← Κύπρος

Κώστας Παπαλλάς κ.α. ν. Βιομηχανία Υποδημάτων Αφροδίτη Λτδ, Αρ. Αγωγής: 3345/2010, 31/7/2017

Κώστας Παπαλλάς κ.α. ν. Βιομηχανία Υποδημάτων Αφροδίτη Λτδ, Αρ. Αγωγής: 3345/2010, 31/7/2017 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEF:2017:A207 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΕΝΩΠΙΟΝ: Ν. ΤΑΛΑΡΙΔΟΥ - ΚΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ, Ε.Δ. Αρ. Αγωγής: 3345/2010 Μεταξύ:

  1. Κώστας Παπαλλάς
  2. Στέλλα Ιωαννίδου Ενάγοντες και Βιομηχανία Υποδημάτων Αφροδίτη Λτδ Εναγομένου 31 Ιουλίου, 2017 Εμφανίσεις: Για Ενάγοντες: κος Νικήτας. Για Εναγόμενο: κος Χριστάκης. ----------------------------- ΑΠΟΦΑΣΗ Η απαίτηση των εναγόντων ανέρχεται στο ποσό των €27.606,73 πλέον τόκο για αρχιτεκτονικές υπηρεσίες που παρείχαν στους εναγόμενους ιδιοκτήτες ακινήτων στα Κάτω Πολεμίδια και ιδιοκτήτες του έργου. Με γραπτή συμφωνία ημερομηνίας 15.04.2002, τα μέρη συμφώνησαν να παρέχουν αρχιτεκτονικές εργασίες στους εναγόμενους για τον σχεδιασμό, επίβλεψη και ανέγερση κτιρίου στο εν λόγω ακίνητο. Κατά την ακρόαση της αγωγής έγινε σειρά παραδεκτών γεγονότων με αποτέλεσμα να περιορισθούν τα επίδικα ζητήματα. Είναι παραδεκτό γεγονός ότι οι εναγόμενοι έχουν καταβάλει έναντι του ολικού οφειλόμενου ποσού το ποσό των €23.750,
  3. Οι ενάγοντες έχουν υπολογίσει την συνολική τους αμοιβή στο ποσό των €37.800,
  4. Ο τρόπος που έχει υπολογισθεί το σύνολο της αμοιβής των εναγόντων είναι ως η παράγραφος 12 της γραπτής δήλωσης του ΜΕ1 ως ακολούθως: «
  5. Το Προτιμολόγιο με αρ.008 (Τ.8) ουδέποτε εξοφλήθηκε και αντικαταστάθηκε στις 28/04/2009 με το προτιμολόγιο με αριθμό 009 (Τ.23) το οποίο ήταν βασιζόμενο στο τελικό κόστος κατασκευής του κτηρίου, όσον αφορούσε τις προαναφερθείσες υπηρεσίες και ως εκ τούτου αποτελούσε και το κλείσιμο του λογαριασμού. Στο προτιμολόγιο με αριθμό 009 αναγραφόταν το τελικό κόστος του κτηρίου το οποίο καθορίστηκε στις ΛΚ562.044,39 (Ευρώ 960.309,86) και ως εκ τούτου η συνολική αμοιβή μας ανερχόταν στις ΛΚ28.000 (Ευρώ 47.840,84). Βάσει της Συμφωνίας και των πιο πάνω τελικών αξιών εκδόθηκε το εν λόγω προτιμολόγιο για το ποσό των ΛΚ16.157,50 (Ευρώ 27.6060,84) το οποίο αποτελούσε το υπόλοιπο της συμφωνηθείσας αμοιβής. Αποτελεί ισχυρισμό μας εντιμοτάτη ότι το ποσό των ΛΚ4.312,50 (Ευρώ 7.368,39) το οποίο αναφέρεται στο προτιμολόγιο αρ. 008 ημερομηνίας 13/6/2007 οφειλόταν σε εμάς μέχρι την αντικατάστασή του με το ποσό των ΛΚ16.157,50 (Ευρώ 27.606,73) το οποίο αναφέρεται στο προτιμολόγιο αρ.009 ημερομηνίας 28/4/009 το οποίο ουδέποτε εξοφλήθηκε. Στο προτιμολόγιο 009, το οποίο συντάχθηκε μετά από το κλείσιμο του λογαριασμού και τον τελικό καθορισμό κόστους του κτηρίου, προστέθηκαν το κόστος της Απόστασης και των Υπεργολάβων σύμφωνα με τις πρόνοιες 4.3.1 και 4.8 του Συμβολαίου. Να σημειωθεί ότι το ποσό το οποίο αναγράφεται στο προτιμολόγιο αρ. 009 συμπεριλαμβάνει το ποσό των ΛΚ4.312,50 (Ευρώ 7.368,39) του προτιμολογίο αρ.
  6. Εργασίες Ποσό Λίρες Κύπρου

(1)Προκαταρκτικά (10% αμοιβής) 2.800,00
(2)Προμελέτη (15% αμοιβής) 4.200,00
(3)Προοπτικά (10% αμοιβής) 2.800,00
(4)Σχέδια και Πολεοδομική Αδεια (5% αμοιβής) 1.400,00
(5)Α' φάφη Οριστικής Μελέτης (15% της αμοιβής) 4.200,00
(6)Σχέδια για Οικοδομική Άδεια (15% της αμοιβής) 4.200,00
(7)Σχέδια Λετπομερειών (10% της αμοιβής) 2.800,00
(8)Τεχνικοί Όροι - Προδιαγραφές (5% της αμοιβής) 1.400,00
(9)Αναπροσαρμογή βάσει Συμβολαίου εργολαβίας και υπεργολαβιών ......
(10)Α Φάση Επίβλεψης (5% της αμοιβής) 1.400,00
(11)Β Φάση Επίβλεψης (5% της αμοιβής) 1.400,00
(12)Γ Φάση Επίβλεψης (5% της αμοιβής) 1.400,00
(13)Αναπροσαρμογή βάσει Τελικού κόστους κατασκευής περιλήφθηκε
(14)Παρ. 4.3.1 Συμβολαίου «Είδος Εργολαβίας» 28.000 επί 15%= 4.200,00
(15)Παρ. 4.8 Συμβολαίου «Απόσταση» 560.000 επί 1% = 5.600,00 1.400,00 Ολικό ποσό αμοιβή εκτελεσθείσας εργασίας 37.800,00 Μείον προηγούμενες εισπράξεις χωρίς ΦΠΑ 23.750,00 ------------- Υπόλοιπο 14.050,00 ΦΠΑ 15% 2.107,00 ------------- Σύνολο 16.157,50 (Ευρώ 27.606,73)». Στην παράγραφο 8 της Έκθεσης Υπεράσπισης, η εναγόμενη εταιρεία παραδέχθηκε ότι το οφειλόμενο ποσό προς τους ενάγοντες είναι το ποσό των ΛΚ4.250,
  1. Όμως, αρνείται ότι οφείλει το ποσό των ΛΚ4.200,00 ως η παράγραφος 4.3.1 του συμβολαίου (ΛΚ28.000,00 Χ 15% = ΛΚ4.200,00) για επίβλεψη υπεργολάβων του έργου καθώς και το ποσό των ΛΚ5.200,00 ως η παράγραφος 4.8 του Συμβολαίου (ΛΚ560,000.00 κόστος του έργου Χ1%= ΛΚ5.200,00) για την επίβλεψη του έργου σε απόσταση από την έδρα των εναγόντων που είναι Λευκωσία ενώ το έργο κατασκευάστηκε στην Λεμεσό. Οι λόγοι για τους οποίους η εναγόμενη αρνείται ότι οφείλει τα εν λόγω ποσά επεξηγούνται στην Έκθεση Υπεράσπισης ως οι παράγραφοι 10,11 και 12 ως ακολούθως: «
  2. Περαιτέρω και άνευ βλάβης του ως άνω ισχυρισμού είναι η θέση της Εναγομένης ότι όσον αφορά την Εργασία υπό τον αριθμό
(14)στις Λεπτομέρειες της παραγράφου 13 της Έκθεσης Απαίτησης, αυτή: α) λανθασμένα χρεώθηκε και/ή αξιώνεται από τους Ενάγοντες αφού δεν χρησιμοποιήθηκαν για την εκτέλεση του Έργου ξεχωριστοί υπεργολάβοι όπως απαιτεί η παράγραφος 4.3.1 του Συμβολαίου για να δικαιούνται και/ή νομιμοποιούνται έτσι οι Ενάγοντες στην επιπλέον χρέωση. β) εσφαλμένα υπολογίσθηκε επί ποσοστού 15%, αφού σύμφωνα με την παράγραφο 4.3.1 του Συμβολαίου η αμοιβή του Αρχιτέκτονα για την επίβλεψη αυξάνεται στο διπλάσιο, και έτσι το ορθό ποσοστό για τον υπολογισμό είναι το 10%. γ) λανθασμένα υπολογίσθηκε στο σύνολο των ΛΚ28.000 που αποτελούν την υπολογισθείσα Αμοιβή Αρχιτέκτονα, αφού σύμφωνα με τον όρο 4.3.1του Συμβολαίου η αμοιβή του Αρχιτέκτονα για την επίβλεψη αυξάνεται για εκείνο το μέρος μόνο της επίβλεψης που αναλογεί στην αντίστοιχη υπεργολαβία και όχι στο σύνολο της αμοιβής. 11. Πρόσθετα και άνευ βλάβης του ισχυρισμού της παραγράφου 9 της παρούσας, είναι η θέση της Εναγομένης, όσον αφορά την Εργασία υπό τον αριθμό
(15)στις Λεπτομέρειες της παραγράφου 13 της Έκθεσης Απαίτησης, ότι αυτή λανθασμένα χρεώθηκε στην και/ή αξιώνεται από την Εναγομένη και δεν τη δεσμεύει, αφού η επίβλεψη του έργου δεν έγινε «Εκτός της έδρας του Αρχιτέκτονα» όπως προβλέπει ο όρος 4.8 του Συμβολαίου. 12.Διαζευκτικά και άνευ βλάβης των ισχυρισμών που περιέχονται στις παραγράφους 5, 9 και 11 ανωτέρω, η Εναγόμενη ισχυρίζεται ότι η Εργασία υπό τον αριθμό
(15)στις Λεπτομέρειες της παραγράφου 13 της Έκθεσης Απαίτησης λανθασμένα υπολογίστηκε επί ποσοστού 1% στο τελικό κόστος κατασκευής, ήτοι στις ΛΚ560.000, αφού σύμφωνα με την παράγραφο 4.89 του Συμβολαίου η αύξηση του 1% φορά στην αμοιβή για την επίβλεψη και δεν έπρεπε να υπολογιστεί στο σύνολο τους κόστους του έργου ». Οι διάδικοι επικεντρώθηκαν στα δύο επίδικα σημεία τα οποία θα καθόριζαν τον τρόπο υπολογισμού της συνολικής αμοιβής των αρχιτεκτόνων. Το ένα ζήτημα είναι ο τρόπος υπολογισμού της αμοιβής των εναγόντων ενόψει της απόστασης του έργου για σκοπούς επίβλεψης του έργου από την έδρα των εναγόντων που είναι η Λευκωσία. Το δέυτερο ζήτημα είναι ο τρόπος υπολογισμού της αμοιβής των εναγόντων σε σχέση με την επίβλεψη όχι μόνο του κύριου εργολάβου του έργου αλλά την επίβλεψη με δεδομένο ότι υπήρξε ανάμιξη στην κατασκευή του έργου αριθμός υπεργολάβων. Το γραπτό συμβόλαιο που υπογράφθηκε μεταξύ των μερών απαρτίζεται από τρία μέρη. Το πρώτο μέρος είναι μία μονοσέλιδη συμφωνία η οποία παραπέμπει σε παράρτημα που επισυνάπτεται στην συμφωνία. Δεύτερο μέρος, είναι το παράρτημα ημερομηνίας 25.02.2002 το οποίο περιέχει υπολογισμό της αμοιβής του αρχιτέκτονα και χρονοδιάγραμμα για τα διάφορα στάδια της αμοιβής. Τρίτο μέρος, είναι έγγραφο που επισυνάπτεται και πάλι στην κυρίως συμφωνία και είναι έγγραφο που περιέχει «γενικούς όρους ανάθεσης για εργασία σε αρχιτέκτονα». Μέλημα του Δικαστηρίου αφού αξιολογήσει τη μαρτυρία της υπόθεσης είναι να αποφανθεί ποια ήταν η πραγματική πρόθεση των μερών σε σχέση με την αμοιβή των εναγόντων λαμβάνοντας υπόψη ότι υπάρχουν όροι μεταξύ των τριών εγγράφων που συγκρούονται μεταξύ τους. Περαιτέρω μέλημα του Δικαστηρίου είναι να αποφανθεί ποιο έγγραφο είναι καθοριστικό σε σχέση με τα δύο πιο πάνω ζητήματα ήτοι της επίβλεψης με απόσταση και της επίβλεψης των υπεργολάβων του έργου. Δια να εξαχθεί η πρόθεση των μερών σε σχέση με τον τρόπο υπολογισμού της αμοιβής θα πρέπει να αποφασισθεί ποια είναι η σχέση των εγγράφων μεταξύ τους και πως ερμηνεύονται οι όροι της συμφωνίας ενόψει και των τριών εγγράφων που επηρεάζουν τη συνολική συμφωνία που συνομολογήθηκε μεταξύ των μερών. Κύριοι όροι της μονοσέλιδης συμφωνίας τεκμήριο 5 σε σχέση με την αμοιβή του αρχιτέκτονα ήταν ως ακολούθως: «ΣΥΜΦΩΝΗΤΙΚΟ ΕΓΓΡΑΦΟ Μεταξύ Εργοδότη και Αρχιτέκτονα Για ανάθεση Εργασίας. Η Συμφωνία αυτή, Γίνεται την 15ην ημέρα του Απριλίου 20002 μεταξύ Βιομηχανία Υποδημάτων Αφροδίτη Λτδ που θα καλείται «Ο Εργοδότης» και Παπαλλάς & Ιωαννίδου Αρχιτέκτονες που θα καλείται «Ο Αρχιτέκτονας». Και συμφωνείται ότι: Με βάση τους Όρους Ανάθεσης Εργασίας σε Αρχιτέκτονα του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων Κύπρου, που επισυνάπτονται και που αποτελούν αναπόσπαστο μέρος αυτής της Συμφωνίας, και με τυχόν τροποποιήσεις σε αυτό το Συμφωνητικό Έγγραφο που θα υπερισχύει:
  1. Ο Αρχιτέκτονας θα εκτελέσει για τον Εργοδότη υπηρεσίες σχετικά με σχεδιασμό και επίβλεψη για κτίριο με κατάστημα στο ισόγειο και γραφεία και ορόφους με εξάντληση του Συντελεστή Δόμησης αν επιτραπεί από την Πολεοδομία (περιγραφή έργου) Στα οικόπεδα497 και 498, Φ/Σχ. 54/49, Καφκάλλα, Κάτω Πολεμίδια, Λεμεσός (τοποθεσία έργου)
  2. Ο Εργοδότης αναθέτει στον Αρχιτέκτονα τις ακόλουθες υπηρεσίες. Βασικές Υπηρεσίες: Σχεδιασμός και Επίβλεψη Άλλες Υπηρεσίες: ...... Ειδικοί Όροι: .......
  3. Ειδικοί όροι.......
  4. Αμοιβή Αρχιτέκτονα: σύμφωνα με τον έντυπο «Υπολογισμός αμοιβής Αρχιτέκτονα» που επισυνάπτεται.
  5. Είδος Εργολαβίας, Διορισμός Τεχνικών Συμβούλων κτλ. ............................... Υπογρφές: .......... Εργοδότης Μάρτυρας Μάρτυρας». Οι υπηρεσίες που θα προσέφεραν οι ενάγοντες στους εναγόμενους θα υπολογίζονταν σε ποσοστό 5% στο τελικό κόστος κατασκευής του έργου και η αμοιβή θα καταβαλλόταν ανάλογα με έντυπο που προσαρτήθηκε στην τελευταία σελίδα του τεκμηρίου 5 ως ακολούθως: «25/2/2002 ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΑΜΟΙΒΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΑ Η αμοιβή του αρχιτέκτονα περιλαμβάνει υπηρεσίες όπως περιγράφονται στο έντυπο Υπηρεσίες Αρχιτέκτονα που έχετε πάρει και θα υπολογιστεί με ποσοστό 5% στο τελικό κόστος κατασκευής. Αρχικά η αμοιβή θα υπολογίζεται με βάση το εκτιμημένο κόστος κατασκευής. Το εκτιμημένο κόστος κατασκευής υπολογίζεται με βάση τα πιο κάτω:
  6. Εμβαδόν κλειστού χώρου Χ £300 - £350/τ.μ.
  7. Εμβαδόν υπόγειου χώρου Χ £150/τ.μ.
  8. Εμβαδόν ακάλυπτων βεραντών Χ £50/τ.μ.
  9. Εμβαδόν καλυμμένων βεραντών Χ £100/τ.μ.
  10. Εξωτερικές διαμορφώσεις, περιφράσεις κλπ., κατ' αποκοπήν ποσό.
  11. Πισίνα και άλλες ειδικές κατασκευές κατ' αποκοπήν ποσό. Αναπροσαρμογή της αμοιβής θα γίνει ότι θα υπάρχει το συμβόλαιο εργολαβίας όπως επίσης και όταν θα μπορεί να υπολογιστεί το πραγματικό τελικό κόστος κατασκευής. Στην αμοιβή δεν περιλαμβάνεται ο ΦΠΑ. ΣΤΑΔΙΑ ΠΛΗΡΩΜΗΣ ΑΜΟΙΒΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΑ (ΕΠΙΛΟΓΗ Α΄)
  12. Προκαταρκτικά ( 10% αμοιβής)
  13. Προμελέτη ( 15% αμοιβής)
  14. Προοπτικά ( 10% αμοιβής)
  15. Σχέδια για Πολεδομική Άδεια ( 5% αμοιβής)
  16. Α' δόση Οριστικής μελέτης ( 15% αμοιβής)
  17. Σχέδια για οικοδομική άδεια ( 15% αμοιβής)
  18. Σχέδια Λεπτομερειών ( 10% αμοιβής)
  19. Τεχνικοί όροι - προδιαγραφές ( 5% αμοιβής)
  20. Αναπροσαρμογή βάσει Συμβολαίου Εργολαβίας και Υποεργολάβιών
  21. Α' δόση Επίβλεψης ( 5% αμοιβής)
  22. Β' δόση Επίβλεψης ( 5% αμοιβής)
  23. Γ' δόση Επίβλεψης ( 5% αμοιβής)
  24. Αναπροσαρμογή βάσει Τελικού κόστους κατασκευής --------------------- ΣΥΝΟΛΟ (100% αμοιβής) Με εκτίμηση ........ Κώστας Παπαλλάς Για Παπαλλάς & Ιωαννίδου Αρχιτέκτονες». Κλήθηκαν τα μέρη να δώσουν μαρτυρία σε σχέση με τα συμφωνηθέντα για τον τρόπο υπολογισμού της αμοιβής των εναγόντων. Όμως, η εναγόμενη επέλεξε να μην προσκομίσει μαρτυρία προς υποστήριξη των θέσεων που καλύπτονται στην Έκθεση Υπεράσπισης. Α. Η Μαρτυρία των εναγόντων Όπως εξήγησε ο ΜΕ1, Κώστας Παπαλλάς, το κόστος κατασκευής για την ολοκλήρωση του έργου εκτιμήθηκε στο ποσό των ΛΚ562.044,00 και για να υπολογισθεί το ποσοστό αμοιβής του αρχιτέκτονα χρησιμοποιήθηκε ως αναφορά το ποσό των ΛΚ560.000,
  25. Διαγράφηκε ο όρος 5.2 (όροι γενικοί) από το συμβόλαιο και ο ΜΕ1 υπέδειξε το σημείο του συμβολαίου όπου πράγματι φαίνεται ότι ολόκληρη η παράγραφος διαγράφηκε. Έτσι αντί να χρησιμοποιηθεί το ποσοστό αμοιβής του αρχιτέκτονα 7.5% επί του κόστους του έργου συμφωνήθηκε το ποσοστό των 5% επί του κόστους του έργου. Συμπληρώθηκε το συμβόλαιο με προσάρτηση του εντύπου ημερομηνίας 25.02.2002, που καθόριζε 13 στάδια πληρωμής της αμοιβής του αρχιτέκτονα αναπροσαρμοσμένες επί του τελικού κόστος της κατασκευής. Εξήγησε ότι το παράρτημα αντικαθιστά τους γενικούς όρους σε σχέση με το γενικό ποσοστό της αμοιβής. Δεν υπήρχε ουσιαστική αμφισβήτηση αυτού του μέρους της μαρτυρίας και έτσι κρίνω ότι η γραπτή συμφωνία μεταξύ των μερών ήταν ως εξήγησε ο ΜΕ
  26. Περαιτέρω, η συμφωνία αποτελείται από τα τρία μέρη και από τους γενικούς όρους ανάθεσης εργασίας σε αρχιτέκτονα. Από τους «γενικούς όρους ανάθεσης εργασίας σε αρχιτέκτονα» έχει διαγραφεί ο όρος 5.
  27. Παρατίθενται πιο κάτω οι παράγραφοι 5.2, 4.8 και 4.3.1 των γενικών όρων του συμβολαίου: «5.2 Η αμοιβή για την Πρώτη Κατηγορία ορίζεται σε 7.50% και η κατανομή της αμοιβής κατά στάδια, είναι η ακόλουθη: α. ΣΤΑΔΙΟ Β - Προμελέτη 20% β. ΣΤΑΔΙΟ Γ - Πολεοδομική Άδεια 5% γ. ΣΤΑΔΙΟ Δ & Εντούτοις- Οριστική Μελέτη 35% δ. ΣΤΑΔΙΟ Ζ & Η - Σχέδια λεπτομερειών και Προσφορές 15% ε. ΣΤΑΔΙΟ Θ & Ι - Επίβλεψη και συμπλήρωση εργασιών 25% ................. Είδος εργολαβίας 4.3.1 Τα ποσοστά αμοιβής που αναγράφονται στην παράγραφο 5.2 πιο κάτω, συνιστούν το ελάχιστο όριο αμοιβής και ισχύουν για την περίπτωση που το Έργο εκτελείται από ένα Εργολάβο για όλες τις οικοδομικές εργασίες. Σε περίπτωση που ο Εργοδότης χρησιμοποιήσει για την εκτέλεση του Έργου ξεχωριστούς υπεργολάβους για μια ή περισσότερες τμηματικές εργασίες, τότε η αμοιβή του Αρχιτέκτονα για την επίβλεψη αυξάνεται στο διπλάσιο, για εκείνο το μέρος της επίβλεψης που αναλογεί στην αντίστοιχη υπεργολαβία. Απόσταση 4.8 Για την επίβλεψη του Έργου από Αρχιτέκτονα εκτός της έδρας του Αρχιτέκτονα, η αμοιβή αυξάνεται κατά 1%. «Εκτός της έδρας του Αρχιτέκτονα» είναι η περίπτωση που το γήπεδο όπου εκτελείται το έργο βρίσκεται σε απόσταση μεγαλύτερη από 15 χιλιόμετρα από το δημοτικό Μέγαρο της Πόλης στην οποία βρίσκεται η έδρα του γραφείου». Το τρίτο μέρος του συμβολαίου (γενικοί όροι), ως φαίνεται πιο πάνω, περιέχει διάφορες πρόνοιες σε σχέση με την αμοιβή του αρχιτέκτονα αλλά και επιλύει διάφορα ζητήματα στην περίπτωση που προκύψουν διάφορα γεγονότα κατά την εκτέλεση του έργου όπως επί παραδείγματι, τι θα γίνει με την αμοιβή του αρχιτέκτονα εάν ο ιδιοκτήτης του έργου χρησιμοποιήσει διάφορους υπεργολάβους που χρειάζονται επιπρόσθετη επίβλεψη, πράγμα που έγινε στο έργο. Σε σχέση με τον όρο 4.8 με την επικεφαλίδα Απόσταση θέση του ΜΕ1 ήταν ότι θα πρέπει να προστεθεί ποσοστό επιπρόσθετα 1% σε σχέση με το συνολικό ποσοστό της αμοιβής επί της ολικής αξίας του έργου και όχι μόνο αύξηση της αμοιβής κατά ποσοστό 1% σε σχέση με την αξία του έργου που αφορά μόνο το μέρος της επίβλεψης. Ήταν θέση του ότι δικαιολογείται αύξηση ποσοστού 1% της αμοιβής επί της αξίας του όλου έργου επειδή οι αρχιτέκτονες έπρεπε να ταξιδεύουν δυο φορές την εβδομάδα εκτός της έδρας τους για να επιβλέπουν το έργο. Στην παράγραφο 22 της δήλωσης, η οποία παρατίθεται πιο κάτω, προκύπτει ακριβώς πως υπολογίσθηκε το 1% καθώς και πως δικαιολογείται αυτή η αύξηση. Θέση του ήταν ότι η αναγκαία επίσκεψη στο εργοτάξιο εκτός της έδρας των εναγόντων, στη Λεμεσό, κατά μέσο όρο δύο φορές την εβδομάδα δικαιολογεί αύξηση της αμοιβής κατά ποσοστό 1% επί της συνολικής αξίας του έργου. Ο ΜΕ1 δεν ήταν πειστικός ότι αυτή ήταν συνεννόηση των μερών σε σχέση με την αμοιβή των εναγόντων κυρίως επειδή αυτό σημαίνει ότι το παράρτημα ημερομηνίας 25.02.2002 που προέβλεπε για αμοιβή 5% επί του συνολικού κόστους του έργου, θα ήταν κενού περιεχομένου και θα υπήρχε αντικατάσταση της αμοιβής των 5% με αμοιβή των 6% επί του συνόλου του κόστους του έργου. Σε σχέση με υπεργολάβους που διορίσθηκαν από τον ιδιοκτήτη να εκτελέσουν διάφορες εργασίες του έργου εξήγησε ότι η χρήση των υπεργολάβων γινόταν από την αρχή και ευρέως πράγμα που αύξησε τις συνολικές ανάγκες επίβλεψης του έργου και τις εργάσιμες ώρες των αρχιτεκτόνων στο έργο. Ήταν θέση του ότι η επίβλεψη των υπεργολάβων δυνάμει του όρου 4.3.1 του συμβολαίου αύξησε το ύψος της αμοιβής διπλασιάζοντας την σε σχέση και με τα τρία στάδια της επίβλεψης και ανήλθε στο ποσό των £4.200,
  28. Ο ΜΕ1 ήταν πειστικός ότι πράγματι η εργασία των εναγόντων είχε αυξηθεί κατά πολύ επειδή το έργο κατασκευάστηκε κυρίως με την χρήση υπεργολάβων. Έπεισε με γεγονότα, φωτογραφίες και επιχειρήματα ότι σε κάθε στάδιο της επίβλεψης υπήρχε τουλάχιστον ένας ή δύο εμπλεκόμενοι υπεργολάβοι. Για όλους τους υπεργολάβους έπρεπε να ετοιμασθούν όροι προσφοράς, αξιολόγηση και κατακύρωση προσφορών, επίβλεψη και πιστοποίηση της εργασίας καθώς και συντονισμό των υπεργολάβων με τον εργολάβο αλλά και με άλλους υπεργολάβους. «
  29. Για την επίβλεψη του έργου χρειάζεται πολλές φορές η παρουσία του αρχιτέκτονα η οποία μπορεί να είναι 2 - 3 φορές την εβδομάδα, αλλά για τους σκοπού υπολογισμού με αριθμούς λαμβάνεται υπόψη ότι κατά μέσο όρο η επίβλεψη είναι μια φορά την εβδομάδα. (α) Θέση μας είναι ότι η συνολική αμοιβή αυξάνεται κατά 1% λόγω απόστασης: £560.000,00 (κόστος έργου) Χ 1% = £5.600,00 επιβάρυνση λόγω απόστασης £5.600,00 διά 22 μήνες κατασκευής = £254 ανά μήνα. £254 διά 4 εβδομάδες = £63,63 ανά εβδομάδα. Θέση μας είναι ότι για την επίβλεψη κατά μέσο όρο μία φορά την εβδομάδα η επιβάρυνση των £63,63 ανά εβδομάδα καλύπτει τις 2 ώρες που χρειάζονται για την διαδρομή όπως επίσης και το κόστος καυσίμων και φθοράς οχήματος. (β) Θέση της Εναγομένης είναι ότι η επιβάρυνση του ποσοστού 1% λόγω απόστασης θα έπρεπε να εφαρμοστεί μόνο στο ποσό που αναλογεί στην επίβλεψη: Ποσό που αναλογεί στην επίβλεψη: £1.400,00 Χ 3= £4.200,00 £4.200,00 (ποσό επίβλεψης) Χ 1-= £42,00 επιβάρυνση λόγω απόστασης £42,00 διά 22 μήνες κατασκευής = £1,90 ανά μήνα. £1,90 διά 4 εβδομάδες = £0,47 ανά εβδομάδα. Θέση της Εναγομένης είναι ότι για την επίβλεψη η οποία είναι κατά μέσο όρο μία φορά την εβδομάδα η επιβάρυνση των £0,47 ανά εβδομάδα καλύπτει τις 2 ώρες που χρειάζονται για τη διαδρομή όπως επίσης και το κόστος των καυσίμων και φθοράς οχήματος. Από τα πιο πάνω αριθμητικά παραδείγματα φαίνεται ότι η θέση της Εναγομένης για κάλυψη του κόστους της Απόστασης με ποσό £0,47 ανά εβδομάδα δεν είναι ένα λογικό ποσό αλλά σύμφωνα με το Συμβόλαιο και την δική μας θέση αυτή η κάλυψη μπορεί να θεωρηθεί λογική με ποσό £63,63 ανά εβδομάδα». Η εναγόμενη σύνδεσε την πληρωμή της αμοιβής των αρχιτεκτόνων με το τελικό πιστοποιητικό έγκρισης του κτηρίου. Ήταν θέση του ΜΕ1 ότι ο τρόπος πληρωμής της αμοιβής των αρχιτεκτόνων δεν είχε καμία σχέση με το πιστοποιητικό τελικής έγκρισης του έργου. Αντιθέτως, το παράρτημα ημερομηνίας 25.02.2002 καθόριζε επακριβώς πως θα γινόταν η πληρωμή της αμοιβής των αρχιτεκτόνων. Η πληρωμή της αμοιβής του αρχιτέκτονα θα γινόταν σε 13 στάδια. Το τελικό οφειλόμενο ποσό σε σχέση με την αμοιβή του αρχιτέκτονα είναι αυτό που εμφαίνεται στο προτιμολόγιο 009 ημερομηνίας 28.04.2009 για το ποσό των ΛΚ27.606,
  30. Στις 24.06.2009 ο ΜΕ1 είχε κατ' ιδίαν συνάντηση με αντιπρόσωπο της εναγόμενης. Σ' αυτή την συνάντηση και σε αντίθεση με ισχυρισμό που καταγράφεται στην παράγραφο 14 της Έκθεσης Υπεράσπισης οι εναγόμενοι ουδέποτε ανέφεραν ότι είχαν πρόθεση να πληρώσουν στους ενάγοντες οποιοδήποτε μέρος από το οφειλόμενο ποσό. Αντιθέτως, στη συγκεκριμένη συνάντηση προέκυψε διαφορά σε σχέση με την ύπαρξη του συμφωνητικού εγγράφου σε άλλο έργο. Σε εκείνη τη συνάντηση προέκυψε ότι οι διαφορές μεταξύ των μερών ήταν αγεφύρωτες σε σχέση με το άλλο έργο που σχεδίασαν και επίβλεψαν οι ενάγοντες στο Στρόβολο για λογαριασμό των εναγομένων. Ως αποτέλεσμα της διαφοράς στο εν λόγω έργο, οι ενάγοντες καταχώρησαν την αγωγή 3346/10 στο Επαρχιακό Δικαστήριο Λευκωσίας. Σε εκείνη τη συνάντηση δεν συζητήθηκαν διαφορές των μερών σε σχέση με την ερμηνεία όρων της συμφωνίας για την αμοιβή των εναγόντων αυτού του έργου. Οι εναγόμενοι δεν προσκόμισαν καμία μαρτυρία για να αντικρούσουν αυτόν τον ισχυρισμό έτσι αποδέχομαι ως αλήθεια ότι δεν έγινε συζήτηση για το θέμα της απόστασης και την επίβλεψη των υπεργολάβων σε εκείνη τη συνάντηση. Μεγάλο μέρος της αντεξέτασης αφορούσε ασάφειες σε σχέση με τη γραπτή συμφωνία, τεκμήριο
  31. Η συμφωνία αποτελείται από μία σελίδα εις την οποία περιγράφεται το έργο. Στη συμφωνία προνοείται ρητώς ότι οι «γενικοί όροι ανάθεσης εργασίας σε αρχιτέκτονα του συλλόγου αρχιτεκτόνων Κύπρου» έχουν εφαρμογή. Αυτοί οι γενικοί όροι επισυνάπτονται και αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της συμφωνίας ως και επίσης ενσωματώνονται στη συμφωνία τυχόν τροποποιήσεις αυτών των γενικών και καθορισμένων όρων των αρχιτεκτόνων. Στο σημείο 4 της συμφωνίας αναφέρεται ότι για την αμοιβή του αρχιτέκτονα επισυνάπτεται και έχει εφαρμογή το έντυπο ημερομηνίας 25.02.200 για τον υπολογισμό της αμοιβής του αρχιτέκτονα. Πράγματι, επισυνάπτεται τέτοιο έγγραφο στην συμφωνία με την επικεφαλίδα «Υπολογισμός Αμοιβής Αρχιτέκτονα». Αυτό το έγγραφο συντάχθηκε στις 25.02.2002 και επισυνάπτεται στη συμφωνία. Ο υπολογισμός της αμοιβής του αρχιτέκτονα καθορίζεται από τις πρόνοιες αυτού του εντύπου. Αυτό το έγγραφο καθορίζει σύμφωνα με τον ΜΕ1 το ποσοστό της αμοιβής του αρχιτέκτονα σε σχέση με την ολική αξία του έργου που θα κατασκευαστεί τελικά. Το δεύτερο ζήτημα που καθορίζεται με το έντυπο ημερομηνίας 25.02.2002 είναι τα 13 στάδια της πληρωμής της αμοιβής. Παρά την ύπαρξη αυτού του εντύπου ήταν θέση του μάρτυρα ότι για να είναι λειτουργική η συμφωνία και διά να εξαχθεί η πραγματική πρόθεση των μερών σε σχέση με επί μέρους ζητήματα που αφορούν την αμοιβή και όταν το έγγραφο ημερομηνίας 25.02.2002 είναι σιωπηρό θα πρέπει να γίνεται και χρήση των γενικών όρων ανάθεσης εργασίας του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων. Ήταν θέση του ότι πλην της παραγράφου 5.2 η οποία διαγράφηκε με πένα από τα μέρη κατά τη σύναψη της συμφωνίας (βλ. σελίδα 17 τεκμήριο 5), όλες οι πρόνοιες των γενικών όρων ανάθεσης εργασίας σε αρχιτέκτονες έχουν εφαρμογή ώστε να εξαχθεί η πραγματική συμφωνία μεταξύ των μερών σε σχέση με την αμοιβή καθώς και για να είναι πρακτικά εφικτή και λειτουργική η συμφωνία. Είναι σωστή η θέση του ΜΕ1 ότι δεν θα υπήρχε λόγος να επισυναφτούν οι γενικοί όροι στην συμφωνία εάν ο σκοπός τους δεν ήταν να συμπληρώνουν την κύρια συμφωνία μεταξύ των μερών εκεί όπου η κύρια συμφωνία είναι σιωπηλή. Εφόσον δεν τέθηκε υπόψη μου αντίθετη μαρτυρία, περί τούτου, κρίνω ότι οι θέσεις του ενάγοντα για την εφαρμογή των «Γενικών Όρων Ανάθεσης Εργασίας σε Αρχιτέκτονα» είναι ορθή. Είναι γεγονός ότι ο όρος 4.3.1 και ο όρος 4.3.2, στη σελίδα 13, τεκμήριο 5, παραπέμπουν στο σημείο 5.2 που όντως φαίνεται να έχει διαγραφεί. Συγκεκριμένα, αυτοί οι όροι προνοούν ότι η ελάχιστη αμοιβή που μπορεί να καθορισθεί ως ποσοστό σε σχέση με την αξία του έργου είναι το 7.5% ως αναφέρεται στον όρο 5.
  32. Όμως, θέση του μάρτυρα ήταν ότι αυτός ό όρος έχει αντικατασταθεί από το συμπληρωματικό έγγραφο ημερομηνίας 25.02.2002 κατά το οποίο η ελάχιστη αμοιβή σε σχέση με το ποσοστό της αμοιβής του αρχιτέκτονα επί της αξίας του έργου ήταν το 5%. Το ερώτημα που θα πρέπει να απαντήσει τελικώς το Δικαστήριο είναι ποια ήταν η πρόθεση των μερών σε σχέση με την εφαρμογή των όρων 4.3.1, 4.3.2, και 4.8 ενόψει της διαγραφής του όρου 5.2 και ενόψει της προσθήκης στη συμφωνία σε σχέση με την αμοιβή του αρχιτέκτονα του εγγράφου ημερομηνίας 25.02.
  33. Σε σχέση με τον όρο 4.8 θέση του ΜΕ1 ήταν ότι το ποσοστό της αμοιβής του αρχιτέκτονα θα έπρεπε να αυξηθεί κατά ποσοστό 1% σε σχέση με όλο το ποσό της αξίας του έργου και όχι μόνο για εκείνο το μέρος της αμοιβής που αφορά την επίβλεψη. Αυτό σημαίνει ότι η αμοιβή θα αυξηθεί κατά ποσοστό 1% επί του 100% της συνολικής αξίας του έργου, και όχι να αυξηθεί κατά 1% επί του ποσοστού του έργου που αφορά την επίβλεψη, ήτοι το ποσοστό του 15% της αμοιβής του αρχιτέκτονα το οποίο είναι το ποσοστό της επίβλεψης. Διά να δικαιολογήσει αυτή την ερμηνεία του όρου ανέφερε ότι το έργο θα μπορούσε να μην προχωρήσει πέραν της εκπόνησης των σχεδίων. Εάν είχε συμβεί αυτό θα χρέωνε για την αμοιβή του μόνο 5% επί της εκτιμημένης αξίας του έργου. Όμως, αφού προχώρησε και ολοκληρώθηκε το έργο, και έγιναν πολλές επισκέψεις στη Λεμεσό για επίβλεψη του έργου, η αμοιβή του έπρεπε να αυξηθεί κατά ποσοστό 1% σε σχέση με όλο το έργο και όχι μόνο το ποσοστό της αμοιβής που αφορά την επίβλεψη, ήτοι το 15%. Από την άλλη, δεν εξήγησε γιατί θεώρησε ότι και η εναγομένη είχε συμφωνήσει σε ποσοστό αμοιβής 6% επί της αξίας του έργου αφού ετοίμασε ειδικό έντυπο να αλλάξει όρο της συμφωνίας σε σχέση με την αμοιβή του αρχιτέκτονα από 7,5% σε 5%. Από την αρχή του έργου ήταν δεδομένο και γνωστό στα μέρη ότι το έργο ήταν εκτός της έδρας των εναγόντων στη Λεμεσό. Συνεπώς, αν πρόθεση των μερών ήταν η αμοιβή να υπολογιστεί στο ποσοστό της τάξεως του 6% επί της αξίας του έργου θα καθόριζαν τα μέρη το ποσοστό της αμοιβής στο 6% και όχι στο 5%. Σε σχέση με την επίβλεψη των υπεργολάβων ο ΜΕ1 παρέπεμψε στον όρο 4.3.1 των γενικών όρων ανάθεσης εργασίας σε αρχιτέκτονα. Η δεύτερη παράγραφος του όρου 4.3.1 προνοεί τα ακόλουθα: «Είδος εργολαβίας 4.3.1 ............. Σε περίπτωση που ο Εργοδότης χρησιμοποιήσει για την εκτέλεση του Έργου ξεχωριστούς υπεργολάβους για μια ή περισσότερες τμηματικές εργασίες, τότε η αμοιβή του Αρχιτέκτονα για την επίβλεψη αυξάνεται στο διπλάσιο, για εκείνο το μέρος της επίβλεψης που αναλογεί στην αντίστοιχη υπεργολαβία». Οι ενάγοντες διπλασίασαν την αμοιβή τους σε σχέση με το 15% της αμοιβής, ήτοι το ποσοστό της επίβλεψης του έργου. Ο ΜΕ1 εξήγησε ότι υπήρχαν πέντε υπεργολάβοι του έργου και οι περισσότεροι από αυτοί, είχαν εμπλακεί στην κατασκευή του έργου από την αρχή. Ο Ηλεκτρολόγος επί παραδείγματι, είχε εμπλακεί κατά το πρώτο στάδιο της επίβλεψης του έργου μέχρι το τελευταίο στάδιο του έργου. Συνεπώς, ήταν δικαιολογημένος ο διπλασιασμός της αμοιβής του αρχιτέκτονα για την επίβλεψη επειδή για κάθε υπεργολαβία έπρεπε να γίνουν προσφορές, ανάθεση, επίβλεψη του έργου για την εργασία των υπεργολάβων. Αυτή την ευθύνη είχε ο αρχιτέκτονας και όχι ο εργολάβος του έργου. To έργο δεν είχε πολλές οικοδομικής φύσεως εργασίες που θα απασχολούσε τον εργολάβο του έργου αλλά το σχέδιο του έργου ήταν ανοικτό με λίγους ενδιάμεσους τοίχους και έτσι ο όγκος της εργασίας, πχ. ηλεκτρολόγος, υπερυψωμένα δάπεδα, τοποθέτηση μαρμάρων εκτελέσθηκε στους ανοικτούς ορόφους του υπό ανέγερση κτιρίου από υπεργολάβους. Διευκρίνισε ότι στην περίπτωση που ο υπεργολάβος ήταν ένας κατά πάσα πιθανότητα δεν θα χρέωνε διπλάσια αμοιβή για όλο το μέρος της επίβλεψης αλλά μόνο για εκείνο το μέρος που αφορούσε τον συγκεκριμένο υπεργολάβο. To τεκμήριο 8, προτιμολόγιο 008, που αποστάληκε στους εναγόμενους για πληρωμή δεν περιλαμβάνει τις αυξημένες χρεώσεις σε σχέση με την αμοιβή του αρχιτέκτονα, ήτοι το 1% για την απόσταση και τον διπλασιασμό της αμοιβής αναφορικά με την επίβλεψη. Στη συνέχεια κατά την ετοιμασία και αποστολή του τεκμηρίου 23, τιμολόγιο 009, αυτές οι αυξήσεις είχαν ενσωματωθεί στις χρεώσεις. Θέση του ΜΕ1 ήταν ότι οι εναγόμενοι δεν τον πλήρωναν προφασιζόμενοι το γεγονός ότι ακόμη δεν είχε εκδοθεί τελική έγκριση του έργου από την αρμόδια αρχή. Περαιτέρω, αντιπρόσωπος των εναγομένων του είπε να μην ενσωματώσει αυτές τις αυξήσεις στο προτιμολόγιο 008 ώστε να γίνει τελικός λογαριασμός των οφειλόμενων ποσών μεταξύ των μερών. Οι εναγόμενοι δεν ήθελαν να πληρώσουν την αμοιβή των αρχιτεκτόνων προτού γίνει γνωστό ποιο ήταν το τελικό κόστος για την ανέγερση του κτιρίου. Όμως, ο ΜΕ1 ήγειρε το ζήτημα των αυξημένων χρεώσεων στους εναγόμενους προφορικά και αυτοί του είπαν να μην προβεί στις χρεώσεις αυτές προτού γίνει τελικός λογαριασμός σε σχέση με το τελικό κόστος του έργου. Οι εναγόμενοι δεν προσκόμισαν καμία μαρτυρία να αντικρούσουν τους ισχυρισμούς του ΜΕ
  34. Τον κρίνω αξιόπιστο μάρτυρα. Απέδειξε στο Δικαστήριο ότι υπήρχε εκτενής εμπλοκή των εργολάβων σε όλα τα στάδια της επίβλεψης. Δικαιολόγησε το γεγονός ότι δικαιούται διπλασιασμό της αμοιβής σε σχέση με την επίβλεψη του έργου. Κρίνω ότι, κατέθεσε ενώπιον του Δικαστηρίου εκείνα τα στοιχεία ώστε να πείσει ότι αυτή ήταν η πραγματική πρόθεση των μερών σε σχέση με την αμοιβή του αρχιτέκτονα στην περίπτωση που υπήρχαν εμπλεκόμενοι υπεργολάβοι σε όλα τα στάδια της επίβλεψης του έργου. Σε σχέση με το ζήτημα της απόστασης δεν έθεσε υπόψη του Δικαστηρίου εκείνα τα απαραίτητα στοιχεία για να αποδείξει ότι ήταν πρόθεση των μερών η αμοιβή του αρχιτέκτονα να αυξηθεί σε ποσοστό 6% αντί 5% επί της όλης αξίας του έργου. Β. Νομική Πτυχή Διά να εξαχθεί η πρόθεση των μερών πρέπει να ληφθούν υπόψη και τα τρία μέρη της συμφωνίας καθώς και να ληφθεί υπόψη ότι η παράγραφος 5.2 των γενικών όρων ανάθεσης εργασίας σε αρχιτέκτονα έχει διαγραφεί. Περαιτέρω, πρέπει να εκληφθεί η πρόθεση των μερών σε σχέση με την προτεραιότητα που θα πρέπει να δοθεί στα τρία μέρη της συμφωνίας εκεί όπου υπάρχει ασάφεια στο λεκτικό της συμφωνίας και εκεί όπου υπάρχει αντίθεση μεταξύ των όρων μεταξύ των τριών μερών της συμφωνίας. Λαμβάνω υπόψη μου ότι το έγγραφο που υπέγραψαν τα μέρη, είναι το μονοσέλιδο έγγραφο με την επικεφαλίδα Συμφωνητικό Έγγραφο στη σελίδα 18 του τεκμηρίου
  35. Σ' αυτό το έγγραφο γίνεται ρητή αναφορά σε σχέση με την αμοιβή του αρχιτέκτονα ότι θα είναι σύμφωνα με το έντυπο Υπολογισμός αμοιβής του αρχιτέκτονα, το οποίο επισυνάπτεται στη συμφωνία και συντάχθηκε στις 25.02.
  36. Η συμφωνία συνοδεύεται με το έγγραφο το «Γενικό Συμβόλαιο Ανάθεσης της Εργασίας σε Αρχιτέκτονα». Προκύπτει, κατά την άποψή μου ότι ήταν πρόθεση των μερών αυτό το κείμενο να αποτελέσει μέρος της συμφωνίας διαφορετικά δεν θα προέβαιναν σε διαγραφή του όρου 5.2 αυτού του κειμένου για να εκδηλώσουν ρητώς την πρόθεση τους ότι η συγκεκριμένη παράγραφος δεν θα είχε εφαρμογή στην συμφωνία μεταξύ των μερών. Στην υπόθεση Καραόλη ν Λάουρη[1] το Εφετείο επεξήγησε ότι το ζήτημα της ερμηνείας μίας σύμβασης είναι θέμα νομικό και το Δικαστήριο εξετάζει το κείμενο της συμφωνίας και των όρων της με αναφορά το πώς θα αντιλαμβανόταν αυτούς τους όρους ο μέσος λογικός άνθρωπος. «Το κριτήριο είναι η έννοια την οποία μεταδίδει το κείμενο της συμφωνίας στο μέσο λογικό άνθρωπο. Για το σκοπό αυτό μπορεί να εμπλουτισθεί η γνώση με την αποκάλυψη του υπόβαθρου της συμφωνίας, εξαιρουμένων πάντοτε των διαπραγματεύσεων, καθώς και μονομερών δηλώσεων και υποκειμενικών προθέσεων των συμβαλλομένων». Στην Κουνούνα ν. Κώστας Κυριάκου Υιοί Λτδ[2], ως και επίσης στην Λάμπρου ν. Παράσχου[3], επεξηγήθηκε ότι ο σκοπός των μερών μπορεί να συναχθεί μόνο από το σύνολο του κειμένου και όταν η σύμβαση είναι σαφής ως προς το νόημα της, το Δικαστήριο δεν μπορεί να προσδώσει διαφορετικό νόημα στη σύμβαση από αυτό που οι ίδιες οι λέξεις της σύμβασης ενέχουν. Η υπόθεση Φούτας ν. Εταιρεία Βάσος Λτδ[4], επεξηγεί ότι η προσαγωγή εξωγενούς μαρτυρίας για την ορθή ερμηνεία των όρων της σύμβασης επιτρέπεται όποτε διαπιστώνεται η ύπαρξη κενού ή αμφιβολιών. Τούτο ισχύει όχι μόνο σε σχέση με την ερμηνεία της συμφωνίας αλλά και για την εφαρμογή της. Παραθέτω πιο κάτω απόσπασμα αυτής της απόφασης το οποίο είναι βοηθητικό. «When any doubt arises upon the true meaning or sense of the words themselves, or any difficulty as to their application under the surrounding circumstances, the sense and meaning of the language may be investigated and ascertained by evidence dehors the instrument itself; for both reason and common sense agree that by no other means can the language of the instrument be made to speak the real mind of the party». Ελεύθερη μετάφραση: «Όταν υπάρχει αμφιβολία σε σχέση με την πραγματική ερμηνεία και έννοια των λέξεων της σύμβασης ή υπάρχει δυσκολία σε σχέση με την εφαρμογή τους έχοντας υπόψη τα πραγματικά περιστατικά της υπόθεσης τότε η ερμηνεία των λέξεων μπορεί να εξεταστεί και να διαπιστωθεί λαμβάνοντας υπόψη μαρτυρία που βρίσκεται εκτός του κειμένου της σύμβασης. Η λογική και κοινή λογική υπαγορεύουν ότι πρέπει να αποδοθεί τέτοια ερμηνεία στις λέξεις της σύμβασης που να φανερώνουν την πραγματική πρόθεση του συμβαλλόμενου μέρους». Για τον καθορισμό των δικαιωμάτων και ευθυνών των μερών σημασία έχει η πρόθεση των μερών κατά τη σύναψη της συμφωνίας. Αυτοί οι κανόνες επεξηγήθηκαν με σαφήνεια από τον Δικαστή κ. Π. Καλλή στην απόφαση Μετάλλικα Ηρακλής Μιχαηλίδης Λτδ. ν G & C Exhaust Systems Ltd.[5] στο ακόλουθο απόσπασμα: «Σύμφωνα με τους ερμηνευτικούς κανόνες μία σύμβαση πρέπει να ερμηνεύεται σύμφωνα με το λεκτικό της και με τρόπο που θα πραγματοποιείται η πρόθεση των μερών, όπως αυτή συνάγεται από το σύνολο της σύμβασης... Αν οι πρόνοιες μίας συμφωνίας εκφράζονται με σαφήνεια και δεν υπάρχει τίποτα που καθιστά ικανό το Δικαστήριο να το ερμηνεύσει με τρόπο διαφορετικό από εκείνο που επιτρέπεται από το λεκτικό του, χωρίς αμφιβολία πρέπει να επικρατήσει το λεκτικό. Αν όμως οι πρόνοιες και οι φράσεις είναι αντιφατικές και αν υπάρχουν λόγοι οι οποίοι φαίνονται στην όψη του εγγράφου οι οποίοι προσφέρουν απόδειξη της πραγματικής πρόθεσης των μερών, τότε εκείνη η πρόθεση θα επικρατήσει έναντι της φανερής και συνήθους έννοιας των λέξεων." Όταν το κείμενο μίας συμφωνίας αποτελείται από πολλούς όρους και πολλά μέρη ως η παρούσα είναι σωστό να ληφθούν υπόψη όλα τα μέρη της συμφωνίας. Στην Αγγλική υποθεση N.E. v Hastings [1900] A.C. 260 ο Λόρδος Watson επεγήγησε πως πρέπει να ληφθεί υπόψη όλη η συμφωνία ώστε να εξαχθεί από το κείμενο στην ολότητα του η πραγματική ερμηνεία της συμφωνίας. ' The deed must be read as a whole in order to ascertain the true meaning of its several clauses and the words of each clause should be interpreted as to bring them into harmony with the other provisions of the deed if that interpretation does no violence to the meaning of which they are naturally susceptible' Ελεύθερη μετάφραση Η συμφωνία πρέπει να αναγνωσθεί στην ολότητα της διά να εκληφθεί η πραγματική ερμηνεία των πολλών της προνοιών της . Κάθε λέξη της κάθε πρόνοιας πρέπει να ερμηνευθεί με τρόπο συμβατη σε σχέση με τις υπολοιπες πρόνοιες της συμφωνίας εάν αυτή η ερμηνεια δεν είναι αντίθετη με την φυσιολογιή ερμηνεία που επιδέχονται αυτές οι λέξεις στην καθημερινή ζωή. Γ. Κάποια μέρη της συμφωνίας είναι πιο σημαντικά από άλλα μέρη της συμφωνίας και έτσι οι ερμηνευτικοί κανόνες πρέπει να προσαρμοστουν με τρόπο που αναγνωρίζεται ότι η πραγματική πρόθεση των μερών είναι ως αυτή αποτυπώνεται στο συγκεκριμένο μέρος της συμφωνίας. Το έγγραφο συμφωνίας είναι το έγγραφο που υπέγραψαν τα μέρη. Αυτό το έγγραφο προνοεί ότι η αμοιβή του αρχιτέκτονα πρέπει να γίνει σύμφωνα με το παράρτημα ημερομηνίας 25.2.
  37. Το έγγραφο που περιέχει τους γενικούς όρους ανάθεσης εργασίας σε αρχιτέκτονα, είναι έγγραφο τυποποιημένο που αποτέλεσε μέρος της συμφωνίας μεταξύ των μερών. Το συμφωνητικό έγγραφο και το παράρτημα είναι έγγραφα που τα μέρη συνέταξαν ειδικά διά να αποτυπώσουν σε γραπτό κείμενο την πρόθεση τους σε σχέση με τα ειδικά συμφωνηθέντα μεταξύ των μερών. Εφόσον οι «γενικοί όροι ανάθεσης εργασίας σε αρχιτέκτονα» δεν είναι έγγραφο που ετοιμάσθηκε ειδικά για να αποτελέσει την συμφωνία μεταξύ των μερών, πρόκειται για έγγραφο υποδεέστερο των άλλων δυο. Το έγγραφο που αντικατοπτρίζει καλύτερα και ειδικά την πραγματική πρόθεση των μερών σε σχέση με το ζήτημα της αμοιβής του αρχιτέκτονα είναι η υπογεγραμμένη μονοσέλιδη συμφωνία και το παράρτημα ημερομηνίας 25.02.
  38. Ο λόγος που τα έγγραφα που ετοιμάστηκαν ειδικά για την περίπτωση αντικατοπτρίζουν την πραγματική πρόθεση των μερών σε σχέση με τα συμφωνηθέντα είναι ως εξήγησε ο Λόρδος Herschell στην Αγγλική υπόθεση Glynn v Margerson[6] ως ακολούθως: «Where general words are used in printed form which are obviously intended to apply, so far as they are applicable to thw circumstances of a particular contract, which particular contract is to be embodied in or introduced into that printed form, I think that you are justified in looking at the main object and intent of the contract and in limiting the general words used, having in view that object and intent' Ελεύθερη μετάφραση Όπου χρησιμοποιείται γενική ορολογία σε τυποποιημένο έντυπο που έχει εφαρμογή στην συμφωνία, στο βαθμό που αυτή η γενική ορολογία έχει εφαρμογή στην συγκεκριμένη συμφωνία, και η συγκεκριμένη συμφωνία αποτελεί μέρος της συμφωνίας μέρος της οποίας είναι το τυποποιημένο έντυπο, το Δικαστήριο νομίζω δικαιούται να λάβει υπόψη του τον κύριο σκοπό της συμφωνίας και να προσαρμόσει την ερμηνεία των γενικών όρων του τυποποιημένου εντύπου προς τον σκοπό της συμφωνίας». Το παράρτημα ημερομηνίας 25.02.2002 καθορίζει την αμοιβή του αρχιτέκτονα στο ποσοστό του 5% επί της συνολικής αξίας του κόστους του έργου. Περαιτέρω, το παράρτημα ημερομηνίας 25.02.2002 καθορίζει το χρονοδιάγραμμα πληρωμής της αμοιβής του αρχιτέκτονα ανάλογα με το στάδιο στο οποίο βρίσκεται η εργασία του αρχιτέκτονα. O όρος 4.3.2 «των γενικών όρων ανάθεσης εργασίας σε αρχιτέκτονα» προνοεί για ελάχιστη αμοιβή του αρχιτέκτονα και παραπέμπει στο άρθρο 5.2 των γενικών όρων ανάθεσης του έργου. Τα μέρη διέγραψαν τον όρο 5.2 συνεπώς, είναι φανερό ότι η ερμηνεία του όρου 4.3.2 για ελάχιστη αμοιβή του αρχιτέκτονα, πρέπει να προσαρμοστεί λαμβάνοντας υπόψη ότι τα μέρη ρητώς συμφώνησαν ότι η αμοιβή του αρχιτέκτονα θα ήταν σε ποσοστό 5% ανάλογα με την αξία του κόστους κατασκευής του έργου. Ούτε μπορεί να έχει εφαρμογή το μέρος του όρου 4.3.2 το οποίο προνοεί ότι ο αρχιτέκτονας δεν μπορεί να αποδεχτεί αμοιβή σε κατώτερα όρια ποσοστού από αυτά που καθορίζονται με αναφορά τον όρο 5.2 ο οποίος έχει διαγραφεί. Το παράρτημα όμως είναι σιωπηρό σε σχέση με το ζήτημα της απόστασης αλλά και σιωπηρό σε σχέση με το ζήτημα της χρήσης υπεργολάβων για την κατασκευή του έργου. Αντιθέτως, οι «γενικοί όροι ανάθεσης εργασίας σε αρχιτέκτονα» περιέχουν ρητούς όρους και για τα δύο ζητήματα και αυτοί οι όροι είναι ο όρος 4.8 και 4.3.1 αντίστοιχα. Αυτοί οι όροι πρέπει να ληφθούν υπόψη ώστε να εξαχθεί η πρόθεση των μερών σε σχέση με τα συγκεκριμένα δυο ζητήματα. Αυτοί οι όροι πρέπει να ερμηνευθούν με τρόπο που λαμβάνεται υπόψη ότι το παράρτημα ημερομηνίας 25.02.2002, που είναι το κύριο μέρος της συμφωνίας, είναι μεγαλύτερης σπουδαιότητας και σημασίας σε σχέση με τα συμφωνηθέντα. Στο βαθμό που οι πρόνοιες των «γενικών όρων ανάθεσης εργασίας σε αρχιτέκτονα» έρχονται σε αντίθεση με τις κυρίως πρόνοιες της συμφωνίας υπερισχύουν και επικρατεί η ερμηνεία του μέρους της συμφωνίας που ετοιμάσθηκε ειδικά από τα μέρη κατά τη σύναψη της συμφωνίας. Σε διαφορετική περίπτωση οι γενικοί όροι θα αντικαθιστούσαν το παράρτημα ημερομηνίας 25.02.
  39. Σκοπός εκείνου του παραρτήματος ημερομηνίας 25.02.2002 ήταν να κλειδώσουν οι εναγόμενοι το ποσοστό της αμοιβής του αρχιτέκτονα σε σχέση με το συνολικό κόστος του έργου στο 5%, για την εργασία που καθορίζεται στο παράρτημα για τις 13 φάσεις του έργου. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι ενάγοντας δεν θα είχαν το δικαίωμα σε κάτι επιπρόσθετο για την απόσταση και για την επιπρόσθετη εργασία που θα έκαναν εξαιτίας του γεγονότος ότι έγινε χρήση πολλών υπεργολάβων. Όμως, αυτοί οι όροι πρέπει να ερμηνευθούν υπό το φως της πραγματικής πρόθεσης των μερών και τον κύριο σκοπό της συμφωνίας που ήταν να κλειδώσουν το ποσοστό της αμοιβής του αρχιτέκτονα στο ποσοστό των 5% επί της συνολικής αξίας του έργου. Το ότι αυτό ήταν πρόθεση των μερών εξάγεται και από το γεγονός της διαγραφής του όρου 5.2 των γενικών όρων ανάθεσης εργασίας. Παρόλο που ο όρος 5.2 δεν είναι μέρος της συμφωνίας μεταξύ των μερών επειδή έχει διαγραφεί θεωρώ ότι μπορώ να εξάξω συμπεράσματα για την πραγματική πρόθεση των μερών επειδή αυτή η πρόνοια διαγράφηκε ως όρος της συμφωνίας. Ο όρος 5.2 διαγράφηκε από το τυποποιημένο μέρος της συμφωνίας. Ήταν πρόθεση των μερών να διαγράψουν εξ' ολοκλήρου τις πρόνοιες του άρθρου 5.
  40. Ο όρος 5.2 αφορά το ποσοστό της αμοιβής του αρχιτέκτονα σε σχέση με το κόστος του έργου καθώς και το χρονοδιάγραμμα των διαφόρων σταδίων της πληρωμής. Ενδεικτικό της πρόθεσης των μερών να διαγράψουν αυτό το μέρος της συμφωνίας εξ' ολοκλήρου είναι και η πράξη τους να αντικαταστήσουν αυτό τον όρο σε σχέση με το ποσοστό της αμοιβής καθώς και το χρονοδιάγραμμα της πληρωμής με το παράρτημα ημερομηνίας 25.02.
  41. Εφόσον, πρόκειται για πρόνοια που έχει διαγραφεί τότε οι λέξεις της διαγραφείσας πρόνοιας δεν έχουν καμία σχέση και δεν βοηθούν στην ερμηνεία της υπόλοιπης συμφωνίας. Αγγλικό Δικαστήριο στην υπόθεση Inglis v Battery[7] επεξήγησε ότι είναι λογικό ως σημείο αναφοράς σε σχέση με την ερμηνεία της συμφωνίας ότι το λεκτικό του μέρους που έχει διαγραφεί δεν παρέχει καμία βοήθεια στο να εξαχθεί η πρόθεση των μερών σε σχέση με την πραγματική συμφωνία μεταξύ των μερών. Από την άλλη όμως είναι καθαρό ότι η διαγραφή της συγκεκριμένης πρόνοιας είναι ένδειξη της πρόθεσης των μερών να μην συμπεριλάβουν τον συγκεκριμένο όρο στην συμφωνία μεταξύ των μερών. Είναι γι' αυτό που θεωρώ ότι οι πρόνοιες 4.3.1 και 4.3.2 των γενικών όρων της ανάθεσης εργασίας θα πρέπει να ερμηνευθούν με δεδομένο ότι τα μέρη επιθυμούσαν ρητώς να μην έχουν εφαρμογή οι πρόνοιες του όρου 5.
  42. Ενόψει αυτού του γεγονότος τίθεται το ερώτημα σωστής ερμηνείας αυτών των όρων εφόσον η πρόνοια 5.2 είναι κάτι που τα μέρη συμφώνησαν ότι δεν θα ήταν μέρος της συμφωνίας. Δ. Γιατί θεωρώ ότι οι ενάγοντες δεν δικαιούνται επιπρόσθετη αμοιβή σε ποσοστό 1% επί της συνολικής αξίας του έργου εξαιτίας του γεγονότος ότι το έργο βρίσκεται σε επαρχία μακριά από την έδρα τους. Κατά την σύναψη της συμφωνίας ήταν γνωστό στα μέρη ότι το έργο θα ανεγειρόταν στα ακίνητα της εταιρείας Αφροδίτη στην Λεμεσό. Εξ' αρχής το ζήτημα της απόστασης από την έδρα των εναγόντων ήταν κάτι που γνώριζαν οι ενάγοντες. Παρόλο τούτο τα μέρη υπέγραψαν το παράρτημα ημερομηνίας 25.02.2002, το οποίο κλείδωνε το συνολικό ποσοστό της αμοιβής του αρχιτέκτονα στο 5% επί της συνολικής αξίας του έργου. Ως προκύπτει ρητώς από το λεκτικό της συμφωνίας, σελίδα 18 του τεκμηρίου 5, το συμφωνητικό έγγραφο υπερισχύει των γενικών όρων ανάθεσης εργασίας σε αρχιτέκτονα. Το συμφωνητικό έγγραφο σελ. 18 προνοεί τα ακόλουθα: «ΣΥΜΦΩΝΗΤΙΚΟ ΕΓΓΡΑΦΟ ................................. Και συμφωνείται ότι: Με βάση τους Όρους Ανάθεσης Εργασίας σε Αρχιτέκτονα του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων Κύπρου, που επισυνάπτονται και που αποτελούν αναπόσπαστο μέρος αυτής της Συμφωνίας, και με τυχόν τροποποιήσεις σε αυτό το Συμφωνητικό Έγγραφο που θα υπερισχύει: ....................................». Συνεπώς, τα μέρη είχαν το δικαίωμα να κάνουν τροποποιήσεις στους όρους ανάθεσης εργασίας. Θα πρέπει να θεωρηθεί ότι οι εναγόμενοι συνάψαν την συγκεκριμένη συμφωνία με σκοπό να πραγματοποιήσουν το έργο στα ακίνητα και όχι για να μην προχωρήσουν με την εκτέλεση του έργου. Παρόλο που το ζήτημα της απόστασης ήταν δεδομένο και γνωστό στα μέρη εξ' αρχής δεν προστέθηκε όρος στην συμφωνία όπως αυξηθεί η αμοιβή του αρχιτέκτονα από το ποσοστό του 5% επί όλου του έργου στο ποσοστό 6% επί της αξίας όλου του έργου. Αντιθέτως, τα μέρη εκδήλωσαν την πρόθεση τους ρητώς να κλειδώσουν την αμοιβή του αρχιτέκτονα σε ποσοστό 5% επί του συνόλου της αξίας του έργου. Η συγκεκριμένη πρόνοια, παράγραφος 4.8 αφορά, ως προκύπτει από το λεκτικό της, το ζήτημα της απόστασης «για την επίβλεψη του έργου εκτός της έδρας του αρχιτέκτονα». Οι ενάγοντες έχουν θεωρήσει ότι η αμοιβή αυξάνεται συνολικά σε ποσοστό 1% στην περίπτωση που το έργο βρίσκεται εκτός της έδρας των εναγόντων σε απόσταση μεγαλύτερη των 15 χιλιομέτρων. Οι εναγόμενοι θεωρούν και αντιλαμβάνονται ότι η αμοιβή θα αυξηθεί σε ποσοστό 1% μόνο για το μέρος της αμοιβής που αφορά «την επίβλεψη του έργου». Η αμοιβή για την επίβλεψη καθορίζεται στο 13 στάδια της πληρωμής της αμοιβής στο 15% της συνολικής αμοιβής του αρχιτέκτονα επί της αξίας του έργου. Η επιβάρυνση των εναγόντων εξαιτίας της απόστασης του έργου από την έδρα τους θα προέκυπτε μόνο κατά το στάδιο της επίβλεψης. Η επίβλεψη έχει συμφωνηθεί από τα μέρη ότι συνιστά μόνο το 15% της αξίας της συνολικής εργασίας που θα διεκπεραίωναν οι ενάγοντες προς όφελος των εναγομένων. Δέχομαι ότι εξαιτίας της λεκτικής διατύπωσης της πρόνοιας ότι επιδέχεται και τις δύο ερμηνείες. Οι ενάγοντες υποστηρίζουν ότι η σωστή ερμηνεία είναι αύξηση της αμοιβής κατά ποσοστό 1%. Οι εναγόμενοι υποστηρίζουν ότι η σωστή ερμηνεία είναι αύξηση της αμοιβής για την επίβλεψη του έργου που συνιστά μόνο το 15% επί της συνολικής αμοιβής των αρχιτεκτόνων. Το λεκτικό αυτής της παραγράφου δεν είναι καθαρό σε σχέση με το νόημά του. Θα μπορούσε να ερμηνευθεί ότι οι λέξεις «Σε σχέση με την επίβλεψη του έργου εκτός έδρας», αυξάνεται το ποσό της αμοιβής του αρχιτέκτονα κατά ποσοστό 1% επί της αξίας του όλου έργου. Θα μπορούσε να ερμηνευτεί ότι σημαίνει αύξηση ποσοστού1% επί του ποσού των €28.000,
  43. Θα μπορούσε ακόμη να σημαίνει ότι αφορά αύξηση σε ποσοστό 1% της αμοιβής σε σχέση με το μέρος της αμοιβής για την επίβλεψη που είναι ΛΚ4.200,
  44. Σημασία έχει ότι στην απουσία λέξεων στη φράση ότι το ποσοστό αύξησης 1% αφορά την αξία του όλου έργου υπάρχει αμφιβολία για το πραγματικό της νόημα και επιδέχεται περισσότερες ερμηνείες ως επικαλούνται οι εναγόμενοι. Δεν διαφεύγει της προσοχής μου το πολύ καλό επιχείρημα των εναγόντων στην παράγραφο 22 της δήλωσης του ενάγοντα ότι η ερμηνεία της φράσης «αύξηση 1%» επί του ποσού της επίβλεψης, δηλαδή 4.200,00 Χ 1% = ΛΚ42, οδηγά σε παράλογα αποτελέσματα και δεν αντανακλά τα πραγματικά έξοδα των εναγόντων σε σχέση με οδοιπορικά κατά την επίβλεψη του έργου στη Λεμεσό. Όμως, κατά την άποψή μου στην απουσία λεκτικού ξεκάθαρου ως προς το νόημά του, και στην απουσία λεπτομερέστατων στοιχείων σε σχέση με τα πραγματικά έξοδα των εναγόντων και το ποσό των ΛΚ5.60,00, φαίνεται παράλογο, καταπιεστικό και αυθαίρετο για τους εναγόμενους εάν δεν έχουν συμφωνήσει σε τέτοια χρέωση κατά τη σύναψη της συμφωνίας. Όλη η αμοιβή της επίβλεψης ήταν ΛΚ4.200,00, και οι ενάγοντες ζητούν να προσθέσουν στην αμοιβή τους ένα ποσό πέραν του διπλάσιου χωρίς να υπάρχει ρητή και ξεκάθαρη πρόνοια για κάτι τέτοιο. Δηλαδή, οι χρεώσεις των οδοιπορικών θα υπερβαίνουν μ' αυτή την ερμηνεία το συνολικό ποσό της αμοιβής για την επίβλεψη. Επομένως, στην απουσία ξεκάθαρου λεκτικού που να προνοεί ότι το ποσοστό 1% αφορά αύξηση επί της όλης αξίας του έργου δεν είμαι διατεθειμένη να παρακάμψω και να αγνοήσω την πραγματική πρόθεση των μερών ως αυτό εκδηλώθηκε κατά τη σύναξη του παραρτήματος 25.02.2002 ως το μέρος του συμβολαίου που διαπραγματεύτηκαν τα μέρη ειδικά ώστε η αμοιβή των εναγόντων να κλειδώσει στο ποσοστό της τάξεως του 5% επί της συνολικής αξίας του έργου. Είναι γενική αρχή ότι στην περίπτωση που το λεκτικό της συμφωνίας επιδέχεται εναλλακτική ερμηνεία αυτή που θα επικρατήσει είναι εκείνη που είναι συμφέρουσα στο πρόσωπο που δεν συνέταξε την συμφωνία, δηλαδή το πιο αδύνατο μέρος της συμφωνίας (Βλ. Akritas Insurance Company Ltd. Αντώνη Μιχαηλίδη[8]). Ασάφεια ή αμφιβολία του συμβολαίου, θα πρέπει να επενεργεί εναντίον των συντακτών του συμβολαίου. Στο σύγγραμμα Hutchinson's Building and Enginnering Contracts, Atkin Chambers[9], επεξηγείται ότι σε περίπτωση αμφιβολίας στην ερμηνεία μιας πρόνοιας της συμφωνίας και η πρόνοια αυτή επωφελεί το πρόσωπο που πρότεινε ή συνέταξε την συγκεκριμένη πρόνοια τότε η ερμηνεία που θα επικρατήσει είναι αυτή που στρέφεται εναντίον της ερμηνείας που συμφέρει στον συντάκτη. Οι ενάγοντες παρουσίασαν στους εναγόμενους τους τυποποιημένους «γενικούς ορούς ανάθεσης της εργασίας σε αρχιτέκτονα». Εκείνο το μέρος που φαίνεται να διαπραγματεύθηκαν τα μέρη είναι το παράρτημα ημερομηνίας 25.02.2002 με το οποίο αλλάξαν πρόνοιες των γενικών όρων ανάθεσης της εργασίας. Η πρόνοια 4.8 δεν ήταν αντικείμενο διαπραγμάτευσης των μερών. Κρίνω ότι η λεκτική διατύπωση αυτής της πρόνοιας, επιδέχεται και την ερμηνεία που επικαλούνται οι εναγόμενοι. Επομένως, επειδή οι εναγόμενοι είναι το αδύνατο μέρος κατά τη σύναψη της συμφωνίας θα πρέπει να επικρατήσει η ερμηνεία της πρόνοιας που στρέφεται κατά του συντάκτη της συμφωνίας. Ο συντάκτης στην προκειμένη περίπτωση είναι οι ενάγοντες που παρουσίασαν τους «Γενικούς Τυποποιημένους Όρους Ανάθεσης Εργασίας» που ενσωματώνονται στο κύριο μέρος της συμφωνίας. Τα μέρη διαπραγματεύθηκαν το παράρτημα ημερομηνίας 25.02.2002 το οποίο καταργούσε την πρόνοια 5.2 των γενικών όρων ανάθεσης εργασίας. Σκοπός της πρόνοιας αυτής, ήταν να κλειδώσει την αμοιβή του αρχιτέκτονα σε ποσοστό χαμηλότερο από το ποσοστό που επιτρέπεται με βάση τους «γενικούς όρους ανάθεσης εργασίας σε αρχιτέκτονα». Το γεγονός ότι το έργο θα κατασκευαζόταν στη Λεμεσό ήταν γνωστό στα μέρη από την αρχή. Συνεπώς, πραγματικά αμφιβάλω ότι οι εναγόμενοι θα συμφωνούσαν με τον όρο 4.8 εάν είχαν αντιληφθεί ότι αυτό θα σήμαινε ότι στην περίπτωση της κατασκευής του έργου η αμοιβή του αρχιτέκτονα θα αυξανόταν στο ποσοστό 6% επί της αξίας του έργου αντί 5% που είχε ρητώς συμφωνηθεί μεταξύ των μερών. Οι ενάγοντες ετοίμασαν το προτιμολόγιο 008, τεκμήριο 8, στις 13.06.2007 αφού το έργο ολοκληρώθηκε και αφού απέμεινε μόνο το ζήτημα της τελικής έγκρισης του κτιρίου. Στο προτιμολόγιο αυτό δεν υπάρχει καμία αναφορά στο ζήτημα της απόστασης. Για να υπολογισθεί το κόστος της αξίας του έργου προς τον σκοπό υπολογισμού της αμοιβής του αρχιτέκτονα χρησιμοποιήθηκε ποσό κατά προσέγγιση του πραγματικού ποσού. Παρόλο τούτο η αμοιβή υπολογίστηκε επί του ποσού ΛΚ550.000,00 με ποσοστό αμοιβής 5% αντί 6%. Ο ΜΕ1 είχε αναφέρει ότι μίλησε προφορικά με τον αντιπρόσωπο των εναγομένων και είχε συμφωνηθεί ότι το ζήτημα της απόστασης θα τιμολογείτο κατά τον τελικό λογαριασμό. Όμως, αυτή δεν είναι πειστική δικαιολογία για το γεγονός ότι το ζήτημα της απόστασης θα είχε ως αποτέλεσμα να αυξηθεί η αμοιβή σε ποσοστό 1% επί ολόκληρου του κόστους του έργου ενώ τα μέρη είχαν συμφωνήσει κατά τη σύναψη της συμφωνίας ότι το ποσοστό της αμοιβής δεν θα υπερέβαινε το ποσοστό του 5%. Σε επιστολή που απέστειλε ο ΜΕ1 στους εναγόμενους στις 27 Σεπτεμβρίου 2009, και στην οποία του ζήτησε όπως ξοφλήσει το ποσό του προτιμολογίου 008, δεν έκανε καμία αναφορά στο ζήτημα της απόστασης πράγμα που θα είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση της αμοιβής κατά ποσοστό 1%. Το έργο είχε ήδη ολοκληρωθεί και οι ενάγοντες περίμεναν μόνο τον τελικό λογαριασμό που θα το ετοίμαζε ο επιμετρητής του έργου. Μετά πέρασαν ακόμη δύο χρόνια και είναι μετά από τα δύο χρόνια που οι ενάγοντες διεκδίκησαν το συγκεκριμένο ποσό. Συνεπώς, οι ενάγοντες δεν προσκόμισαν μαρτυρία για να αποδείξουν ότι πρόθεση των μερών κατά τη σύναψη της συμφωνίας ήταν το ποσοστό της αμοιβής να αυξηθεί στο 6% στην περίπτωση που είχε πραγματοποιηθεί η εκτέλεση του έργου. Στην Αγγλική υπόθεση Maggs v Marsh[10] όπου η συμφωνία μεταξύ των μερών ήταν εν μέρει γραπτή και εν μέρει προφορική το Δικαστήριο αποδέχθηκε μεταγενέστερη συμπεριφορά των μερών ώστε να εξαχθεί η πρόθεση τους σε σχέση με ουσιώδης όρους της συμφωνίας κατά τη σύναψη της συμφωνίας. «Determining the terms of an oral contract is a question of fact. Establishing the facts will usually as here depend upon the recollections of the parties and other witnesses. The accuracy of those recollections may be tested and elucidated by things said and done by the parties or witnesses after the agreement was concluded. Receiving evidence of such words and actions does not mean the judge is losing sight of his task of deciding what the parties agreed at the time of the contract. It is simple helping him decide whose recollection is right». Θεωρώ ότι η μεταγενέστερη συμπεριφορά των μερών δεν αποδεικνύει ότι η αρχική πρόθεση των μερών κατά την σύναψη της συμφωνίας ήταν η αμοιβή των εναγόντων να αυξηθεί κατά ποσοστό 1% επί ολόκληρης της αξίας του έργου. Αντιθέτως, η πράξη των μερών να κλειδώσουν το ποσοστό της αμοιβής στο ποσοστό των 5% υποδηλεί την πραγματική πρόθεση των μερών. Δεν μπορεί να εφαρμοστεί η συγκεκριμένη πρόνοια ως η υποκειμενική κρίση του ΜΕ
  45. Το Δικαστήριο οφείλει πάντοτε να ερμηνεύσει την συμφωνία έχοντας κατά νου την πραγματική πρόθεση των μερών κατά την σύναψη της συμφωνίας. Συνεπώς, ο όρος 4.8 θα πρέπει να ερμηνευτεί ότι αφορά αύξηση του ποσοστού της αμοιβής μόνο σε σχέση με το μέρος της επίβλεψης. Αυτό το ποσό υπολογίζεται με αναφορά το πραγματικό κόστος του έργου ως αυτό καταγράφεται στον τελικό λογαριασμό τιμολόγιο 009, τεκμήριο 23 ως ακολούθως: (Μετατροπή σε ευρώ): ΛΚ562.044,31 X 5% =ΛΚ28.102,00 ΛΚ28.102,00 Χ 0.15 = ΛΚ 4.215,30 Χ ποσοστό 1%= ΛΚ42,15Χ1,71= €71,66 72,07 (Μετατροπή σε ευρώ) Ε. Θεωρώ ότι ο ΜΕ1 απέδειξε ότι υπήρχε ανάμιξη στο έργο υπεργολάβων καθ' όλη τη διάρκεια της επίβλεψης ώστε να δικαιολογείται διπλασιασμό της αμοιβής ως η πρόνοια 4.3.1 των γενικών όρων ανάθεσης της εργασίας σε αρχιτέκτονα. Ο ΜΕ1 εξήγησε με μεγάλη λεπτομέρεια και με στοιχεία ότι σε κάθε στάδιο της επίβλεψης υπήρχε η χρήση υπεργολάβων. Ο υπεργολάβος δεν υπήρξε ένας αλλά πέντε συνολικά υπεργολάβοι που διορίστηκαν για να ολοκληρωθεί το έργο. Τα ονόματα των υπεργολάβων καθώς και η ειδικότητα τους αναγράφονται λεπτομερώς στο τεκμήριο 21 ως ακολούθως: « ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΑΙ ΟΝΟΜΑ ΥΠΕΡΓΟΛΑΒΟΥ ΠΟΣΟ ΤΕΛΙΚΟΥ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΥ £ ΠΟΣΟ ΠΟΥ ΕΧΕΙ ΠΛΗΡΩΘΕΙ ΑΠΟ SAKYRCO ΠΟΣΟ ΠΟΥ ΕΧΕΙ ΠΛΗΡΩΘΕΙ ΑΠΟ ΕΡΓΟΔΟΤΗ £ ΥΠΟΛΟΙΠΟ £ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ 1 Τάκης Καλλής Λτδ (Ξυλουργικές εργασίες) 21.204,00 3.520,00 13.840,00 4.204,00 2 Kone elevators Cyprus ltd (ανελκυστήρας) 14.300,00 0,00 10,725,00 3.575,00 3 Σ & Γ Παπαλλάς Λτδ (Αλουμίνια) 58.000,00 45.532,88 0,00 12.467,12 Δεν έχει υπογράψει Αποδοχή του τελικού λογιασμού 4 Ceifloor ltd (Υπερυψωμένα πατώματα) 18.540,00 11.940,00 1,880,00 4.720,00 5 ΒΑΣΕ Λτδ (Κεραμικά, Μάρμαρα, Είδη υγιεινής) 17.844,56 0,00 13.171.,83 4.672,73 Δεν έχει υπογράψει Αποδοχή του τελικού λογιασμού 6 T. Elia E.C., Ltd (Ηλεκτρολογικές εργασίες) 24.067,00 13.372,00 8.449,00 2.246,00 Δεν έχει υπογράψει Αποδοχή του τελικού λογιασμού Ο ΜΕ1 παρέπεμψε το Δικαστήριο σε σχετική αλληλογραφία που αφορούσε τους υπεργολάβους και που δείχνει σε κάθε περίπτωση τον βαθμό της εμπλοκής των υπεργολάβων στο όλο έργο αλλά και την επιπρόσθετη εργασία που έπρεπε να εκτελέσουν οι ενάγοντες προκειμένου να επιβλέψουν την εργασία αυτών των υπεργολάβων. Εξήγησε ότι το όλο έργο έγινε κυρίως με τη χρήση υπεργολάβων διότι ως προκύπτει από τις φωτογραφίες που κατέθεσε ως τεκμήριο 33 πρόκειται για ενιαίο χώρο με λίγη τοιχοποιία, με αποτέλεσμα να καταστεί ανάγκη μεγάλου όγκου της εργασίας να ανατεθεί σε υπεργολάβους. Ρωτήθηκε σε σχέση με το στάδιο εργασίας του κάθε υπεργολάβου ξεχωριστά και δικαιολόγησε το συμπέρασμα του ότι κάποιοι υπεργολάβοι είχαν ανάμιξη στο έργο και στα τρία στάδια της επίβλεψης. Κάποιοι υπεργολάβοι δεν είχαν εμπλακεί στα τρία στάδια της επίβλεψης, αλλά και στα τρία στάδια της επίβλεψης υπήρξε υπεργολάβος εμπλεκόμενος στο έργο συνεχώς. Οι εναγόμενοι δεν προσκόμισαν καμία μαρτυρία για να αντικρούσουν την μαρτυρία του ΜΕ1, η οποία κρίνω ότι υπήρξε πειστική και αξιόπιστη σε σχέση με το ζήτημα αυτό. To επιχείρημα της υπεράσπισης ότι οι ενάγοντες ουδέποτε επικαλέσθηκαν τον όρο 4.3.1 κατά τον χρόνο ετοιμασίας και αποστολής του προτιμολογίου 008 για να ζητήσουν διπλασιασμό της τιμής απαντήθηκε και επεξηγήθηκε από τον ΜΕ
  46. Αυτός ανέφερε ότι για δύο χρόνια οι εναγόμενοι δεν πλήρωναν το υπόλοιπο ποσό της αμοιβής ήτοι το ποσό των ΛΚ4.132,50 επικαλούμενη ως πρόφαση να μην πληρώσουν την μη έκδοση τελικού πιστοποιητικού έγκρισης του έργου. Το προτιμολόγιο δεν ήταν ο τελικός λογαριασμός, και ο ΜΕ1 εξήγησε ότι υπήρχαν συζητήσεις μεταξύ των μερών κατά την διάρκεια των δύο ετών ότι θα υπήρχε τελικός λογαριασμός που θα ενσωμάτωνε και άλλες απαιτήσεις με βάση των συμφωνηθέντων. Οι εναγόμενοι δεν προσκόμισαν καμία μαρτυρία για να αντικρούσουν τα λεγόμενα του ΜΕ
  47. Ως εκ τούτου, θεωρώ, ότι η δική του μαρτυρία για το ζήτημα της υπεργολαβίας που τεκμηριώνεται με γραπτά έγγραφα τα οποία τεκμηριώνουν ότι υπήρξε συνεχής εμπλοκή των υπεργολάβων σε όλα τα στάδια της επίβλεψης του έργου είναι αναντίλεκτη και συνιστά πραγματική βάση για την εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων. Το νόημα της πρόνοιας 4.3.1 δεν επιδέχεται πολλών ερμηνειών πλην μίας ως αυτή αποτυπώνεται μέσα από το λεκτικό της πρόνοιας που είναι ξεκάθαρο. Όπως επεξήγησε ο Δικαστής Νικήτα στην υπόθεση Εταιρεία Χρύσανθος Κυριάκου Λτδ. ν Αρχή Τηλεπικοινωνιών[11] η αρχή το ότι ο όρος πρέπει να ερμηνευτεί εναντίον της θέσης της συντάκτριας (Contra Preferentum) δεν έχει εφαρμογή όταν δεν υπάρχει αμφιβολία ως προς το νόημα του εγγράφου. Η ερμηνεία της πρόνοιας σε σχέση με τη μεταβολή της αμοιβής του αρχιτέκτονα είναι ότι στην περίπτωση εμπλοκής υπεργολάβου σε ένα από τα στάδια της επίβλεψης τότε σε σχέση με εκείνο το κομμάτι της επίβλεψης η αμοιβή του αρχιτέκτονα θα πρέπει να διπλασιασθεί. Εφόσον, υπήρχε εμπλεκόμενος εργολάβος σε κάθε ένα από τα τρία στάδια της επίβλεψης τότε η αμοιβή θα πρέπει να διπλασιαστεί για το σύνολο της επίβλεψης που αποτελεί το 15% της συνολικής αμοιβής του αρχιτέκτονα. Είναι γεγονός ότι ο όρος 5.2 έχει διαγραφεί. Όμως, αυτό δεν συνιστά κώλυμα στην εγκυρότητα της όλης πρόνοιας 4.3.1 εφόσον με την διαγραφή της πρόνοιας 5.
  48. εκδηλώθηκε μόνο η πρόθεση των μερών η αμοιβή του αρχιτέκτονα να περιορισθεί στο ποσοστό του 5%. Αυτό σημαίνει ότι οι πρόνοιες 4.3.1 και 4.3.2 μπορεί και πρέπει να ερμηνευθούν με δεδομένο ότι η πρόνοια 5.2 έχει αντικατασταθεί από το παράρτημα ημερομηνίας 25.02.
  49. Ο ΜΕ1 εξήγησε αναλυτικά πως σε κάθε μέρος της επίβλεψης υπήρχε εμπλοκή διαφόρων εργολάβων. Ο διορισμός των επιτυχόντων υπεργολάβων και βαθμός και έκτασης της εμπλοκής του κάθε υπεργολάβου στο έργο δεν είναι κάτι που τα μέρη προέβλεψαν και συμφώνησαν εξ' αρχής. Εφόσον, η πρόνοια 4.3.1 δεν έχει καταργηθεί και δεν είναι όρος που έχει αντικατασταθεί με το έγγραφο ημερομηνίας 25.02.2002 αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της συμφωνίας μεταξύ των μερών. Το λεκτικό αυτής της πρόνοιας περί διπλασιασμού της αμοιβής είναι ξεκάθαρο και οι ενάγοντες προσκόμισαν ικανοποιητική μαρτυρία για να αποδείξουν ότι υπήρχε εμπλοκή των εργολάβων σε κάθε στάδιο της επίβλεψης της εργασίας. Οι εναγόμενοι δεν προσκόμισαν άλλη αντίθετη μαρτυρία. Οπότε θεωρώ ότι οι ενάγοντες έχουν αποδείξει ότι δικαιούνται διπλασιασμό της αμοιβής σε σχέση με την επίβλεψη. Αυτό σημαίνει ότι ο καθορισμός της αμοιβής των εναγόντων για την επίβλεψη των υπεργολάβων έχει καταγραφεί ορθά στο τεκμήριο 23, τον τελικό λογαριασμό, ως το ποσό των ΛΚ4200.00 Χ 1.71= €7.182,
  50. Επομένως, η συνολική αμοιβή των εναγόντων σε σχέση με την επίβλεψη είναι το ποσό των €14.364,07 (€7.182,00 + €7.182,00). Οι εναγόμενοι οφείλουν τα ακόλουθα ποσά: (πρόνοια 4.8 + ΛΚ42,15 (€72,07) + (πρόνοια 4.3.
  51. ΛΚ4.200,00 €7.182,00) + (€7.373,52 προτιμολόγιο 008 (Λ.Κ.4.312,50)) και παραδοχή εναγομένων ότι οφείλεται). Η οφειλή των εναγομένων θα πρέπει να υπολογιστεί συμφώνως της παραγράφου 13 της Έκθεσης Απαιτήσεως, (τεκμήριο 23), δηλαδή ως η απαίτηση των εναγόντων ως ακολούθως: «Το Προτιμολόγιο αρ.008 ουδέποτε εξοφλήθη και αντικαταστάθηκε στις 28/04.2009 με το προτιμολόγιο με αριθμό 009 το οποίο αποτελούσε και το κλείσιμο του λογαριασμού βασιζόμενο στο τελικό κόστος κατασκευής του κτιρίου, όσον αφορούσε τις προναφερθείσες υπηρεσίες. Στο προτιμολόγιο με αριθμό 009 αναγραφόταν το τελικό κόστος του κτιρίου το οποίο καθορίστηκε στις «ΛΚ562.044,39 (Ευρώ 960.309,85) και η αμοιβή των Εναγόντων στις ΛΚ28.000 (Ευρώ 47.840,84). Βάσει της συμφωνίας και των πιο πάνω τελικών αξιών εκδόθηκε το εν λόγω προτιμολόγιο για το ποσό των ΛΚ16.157,50 (Ευρώ 27.606,73) το οποίο αποτελούσε το υπόλοιπο της συμφωνηθείσας αμοιβής Λεπτομέρειες Εργασίες Ποσό Λίρες Κύπρου
(1)Προκαταρκτικά (10% της αμοιβής) 2.800,00
(2)Προμελέτη (15% της αμοιβής) 4.200,00
(3)Προοπτικά (10% της αμοιβής) 2.800,00
(4)Σχέδια και Πολεδομική Άδεια (15% της αμοιβής) 1.400,00
(5)Α΄Φάση Οριστικής μελέτης (15% της αμοιβής) 4.200,00
(6)Σχέδια για Οικοδομική Άδεια (15% της αμοιβής) 4.200,00
(7)Σχέδια λεπτομερειών (15% της αμοιβής) 2.800,00
(8)Τεχνικοί όροι - προδιαγραφές(5%της αμοιβής) 1.400,00
(9)Αναπροσαρμογή βάσει συμβολαίου εργολαβίας και Υπεργολαβιών
(10)Α Φάση Επίβλεψης (5% της αμοιβής) 1.400,00
(11)Β Φάση Επίβλεψης (5% της αμοιβής) 1.400,00
(12)Γ Φάση Επίβλεψης (15% της αμοιβής) 1.400,00
(13)Αναπροσαρμογή βάσει τελικού κόστους κατασκευής παραλήφθηκε
(14)Παρ. 4.3.1 Συμβολαίου «Είδος Εργολαβίας» 28.000 επί 15% 4.200,00
(15)Παρ. 4.8 Συμβολαίου «Απόσταση» 560.000 επί 1% 42,15 Ολικό ποσό αμοιβής εκτελεσθείσας εργασίας 32,242,15 Μείον προηγούμενες εισπράξεις χωρίς ΦΠΑ 23.750,00 Υπόλοιπο 8.492,15 ΦΠΑ 15% 1.273,82 -------------- ΣΥΝΟΛΟ 9.765,97 Ευρώ 16.699,81». Ως εκ των πιο πάνω εκδίδεται απόφαση υπέρ των εναγόντων και εναντίον της εναγομένη για το ποσό των €16.699,81 με νόμιμο τόκο. Τα έξοδα της αγωγής επιδικάζονται εναντίον των εναγομένων όπως αυτά υπολογισθούν από τον πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο. Υπ.) ............ Ν. Ταλαρίδου-Κοντοπούλου, Ε.Δ. Πιστό αντίγραφο Πρωτοκολλητής /ΧΡΓ [1]
(2008)1 Α.Α.Δ. 225 [2] 1 ΑΑΔ
(2001)2126 [3] 1 ΑΑΔ
(1993)σελ. 397 [4] 1 ΑΑΔ
(1993)σελ. 168 [5] 1 ΑΑΔ
(2001)σελ. 500 [6] [1893] A.C. 351 [7] [1878] 3 App.Cas. 552 [8] 1 ΑΑΔ 1124
(2009)[9] Sweet and Maxwell 13th edition General Principals of Law Section 1-027 Interpretation and constraction of contracts [10] [2006] EWCA CIv 1058 [11] 3 AAΔ.178
(1995)cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο

🔗 Στην επίσημη πηγή

Επεξήγηση AI βάσει του επίσημου κειμένου του νόμου. Ενδεικτική, δεν υποκαθιστά νομική συμβουλή.