλος του Εθνικού Συμβουλίου για την περίοδο από το 2003 μέχρι το 2013 και ήταν ένας εκ των συμβούλων του εκάστοτε Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας. Όπως σημείωσε προφορικά ενώπιον του Δικαστηρίου, κατά τον παρόντα χρόνο είναι μέλος της ομάδας στήριξης του Ελληνοκύπριου διαπραγματευτή για το Κυπριακό. Είναι στέλεχος του ΑΚΕΛ εδώ και χρόνια και επικεφαλής του γραφείου του κόμματος αυτού για το Κυπριακό. Η Εναγόμενη 3, η οποία σήμερα είναι για δεύτερη θητεία Βουλευτής με τον εκλογικό συνδυασμό «ΑΚΕΛ Αριστερά Νέες Δυνάμεις», κατά τον ουσιώδη χρόνο ήταν δημοσιογράφος και παρουσιάστρια της επίδικης τηλεοπτικής εκπομπής και εργοδοτείτο και/ή απασχολείτο από τον Εναγόμενο 2 σε σχέση με την παρουσίαση της εν λόγω εκπομπής (βλ. παρα. 4 της Έκθεσης Υπεράσπισης της Εναγόμενης 3). Ο Εναγόμενος 2 είναι νομικό πρόσωπο που ιδρύθηκε δυνάμει του περί Ραδιοφωνικού Ιδρύματος Κύπρου Νόμου, Κεφ. 300Α, για να παρέχει τη δημόσια ραδιοτηλεοπτική υπηρεσία και παραδέχεται (βλ. παρα. 4 της 'Εκθεσης Υπεράσπισης του Εναγόμενου 2) ότι εργοδοτούσε και/ή απασχολούσε κατά τον ουσιώδη χρόνο την Εναγόμενη 3 για την παρουσίαση της επίδικης τηλεοπτικής εκπομπής. Ενώπιον του Δικαστηρίου είναι κατατεθειμένο, με την ένδειξη «Τεκμήριο 2 υπό Έγγραφο Α», σε μορφή DVD, το πλήρες οπτικοακουστικό περιεχόμενο της τηλεοπτικής εκπομπής «Το Συζητάμε», ημερ. 23.11.2009. Το DVD αυτό είχε παραδοθεί στον συνήγορο του Ενάγοντος με συνοδευτική επιστολή, ημερομηνίας 12.11.15, με αριθμό φακέλου Ν. Σ 11/15 από την ανώτερη λειτουργό προσωπικού και διοίκησης του Εναγομένου 2, κυρία Νικολίνα Λουκά Ελευθερίου (βλ. το Τεκμήριο 1 υπό το Έγγραφο Α), για τους σκοπούς της δίκης. Το εν λόγω DVD προβλήθηκε, σε ειδικά διαμορφωμένη αίθουσα του Δικαστηρίου και με την κατάλληλη τεχνική βοήθεια, κατά την έναρξη της ακροαματικής διαδικασίας στις 20.11.2015. Έτσι το Δικαστήριο είχε την ευκαιρία να παρακολουθήσει ολόκληρη την τηλεοπτική εκπομπή στην παρουσία όλων των παραγόντων της δίκης ή/και των συνηγόρων τους. Δεν αμφισβητείται από τους συνηγόρους το νομότυπο της κατάθεσης του DVD ως τεκμηρίου ούτε η αυθεντικότητα του περιεχομένου του. Κρίνω σκόπιμο να καταγράψω εισαγωγικά τις εξής λεπτομέρειες αναφορικά με την επίδικη εκπομπή, οι οποίες φάνηκε να αποτελούν κοινό τόπο μεταξύ των διαδίκων κατά το πέρας της δίκης꞉ Η εκπομπή είχε τίτλο «Κεφάλαιο Διακυβέρνηση - Τουμάζος Τσιελεπής». Σκοπός της εκπομπής ήταν να δοθεί η ευκαιρία στον Τουμάζο Τσιελεπή - Εναγόμενο αρ. 1 - να απαντήσει σε ερωτήσεις τριών δημοσιογράφων αναφορικά με την ομότιτλη πτυχή του Κυπριακού προβλήματος και τις διαπραγματευθείσες θέσεις στο πλαίσιο της προσπάθειας επίλυσης του. Οι εν λόγω τρεις δημοσιογράφοι, οι οποίοι ήταν καλεσμένοι στην εκπομπή, ήταν οι Άντρος Μιχαηλίδης, Γιώργος Γεωργίου και Παναγιώτης Τσαγγάρης. Η εκπομπή μεταδιδόταν ζωντανά προς το κοινό. Δηλαδή δεν ήταν μαγνητοσκοπημένη σε οποιαδήποτε προγενέστερη ημερομηνία. Οι επίδικες δηλώσεις ακούστηκαν ή και προβλήθηκαν για πρώτη φορά στο 59ο λεπτό της τηλεοπτικής εκπομπής (βλ. συναφώς την παραδοχή του γεγονότος αυτού από μέρος του Ενάγοντος στην παρα. 12 της γραπτής του δήλωσης ως το Έγγραφο Α). Με βάση το περιεχόμενο της Έκθεσης Απαίτησης του Ενάγοντος, οι επίδικες δηλώσεις περικλείονται στο εξής απόσπασμα από την τηλεοπτική εκπομπή, όπου «Δημοσιογράφος 1» σημαίνει τον κ. Γιώργο Γεωργίου και «Δημοσιογράφος 2» σημαίνει τον κ. Άντρο Μιχαηλίδη꞉ «Δημοσιογράφος 1꞉ κ. Τσιελεπή νομίζω τούτο δαμαί πραγματικά δικαιώνεται. Εναγόμενη 3꞉ Ερώτημα κ. Γεωργίου. Δημοσιογράφος 1꞉ Ερώτημα꞉ Ένα άρθρο, άρθρο του κ. Κώστα Μαυρίδη, του ακαδημαϊκού που αναφέρεται σε δηλώσεις του κ. Τσελεπή ...» Εναγόμενος αρ. 1꞉ Στο Ποντίκι. Δημοσιογράφος αρ. 1꞉ Ναι στο Ποντίκι. Εναγόμενος αρ. 1꞉ Ανώνυμου, το οποίο τελικά έγινε κ. Κώστας Μαυρίδης. Δημοσιογράφος 1꞉ Ο κ. Μαυρίδης είναι. Δεν είναι ανώνυμος. Εναγόμενος 1꞉ Μάλιστα. Δημοσιογράφος 1꞉ Και ο κ. Τσιελεπής λέει ότι꞉ «σας λέω ξανά ότι πρόεδρος της δημοκρατίας, ο Τάσσος Παπαδόπουλος, όχι ο Χριστόφιας, με την ομάδα του έδωσε μια μεγάλη μάχη σε πολύ αντίξοες συνθήκες, ο πρόεδρος έχει κληρονομήσει τα δύο πρώτα σχέδια του Ανάν, δεν άρχισε από ένα καθαρό τοπίο, μέσα σε αυτές τις συνθήκες έδωσε τη μάχη και επεδίωξε βελτιώσεις στο σχέδιο. Πιστεύω πως ο πρόεδρος έχει πετύχει αρκετά πράγματα και είναι άξιος συγχαρητηρίων». Και η ερώτηση είναι η εξής꞉ Εναγόμενος 1꞉ Να απαντήσω. Δημοσιογράφος 1꞉ Και η ερώτηση είναι η εξής꞉ Εάν ο Τάσσος Παπαδόπουλος δεν ήταν άτεγκτος, όπως λέγατε, και θέλατε να φέρετε «πρόεδρο λύσης» αλλά έδωκε και «έποικους», έδωσε και «εκ περιτροπής προεδρία», έδωσε «σταθμισμένη ψήφο», γιατί η περίφημη σπουδή να φύγει από την προεδρία; Εναγόμενος 1꞉ Λοιπόν, αρχίζω από τον κ. Μαυρίδη. Ξέρετε, ο κ. Μαυρίδης μου είχε κάνει εντύπωση από το 2004 και μην μου πείτε ότι δεν είναι εδώ, ούτε εγώ ήμουν εκεί, διότι σε ένα προεκλογικό του φυλλάδιο, όταν ήταν υποψήφιος βουλευτής του ΔΗ.ΚΟ. ... Δημοσιογράφος 2꞉ «... τώρα μιλάτε για τις θέσεις του κ. Μαυρίδη» Εναγόμενος 3꞉ «...» Δημοσιογράφος 2꞉ ... προς Θεού δηλαδή ! Εναγόμενος 1꞉ ...έλεγε ότι είχε ανακαλύψει τη συνωμοσία των Άγγλων για την υφαλοκρηπίδα ... άλλοι την είχαν ανακαλύψει προηγουμένως αυτή την περιβόητη συνομωσία. Επί του προκειμένου. Ναι ο πρόεδρος Παπαδόπουλος έδωσε μια μεγάλη μάχη ...». Διευκρινίζω ότι η έμφαση με έντονα γράμματα είναι όπως αποτυπώθηκε στην Έκθεση Απαίτησης από το συντάκτη της. Κρίνω εξίσου σημαντικό να επισημάνω ότι, όπου στο κείμενο πιο πάνω υπάρχει η ένδειξη «...» και πάλιν αυτή είναι όπως αποτυπώθηκε στην Έκθεση Απαίτησης. Τούτη όμως η ένδειξη δεν αντιστοιχεί στην απάλειψη οποιωνδήποτε λέξεων που ακούστηκαν στην εκπομπή, για χάριν συντομίας του γραπτού κειμένου. Απεναντίας, αντιστοιχεί σε σημεία στα οποία υπήρξε είτε παύση λόγου, δηλαδή σιγή, είτε διακοπή του λόγου ενός παρευρισκομένου από άλλον για δική του παρέμβαση. Ο Ενάγων ισχυρίζεται στην παρα. 8 της Έκθεσης Απαίτησής του ότι στις πιο πάνω δηλώσεις, οι οποίες εμφαίνονται με έντονα γράμματα, περιέχονται «επιζήμιες ψευδολογίες και/ή ψευδοϋπαινιγμοί ή/και συκοφαντίες και/ή κακόβουλα ψεύδη και/ή σχόλια που υπερβαίνουν τα όρια έντιμου σχολίου για θέμα δημοσίου συμφέροντος και/ή της εύλογης κριτικής και σκοπό έχουν την υπόσκαψη της προσωπικότητας και/ή ήθους και/ή της φήμης και/ή της επαγγελματικής ιδιότητας του Ενάγοντα.». Το παράπονο του Ενάγοντος αναφορικά με τις ανωτέρω δηλώσεις του Εναγόμενου 1, δεν περιορίζεται μόνο κατά του Εναγομένου 1, αλλά επεκτείνεται και κατά των Εναγομένων 2 και 3. Το παράπονο κατά του Εναγομένου 1 δικογραφείται στις παρα. 9 έως 14 της Έκθεσης Απαίτησης. Συγχρόνως, ο Ενάγων δικογραφεί χωριστό παράπονο κατά των Εναγομένων 2 και 3 στις παρα. 15 έως 19 της Έκθεσης Απαίτησής του. Θα τα συνοψίσω και εκθέσω με τη σειρά. Παράπονο κατά του Εναγόμενου 1 Είναι η θέση του Ενάγοντος ότι η υπόσκαψη της προσωπικότητας του έγκειται στα εξής꞉ Πρώτον (βλ. παρα. 9Α της Έκθεσης Απαίτησης), με την επίμαχη δήλωση «ανώνυμου, το οποίο τελικά έγινε κ. Κώστας Μαυρίδης», ο Εναγόμενος 1 εννοούσε και/ή μπορούσε να γίνει αντιληπτός ότι εννοούσε «ότι ο Ενάγων δεν έχει το θάρρος να αρθρογραφεί επώνυμα, αλλά κρύβεται πίσω από ανώνυμα άρθρα και/ή στερείται σοβαρότητας και/ή είναι αναξιοπρεπής και/ή άνανδρος και/ή άξιος χλευασμού ή/και απαξίωσης και/ή κοροϊδίας». Δεύτερον (βλ. παρα. 9Β της Έκθεσης Απαίτησης), με την επίμαχη δήλωση «Ξέρετε, ο κ. Μαυρίδης μου είχε κάνει εντύπωση από το 2004 [...] διότι σε ένα προεκλογικό του φυλλάδιο, όταν ήταν υποψήφιος βουλευτής του ΔΗ.ΚΟ. [...] έλεγε ότι είχε ανακαλύψει τη συνωμοσία των Άγγλων για την υφαλοκρηπίδα ... άλλοι την είχαν ανακαλύψει προηγουμένως αυτή την περιβόητη συνομωσία», ο Ενάγων εννοούσε και/ή μπορούσε να γίνει αντιληπτός ότι εννοούσε ότι꞉ (
2. i)Ο Ενάγων με το αναφερόμενο προεκλογικό του φυλλάδιο προέβη σε παραπλανητικές και/ή ψευδείς αναφορές και/ή ότι είναι πρόσωπο ανέντιμο και/ή κοινωνικά και/ή επαγγελματικά ανάξιος και/ή κατακριτέος και/ή απορριπτέος. (
3. ii)Ο Ενάγων αποτελεί κίνδυνο για την κοινωνία και/ή συμπεριφέρεται και/ή εκφέρει πολιτικές απόψεις και/ή πολιτικά επιχειρήματα επικίνδυνα για την κοινωνία και/ή ενεργεί με τρόπο που είναι ανέντιμος και/ή ασυμβίβαστος με την ιδιότητά του και/ή τη θέση του στην κοινωνία και/ή ότι είναι παράδειγμα προς αποφυγή. (iii) Ο Ενάγων προσπαθεί με παραπλανητικές και ψευδείς δηλώσεις να επηρεάσει δυσμενώς και/ή να παραπλανήσει και/ή να εκμεταλλευθεί το κοινωνικό σύνολο. Ο λόγος που ο Ενάγων ισχυρίζεται ότι οι επίμαχες δηλώσεις του Ενάγοντος έγιναν κακόβουλα και/ή χωρίς καλή πίστη και/ή υπερέβησαν το εύλογα αναγκαίο υπό τις περιστάσεις σχόλιο είναι διότι - (βλ. παρα. 10 της Έκθεσης Απαίτησης), «ενώ ο Εναγόμενος 1 κλήθηκε να απαντήσει επί συγκεκριμένων πολιτικών απόψεων και/ή πολιτικών επιχειρημάτων του Ενάγοντα, αντί να αναφερθεί σε αυτά, σκόπιμα, αναφέρθηκε σε άσχετα με την υποβληθείσα ερώτηση θέματα, και ειδικότερα επιτέθηκε προσωπικά εναντίον του χαρακτήρα του Ενάγοντα χρησιμοποιώντας μειωτικούς, ειρωνικούς και δυσφημιστικούς χαρακτηρισμούς με σκοπό και/ή επιδίωξη να πλήξει και/ή να καταστρέψει την επιτυχή πολιτική και/ή επαγγελματική και/ή κοινωνική δραστηριότητα και/ή απασχόληση του Ενάγοντα και/ή για να αυτοπροβληθεί ο ίδιος ο Εναγόμενος αρ. 1». (βλ. παρα. 13 της Έκθεσης Απαίτησης), με τις επίμαχες δηλώσεις του Εναγόμενου 1 ««παραποιούνται και/ή διαστρεβλώνονται και/ή ερμηνεύονται με παράλογο τρόπο τα όσα ο ίδιος ο Ενάγων ανέφερε τόσο στο πιο πάνω αναφερόμενο προεκλογικό του φυλλάδιο όσο και στο σχετικό του άρθρο υπό τον τίτλο «Αντιφάσεις και Υπερβάσεις» στη στήλη «Μεταξύ μας» στην εφημερίδα «Το κυπριακό Ποντίκι», έκδοση ημερομηνίας 20/11/2009, το οποίο ο Εναγόμενος χαρακτήρισε ως «ανώνυμο»». Ως αποτέλεσμα των πιο πάνω επίμαχων δηλώσεων του Εναγόμενου 1, ο Ενάγων ισχυρίζεται (βλ. παρα. 14 της Έκθεσης Απαίτησης) ότι υπέστη «σοβαρή ζημιά και βλάβη στην τιμή, την αξιοπρέπεια, την υπόληψη και τον χαρακτήρα, εξετέθη σε δημόσια έχθρα, εμπαιγμό και ζημειώθηκε και/ή μειώθηκε στα πλαίσια της επαγγελματικής και/ή κοινωνικής και/ή άλλης απασχόλησης και εξετέθη και/ή περιήλθε ή ηδύνατο να περιέλθει σε δημόσια κατάκριση, περιφρόνηση, μίσος, γελοιοποίηση και αποφυγή». Παράπονο κατά των Εναγομένων 2 και 3 Παραπονείται ο Ενάγων ότι꞉ (βλ. την παρα. 15 της Έκθεσης Απαίτησης)꞉ κατά τη διάρκεια της επίδικης τηλεοπτικής εκπομπής «το Συζητάμε», ημερ. 23.11.2009, αυτός ζήτησε να παρέμβει τηλεφωνικά, αλλά οι Εναγόμενοι 2 και 3 και/ή οποιοσδήποτε από αυτούς, ενώ επέτρεψαν σε άλλα πρόσωπα να παρέμβουν τηλεφωνικά, δεν επέτρεψαν στον Ενάγοντα. (βλ. την παρα. 16 της Έκθεσης Απαίτησης)꞉ ακολούθως, ο Ενάγων παρακάλεσε τον Εναγόμενο 2, με επιστολές του ημερομηνίας 24.11.2009 και 25.11.2009, να του δώσουν την ευκαιρία να απαντήσει το συντομότερο στους πιο πάνω ισχυρισμούς του Εναγόμενου 1, αλλά ο Εναγόμενος 2 έκρινε ως μη δικαιολογημένο το αίτημα του Ενάγοντος και το απέρριψε. (βλ. την παρα. 17 της Έκθεσης Απαίτησης)꞉ επανήλθε ο Ενάγων μέσω δικηγόρου αυτή τη φορά και με επιστολή ημερ. 12.2.2010, η οποία επιδόθηκε κατά ή περί τις 22.2.2010 στον Εναγόμενο 2, εξέφρασε την πρόθεσή του να καταχωρήσει αγωγή, προδιαγράφοντας τη βάση της αγωγής του και τις αξιώσεις του. Ισχυρίζεται ο Ενάγων ότι η πιο πάνω συμπεριφορά των Εναγομένων 2 και 3 συνιστά επαγγελματική αμέλεια (βλ. παρα. 18 της Έκθεσης Απαίτησης) και/ή παράβαση θέσμιου καθήκοντος (βλ. παρα. 19 της Έκθεσης Απαίτησης). Δικογραφούνται οι εξής λεπτομέρειες επαγγελματικής αμέλειας꞉ (α) Απέτυχαν να διαγνώσουν και/ή να αποτρέψουν τον κακόβουλο και/ή ανακριβή και/ή μειωτικό τρόπο με τον οποίο ο Εναγόμενος 1 απευθυνόταν προς το πρόσωπο του Ενάγοντος. (β) Παρέλειψαν να εφαρμόσουν τις ενδεδειγμένες για το επάγγελμα τους πρακτικές και/ή δεν διενήργησαν όλες τις ορθές και/ή απαραίτητες και/ή αποδεκτές πρακτικές για να αποτρέψουν τον Εναγόμενο να αναφερθεί με κακόβουλο και προσβλητικό τρόπο προς το πρόσωπο του Ενάγοντος, ο οποίος δεν ήταν παρών κατά τη συζήτηση. (γ) Αντιμετώπισαν άνισα και κακόπιστα τον Ενάγοντα αφού ενώ επέτρεψαν σε άλλα πρόσωπα να παρέμβουν τηλεφωνικά κατά τη διάρκεια της αναφερόμενης εκπομπής, εντούτοις δεν επέτρεψαν στον Ενάγοντα να ασκήσει το δικαίωμα της απάντησής του, για να παρέμβει τηλεφωνικά και να υπερασπίσει την τιμή και υπόληψή του και/ή για να αποκαταστήσει την πραγματικότητα. (δ) Οι Εναγόμενοι 2 αμελώς και λανθασμένα έκριναν ως μη δικαιολογημένη τη μεταγενέστερη παράκληση του Ενάγοντα για να ασκήσει το δικαίωμα απάντησης στους ισχυρισμούς του Εναγόμενου 1. (ε) Ενήργησαν εσκεμμένα και/ή κακόπιστα και/ή παράνομα και έξω από κάθε κώδικα επαγγελματικής και/ή δημοσιογραφικής δεοντολογίας. (στ) Γενικά ενήργησαν και/ή συμπεριφέρθηκαν με τρόπο ο οποίος δεν θεωρείται εύλογος και/ή αποδεκτός από αντίστοιχους επαγγελματίες καλής φήμης και/ή ικανότητας. Οι λεπτομέρειες (β), (γ) και (δ), ως ανωτέρω, δικογραφούνται και ως συνιστώσες την παράβαση θέσμιου καθήκοντος από μέρους των Εναγομένων 2 και 3 (βλ. αντίστοιχα τις παρα. 19 (α), (β) και (γ) της Έκθεσης Απαίτησης). Περαιτέρω, εγείρεται ο ισχυρισμός ότι οι Εναγόμενοι παραβίασαν το θέσμιο καθήκον τους διότι «γενικά ενήργησαν και/ή συμπεριφέρθηκαν με τρόπο ο οποίος δεν συνάδει με τα επιβαλλόμενα ποιοτικά χαρακτηριστικά της δημόσιας ραδιοτηλεοπτικής υπηρεσίας». Αξιώσεις Για τους πιο πάνω λόγους ο Ενάγων αξιώνει εναντίον των Εναγομένων 1, 2 και 3, αλληλεγγύως και/ή κεχωρισμένως (βλ. παρα. 22 της Έκθεσης Απαίτησης ως τη συνοψίζω πιο κάτω)꞉ Α. Αποζημιώσεις άνω των €10.000 για δυσφήμιση και/ή λίβελλο και/ή ζημιογόνο ψευδολογία. Β. Διάταγμα (injunction) που να εμποδίζει όλους τους Εναγόμενους και/ή τον καθένα από αυτούς είτε προσωπικά είτε δια των υπηρετών του και/ή αντιπροσώπων του από το να συνεχίσουν με οποιονδήποτε τρόπο να κυκλοφορούν και/ή διανέμουν ή προβάλλουν την αναφερόμενη τηλεοπτική εκπομπή ημερομηνίας 23.11.2009 ή αποσπάσματα αυτής και/ή να αναφέρονται και/ή να επιτρέπουν την αναφορά στο πρόσωπο του Ενάγοντα και/ή άλλως πως να προκαλούν τη δημοσίευση των ίδιων ή παρόμοιων δυσφημήσεων και/ή λιβέλλων και/ή ζημιογόνων ψευδολογιών σε βάρος του Ενάγοντα. Γ.1. Απόφαση για Γενικές αποζημιώσεις για ζημιές και/ή βλάβες και/ή έξοδα για τη δυσφήμιση που υπέστη ο Ενάγων κατά ή περί την 23.11.2009 και μεταγενέστερα λόγω της αμελούς συμπεριφοράς των Εναγομένων 1, 2 και 3 και/ή συνεπεία της επαγγελματικής τους αμέλειας και/ή συνεπεία παράβασης των νομίμων και/ή θέσμιων και/ή συμβατικών καθηκόντων τους. Γ.2. Απόφαση για Ειδικές Αποζημιώσεις για υλικές ζημιές και/ή έξοδα, οι οποίες προκλήθηκαν στον Ενάγοντα κατά ή περί την 23.11.2009 και μεταγενέστερα λόγω της υπό «Α» συμπεριφοράς των Εναγομένων 1, 2 και 3 και καθενός εξ αυτών. Η Υπεράσπιση του Εναγομένου 1. Με το δικόγραφο της Υπεράσπισής του, ο Εναγόμενος 1 αρνήθηκε ότι προέβηκε σε οποιαδήποτε συκοφαντία και/ή δυσφήμηση και/ή λίβελλο και/ή ζημιογόνο ψευδολογία ενάντια στον Ενάγοντα. Σε περίπτωση, όμως, που οι ισχυρισμοί του Ενάγοντος ήθελαν αποδειχθεί, ο Εναγόμενος 1 επικαλείται την εξής γραμμή υπεράσπισης꞉ (α) Η επίδικη δημοσίευση ήταν αληθής και/ή ανταποκρινόταν στα πραγματικά γεγονότα και/ή συνιστά εύλογη κριτική επί αληθών γεγονότων. (β) Η επίδικη δημοσίευση ήταν αποτέλεσμα και/ή συνέπεια νομικού ή/και ηθικού ή/και κοινωνικού καθήκοντος. (γ) Η επίδικη δημοσίευση συνιστά έντιμο σχόλιο πάνω σε θέμα που κατά τον ουσιώδη χρόνο ήταν θέμα δημοσίου συμφέροντος και ενδιαφέροντος, που έγινε καλόπιτσα, χωρίς πρόθεση δυσφήμησης του Ενάγοντα. Η Υπεράσπιση των Εναγομένων 2 και 3. Ο Εναγόμενος 2 αρνείται (βλ. παρα. 6 της Έκθεσης Υπεράσπισής του) ότι δημοσίευσε και/ή κυκλοφόρησε και/ή προκάλεσε και/ή ανέχθηκε τη μετάδοση και προβολή και/ή δημοσίευση λιβέλου και της δυσφήμησης και/ή επιζήμιας ψευδολογίας ή/και ότι προκάλεσε σε αυτόν ζημιά. Είναι η θέση του Εναγομένου 2 (βλ. παρα. 9 και 10, όπως τις συνοψίζω πιο κάτω) ότι꞉ (α) Η επίδικη δημοσίευση δεν αποτελεί δυσφήμηση εναντίον του ενάγοντα, όπως εξάγεται και από το περιεχόμενό της. (β) Η επίδικη δημοσίευση ήταν αληθής και/ή ανταποκρινόταν στα πραγματικά γεγονότα, ήτοι ότι, πρώτον, πραγματοποιήθηκαν οι δηλώσεις από τον Ενάγοντα σε συγκεκριμένο προεκλογικό φυλλάδιο του τελευταίου και, δεύτερον, ότι είχε όντως γραφτεί το αναγραφόμενο άρθρο στο Ποντίκι, το οποίο και αναφερόταν σε δηλώσεις του Ενάγοντα. (γ) Η επίδικη δημοσίευση ήταν έντιμο σχόλιο επί θέματος δημοσίου συμφέροντος, το οποίο σχόλιο έγινε καλόπιστα, χωρίς πρόθεση δυσφήμησης του Ενάγοντα. Συγκεκριμένα, η επίδικη τηλεοπτική εκπομπή είχε ως αντικείμενο συζήτηση πολιτικού περιεχομένου, στην οποία εγέρθηκαν μείζονα ζητήματα όπως και αυτό του Σχεδίου Α.Ν.Α.Ν. Οι επίδικες δηλώσεις του Ενάγοντα ήταν άμεσα συσχετιζόμενες και άμεσα συνδεδεμένες με το περιεχόμενο της επίδικης εκπομπής και των ζητημάτων που ηγέρθηκαν κατά τη διάρκεια αυτής. Περαιτέρω, ο Εναγόμενος 2 δικογραφεί (βλ. παρα. 11 της Έκθεσης Υπεράσπισής του) ότι η επίδικη δημοσίευση έγινε εντός του πλαισίου των υποχρεώσεων και αρμοδιοτήτων του για πληροφόρηση του κοινού και δικαιολογείται και/ή νομιμοποιείται τόσο από τις σχετικές πρόνοιες του Συντάγματος της Κυπριακής Δημοκρατίας όσο και από τις πρόνοιες της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Αρνείται ο Εναγόμενος 2 το περιεχόμενο των παραγράφων 15 έως 17 της Έκθεσης Απαίτησης όπου ο Ενάγων ισχυρίστηκε ότι ζήτησε τηλεφωνικώς να κάνει παρέμβαση κατά τη διάρκεια της επίδικης τηλεοπτικής εκπομπής,ότι ζήτησε γραπτώς να του δοθεί η ευκαιρία να απαντήσει στους ισχυρισμούς αλλά το αίτημα του απερρίφθη και ότι ακολούθως έστειλε την επιστολή γνωστοποίησης της πρόθεσης του για έγερση αγωγής. Καλείται ο Ενάγων σε αυστηρή απόδειξη των ισχυρισμών του. Περαιτέρω, ο Εναγόμενος 2 αρνείται το περιεχόμενο των παραγράφων 18 έως 21 της Έκθεσης Απαίτησης του Ενάγοντος, όπου εγείρονται οι ισχυρισμοί του για επαγγελματική αμέλεια των Εναγομένων 2 και 3 και/ή για παράβαση θέσμιου και/ή συμβατικού καθήκοντός τους και/ή για πρόκληση σε αυτόν πόνου και ταλαιπωρίας. Καλείται ο Ενάγων να αποδείξει τους ισχυρισμούς του Στις ίδιες γραμμές με την Έκθεση Υπεράσπιση του Εναγομένου 2 κινείται η Έκθεση Υπεράσπισης της Εναγομένης 3, γι' αυτό και δεν θεωρώ σκόπιμο να αναφερθώ στο δικόγραφό της, προς αποφυγήν αχρείαστων επαναλήψεων. Η προσκομισθείσα μαρτυρία. Για την υπόθεση του Ενάγοντος, κατέθεσε στο Δικαστήριο ο ίδιος ο Ενάγων (ΜΕ1) και ακόμη μία μάρτυρας, η κα Μαρία Μαυρομμάτη (στο εξής η ΜΕ2). Για την υπεράσπιση του Εναγόμενου 1 μαρτυρία έδωσε ο Εναγόμενος 1 (ΜΥ1), προσωπικά. Για την υπεράσπιση του Εναγομένου 2, δεν προσφέρθηκε μαρτυρία. Για την υπεράσπιση της Εναγομένης 3, μαρτυρία έδωσαν οι κ.κ. Θεοφάνης (Φάνος) Χρυσάνθου (ΜΥ2.1.) και Ηλιάνα Κωνσταντίνου (ΜΥ2.2.), αμφότεροι λειτουργοί που υπηρετούσαν κατά τον ουσιώδη χρόνο στο ΡΙΚ και εξακολουθούν να υπηρετούν εκεί. Τελευταία, έδωσε μαρτυρία η Εναγόμενη 3 (ΜΥ3), προσωπικά. Δηλώθηκε, ωστόσο, από την αρχή ότι οι συνήγοροι των Εναγομένων 1 και 3, θα υιοθετούσαν το περιεχόμενο της αντεξέτασης του Ενάγοντος από το συνήγορο του Εναγομένου 2, και για σκοπούς προώθησης της υπεράσπισης των δικών τους πελατών έναντι του Ενάγοντος. Στο σύνολό της η δοθείσα προφορική μαρτυρία είναι καταγεγραμμένη στα πρακτικά του Δικαστηρίου και τα τεκμήρια με τα οποία αυτή συνοδεύτηκε βρίσκονται καταχωρημένα στο φάκελο του Δικαστηρίου. Πιο κάτω επιλέγω να παραθέσω, πρώτα, τη μαρτυρία ως δόθηκε κατά την κυρίως εξέταση των μαρτύρων και ακολούθως, αφού προβώ σε κάποιες διευκρινίσεις όσον αφορά τη νομική πτυχή της υπόθεσης, προχωρώ να αξιολογήσω την ποιότητα, αξιοπιστία και βαρύτητά της μαρτυρίας υπό το φως της αντεξέτασης στην οποία υποβλήθηκε ένας έκαστος μάρτυρας. Η μαρτυρία του Ενάγοντος (ΜΕ1). Στο πλαίσιο της κυρίως εξέτασής του, ο Ενάγων υιοθέτησε το περιεχόμενο γραπτής δήλωσης ως το τεκμήριο με την ένδειξη «Έγγραφο Α». Εκεί αναφέρει ότι στις 23.11.2009 ο ίδιος βρισκόταν στο σπίτι του και παρακολουθούσε από την τηλεόρασή του την επίδικη εκπομπή «Το Συζητάμε» από το ξεκίνημά της. Θυμάται πολά καλά τα διαδραματισθέντα. Θυμάται, ειδικότερα, ο Ενάγων ότι ο δημοσιογράφος Γιώργος Γεωργίου, απευθυνόμενος προς τον Εναγόμενο 1, έκανε αναφορά σε ένα συγκεκριμένο άρθρο του Ενάγοντος που δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Ποντίκι. Παραπονείται ο Ενάγων για το ότι, τότε꞉ «Ο Εναγόμενος 1, χωρίς καν να σχολιάσει το περιεχόμενο του άρθρου μου, είπε ότι τούτο το άρθρου ήταν «ανώνυμου, το οποίο τελικά έγινε κ. Κώστας Μαυρίδης»» (βλ. την παρα. 8 του Εγγράφου Α). Προχωρεί ο Ενάγων στη γραπτή του δήλωση και λέγει ότι꞉ «9. Το συγκεκριμένο δικό μου άρθρο, το οποίο, επαναλαμβάνω ότι, ο Εναγόμενος 1 το χαρακτήρισε ως «ανώνυμο», δημοσιεύθηκε υπό τον τίτλο «Αντιφάσεις και Υπερβάσεις» στη στήλη «Με επίγνωση» στη σελίδα 4 της εφημερίδας «Το κυπριακό Ποντίκι», στην έκδοση ημερομηνίας 20/11/2009.» Κατατέθηκε από τον Ενάγοντα ενώπιον του Δικαστηρίου το επωνύμως δημοσιευθέν άρθρο του, ημερ. 20.11.2009, στην εφημερίδα «Το Κυπριακό Ποντίκι», ως Τεκμήριο 3 υπό Έγγραφο Α. Θα αναφερθώ στο περιεχόμενο του σε μετέπειτα στάδιο. Παρακάτω στη γραπτή του δήλωση, ο Ενάγων αναφέρει ότι (βλ. παρα. 10 και 11 του Εγγράφου Α)꞉ «10. Στη συνέχεια, ο Εναγόμενος 1, αντί να απαντήσει στην ερώτηση που του υποβλήθηκε, εντελώς αδικαιολόγητα, ασχολήθηκε με το πρόσωπό μου, λέγοντας ότι του «είχα κάνει εντύπωση από το 2004». Προέτρεξε μάλιστα να προλάβει τις αντιδράσεις των παρευρισκομένων, λέγοντας «και μην μου πείτε ότι δεν είναι εδώ, ούτε εγώ ήμουν εκεί». 11. Συνεχίζοντας, ο Εναγόμενος 1 αναφέρθηκε σε κάποιο προεκλογικό μου φυλλάδιο, όταν ήμουν υποψήφιος βουλευτής του ΔΗ.ΚΟ, και ότι έλεγα πως είχα «ανακαλύψει» τη συνωμοσία των Άγγλων για την υφαλοκρηπίδα. Τελειώνοντας, ανέφερε ότι «άλλοι είχαν ανακαλύψει προηγουμένως αυτή την περιβόητη συνομωσία».». Σημειώνει ο Ενάγων ότι αυτός πρόσεξε ότι (βλ. παρα. 12 του Εγγράφου Α) - «την ώρα που ο Εναγόμενος 1 καταφερόταν εντελώς άδικα προς το πρόσωπό μου, υπήρξε έντονη αντίδραση από τον δημοσιογράφο Άντρο Μιχαηλίδη, και την ίδια στιγμή, η παρουσιάστρια, η Εναγόμενη 3, αντί να παρέμβει αποτρέποντας τον Εναγόμενο 1 από το να καταφέρεται εναντίον μου, έκανε παρατήρηση στον δημοσιογράφο για την αντίδρασή του. Οι συγκεκριμένες αναφορές του Εναγομένου 1 βρίσκονται στο 59ο λεπτό και έπειτα του DVD.» Επισημαίνει, επίσης, ο Ενάγων ότι (βλ. την παρα. 18 του Εγγράφου Α) - «[...] όταν ο κ. Τσελεπής καταφέρθηκε εναντίον μου και τηλεφώνησα στο ΡΙΚ ζητώντας επίμονα να μου δοθεί το δικαίωμα απάντησης, το αίτημα μου απερρίφθη. Μίλησα με κάποιον υπάλληλο και μετά με τον υπεύθυνο, νομίζω σκηνοθέτη, για τη ροή της ζωντανής εκπομπής, κ. Χρυσάνθου αν θυμάμαι καλά, ο οποίος αφού μεταβίβασε το αίτημά μου στην Εναγόμενη 3 μου απάντησε ότι η τελευταία δεν θα δεχόταν παρέμβασή μου στην εκπομπή της. Όταν όμως στη συνέχεια της εκπομπής επετράπη στον κ. Φωτίου εκπρόσωπο του ΔΗ.ΚΟ να παρέμβει για να αποκαταστήσει ανακριβείς, αλλά όχι προσβλητικές, αναφορές του Εναγόμενου 1 προς το πρόσωπο του κ. Καρογιάν, ξανατηλεφώνησα αμέσως, αξιώνοντας έντονα να μου δοθεί η ευκαιρία να μιλήσω, διαμαρτυρόμενος και για τη δυσμενή μεταχείριση που είχα, αλλά πάλιν μου αρνήθηκαν.». Σημειωτέον ότι ο Ενάγων (βλ. την παρα. 17 του Εγγράφου Α) τοποθετεί την τηλεφωνική παρέμβαση του κ. Φωτίου στην εκπομπή μετά το χρονικό σημείο που έγινε η κατ' ισχυρισμόν δυσφημιστική και/ή συκοφαντική δήλωση και/ή ψευδολογία για το πρόσωπό του. Συγκεκριμένα, η δήλωση που τον αφορούσε έγινε στο 59ο λεπτό της εκπομπής και η παρέμβαση επετράπη στον κ. Φωτίου στη μία ώρα και έξι λεπτά (1꞉06꞉00) της εκπομπής, ως αποτυπώνεται στο DVD (βλ. Τεκμήριο 2 υπό Έγγραφο Α) που είναι κατατεθειμένο ενώπιον του Δικαστηρίου. Παρουσίασε ο Ενάγων ενώπιον του Δικαστηρίου την επιστολή του ημερ. 24.11.2009 που αυτός απέστειλε προς τον Εναγόμενο 2 για να του έδιδαν το δικαίωμα απάντησης καθώς και τις απορριπτικές απαντητικές επιστολές του Εναγομένου 2 προς τον Ενάγοντα, ως τα Τεκμήρια 4, 5 και 6 υπό Έγγραφο Α, αντίστοιχα. Αναφέρθηκε επίσης σε αλληλογραφία που αυτός είχε με την Επιτροπή Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας, την οποία και παρουσίασε στο Δικστήριο (βλ. τη δική του επιστολή ημερ. 4.12.2009 ως το Τεκμήριο 7Α υπό Έγγραφο Α και την απαντητική επιστολή της Δημοσιογραφικής Επιτροπής Δεοντολογίας, ημερ. 25.1.2010, ως το Τεκμήριο 7Β υπό Έγγραφο Α. Τέλος, ο Ενάγων παρουσίασε στο Δικαστήριο τις επιστολές που απέστειλε μέσω των δικηγόρων του για να προειδοποιήσει τον Εναγόμενο 2 για την πρόθεση έγερσης αγωγής, ως τα Τεκμήρια 8Α και 8Β υπό Έγγραφο Α. Η μαρτυρία της ΜΕ2. Η ΜΕ2 εργάζεται στην εταιρεία Nielsen Audience Measurement Κύπρου, η οποία ασχολείται με την παραγωγή στοιχείων τηλεθέασης. Μεταξύ των πελατών της εν λόγω εταιρείας είναι και το Ραδιοφωνικό Ίδρυμα Κύπρου. Η ΜΕ2 προσήλθε στο Δικαστήριο για να προσκομίσει στοιχεία που να βεβαιώνουν την τηλεθέαση της επίδικης τηλεοπτικής εκπομπής "Το συζητάμε", ημερομηνίας 23.11.2009. Τα στοιχεία κατατέθηκαν υπό μορφή πίνακα (βλ. το τεκμήριο με την ένδειξη «Έγγραφο Ε»).Όπως εξήγησε η ΜΕ2, με βάση τα στοιχεία της AMR, 35819 άτομα παρακολούθησαν κατά μέσο όρο την επίδικη τηλεοπτική εκπομπή " Το συζητάμε" στις 23.11.2009, λαμβάνοντας υπόψη το όριο ηλικίας των τηλεθεατών από 4 χρονών και άνω («4 plus»). Ο προαναφερθείς αριθμός τηλεθεατών έδιδε στην επίδικη εκπομπή μερίδιο τηλεθέασης 19.2% με χρόνο εκκίνησης της καταμέτρησης από τις 22:20:27 μέχρι και τις 23:34:15. Η μαρτυρία του Εναγόμενου 1 (ΜΥ1). Ο Εναγόμενος 1 υιοθέτησε ως μέρος της κυρίως εξέτασής του το περιεχόμενο γραπτής δήλωσης ως το τεκμήριο με την ένδειξη «Έγγραφο Στ». Παραδέχθηκε ασφαλώς ότι κατά τη διάρκεια της επίδικης εκπομπής αυτός αναφέρθηκε στο πρόσωπο του Ενάγοντος, ωστόσο το έπραξε, ως εισηγείται ο Εναγόμενος 1, καλόπιστα, χωρίς πρόθεση να τον θίξει είτε ως πολιτικό είτε ως ακαδημαϊκό. Οι όποιες διαφορές μεταξύ των δύο ανδρών είναι καθαρά πολιτικές, όπως τόνισε ο Εναγόμενος 1. Για να αποδείξει ότι η αναφορά του στον Ενάγοντα ήταν αληθής και ανταποκρινόταν σε πραγματικά γεγονότα, ο Εναγόμενος επεσήμανε προς το Δικαστήριο τα εξής (βλ. τις παρα. 10 και 11 του Έγγραφου Στ)꞉ Α. Όσον αφορά τη φράση «Ανώνυμου, το οποίο τελικά έγινε κ. Κώστας Μαυρίδης», η αναφορά του αυτή στηρίχθηκε στα εξής 2 σημεία꞉ (
4. i)Στη χρονική αλληλουχία των δύο άρθρων (ως τα τεκμήρια με την ένδειξη «Έγγραφο Β» και «Έγγραφο Γ»). Αυτά τα άρθρα περιλαμβάνουν τις δηλώσεις που έκανε ο Εναγόμενος 1 σε συνέντευξη στον δημοσιογράφο Γιώργο Παυλίδη στον Άστρα στις 10.4.2004, οι οποίες δηλώσεις στάθηκαν η αφορμή για την υποβολή της ερώτησης προς τον Εναγόμενο 1 από το δημοσιογράφο Γιώργο Γεωργίου. Τα εν λόγω δύο άρθρα αποδεικνύουν ότι πρώτα δημοσιεύθηκε το άρθρο του «ανώνυμου» και μετά δημοσιεύτηκε αυτό του κ. Μαυρίδη. (
5. ii)Στο γεγονός ότι τα δύο άρθρα (Έγγραφα Β και Γ) παρουσιάζουν σχεδόν πλήρη ταύτιση λεξιλογίου, ύφους, δόμησης σκέψης και επιχειρηματολογίας. Β. Όσον αφορά τη φράση «όταν ήταν υποψήφιος βουλευτής του ΔΗ.ΚΟ έλεγε ότι είχε ανακαλύψει τη συνομωσία των Άγγλων για την υφαλοκρηπίδα ... άλλοι την είχαν ανακαλύψει προηγουμένως αυτή την περιβόητη συνομωσία», η αναφορά αυτή στηρίχθηκε στα εξής 2 σημεία꞉ (
6. i)Κατά τη διάρκεια των σχετικών διαπραγματεύσεων και πριν τα σχετικά έγγραφα δουν το φως της δημοσιότητας (και συνεπώς προτού τα μελετήσει ο Ενάγων), υπήρξαν και άλλοι που εξέφρασαν επίσημα και ανεπίσημα την ίδια άποψη που αργότερα δημοσιοποίησε ο κ. Μαυρίδης. (
7. ii)Υπήρχαν ακόμη και σχετικά δημοσιεύματα προ του δημοψηφίσματος του 2004 που διατύπωναν απόψεις ίδιες με αυτές που αργότερα διατύπωσε ο Ενάγων. Τέτοια είναι δύο άρθρα που δημοσιεύθηκαν στη διαδυκτιακή έκδοση της εφημερίδας «Ριζοσπάστης» που εκδίδεται στην Ελλάδα (βλ. τα τεκμήρια με την ένδειξη «Έγγραφο Ζ» και «Έγγραφο Η»). Λαμβάνοντας υπόψη τα πιο πάνω, είναι η θέση του Εναγόμενου 1 ότι αυτός, χρησιμοποιώντας τη φράση «Ανώνυμου, το οποίο τελικά έγινε κ. Κώστας Μαυρίδης», δεν θεώρησε ποτέ ότι κάποιος που αρθρογραφεί ως ανώνυμος υπολείπεται ηθικής ή τόλμης ή αξίας ή άλλως πως έναντι αυτού που αρθρογραφεί επωνύμως. Είναι θέμα προσωπικής επιλογής. Εξάλλου, άξιες προσωπικότητες διεθνούς φήμης όλων των τομέων της επιστήμης αρθογραφούσαν ή αρθρογραφούν ως ανώνυμοι. Όσον αφορά το επίθετο «περιβόητη», ο Εναγόμενος 1 παρατήρησε ότι δεν το ανέφερε με οποιαδήποτε άλλη σημασία πέραν από τη γραμματική έννοια του όρου. Παρέπεμψε στο «Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής» (βλ. το τεκμήριο με την ένδειξη «Έγγραφο Θ», για δόκιμη ερμηνεία του όρου. Υπέδειξε ο Εναγόμενος ότι ο ίδιος κυριολεκτούσε και αναφερόταν στο γεγονός ότι η ισχυριζόμενη συνομωσία είχε γίνει πολύς και για πολλούς γνωστή πολύ πριν αναφερθεί σε αυτήν ο κ. Μαυρίδης. Ήταν, περαιτέρω, η θέση του Εναγόμενου 1 ότι αυτός, ως νομικός, διεθνολόγος, πολιτικός και σύμβουλος του Προέδρου, είχε νομικό, ηθικό και κοινωνικό καθήκον να σχολιάσει δημόσια τις τοποθετήσεις και τις αναφορές ενός ακαδημαϊκού, πολιτικού και συχνού αρθρογράφου επί του Κυπριακού, που εμπλέκεται συχνά σε δημόσιο διάλογο με έντονη αντιπαράθεση θέσεων. Το θέμα της τηλεοπτικής εκπομπής αφορούσε στις διαδικασίες επίλυσης του Κυπριακού προβλήματος και ιδιαίτερα στο σχέδιο Ανάν. Συνεπώς, ο Εναγόμενος αναφερόταν σε θέμα δημοσίου ενδιαφέροντος και συμφέροντος. Τέλος, ο Εναγόμενος επεσήμανε ότι μέχρι και την ημερομηνία επίδοσης της υπό κρίση αγωγής στον ίδιο, δεν του αναφέρθηκε από κανένα πρόσωπο ότι είχε παράπονο για οποιεσδήποτε δηλώσεις που έκανε κατά τη διάρκεια της εκπομπής. Η μαρτυρία του ΜΥ2.1. Ο κ. Φάνος Χρυσάνθου από τη Λευκωσία (ΜΥ2.1) υιοθέτησε ως μέρος της κυρίως εξέτασής του το περιεχόμενο γραπτής δήλωσης (βλ. το τεκμήριο με την ένδειξη «Έγγραφο ΙΒ»). Εργάζεται για το Ραδιοφωνικό Ίδρυμα Κύπρου (ΡΙΚ) από το 2001 και υπηρετεί ως σκηνοθέτης και παραγωγός εκπομπών. Μεταξύ άλλων, σκηνοθετούσε και ήταν παραγωγός της ζωντανής τηλεοπτικής εκπομπής «Το Συζητάμε» που παρουσίαζε η Εναγόμενη 3, Ειρήνη Χαραλαμπίδου εκτός από κάποιες περιπτώσεις που απουσίαζε από την εργασία του. Όσον αφορά την επίδικη τηλεοπτική εκπομπή που προβλήθηκε στις 23.11.2009, σκηνοθέτης και παραγωγός της εκπομπής ήταν η κα Λιάνα Κωνσταντίνου, λόγω του ότι ο ΜΥ2.1. ασθενούσε και απουσίαζε από το ΡΙΚ. Τούτο αποδεικνύει, ως επισημαίνει ο ΜΥ2.1. από το γεγονός ότι στα «credits» της εκπομπής γράφει ποιος είναι ο σκηνοθέτης και παραγωγός της και απ' εκεί φαίνεται ότι την επίδικη ημερομηνία ήταν η κα Λιάνα Κωνσταντίνου. Όπως εξήγησε ο ΜΥ2.1. είναι αρμοδιότητα του σκηνοθέτη και παραγωγού της συγκεκριμένης εκπομπής να αποφασίζει αν θα επιτραπεί τηλεφωνική παρέμβαση στην εκπομπή από τα πρόσωπα που τυχόν το ζητήσουν. Δέχεται ο ΜΥ2.1. ότι κατά τη διάρκεια της επίδικης εκπομπής, ημερ. 23.11.2009, επικοινώνησε μαζί του ο Ενάγων στο κινητό του τηλέφωνο και του ζήτησε να παρέμβει τηλεφωνικώς στην εκπομπή. Τότε ο ΜΥ2.1 του ανέφερε ότι ο ίδιος δεν είχε σχέση με τη σκηνοθεσία και παραγωγή της εκπομπής που προβαλλόταν εκείνο το βράδυ, διότι λόγω ασθενείας βρισκόταν σπίτι, και τον ενημέρωσε επίσης ότι σκηνοθέτης και παραγωγός της εκπομπής εκείνο το βράδυ ήταν η κα Λιάνα Κωνσταντίνου και του εισηγήθηκε να καλέσει το ΡΙΚ και να ζητήσει τη σκηνοθέτιδα παραγωγό της εκπομπής. Καμία άλλη επικοινωνία είχε ο ΜΥ2.1 με τον Ενάγοντα. Η μαρτυρία της ΜΥ2.2. Η κα Λιάνα Κωνσταντίνου εργάζεται για το ΡΙΚ από το 1997. Είναι σκηνοθέτης ‑ παραγωγός εκπομπών τηλεόρασης. Ουσιαστικά είναι λειτουργός προγραμμάτων τηλεόρασης. Το Νοέμβριο 2009 η ίδια σκηνοθετούσε την απογευματινή εκπομπή με την κα Βίβιαν Κανάρη. Μία φορά, όμως, στις 23.11.2009 και τούτο λόγω του ότι κάτι έτυχε στον κ. Φάνο Χρυσάθου που ήταν ο βασικός παραγωγός της βραδινής εκπομπή "Το συζητάμε", της ζητήθηκε από τη Διευθύντρια του Τμήματος Προγραμμάτων να αναλάβει τη σκηνοθεσία της εν λόγω βραδινής εκπομπής που είναι και η επίδικη. Δέχθηκε το ρόλο αυτό, αν και η ίδια δεν είχε εμπλοκή στην επιλογή της θεματολογίας και των φιλοξενούμενων. Αναφορικά με την τηλεφωνική παρέμβαση του κ. Φώτη Φωτίου στην εκπομπή, η κα Λιάνα Κωνσταντίνου θυμόταν ότι τα γεγονότα διαδραματίστηκαν ως εξής꞉ Την πήρε τηλέφωνο ο κ. Φώτης Φωτίου στο κινητό της και της ζήτησε να κάνει παρέμβαση στην εκπομπή. Η ίδια του είπε ότι δεν μπορούσε να τον ενώσει από το κινητό της και ότι θα έπρεπε να πάρει στο τηλέφωνο του ΡΙΚ για να μπορεί να τον ενώσει στην κονσόλα ήχου. Όπως εξήγησε η κα Κωνσταντίνου, δεν μπορεί να ενωθεί κάποιος με την κονσόλα ήχου, εκτός εάν έχει τηλεφωνήσει στο τηλέφωνο 77771088, αλλά εκείνο είναι το τηλέφωνο για τις περιπτώσεις που το δείχνουν οι ίδιοι του ΡΙΚ στην οθόνη, στον αέρα, για εκπομπές που είναι σχεδιασμένες να επιτρέπονται οι τηλεφωνικές παρεμβάσεις. Δεν ήταν τέτοια η περίπτωση της εκπομπής «Το συζητάμε», άρα έπρεπε να τον πάρει πίσω για να ενωθεί στην κονσόλα ήχου, για να μπορεί να ακούεται στην εκπομπή. Έτσι, πήρε η ίδια η κα Κωνσταντίνου από τηλέφωνο του ΡΙΚ πίσω στο τηλέφωνο που της έδωσε ο κ. Φώτης Φωτίου, ακολούθως τον ένωσε στην κονσόλα ήχου και η ίδια είπε της κας Ειρήνης Χαραλαμπίδου (Εναγομένης 3) ότι ο κ. Φωτίου είναι στη γραμμή και θέλει να κάνει μια τηλεφωνική παρέμβαση. Εξ΄όσων θυμόταν η κα Λιάνα Κωνσταντίνου, ουδείς άλλος της τηλεφώνησε το ίδιο βράδυ της 23.11.2009, για να της ζητήσει τηλεφωνική παρέμβαση στην επίδικη τηλεοπτική εκπομπή. Ούτε την πληροφόρησε οποιοδήποτε πρόσωπο ότι ο κ. Μαυρίδης, εδώ Ενάγων, επιθυμούσε να παρέμβει σε εκείνη την εκπομπή. Επιβεβαίωσε η κα Λιάνα Κωνσταντίνου ότι είναι ο σκηνοθέτης - παραγωγός που αποφασίζει σε μια εκπομπή, όπως "Το συζητάμε", ποιός θα παρέμβει στον αέρα τηλεφωνικώς, γι' αυτό και πρέπει να ενημερωθεί ο παραγωγός για να το πει εκείνος στον παρουσιαστή της εκπομπής. Δεν έχει λόγο στη λήψη της απόφασης ο παρουσιαστής. Δεν μπορεί και δεν της έτυχε ποτέ της κας Κωνσταντίνου να αρνηθεί ο παρουσιαστής να γίνει παρέμβαση σε πρόσωπο που ο σκηνοθέτης-παραγωγός αποφασίζει να βγάλει στον αέρα. Η μαρτυρία της Εναγόμενης 3 (ΜΥ3). Η κα Ειρήνη Χαραλαμπίδου (ΜΥ3) υιοθέτησε ως μέρος της κυρίως εξέτασής της, το περιεχόμενο γραπτής δήλωσης ως το τεκμήριο με την ένδειξη «Έγγραφο ΙΓ». Όπως ανέφερε η ΜΥ3, αυτή ετοίμαζε την τηλεοπτική εκπομπή «Το Συζητάμε» μαζί με τον σκηνοθέτη. Τα καθήκοντά της, όμως, ως τηλεπαρουσιάστριας περιορίζονταν στο συντονισμό της συζήτησης που γινόταν μεταξύ των προσώπων που ήταν προσκεκλημένα στην εκπομπή. Κατά τη διάρκεια της εκπομπής, η ΜΥ3 δεχόταν οδηγίες από το σκηνοθέτη σχετικά με τη ροή της εκπομπής. Ο σκηνοθέτης αποφάσιζε, μεταξύ άλλων, και για το κατά πόσον ήταν δυνατό να παραταθεί η διάρκεια της εκπομπής ή/και αν θα επιτρεπόταν σε οποιαδήποτε πρόσωπα να παρέμβουν τηλεφωνικώς στην εκπομπή. Επιβεβαιώσε η ΜΥ3 ότι στις 23.11.2009 που προβλήθηκε η επίδικη εκπομπή, σκηνοθέτης ήταν η κα Λιάνα Κωνσταντίνου (ΜΥ2.2.), αφού ο κ. Φάνος Χρυσάνθου (ΜΥ2.1.), που ήταν συνήθως ο σκηνοθέτης, ήταν άρρωστος και απουσίαζε από το ΡΙΚ. Ήταν η θέση της ΜΥ3 ότι κατά τη διάρκεια της επίδικης εκπομπής δεν υπήρχε δυνατότητα ελέγχου για το τί λεγόταν από το κάθε πρόσωπο που βρισκόταν στο στούντιο, δηλαδή δεν υπήρχε δυνατότητα να γνωρίζει ο τηλεπαρουσιαστής εκ των προτέρων τί είχε πρόθεση να πει ο κάθε καλεσμένος, αφού η εκπομπή ήταν ζωντανή. Ειδικότερα, η ΜΥ3 δεν ήταν σε θέση να γνωρίζει τί θα έλεγε ο Εναγόμενος 1, κατά τη διάρκεια της εκπομπής. Επίσης, η ΜΥ3 ανέφερε πως η ίδια δεν ήταν δυνατό να γνωρίζει λεπτομέρειες για την αρθρογραφία του Ενάγοντος, με την οποία δεν είχε ποτέ ασχοληθεί η ίδια. Τον Ενάγοντα η ίδια τον γνώριζε μόνο από άλλη εκπομπή, στην οποία ήταν φιλοξενούμενος στο παρελθόν, για θέματα οικονομίας. Η επίδικη εκπομπή είχε ως αντικείμενο ένα θέμα γενικού συμφέροντος και ειδικότερα τη συζήτηση πολιτικού περιεχομένου αναφορικά με την προοπτική λύσης του Κυπριακού. Τούτου δεδομένου, ήταν η θέση της ΜΥ3 ότι η συμπεριφορά της δεν υπήρξε σε καμία περίπτωση αμελής όπως ισχυρίζεται ο Ενάγων. Απεναντίας, αυτή ενήργησε μέσα στα πλαίσια των καθηκόντων της με κάθε επιμέλεια και προσοχή, ανταποκρινόμενη στην υποχρέωσή της ως τηλεπαρουσιάστρια να επιτρέψει στους καλεσμένους της εκπομπής που ήταν τρεις έγκριτοι δημοσιογράφοι να αναπτύξουν πολιτικό διάλογο με τον Εναγόμενο 1. Η εκπομπή έγινε καλόπιστα στο πλαίσιο ενημέρωσης του κοινού σε θέμα δημοσίου ενδιαφέροντος και χωρίς πρόθεση να θιγεί οποιοδήποτε πρόσωπο. Δήλωσε επίσης η ΜΥ3 ότι, ως η θέση της, δεν υπήρξε δυσφήμηση ή επιζήμια ψευδολογία κατά του Ενάγοντος και ότι η επίδικη δημοσίευση αναφερόταν σε ένα πραγματικό γεγονός, ότι δηλαδή πραγματοποιήθηκαν οι επίμαχες δηλώσεις από τον Ενάγοντα σε συγκεκριμένο προεκλογικό του φυλλάδιο και παράλληλα ότι όντως είχε γραφτεί το αναφερόμενο άρθρο στην εφημερίδα «Ποντίκι», το οποίο αναφερόταν σε δηλώσεις του Ενάγοντος. Περαιτέρω, ήταν η θέση της η ΜΥ3 ότι οι επίδικες δηλώσεις ήταν άμεσα συνδεδεμένες και σχετιζόμενες με το περιεχόμενο της επίδικης εκπομπής και των ζητημάτων που ηγέρθηκαν σε αυτήν, συνιστούσαν έντιμο σχόλιο επί θέματος δημοσίου συμφέροντος. Τέλος, η ΜΥ3 αρνήθηκε ότι αυτή προκάλεσε οποιαδήποτε ζημιά στον Ενάγοντα ως εκ της δημοσίευσης των επίδικων δηλώσεων του Εναγόμενου 1 και σημείωσε ενδεικτικά ότι ο Ενάγων είναι σήμερα ευρωβουλευτής. Εν πάση περιπτώσει, δεν εναπόκειτο στην ΜΥ3 να αποφασίσει σχετικά με την αιτούμενη τηλεφωνική παρέμβαση του Ενάγοντος στην επίδικη εκπομπή, αφού τούτο ήταν αρμοδιότητα της σκηνοθέτριας, κας Λιάνας Κωνσταντίνου, όπως ούτε και για τη συμμετοχή του Ενάγοντος σε οποιαδήποτε άλλη εκπομπή αφού εκείνο ήταν στις αρμοδιότητες της Διευθύντριας Προγραμμάτων. Πάντως, μετά που ο Ενάγων απέστειλε επιστολή στο ΡΙΚ εκφράζοντας παράπονο για το ότι κατ' ισχυρισμόν απορρίφθηκε το αίτημα του για τηλεφωνική παρέμβαση στην επίδικη εκπομπή, η σκηνοθέτρια κα Λιάνα Κωνσταντίνου πληροφόρησε την Εναγόμενη 3 ότι ο Ενάγων ουδέποτε είχε επικοινωνήσει μαζί της κατά τη διάρκεια της επίδικης εκπομπής. Νομική πτυχή της υπόθεσης Προτού προχωρήσω σε αξιολόγηση της μαρτυρίας που προσκομίσθηκε, κρίνω κατάλληλο να διασαφηνίσω το νομικό πλαίσιο μέσα στο οποίο θα εξετάσω την παρούσα υπόθεση. Το Άρθρο 19.1 του Συντάγματος της Κυπριακής Δημοκρατίας καθιερώνει το δικαίωμα ελευθερίας του λόγου και της καθ' οιονδήποτε τρόπο εκφράσεως. Βάσει του Άρθρου 19.2 του Συντάγματος, η ελευθερία του λόγου περιλαμβάνει την ελευθερίαν της γνώμης, της λήψεως και μεταδόσεως πληροφοριών και ιδεών, άνευ επεμβάσεως οιασδήποτε δημοσίας αρχής και ανεξαρτήτως συνόρων. Η άσκηση της ελευθερίας του λόγου, δύναται να περιοριστεί δυνάμει του Άρθρου 19.3 του Συντάγματος, μόνο εφόσον γίνει πρόνοια σε Νόμο για τέτοιους περιορισμούς και η θεσμοθέτηση περιορισμών είναι επιτρεπτή μόνον εφόσον αποδεικνύεται ότι ήσαν αναγκαίοι «προς το συμφέρον της ασφαλείας της Δημοκρατίας ή της συνταγματικής τάξεως ή της δημοσίας ασφαλείας ή της δημοσίας τάξεως ή της δημοσίας υγιείας ή των δημοσίων ηθών ή προς προστασίαν της υπολήψεως ή των δικαιωμάτων άλλων ή προς παρεμπόδισιν της αποκαλύψεως πληροφοριών ληφθεισών εμπιστευτικώς ή προς διατήρησιν του κύρους και της αμεροληψίας της δικαστικής εξουσίας». Ο περί Αστικών Αδικημάτων Νόμος, Κεφ. 148, θέτει κατ' ουσίαν όρια και περιορισμούς στην άσκηση της ελευθερίας της έκφρασης, προδιαγράφοντας πότε συντελούνται τα αδικήματα της «δυσφήμησης» (βλ. άρθρο 17 του Κεφ.148) και της «επιζήμιας ψευδολογίας» (βλ. άρθρο 25 του Κεφ. 148) εις βάρος ενός προσώπου προς το οποίο απευθύνονται ή στο οποίο αφορούν οι δηλώσεις ενός άλλου προσώπου. Βάσει του άρθρου 25