Τασούλλας Κωνσταντίνου ως διαχειρίστριας της περιουσίας του Ηρόδοτου Κωνσταντίνου ν. Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας κ.α., Αρ. Αγωγής: 1928/2008, 2

(2007)1(Β) Α.Α.Δ.1178, σχετικό απόσπασμα της οποίας παραθέτω: «Τα γεγονότα που κατέληξαν στο τραγικό συμβάν είναι τα εξής: Ο εναγόμενος οδηγούσε το αυτοκίνητο του QH 711 στη λεωφόρο Μόρφου, περιοχή Αρχάγγελος, έξω από τη Λευκωσία, με κατεύθυνση την περιοχή όπου βρίσκεται ο Αμερικάνικος ραδιοφωνικός σταθμός. Ήταν βράδυ γύρω στις 8:

1. Η μαρτυρία κατέδειξε πως ο δρόμος δεν ήταν φωτισμένος και το θύμα φορούσε ρούχα σκούρου χρώματος. Η ταχύτητα του εναγόμενου, όπως ο ίδιος κατέθεσε, αλλά και διαπιστώθηκε από Άγγλο εμπειρογνώμονα τον κ.Fry που κλήθηκε και έδωσε κατάθεση εκ μέρους του θύματος, ήταν γύρω στα 38 Μ.Α.Ω. ή 50 Χ.Α.Ω. Για την ακρίβεια κατά τον κ.Fry 33-38 Μ.Α.Ω. Την ίδια ώρα και από την αντίθετη κατεύθυνση ερχόταν άλλο αυτοκίνητο το οποίο έστριψε δεξιά σε σχέση με την πορεία του για να εισέλθει σε ένα δρόμο, που χαρακτηριζόταν στη μαρτυρία ως «ράμπα», προφανώς επειδή είναι ανηφορικός και οδηγεί σε παράλληλο δρόμο της λεωφόρου Μόρφου. Και τα δύο αυτοκίνητα είχαν τα φώτα αναμμένα στη χαμηλή στάση. Μόλις το ερχόμενο από την αντίθετη κατεύθυνση αυτοκίνητο έστριψε, ο εναγόμενος πρόσεξε μπροστά του ένα πεζό που κινείτο με αργό βήμα, καθώς ο ίδιος είπε, διασταυρώνοντας το δρόμο από τα δεξιά, σε σχέση με την πορεία του. Χρησιμοποίησε αμέσως το σύστημα πεδήσεως του αυτοκινήτου του, δεν κατόρθωσε όμως να σταματήσει πριν από το θύμα που κτυπήθηκε με την αριστερή μπροστινή πλευρά του αυτοκινήτου. Τα πραγματικά στοιχεία και ευρήματα που καταγράφηκαν από το λοχία Αντώνη Αντωνίου σε σχεδιάγραμμα δεν αμφισβητούνται. Το συνολικό μήκος των ιχνών τροχοπέδησης του οχήματος του εναγόμενου είναι 19.80 μ. Το συνολικό πλάτος της διπλής λωρίδας, στην οποία οδηγούσε ο εναγόμενος, είναι 10.60 μ.. Το σημείο σύγκρουσης είναι 2.40 μ. από το αριστερό άκρο του δρόμου σε σχέση με την πορεία του εναγόμενου. Η σύγκρουση του αυτοκινήτου με το θύμα έγινε σε σημείο 8.60 μ. από την έναρξη των ιχνών τροχοπέδησης του αυτοκινήτου του εναγόμενου. Η εκδοχή του εναγόμενου έγινε πιστευτή από το πρωτόδικο Δικαστήριο. Και δεν αμφισβητήθηκε ενώπιον μας. Επιβεβαιώθηκε μάλιστα και στο σημείο, που είναι πολύ σοβαρό, αναφορικά με την κίνηση του αυτοκινήτου που ερχόταν από απέναντι και έστριψε δεξιά σε κάποιο σημείο του δρόμου, σε σχέση με την πορεία του, για να μπει στη «ράμπα», εμποδίζοντας με αυτό τον τρόπο προς στιγμή το οπτικό πεδίο του εναγόμενου. Για το θέμα αυτό έδωσε μαρτυρία η ίδια η οδηγός του αυτοκινήτου, επιβεβαιώνοντας την εκδοχή του εναγόμενου.» Με την παρούσα αγωγή, η οποία στρέφεται εναντίον του Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας και του Δήμου Λακατάμιας, η Ενάγουσα ζητά όπως επιδικαστούν υπέρ τους τα ποσά που επιδικαστήκαν στην πρώτη αγωγή και βασίζει την αγωγή της στο ότι κατά τον ουσιώδη χρόνο δεν υπήρχε οποιαδήποτε διάβαση πεζών σε όλη την έκταση της εν λόγω λεωφόρου ούτε υπήρχε οποιοσδήποτε ηλεκτροφωτισμός της ιδίας λεωφόρου η οποία βρίσκεται σε πυκνοκατοικημένη περιοχή με αποτέλεσμα να δημιουργείται κίνδυνος αυτοκινητιστικών δυστυχημάτων σε βάρος πεζών. Η απαίτηση της ενάγουσας στηρίζεται στην παράλειψη και/ή αμέλεια του κράτους και/ή του Δήμου Λακατάμιας να εκπληρώσουν τη νομική υποχρέωση προστασίας της ζωής ατόμων πεζών εντός της δικαιοδοσίας των όπως στην περίπτωση του συζύγου της διότι δεν έλαβαν τα στοιχειώδη αναγκαία μέτρα για να αποκλειστεί ο κίνδυνος που απειλούσε τη ζωή πεζών διερχομένων από την εν λόγω λεωφόρο. Σύμφωνα δε με τις λεπτομέρειες αμέλειας και/ή παράβασης των εκ του νόμου και κανονισμών απορρεόντων καθηκόντων των εναγομένων, αυτοί παρέλειψαν να ηλεκτροφωτίσουν τη λεωφόρο αυτή παρά την προτροπή της αστυνομίας και παρά το γεγονός ότι η λεωφόρος βρισκόταν εντός πυκνοκατοικημένης περιοχής και επίσης παρέλειψαν να δημιουργήσουν οποιαδήποτε διάβαση πεζών στην εν λόγω λεωφόρο. Οι πιο πάνω παραλείψεις δημιουργούσαν το θανάσιμο κίνδυνο δυστυχημάτων και συνέτειναν στην πρόκληση του πιο πάνω δυστυχήματος. Ο παθών συνεπεία του δυστυχήματος συνεχίζει να βρίσκεται υπό ιατρική παρακολούθηση και υπέστη και υφίσταται πόνους και ταλαιπωρία και έχει στερηθεί των στοιχειωδών απολαύσεων της ζωής. Αναφέρει επίσης λεπτομέρειες σωματικών βλαβών, οι κυριότερες εκ των οποίων είναι βαριά κρανιοεγκεφαλική κάκωση, διάχυτες θλάσεις εγκεφάλου με αιμορραγικά στοιχεία εντός των πλαγίων κοιλιών. Βρισκόταν σε κόμμα για μεγάλο χρονικό διάστημα, πλήρη και/ή σε μέγιστο βαθμό απώλεια συνειδήσεως, καθολική παράλυση κορμού και άκρων, φέρει μόνιμη τραχειοτομή, ρηνογαστρικό καθετήρα και υπερηβικό καθετήρα. Ο σύζυγος της ενάγουσας δεν είναι σε θέση να αυτοσυντηρηθεί και τυγχάνει των υπηρεσιών οικιακής βοηθού, νοσοκόμου, καθώς επίσης και της συζύγου του σχεδόν επί εικοσιτετραώρου βάσεως. Η ενάγουσα απαιτεί αποζημιώσεις για απώλεια μισθών του συζύγου της από 15.2.1995 μέχρι την απόφαση και απολεσθείσες συντάξεις και άλλα ωφελήματα, καθώς επίσης και αποζημιώσεις για τις πιο πάνω υπηρεσίες που προσφέρονται σ' αυτόν. Το πρωτόδικο Δικαστήριο επιδίκασε το συνολικό ποσό των £452.276,00 ως αποζημιώσεις, γενικές και ειδικές. Με την παρούσα αγωγή η ενάγουσα ζητά την επιδίκαση εναντίον των εναγομένων του πιο πάνω συνολικού ποσού και επιπρόσθετα ποσό €102.520,00 για πραγματικά έξοδα για την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη του ανάπηρου συζύγου της από την απόφαση του πρωτόδικου Δικαστηρίου στην εν λόγω αγωγή μέχρι σήμερα. Για να αποδείξει το επιπρόσθετο αυτό ποσό ουδεμία μαρτυρία προσκόμισε. Απλώς «αξιοί» το ποσό αυτό με την ΄Εκθεση Απαίτησης της. Ούτε οποιαδήποτε λεπτομέρεια παραθέτει. Ο εναγόμενος 1 καταχώρισε υπεράσπιση στην οποία εγείρει προδικαστική ένσταση ότι η ενάγουσα κωλύεται λόγω δεδικασμένου και/ή κωλύματος λόγω αιτίας αγωγής (cause of action estoppel) και/ή λόγω κωλύματος που αφορά επίδικο θέμα (issue estoppel). Καθότι τα επίδικα θέματα της παρούσας αγωγής έπρεπε να είχαν περιληφθεί και αποφασιστεί στα πλαίσια της αγωγής του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας, αγωγή αρ.3908/1996, η οποία ηγέρθηκε από την ενάγουσα εναντίον του οδηγού του αυτοκινήτου το οποίο κτύπησε τον σύζυγο της. Επίσης η παρούσα αγωγή εγέρθηκε κατά κατάχρηση της δικαιοδοσίας του Δικαστηρίου. Ο εναγόμενος ισχυρίζεται: «Το Τμήμα Δημοσίων Έργων της Κυπριακής Δημοκρατίας έχει υπό τον έλεγχό του μόνο το τμήμα της λεωφόρου Μόρφου στην περιοχή Αρχαγγέλου, μήκους περίπου 200 μέτρων, από τον κυκλικό κόμβο Αρχαγγέλου μέχρι τη συμβολή της με τη λεωφόρο Λυκαβητού. Το υπόλοιπο τμήμα της λεωφόρου Μόρφου μέχρι τη λεωφόρο Ηρώων είναι υπό τη δικαιοδοσία του Δήμου Λακατάμιας. Στο τμήμα της λεωφόρου Μόρφου το οποίο υπάγεται στη δικαιοδοσία του Τμήματος Δημοσίων Έργων δεν υπάρχει και/ή ούτε υπήρχε διάβαση πεζών κατά τον ουσιώδη χρόνο. Στο τμήμα της λεωφόρου Μόρφου το οποίο υπάγεται στη δικαιοδοσία του Τμήματος Δημοσίων Έργων είχε τοποθετηθεί οδικός φωτισμός κατά τον κυκλικό κόμβο μαζί με τα κατασκευαστικά έργα του κυκλικού κόμβου Αρχαγγέλου ο οποίος τέθηκε σε λειτουργία κατά το 1995.» Επίσης ισχυρίζεται και καταγράφει λεπτομέρειες αμέλειας και/ή παράβασης των εκ του νόμου και κανονισμών απορρεόντων καθηκόντων του θύματος. Αρνείται ότι έχει οποιαδήποτε ευθύνη για τις ισχυριζόμενες σωματικές βλάβες, ζημιές και έξοδα του θύματος. Ο εναγόμενος 2 καταχώρισε και αυτός υπεράσπιση. Ισχυρίζεται ότι η ενάγουσα είναι ένοχη υπέρμετρης καθυστέρησης στην καταχώριση της παρούσας αγωγής με αποτέλεσμα να είναι δύσκολη η εξεύρεση μαρτυρίας και/ή μαρτύρων για την υπεράσπιση. Η αγωγή καταχωρήθηκε 13,5 χρόνια μετά το δυστύχημα και επαναλαμβάνει τις ίδιες προδικαστικές ενστάσεις που ήγειρε και ο εναγόμενος
2. Ειδικά ισχυρίζεται ότι η παρούσα αγωγή αποτελεί κατάχρηση διαδικασίας διότι ηγέρθη προηγουμένως άλλη αγωγή στο Επαρχιακό Δικαστήριο Λευκωσίας για το ίδιο δυστύχημα από τον ενάγοντα εναντίον του οδηγού του οχήματος η οποία εκδικάστηκε και απορρίφθηκε. Στην εν λόγω αγωγή θα μπορούσε να θέσει όλα τα επίδικα θέματα που εγείρει στην παρούσα αγωγή και να εναγάγει όλους όσους θεωρεί ότι ευθύνονται για το δυστύχημα ούτως ώστε όλα τα ζητήματα να επιλύονταν στην παλαιότερη αγωγή. Αρνείται ότι έχει οποιαδήποτε ευθύνη για το δυστύχημα και ισχυρίζεται ότι ο δρόμος που έγινε το δυστύχημα εμπίπτει στην αποκλειστική αρμοδιότητα ευθύνη και διαχείριση της Κυπριακής Δημοκρατίας. Ο σύζυγος της ενάγουσας, Ηρόδοτος Κωνσταντίνου, λόγω της δικής του αμέλειας ευθύνεται για το εν λόγω δυστύχημα, καθώς επίσης και ο εναγόμενος
3. Μ.Ε.1 κατάθεσε η ενάγουσα. Κατέθεσε γραπτή δήλωση ως μέρος της κυρίως εξέτασης της και τα όσα αναφέρει είναι το περιεχόμενο της έκθεσης απαίτησης και τίποτα περισσότερο. Αντεξεταζόμενη λέγει ότι στην αγωγή της ζητά σαν αποζημίωση εκείνη που το πρωτόδικο Δικαστήριο απέρριψε την πρώτη αγωγή και είπε ότι θα δικαιούτο ο σύζυγος της αν πετύχαινε στην αγωγή. Σε εκείνη την απόφαση το Δικαστήριο επεδίκασε και μελλοντικά ιατρικά έξοδα του συζύγου της, τα ξαναζητά. Ζητά αποζημιώσεις για τη μεγάλη βλάβη που έπαθε ο σύζυγος της, υπάρχουν πολλά έξοδα. Τότε λειτουργούσε το Μακάριο Στάδιο και οι μισοί ποδοσφαιρόφιλοι περνούσαν από εκεί για να πάνε στο γήπεδο. Επίσης λειτουργούσε και η Διεθνής Έκθεση. Καθώς επίσης περνούσαν και μαθητές που έρχονταν από το σχολείο του Κύκκου, περπατητοί όλοι. Ίσως να ήταν λάθος που δεν κίνησε αυτή την αγωγή ευθύς εξ αρχής. Δεν μπορεί τώρα να συζητήσει τις συνθήκες του δυστυχήματος. Δεν φωτιζόταν ο δρόμος, πολύ λίγο φωτιζόταν πρόσωπο τα φώτα του φούρνου Χρυσοβαλάντου, δεν υπήρχαν φώτα στους δρόμους. Μ.Ε.2 κατέθεσε η Άννα Καραμοντάνη, Πολεοδόμος. Στην γραπτή της κατάθεση λέγει ότι είναι πολιτικός μηχανικός-πολεοδόμος με εξειδίκευση σε θέματα κυκλοφορίας. Το σημείο που έγινε το δυστύχημα εμπίπτει στη δικαιοδοσία του Δήμου Λακατάμιας. Το υπό εξέταση δυστύχημα συνέβη κοντά στην οδική συμβολή της λεωφόρου Μόρφου και της οδού Λυκαβηττού. Με βάση έρευνα που έχει διενεργήσει το τμήμα της λεωφόρου Μόρφου που εμπίπτει στη δικαιοδοσία του Τμήματος Δημοσίων Έργων είναι περίπου 100μ. βορειοδυτικά από τη συμβολή της με τη λεωφόρο Αρχαγγέλου. Το υπόλοιπο τμήμα της λεωφόρου που περιλαμβάνει και την οδική συμβολή όπου έγινε το δυστύχημα εμπίπτει στη δικαιοδοσία του Δήμου Λακατάμιας. Σύμφωνα με τις πρόνοιες του τοπικού σχεδίου Λευκωσίας η λεωφόρος Μόρφου αποτελεί τμήμα ενός από τους σημαντικότερους δρόμους πρωταρχικής σημασίας και η οδός Λυκαβηττού κύριο εμπορικό δρόμο. Παρά το γεγονός ότι η λεωφόρος Μόρφου σχεδιάζεται και αναδέχεται ένα μεγάλο κυκλοφοριακό όγκο δεν θα πρέπει να αποκόπτει και να απομονώνει τις περιβαλλοντικές περιοχές που βρίσκονται εκατέρωθεν της. Για τον λόγο αυτό κατά το σχεδιασμό και υλοποίηση της λεωφόρου Μόρφου θα πρέπει να λαμβάνονται μέτρα για περιορισμό των ταχυτήτων και για την ασφαλή διακίνηση και διασταύρωση των πεζών. Η περιοχή που βρίσκεται στα βορειοανατολικά της λεωφόρου Μόρφου εξυπηρετείται εμπορικά από την οδό Λυκαβηττού που είναι καθορισμένος εμπορικός άξονας. Επομένως η περιοχή κατοικίας στην οποία βρίσκεται και η κατοικία του θύματος εξυπηρετείται εμπορικά από τις αναπτύξεις σαν εμπορικό δρόμο της οδού Λυκαβηττού. Η μόνη εμπορική ανάπτυξη που υπήρχε και υπάρχει βρίσκεται στην οδό Λυκαβηττού. Επομένως υπήρχε και υπάρχει ανάγκη διακίνησης πεζών οι οποίοι αναγκάζονται να διασταυρώνουν τη λεωφόρο Μόρφου. Επομένως τεκμηριώνεται ότι πέραν από τη γενική υποχρέωση που υπάρχει για τη δημιουργία ασφαλών διαβάσεων πεζών σε λεωφόρους στην υπό εξέταση υπόθεση υπήρχε και ειδική ανάγκη και ζήτηση για δημιουργία διάβασης πεζών στη συμβολή της οδού Λυκαβηττού με τη λεωφόρο Μόρφου ώστε να εξυπηρετούνται οι κάτοικοι που κινούνται πεζοί. Οι αρμόδιες αρχές δεν προέβησαν σε οποιαδήποτε έρευνα ή ενέργεια για τη διασφάλιση της ασφαλούς διακίνησης πεζών στην υπό μελέτη περιοχή κάτι που αποτελούσε υποχρέωση τους μετά την κατασκευή της λεωφόρου. Όταν κατασκευάστηκε η λεωφόρος Μόρφου με τρεις λωρίδες κυκλοφορίας αποτελούσε μια παγίδα για όποιο πεζό προσπαθούσε να τη διασταυρώσει. Ο πεζός έπρεπε να διαπραγματευθεί πρώτα δύο λωρίδες στην ίδια κατεύθυνση και στη συνέχεια μια τρίτη λωρίδα στην αντίθετη κατεύθυνση χωρίς να έχει μια προστατευτική κτιστή νησίδα που να χρησιμοποιήσει ως καταφύγιο ή κάποια ελεγχόμενη διάβαση πεζών. Ένας άλλος παράγοντας που θα έπρεπε να ληφθεί υπόψη από τις αρμόδιες αρχές είναι η κατηφορική κλίση του δρόμου η οποία ευνοεί την ανάπτυξη ταχυτήτων. Οι αρμόδιες αρχές προέβησαν στην υλοποίηση διορθωτικών μέτρων αρκετό χρόνο μετά την ημερομηνία του υπό εξέταση ατυχήματος. Οι συνθήκες το βράδυ για ένα πεζό ήταν δυσμενέστατες επειδή ήταν βράδυ και ο δρόμος δεν ήταν φωτισμένος. Αντεξεταζόμενη η μάρτυρας είπε ότι αυτή αναμείχθηκε στην υπόθεση το 2015 και το δυστύχημα έγινε όταν το θύμα διασταύρωνε, απάντηση την οποία έδωσε απ' ό,τι της είπε ο κ. Λουκαίδης. Δεν διαφώνησε με τον δικηγόρο ότι είναι τα πρώτα 200μ. που ανήκουν στα δημόσια έργα αλλά είπε ότι αυτός που είχε τη δικαιοδοσία έδειξε αμέλεια. Δεν αμφισβητεί ότι ακόμα και σήμερα η συντήρηση αυτού του τμήματος γίνεται από τα δημόσια έργα. Όταν κατασκευάστηκε η λεωφόρος Μόρφου μπορεί να μην υπήρχε Δήμος Λακατάμιας, όμως υπήρχε Συμβούλιο Βελτιώσεως. Η λεωφόρος με την κατωφέρεια υπήρχε το 1995 που έγινε το δυστύχημα. Υπάρχουν κριτήρια με μετρήσεις ή για ασφάλεια όπως γίνεται στα σχολεία. Δεν έγιναν μετρήσεις για να ξέρουν ότι διασταυρώνουν άνθρωποι εκεί. Η δημιουργία της κατωφέρειας ήταν λάθος του κράτους καθότι βοηθούσε να αναπτυχθούν ταχύτητες. Δεν γνωρίζει πόσα καταστήματα έχει η οδός Λυκαβηττού ούτε και πόσα είχε κατά το
4. Δεν επισκέφθηκε εκείνη την περιοχή και είναι από τα όσα της έχουν αναφέρει και από τις αεροφωτογραφίες. Για το πώς έγινε το δυστύχημα πληροφορήθηκε από την απόφαση του Δικαστηρίου στην αγωγή που έκανε η ενάγουσα εναντίον του οδηγού του αυτοκινήτου. Την εκτίμηση την έκαμε τον Απρίλιο του
5. Δεν γνωρίζει πόσο συχνή ήταν η χρήση του δρόμου το
6. Τα μέτρα λαμβάνονται σύμφωνα με τις περιστάσεις και τις ανάγκες. Συμπεραίνει δε το ότι υπήρχε ανάγκη, από το δυστύχημα που έγινε λόγω αμέλειας του κράτους. Μ.Ε.3 κατέθεσε ο Αντώνης Αντωνίου. Είπε ο μάρτυρας ότι ετοίμασε το τεκμήριο 1 που είναι αντίγραφο του σχεδίου του δυστυχήματος που έγινε στις 15.2.1995 στη λεωφόρο Μόρφου. Έγραψε ως σημείο «Χ» το σημείο σύγκρουσης. Το πρωτότυπο σχεδιάστηκε την ημέρα του δυστυχήματος. Έχει σημειωμένο στο σχέδιο το «Αρτοποιείο Χρυσοβαλάντου» που βρίσκεται επί της οδού Λυκαβηττού. Αντεξεταζόμενος ο μάρτυρας είπε ότι η λεωφόρος Μόρφου είναι αναπτυσσόμενη περιοχή. Θυμάται ότι από την απέναντι πλευρά υπήρχαν σπίτια. Στη λεωφόρο Λυκαβηττού δεν θυμάται εάν υπήρχαν σπίτια. Ήταν ένα δυστύχημα που του έκανε τρομερή εντύπωση, ήταν σοβαρό δυστύχημα και ήταν από τα πρώτα δυστυχήματα που εξέτασε. Το σημείο «Χ» φαίνεται ότι είναι πριν από τη νοητή γραμμή της οδού Λυκαβηττού, δηλαδή είναι πριν τη διασταύρωση. Στο σημείο που είναι το «Χ» το οδόστρωμα αποτελείται από τρεις λωρίδες, δύο με κατεύθυνση την πορεία του αυτοκινήτου και μία από την αντίθετη κατεύθυνση. Μ.Ε.4 κατάθεσε ο Μιχαλάκης Κωνσταντίνου ο οποίος εργάζεται στα Δημόσια Έργα στο Τμήμα Πολιτικού Μηχανικού. Είπε στη μαρτυρία του ότι γνωρίζει τη λεωφόρο Μόρφου. Το σημείο «Χ» βρίσκεται σήμερα μέσα στη συμβολή που είναι τα φώτα τροχαίας και στο τμήμα όπου ήταν το χωμάτινο έρεισμα μετά την ανακατασκευή του δρόμου, δηλαδή ενέπιπτε στο Δήμο Λακατάμιας. Το «Χ» βρίσκετο πέραν των 200μ. άρα βρίσκετο στην αρμοδιότητα του Δήμου Λακατάμιας. Αντεξεταζόμενος ο μάρτυρας είπε ότι η λεωφόρος Μόρφου είναι πρωταρχικής σημασίας. Είναι δρόμος υπερτοπικής σημασίας. Ως δρόμος πρωταρχικής σημασίας σημαίνει ότι εξυπηρετεί το ευρύτερο κοινό. Δεν εξυπηρετεί τους κατοίκους του Δήμου. Η λεωφόρος Μόρφου είναι προέκταση της λεωφόρου Σπύρου Κυπριανού. Αυτός είναι υπεύθυνος, δηλαδή ο Δήμος Λακατάμιας, για τη συντήρηση του δρόμου. Μετά που η ενάγουσα έκλεισε την υπόθεση της, η πλευρά των εναγομένων προσκόμισε τη δική της μαρτυρία. Μ.Υ.1, τον οποίο κλήτευσε ο εναγόμενος 1, κατέθεσε ο Αλέξης Αυγουστή. Κατέθεσε γραπτή δήλωση ως μέρος της κυρίως εξέτασης του. Λέγει στη γραπτή του δήλωση ότι στο Τμήμα Δημοσίων Έργων εργάζεται στον Κλάδο Κυκλοφοριακών Μελετών και ασχολείται με θέματα σχετικά με την οδική κυκλοφορία, οδική ασφάλεια, καθώς και τη σήμανση και σηματοδότηση οδικών έργων. Κατέχει πτυχίο πολιτικής μηχανικής και μεταπτυχιακό στην πολιτική μηχανική με ειδίκευση στη συγκοινωνιολογία από πανεπιστήμια των Η.Π.Α.. Έχει ενημερωθεί για το δυστύχημα από αλληλογραφία από τη Νομική Υπηρεσία και το αστυνομικό σημείωμα. Γνωρίζει την περιοχή προσωπικά ζώντας την περιοχή από το 1993-1994 προτού πάει για σπουδές. Στη λεωφόρο Λυκαβηττού υπήρχε τότε αρτοποιείο και περίπτερο και έχει αναπτυχθεί η περιοχή τα τελευταία δέκα χρόνια. Η κυκλοφορία στη λεωφόρο Μόρφου αυξήθηκε σημαντικά την τελευταία δεκαετία ένεκα του ανοίγματος των οδοφραγμάτων το 2004 και την κατασκευή του οδικού δικτύου στην περιοχή. Το Τμήμα Δημοσίων Έργων έχει υπό τη δικαιοδοσία του και συντηρεί μόνο το τμήμα της λεωφόρου Μόρφου μήκους περίπου 200μ. από τον κυκλικό κόμβο Αρχαγγέλου μέχρι και λίγο πριν τη συμβολή της με τη λεωφόρο Λυκαβηττού που είναι τα υφιστάμενα φώτα τροχαίας. Το υπόλοιπο τμήμα είναι υπό τη δικαιοδοσία του Δήμου Λακατάμιας. Η λεωφόρος Μόρφου είναι δρόμος πρωταρχικής σημασίας αλλά δεν εμπίπτει στην αρμοδιότητα του κράτους. Εφόσον για το δρόμο αυτό δεν έχει προωθηθεί ρυθμιστικό σχέδιο από το Τμήμα Πολεοδομίας. Από τον Απρίλιο του 2005 τέθηκαν σε λειτουργία φώτα τροχαίας στη συμβολή της λεωφόρου Μόρφου με τη λεωφόρο Λυκαβηττού. Λειτουργεί σύστημα «Σταμάτης-Γρηγόρης» για τη διασταύρωση πεζών, αλλά όχι διάβαση πεζών. Τα κυριότερα κριτήρια που αξιολογούνται για την τοποθέτηση φώτων τροχαίας είναι η οδική ασφάλεια και η κυκλοφοριακή συμφόρηση. Στη συγκεκριμένη συμβολή η κυκλοφορία παρουσιάστηκε σταδιακά στη λεωφόρο Μόρφου μετά και τη λειτουργία του ανισόπεδου κόμβου Αρχαγγέλου και έτσι τοποθετήθηκαν τα φώτα τροχαίας τον Απρίλιο του
7. Συνεχίζοντας την κυρίως εξέταση του ο μάρτυρας ανέφερε ότι το 1995 ήταν πολύ διαφορετική η κυκλοφορία από ότι είναι σήμερα και το 2005 που τοποθετήθηκαν τα φώτα. Αντεξεταζόμενος ο μάρτυρας από τον δικηγόρο της ενάγουσας είπε ότι το 1995 πήγε στις Η.Π.Α. για σπουδές και ήρθε πίσω το
8. Το 1995 δεν υπήρχε ούτε οδικός φωτισμός, ούτε φώτα τροχαίας, ούτε διάβαση πεζών. Εφόσον δεν υπάρχει φωτισμός ή φώτα τροχαίας κάποιος πεζός πρέπει να είναι προσεκτικός. Αν υπάρχει αυξημένη χρήση από πεζούς χρειάζεται φωτισμός και διάβαση πεζών για να διασταυρώσει κάποιος απέναντι, αλλά αν περνούν πέντε μόνο άτομα δεν χρειάζεται. Αντεξεταζόμενος από τον κ. Γεωργίου είπε ότι είναι συγκοινωνιολόγος και είπε ότι τα φώτα τροχαίας ή διαβάσεις πεζών δεν μπορούν να υπάρχουν σε όλο το οδικό δίκτυο. Οι πεζοί μπορούν να διασταυρώνουν από οπουδήποτε. Εκείνος που θα διασταυρώσει πρέπει να φροντίζει να διασταυρώνει με ασφάλεια. Δεν γνωρίζει κατά πόσο με βάση τα κριτήρια υπήρχε ανάγκη κατασκευής διάβασης πεζών ή φώτων τροχαίας τη συγκεκριμένη περίοδο, δηλαδή το
9. Επανεξεταζόμενος είπε ότι τα κριτήρια που λαμβάνονται υπόψη για να δημιουργηθούν διαβάσεις πεζών είναι κυρίως θέματα διέλευσης πεζών, δηλαδή όσοι πεζοί χρησιμοποιούν το δρόμο, όσες ανάγκες για διασταυρώσεις ή κυκλοφορίας των δρόμων, η παρουσία ευαίσθητων δεικτών, όπως σχολεία, γηροκομεία, που παρουσιάζουν ανάγκες, δηλαδή ευαίσθητων ομάδων άτομα. Στο συγκεκριμένο δρόμο δεν υπάρχουν σχολεία ή γηροκομεία. Από τα πρακτικά της τεχνικής επιτροπής βρήκε ότι εξετάστηκε αίτημα για να τοποθετηθούν φώτα τροχαίας με την ένδειξη «Σταμάτη-Γρηγόρη» στη συνεδρία της επιτροπής ημερ.29.10.
10. Θεωρεί ότι με το σύστημα «Γρηγόρης-Σταμάτης» κάποιος πεζός μπορεί να διασταυρώσει με ασφάλεια τη λεωφόρο. Ο ΜΥ2 Κώστας Κωνσταντίνου κατέθεσε για λογαριασμό του Εναγομένου αρ. 2, Δήμου Λακατάμιας. Είπε στη γραπτή του δήλωση η οποία κατατέθηκε ως μέρος της κυρίως εξέτασης ότι είναι πολιτικός μηχανικός εγγεγραμμένος στο Επιστημονικό Τεχνικό Επιμελητήριο Κύπρου. Σπούδασε πολιτική μηχανική στο Βασιλικό Πανεπιστήμιο του Λονδίνου και είναι μέλος στο Ινστιτούτο Πολιτικών Μηχανικών της Αγγλίας και στο αντίστοιχο των ΗΠΑ. Εργάστηκε για 1 χρόνο στον ιδιωτικό τομέα και ακολούθως από το 1973 μέχρι το 1978 στη δημόσια υπηρεσία στο Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων ως προϊστάμενος του τμήματος μελετών και από το 1978 - 2002 διετέλεσε Δημοτικός Μηχανικός του Δήμου Λευκωσίας. ΄Ηταν μέλος της ομάδας που ετοίμασε τις μελέτες για το κυκλοφοριακό Λευκωσίας σε συνεργασία με ξένους εμπειρογνώμονες. Μελέτησε και συνέστησε τη μονοδρόμηση της κεντρικής περιοχής Λευκωσίας σε συνεργασία με την ομάδα κυκλοφοριακών μελετών του τμήματος δημοσίων έργων. Για αρκετά χρόνια εκπροσωπούσε όλους τους νέους Δήμους που δημιουργήθηκαν το 1986 στον κεντρικό φορέα κυκλοφοριακών μελετών. Στον εν λόγω φορέα αποστέλλονται όλα τα κυκλοφοριακά προβλήματα που αντιμετώπιζαν οι νέοι δήμοι περιλαμβανομένων και των αιτημάτων για τη δημιουργία διαβάσεων πεζών και φώτων τροχαίας. Προέβη στη μελέτη του οδικού δικτύου και συγκεκριμένα της οδού Μόρφου και οδού Λυκαβητού και των πέριξ οδικών δικτύων όπως ήταν διαμορφωμένο κατά το χρόνο του δυστυχήματος. Το τμήμα τους στο Δήμο Λευκωσίας ανέλαβε την εγκατάσταση και συντήρηση όλων των φώτων τροχαίας και ελεγχόμενων διαβάσεων πεζών σε ολόκληρη την Κύπρο. Το 1995 στην περιοχή του Δήμου Λακατάμιας υπήρχαν εγκατεστημένα 2 φώτα τροχαίας και καθόλου φωτοελεγχόμενες διαβάσεις πεζών. Σήμερα στη Λακατάμια υπάρχουν εγκατεστημένα 21 φώτα τροχαίας και 8 διαβάσεις πεζών. Όσον αφορά τα φώτα στη συμβολή Μόρφου και Λυκαβητού λειτουργούν και σαν διάβαση πεζών. Η σημαντική αυτή αύξηση, καθώς και παγκύπρια, προέκυψε από το γεγονός ότι ο ρυθμός αυξήσεων των οχημάτων ήταν πολύ μεγάλος. Για την εγκατάσταση φώτων τροχαίας σε οποιοδήποτε σημείο της Κύπρου θα πρέπει να τηρούνται ειδικά χαρακτηριστικά τα οποία ετοιμάστηκαν από το τμήμα δημοσίων έργων και εγκρίθηκαν από το υπουργικό συμβούλιο το
11. Με τις κυκλοφοριακές συνθήκες που επικρατούσαν το 1995 στην περιοχή και αν ακόμη υπήρχε αίτημα για την τοποθέτηση φώτων τροχαίας στο συγκεκριμένο σημείο δεν θα εγκρίνετο η τοποθέτηση. Οι μετρήσεις σε σχέση με τον όγκο, αριθμών οχημάτων, που χρησιμοποιούν ένα δρόμο ή διασταύρωση δρόμων δεν γίνονται από τους δήμους αλλά γίνονται αποκλειστικά από τον κλάδο κυκλοφοριακών μελετών. Κατά το χρόνο του δυστυχήματος στο συγκεκριμένο δρόμο δεν διακινείτο αριθμός οχημάτων που να κάλυπταν τα κριτήρια. Για τη λήψη απόφασης για κατασκευή ή και εγκατάσταση φώτων τροχαίας, κόμβων και διαβάσεων πεζών αρμοδιότητα έχει η τεχνική επιτροπή του Φορέα Επίλυσης Κυκλοφοριακών Προβλημάτων με τη συναίνεση του Αρχηγού Αστυνομίας. Οι τοπικές αρχές εντοπίζουν το πρόβλημα ασφάλειας διακίνησης στα δημοτικά τους όρια ή πρόβλημα σε σχέση με την ομαλή κυκλοφορία και ενημερώνουν την τεχνική επιτροπή. Ο πεζός στη συγκεκριμένη περίπτωση κατοικούσε στη δυτική πλευρά της Λεωφ. Μόρφου. Παρά το γεγονός ότι στον ανισόπεδο κόμβο κατασκευάστηκε διάβαση πεζών μέσα στον κόμβο, επέλεξε να επισκεφθεί την εμπορική περιοχή στην οδό Λυκαβητού και να διασταυρώσει την οδό Μόρφου. Η διάβαση πεζών εντός του ανισόπεδου κόμβου έγινε για να συνδέσει τις δύο περιοχές (ανατολικά και δυτικά της Λεωφ. Μόρφου) για πεζούς. Από το σπίτι του πεζού μέχρι το κατάστημα έχει συνολικό μήκος 750 μ. και ο συνολικός χρόνος για κάλυψη της απόστασης είναι 7.58΄. Αυτή η διαδρομή είναι η ασφαλέστερη για την μετακίνηση από τη δυτική πλευρά της Λεωφ. Μόρφου μέχρι και τα καταστήματα στην οδό Λυκαβητού. Ο άτυχος πεζός γνώριζε ή έπρεπε να γνωρίζει ότι στη συμβολή της Λεωφ. Μόρφου με την οδό Λυκαβητού ο φωτισμός ήταν ανεπαρκής και ότι δεν υπήρχε διάβαση πεζών. Στη συμβολή εγκαταστάθηκαν φώτα τροχαίας το
12. Είναι αδύνατο σε κάθε συμβολή να τοποθετούνται φώτα τροχαίας. Η υπόγεια διάβαση έγινε με δαπάνη πολλών εκατομμυρίων από μέρους του κράτους. Ο πεζός προσπάθησε να διασταυρώσει τη Λεωφ. Μόρφου χωρίς να λάβει τις αναγκαίες προφυλάξεις. Είπε ότι μπορεί ένας πεζός να πάει με το αυτοκίνητο στον ανισόπεδο κόμβο και από εκεί να πάει περπατητός τη διαδρομή μέχρι το φούρνο Χρυσοβαλάντου ή να πάει με το αυτοκίνητο στο συγκεκριμένο φούρνο. Αντεξεταζόμενος ο μάρτυρας είπε ότι για τη διαδικασία αυτή πληροφορήθηκε από το δικηγόρο του Εναγομένου 2 κατά τον Φεβρουάριο του 2016 με την ιδιότητα του πρώην Μηχανικού του Δήμου Λευκωσίας και ως άτομο που ασχολείτο με θέματα κυκλοφοριακής διαχείρισης. Του ζήτησαν να εκφέρει τη δική του άποψη με βάση τις γνώσεις και τις εμπειρίες του για το συγκεκριμένο θέμα. Ασχολήθηκε και ασχολείται για πάνω από 25 χρόνια στην εγκατάσταση, σηματοδότηση, μονοδρόμηση και διαχείριση της κυκλοφορίας του Δήμου Λευκωσίας και των Δήμων στην περιφέρεια του Δήμου Λευκωσίας. Η εγκατάσταση των φώτων τροχαίας σε μία διασταύρωση δεν είναι θέμα πολεοδομικό, είναι θέμα εφαρμογής των κριτηρίων και κανονισμών όπως το Υπουργικό Συμβούλιο καθόρισε τα κριτήρια αυτά. Ο δρόμος είναι κατωφέρεια σε μια απόσταση από το σημείο που είχε να διασταυρώσει, είχε οπτικό πεδίο που έβλεπε, ήταν νύχτα, το αυτοκίνητο είχε φώτα. Από το σημείο που έγινε το δυστύχημα και σε απόσταση 200 μ. υπάρχει υπόγεια διάβαση την οποία μπορούσε να χρησιμοποιήσει. ΄Εχει ασχοληθεί με το αντικείμενο της κυκλοφοριακής διαχείρισης του ευρύτερου χώρου της Λευκωσίας και απόδειξη τούτου είναι ότι το όνομα του συμπεριλαμβάνεται μαζί με το όνομα του Γιώργου Φαίδωνος στο βιβλίο του «Νicosia Master Plan». Για 25 χρόνια ήταν Διευθυντής Τεχνικών Υπηρεσιών του Δήμου Λευκωσίας που ασχολείτο όχι μόνο για τα θέματα Πολεοδομίας αλλά και με την ανάπτυξη και κυκλοφορία του χώρου. Για να τοποθετηθεί μια διάβαση πεζών δεν πηγαίνουν σε Πολεοδόμο αλλά στον Κεντρικό Φορέα Κυκλοφοριακών Θεμάτων, κατατίθεται εισήγηση και εξετάζεται από τον Φορέα αυτό. Μετά από 5 χρόνια που έγινε το δυστύχημα το συγκεκριμένο σημείο παραπέμφθηκε στον Κυκλοφοριακό Φορέα και το απέρριψε για την εγκατάσταση φώτων και έκανε σηματοδότηση και τα φώτα τροχαίας τοποθετήθηκαν μετά από 5 χρόνια, δηλαδή 10 χρόνια μετά το δυστύχημα. Ο μελετητής που είναι το κράτος στη συγκεκριμένη περίοδο αποφάσισε πως θα ενώσει τις περιοχές με την μελέτη που είχε κάνει και κατέληξε να κάνει αυτή την υπόγεια διάβαση και να ενώσει τις περιοχές. Για να περάσει από το ένα σημείο στο άλλο, ο πολίτης, θα πρέπει να χρησιμοποιήσει εκείνο τον κόμβο. Στο συγκεκριμένο σημείο υπήρχε και υπάρχει υπόγεια διάβαση πεζών όπου μπορούσε ο πεζός να περπατήσει και με ασφάλεια να διασχίσει το δρόμο για να πάει στην άλλη περιοχή. Δεν υπήρχε ο όγκος τόσο των οχημάτων όσο και των πεζών για να γίνει αυτό που έγινε μετά από 10 χρόνια. Επίσης μετά από 10 χρόνια δεν έχει αλλάξει η τροχαία κίνηση αλλά και ο όγκος καταστημάτων και πληθυσμού στην περιοχή. Το άτομο που συζητούμε ήταν άτομο της περιοχής που έπρεπε να γνωρίζει ότι υπάρχει διάβαση. Θεωρεί ότι είναι εμπειρογνώμονας, ότι έχει ασχοληθεί με το αντικείμενο πολλά χρόνια και έχει καταθέσει την έκθεσή του που είναι σαφής για το ποια είναι η άποψη του για το αντικείμενο. Όταν σχεδιάστηκε ο δρόμος και η υπόγεια διάβαση, η κα Καραμοντάνη ήταν στο Τμήμα Πολεοδομίας. M.Y.3 κατέθεσε ο Πόλυς Πολυδωρίδης τον οποίο κλήτευσε ο εναγόμενος
13. Ως μέρος της κυρίως εξέτασης του κατέθεσε γραπτή δήλωση στην οποία λέγει ότι είναι ο δημοτικός μηχανικός του Δήμου Λακατάμιας από το
14. Είναι πτυχιούχος πολιτικός μηχανικός, απόφοιτος αμερικάνικου πανεπιστημίου και κάτοχος μεταπτυχιακού M.B.A. από το C.I.I.N. από το
15. Είναι επικεφαλής του τεχνικού τμήματος του Δήμου. Η λεωφόρος Μόρφου κατασκευάστηκε στα πλαίσια μεγάλου διαχωρισμού γης σε 1457 οικόπεδα. Στα πλαίσια της κατασκευής του αυτοκινητόδρομου και του κόμβου Λευκωσίας-Κοκκινοτριμιθιάς που έγινε από τα δημόσια έργα, τα δημόσια έργα προέβησαν στη διαμόρφωση του τμήματος προσαρμογής της λεωφόρου Μόρφου μέχρι και τη συμβολή της με την οδό Λυκαβηττού. Ο Δήμος Λακατάμιας δεν είχε απολύτως καμία ανάμειξη σε αυτά τα έργα. Μετά το δυστύχημα και μετά από αίτημα του Δήμου Λακατάμιας για φώτα τροχαίας και διάβαση στη συμβολή των οδών Μόρφου και Λυκαβηττού δημιουργήθηκαν τρεις λωρίδες κυκλοφορίας στη λεωφόρο Μόρφου, δύο λωρίδες προς την κατεύθυνση προς τη λεωφόρο Ηρώων, εκ των οποίων η μια για τα οχήματα που κινούνται ευθεία και μια για τα οχήματα που στρίβουν για να εισέλθουν στην οδό Λυκαβηττού και τρίτη για τα οχήματα που κινούνται από την αντίθετη κατεύθυνση. Η απόφαση για σήμανση και σηματοδότηση της συμβολής των δύο λεωφόρων λήφθηκε περί το τέλος του έτους
16. Η όλη ευθύνη για τη συγκεκριμένη ρύθμιση και η λήψη απόφασης ανήκει στο κράτος και ειδικότερα στο Υπουργείο Συγκοινωνιών και Έργων και στον αρχηγό Αστυνομίας και ο Δήμος απλά καλείται να δώσει τη δική του συνεισφορά. Με βάση το τοπικό σχέδιο Λευκωσίας που ίσχυε το 1995 και αυτό που ισχύει σήμερα οι λεωφόροι Σπύρου Κυπριανού, Μόρφου και Ηρώων χαρακτηρίζονται ως δρόμοι πρωταρχικής σημασίας. Ο χαρακτηρισμός ενός δρόμου ως πρωταρχικής σημασίας γίνεται γιατί έχει υπερτοπική σημασία με την έννοια ότι δεν εξυπηρετεί μόνο τους κατοίκους της περιοχής αλλά έχει αυξημένη κυκλοφορία και εξυπηρετεί την καλύτερη κυκλοφορία της ευρύτερης και πέραν αυτής περιοχής. Λόγω του υπερτοπικού χαρακτήρα των δρόμων πρωταρχικής σημασίας τούτοι κατά κανόνα ανήκουν στην αρμοδιότητα και συντηρούνται από τα Δημόσια Έργα και όχι τις τοπικές αρχές. Τα Δημόσια Έργα έχουν την αρμοδιότητα και συντηρούν την προέκταση της Μόρφου (Τμήμα Προσαρμογής) μέχρι την οδό Λυκαβηττού. Συντηρούν αποκλειστικά αυτό το τμήμα της που αποτελείται από τρεις λωρίδες παρά τις διαμαρτυρίες του Δήμου γιατί παραλείπουν να συντηρούν και το υπόλοιπο τμήμα της. Το κράτος έχει αναλάβει τα 4/5 της δαπάνης για τον ηλεκτροφωτισμό των λεωφόρων Ηρώων και Μόρφου και ο Δήμος μόνο το 1/
17. Οι τοπικές αρχές, μεταξύ των οποίων και ο Δήμος Λακατάμιας, δεν έχουν την εξουσία να αποφασίζουν και να προβαίνουν σε κατασκευή ή εγκατάσταση φώτων τροχαίας και διαβάσεων πεζών. Μέχρι την ημερομηνία που έγινε το επίδικο δυστύχημα ουδέποτε ο Δήμος Λακατάμιας ενημερώθηκε είτε από την Αστυνομία είτε έγινε λήπτης οποιουδήποτε παραπόνου από οποιοδήποτε πρόσωπο ή και φορέα ότι υπάρχει θέμα ασφάλειας των πεζών που διακινούνται στη συμβολή της λεωφόρου Μόρφου με την οδό Λυκαβηττού ή επιχειρούν να τη διασταυρώσουν. Εάν σαν Δήμος διαπιστώσουν είτε την ύπαρξη ζητήματος ασφαλείας όσων διακινούνται εντός των δημοτικών ορίων ή άλλα προβλήματα που σχετίζονται με την ομαλή κυκλοφορία που χρήζουν επίλυσης ενημερώνουν την τεχνική επιτροπή και ζητούν τη λήψη απόφασης και μέτρων για την επίλυση τους. Πέραν όλων των πιο πάνω, είναι η θέση του ότι ο συγκεκριμένος πεζός, όπως και όλοι οι κάτοικοι της περιοχής, που θα ήθελαν να διασταυρώσουν την οδό Μόρφου και να εισέλθουν στην οδό Λυκαβητού θα μπορούσαν κατά το συγκεκριμένο χρόνο του δυστυχήματος να χρησιμοποιήσουν την υπάρχουσα υπόγεια διάβαση επί του κυκλικού κόμβου, για την απόλυτη ασφαλή πρόσβαση προς την απέναντι πλευρά της λεωφόρου Μόρφου, κάτι που στη συγκεκριμένη περίπτωση ο πεζός δεν έπραξε. Αντεξεταζόμενος ο μάρτυρας από τον δικηγόρο της ενάγουσας είπε ότι δεν έλαβε γνώση για την ύπαρξη του δυστυχήματος, παράπονα για την αναγκαιότητα ύπαρξης διάβασης και φώτων στο συγκεκριμένο σημείο της διάβασης, αλλά μεταγενέστερα του δυστυχήματος. Ο Δήμος υπέβαλε αίτημα μετά το
18. Νομίζει το
19. Διευκρινίζει ότι την περίοδο του δυστυχήματος δεν είχαν παράπονο για τοποθέτηση φώτων. Με βάση τα κριτήρια η αναγκαιότητα κρίθηκε ότι δεν υπήρχε το 2000, αλλά το 2004, δηλαδή πολύ μεταγενέστερα από το δυστύχημα. Αντεξεταζόμενος ο μάρτυρας από την κ. Στυλιανού είπε ότι σε όλους τους δρόμους όταν υιοθετούνται μέτρα κυκλικής ρύθμισης, ακόμα και σε αυτούς που είναι επίσημα από την εποπτεία των δημοσίων έργων, το κόστος των έργων είναι 2/3 το κράτος και 1/3 ο Δήμος. Είναι μια πάγια τακτική, τακτική τόσων χρόνων. Όμως τα οδικά πολεοδομικά έργα, στην προκειμένη περίπτωση και η λεωφόρος Μόρφου, όταν θα εκτελεστεί ως πολεοδομική εργασία για να μετατραπεί σε δρόμο τεσσάρων λωρίδων οι Δήμοι καλούνται να καταβάλουν το 1/
20. Υπάρχουν όμως περιπτώσεις έργων, μεγάλων οδικών έργων, όπως οι αυτοκινητόδρομοι, δρόμοι που θεωρούνται ότι δεν είναι αναβάθμιση ενός αρχικού δρόμου, όπου το έργο γίνεται με αποκλειστικές δαπάνες του κράτους. Νομική Πτυχή Είναι αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι καταχωρήθηκε από την Ενάγουσα, ως διαχειρίστρια της περιουσίας του Ηρόδοτου Κωνσταντίνου, εναντίον του οδηγού του αυτοκινήτου αρ. εγγραφής QH711, Χριστόφορου Κατσιάρδη, το οποίο τραυμάτισε σοβαρά τον σύζυγο της, στη Λεωφόρο Μόρφου στην περιοχή Αρχάγγελος, Λευκωσία, η Αγωγή αρ. 3908/96 στο Ε.Δ. Λευκωσίας. Το πρωτόδικο Δικαστήριο παρά το ότι επιδίκασε το ποσό των ΛΚ452.746 ως αποζημιώσεις τις οποίες υπέστη το θύμα ένεκα του τροχαίου δυστυχήματος, απήλλαξε τον Εναγόμενο οδηγό κάθε ευθύνης. Η Ενάγουσα καταχώρησε ΄Εφεση, εναντίον της πρωτόδικης απόφασης, η οποία όμως απερρίφθη και επεκυρώθη η πρωτόδικη απόφαση. Η Ενάγουσα παρέλειψε με την Αγωγή, τότε, να εναγάγει και τους Εναγόμενους στην παρούσα αγωγή, Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας και Δήμο Λακατάμιας ως υπαίτιους για το τροχαίο δυστύχημα. Με την παράλειψη της αυτή η Ενάγουσα αποστέρησε το δικαίωμα στους Εναγόμενους να στραφούν, στα πλαίσια της αγωγής εναντίον του οδηγού με ένδικα μέσα τα οποία τους παρέχει η δικονομία. ΄Εχουν στερηθεί ακόμα του δικαιώματος να αντεξετάσουν τον οδηγό. Ο οδηγός απηλλάγηκε τελεσίδικα της ευθύνης για το δυστύχημα και έτσι δεν μπορούσαν να τον προσεπικαλέσουν στην παρούσα αγωγή. Στην απόφαση IΜPREGILO S.P.A. v.
21. DAMIATTA SHIPPING CO LTD κ.ά.

(2003)1A A.A.Δ. 1 αποφασίστηκαν τα εξής: «Επειδή η κατάχρηση της διαδικασίας μπορεί να προσλάβει πολλές μορφές ανάλογη είναι και η δικαιοδοσία του δικαστηρίου για την παρεμπόδισή της. Στην Beogradska D.D.

(1996)1 Α.Α.Δ. 911 έγινε αναφορά στις αρχές οι οποίες διέπουν την άσκηση της δικαιοδοσίας για την αποτροπή κατάχρησης των δικαιοδοσιών του Δικαστηρίου. Παραθέτω την πιο κάτω περικοπή από την απόφαση του Καλλή, Δ. στην Beogradska D.D. (ανωτέρω): «Η κλασσική διατύπωση των αρχών που διέπουν την άσκηση της δικαιοδοσίας για την αποτροπή κατάχρησης των δικαιοδοσιών του δικαστηρίου έχει γίνει στην υπόθεση Διευθυντής των Φυλακών ν. Περέλλα Τζεννάρο

(1995)1 Α.Α.Δ. 217. Παραθέτουμε το σχετικό απόσπασμα: «Η δικαιοδοσία για την παρεμπόδιση, περιστολή, απόρριψη ή αναστολή διαδικασίας που συνιστά κατάχρηση των δικαιοδοσιών του Δικαστηρίου, εκπηγάζει από την ίδια τη φύση της δικαστικής λειτουργίας που έχει ως λόγο το δίκαιο και μέσω τους μηχανισμούς που προάγουν την κατίσχυσή του. Γι' αυτό, η δικαιοδοσία για τη χρήση πρόσφορων μέσων για την παρεμπόδιση κατάχρησης των δικαιοδοσιών είναι σύμφυτη, ενυπάρχει σε κάθε Δικαστήριο, απόρροια της κυριαρχίας των Δικαστηρίων στους μηχανισμούς για την απονομή της δικαιοσύνης. Τα μέσα για την αποτροπή της κατάχρησης της δικαιοδοσίας του Δικαστηρίου, δε συναρτούνται με οποιοδήποτε συγκεκριμένο διάταγμα ή διατάγματα, μπορεί να προσλάβουν οποιαδήποτε μορφή που επιβάλλει η ανάγκη στη συγκεκριμένη περίπτωση για την περιφρούρηση τους σκοπού για τον οποίο παρέχονται οι δικαιοδοσίες του Δικαστηρίου.» Έχοντας υπ' όψη το πλήρες φάσμα των απαιτήσεων των εναγόντων στην αγωγή τους αρ. 80/99 εναντίον του πλοίου και τα ζητήματα που ηγέρθησαν σε εκείνη την αγωγή, τις διαπιστώσεις επί των νομικών και πραγματικών ζητημάτων που εξετάστηκαν καθώς και το αποτέλεσμα της δίκης (βλ. IMPREGILO SPA v. Του πλοίου «MARWA M» σημαίας Κύπρου το οποίο τώρα φέρει το όνομα «KATRINA I» και σημαία Καμποτίας που βρίσκεται στο λιμάνι Λεμεσού, Αγωγή Ναυτοδικείου Αρ. 80/99, ημερ. 4.3.2002) έκρινα σκόπιμο να θέσω θέμα προς εξέταση κατά πόσο η παρούσα διαδικασία συνιστά κατάχρηση της δικαιοδοσίας του Δικαστηρίου. Η σύμφυτη εξουσία του Δικαστηρίου να ελέγχει αν συγκεκριμένη διαδικασία αποτελεί κατάχρηση διαδικασίας και να απορρίπτει την καταχρηστική αγωγή έχει εδώ και πολλά χρόνια αναγνωριστεί στην Αγγλία. (Βλ. Lawrance v. Norreys [1890] 15 App. Cas. 219, Hardy v. Elphic [1973] 1 All E.R. 914, Metropolitan Bank v. Pooley [1885] 10 App. c. 210, Hunter v. Chief Constable of West Midlands and Another [1981] 3 All E.R. 727). Οι αρχές που έχουν αναπτυχθεί επί του θέματος από την αγγλική νομολογία έτυχαν αποδοχής και εφαρμόζονται στην Κύπρο. Βλ. Beogradska D.D. (ανωτέρω), K.S.R. Comercio SA και Άλλων ν. Blue Coral Nav. Ltd

(1995)1 Α.Α.Δ. 309, Μιχάλη Παπόρη ν. Maskinfabriken "510" A/S

(1996)1(B) Α.Α.Δ. 1037, Χριστοφής Α. Χριστοφή (Παπέττας) ν. Σ. & Μ. Φλοκκάς Λτδ κ.ά.

(2001)1 Α.Α.Δ. 1703 και Μιχάλη Χαραλαμπίδη ν. Νικόλαου Κωμοδρόμου, Ποιν. Εφ. 7063, ημερ. 11.11.2002. ................................ Στην K.S.R. Comersio S.A. κ.ά. ν. Bluecoral Nav. Ltd

(1995)1 Α.Α.Δ. σελ. 309 ο Δικαστής Νικήτας ανέφερε τα εξής: «Σαν θέμα γενικής πολιτικής του δικαίου η παράλειψη διαδίκου να εγείρει σε προηγούμενη δικαστική διαδικασία στα δικογραφήματά του ή την επιχειρηματολογία που ανέπτυξε ή να προσκομίσει μαρτυρία αναφορικά με οτιδήποτε θα μπορούσε να στηρίξει την υπόθεση ή υπεράσπισή του δε δικαιολογεί ούτε επιτρέπει νέο δικαστικό αγώνα με αντικείμενο ότι παραλείφθηκε. Αυτό θα σήμαινε την τμηματική εκδίκαση των διαφορών κατ' επιλογήν του διαδίκου και τη διαιώνισή τους. Ετσι η αρχή της τελεσιδικίας, που είναι κοινωνικά επιβεβλημένη, θα υφίστατο καίριο πλήγμα. Μια από τις πλέον αυθεντικές διατυπώσεις του κανόνα έγινε από το Sir James Wigram, V-C., στην Henderson v. Henderson [1843] 3 Hare 100 στις σελ. 114-115: "In trying this question I believe I state the rule of the court correctly when I say that, where a given matter becomes the subject of litigation in, and of adjudication by, a court of competent jurisdiction, the court requires the parties to that litigation to bring forward their whole case, and will not (except under special circumstances) permit the same parties to open the same subject of litigation in respect of matter which might have been brought forward as part of the subject in contest, but which was not brought forward, only because they have, from negligence, inadvertence, or even accident, omitted part of their case. The plea of res judicata applies, except in special cases, not only to points upon which the court was actually required by the parties to form an opinion and pronounce a judgment, but to every point which properly belonged to the subject of litigation, and which the parties, exercising reasonable diligence, might have brought forward at the time. Βλέπε επίσης Fidelitas Shipping Co., Ltd v. V/O exportchleb [1965] 2 All E.R. 4.» Στην αγωγή 80/99, οι ενάγοντες επέλεξαν να περιορίσουν την απαίτησή τους καθ' όσον αφορά την ευθύνη για τη μη παράδοση του επίδικου φορτίου στο εναγόμενο πλοίο ενώ είχαν τη δυνατότητα, πλην όμως δεν το έπραξαν, να επεκτείνουν εξ αρχής το θέμα και εναντίον των πλοιοκτητών. Αυτή ακριβώς η διαφορά ως εκ της φύσεως της και με βάση την κανονική πορεία των πραγμάτων, υπαγόταν στην προηγούμενη αντιδικία. Η επαναφορά του θέματος με την υπό κρίση αγωγή, θεωρώ ότι συνιστά υπό τις περιστάσεις κατάχρηση της δικαιοδοσίας του Δικαστηρίου και ενασκώντας τη σύμφυτη εξουσία που έχω επί του θέματος απορρίπτω την αγωγή ως καταχρηστική.» Και στην Αγωγή αρ. 3908/96, εναντίον του οδηγού του οχήματος που κτύπησε τον Ηρόδοτο Κωνσταντίνου, όπως και στην Fidelitas Shipping Co Ltd (ανωτέρω), η Ενάγουσα επέλεξε να περιορίσει την απαίτηση της καθόσον αφορά την ευθύνη για το επίδικο ατύχημα στον Εναγόμενο Χριστόφορο Κατσιάρδη, ενώ είχε τη δυνατότητα, πλην όμως δεν το έπραξε, να επεκτείνει το θέμα, να συμπεριλάβει στην Αγωγή αρ. 3908/96, μεταξύ των Εναγόμενων τόσο τη Δημοκρατία όσο και τον Δήμο Λακατάμιας, Εναγόμενους στην παρούσα Αγωγή. Αυτή ακριβώς η διαφορά ως εκ της φύσεώς της υπαγόταν στην προηγούμενη διαδικασία, αντιδικία. Η παράλειψη αυτή της Ενάγουσας έχει ως συνέπεια τη στέρηση από τους Εναγόμενους συνταγματικών τους δικαιωμάτων. Στέρηση του δικαιώματος τους να ακουστούν στην Αγωγή αρ. 3908/96, να στραφούν στην ίδια διαδικασία εναντίον του οδηγού του οχήματος και να τον αντεξετάσουν. Επίσης, ένεκα τελεσιδικίας της απόφασης στην πιο πάνω αγωγή οι Εναγόμενοι έχουν στερηθεί του δικαιώματος να στραφούν εναντίον του οδηγού οχήματος και στην παρούσα αγωγή. Η επαναφορά του θέματος ευθύνης των Εναγομένων, Δημοκρατίας και Δήμου Λακατάμιας, με την παρούσα αγωγή, θεωρώ υπό τις περιστάσεις κατάχρηση της δικαιοδοσίας του Δικαστηρίου και ενασκώντας τη σύμφυτη εξουσία που έχουν επί του θέματος θα απορρίψω την αγωγή ως καταχρηστική. Παρά το ότι η αγωγή θα απορριφθεί για τον πιο πάνω λόγο θα εξετάσω και το θέμα των αποζημιώσεων που ζητά η Ενάγουσα να επιδικαστούν από το Δικαστήριο. Η Ενάγουσα ζητά στην παρούσα αγωγή την επιδίκαση εναντίον των Εναγομένων του ποσού των €452.746, ποσό το οποίο επιδίκασε το Δικαστήριο στην Αγωγή αρ. 3908/96 εναντίον του Εναγόμενου Χριστόφορου Κατσιάρδη οδηγού του οχήματος το οποίο κτύπησε τον Ηρόδοτο Κωνσταντίνου. Οι Εναγόμενοι 1 και 2, στην παρούσα Αγωγή, δεν ήταν διάδικοι στην Αγωγή 3908/96. Η επιδίκαση του πιο πάνω ποσού στην Αγωγή 3908/96 δεν αποτελεί δεδικασμένο για τους Εναγόμενους 1 και 2 της παρούσας Αγωγής αφού δεν ήταν διάδικοι στην Αγωγή αρ. 3908/96. Δεδικασμένο εγείρεται όταν ένα επίδικο γεγονός έχει αποφασισθεί δικαστικώς με τελεσίδικο τρόπο σε δίκη μεταξύ των ιδίων διαδίκων από Δικαστήριο που είχε αποκλειστική η συντρέχουσα δικαιοδοσία να το πράξει. Ανεξαρτήτως αν η αρχή του δεδικασμένου βασίζεται σε κώλυμα λόγω αιτίας ή σε κώλυμα που αφορά σε επίδικο θέμα, η εφαρμογή της προϋποθέτει την ύπαρξη τεσσάρων βασικών όρων: 1) Η απόφαση πρέπει να είναι τελεσίδικη. 2) Πρέπει να υπάρχει ταύτιση διαδίκων. 3) Πρέπει να υπάρχει ταύτιση ιδιότητας των διαδίκων. 4) Πρέπει να υπάρχει ταύτιση επίδικων θεμάτων. Οι λόγοι αυτοί πρέπει να συντρέχουν, ειδεμή δεν μπορεί να υπάρξει δεδικασμένο (Κανάρης ν. Λοίζου και ΄Αλλων

(2006)1(Α) ΑΑΔ 599, Σοφοκλέους ν. Ταβελούδη και ΄Αλλων

(2002)1(Α) ΑΑΔ 92 και στο «Δίκαιο της Απόδειξης: Δικονομικές και Ουσιαστικές Πτυχές» των Τάκη Ηλιάδη και Νικόλα Ν. Σάντη, σελ. 928. Στην παρούσα υπόθεση δεν υπάρχει δεδικασμένο όσον αφορά το επιδικασθέν ποσό στην αγωγή αρ. 3908/96 αφού δεν υπάρχει ταυτότητα διαδίκων με την παρούσα αγωγή αλλά και ούτε ταύτιση ιδιότητας των διαδίκων. Εκτός από τα πιο πάνω, η Ενάγουσα δεν δικογράφησε με λεπτομέρεια τις ειδικές ζημιές για τις οποίες ζητά απόφαση και ακόμα δεν προσκόμισε μαρτυρία για να αποδείξει τα ποσά που απαιτεί με την παρούσα αγωγή. Αναφέρθηκε η ίδια στην γραπτή της δήλωση στα διάφορα ποσά γενικά. Στην απόφαση ΝΙΟΒΗ ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ ν. ΣΑΒΒΑ Κωνσταντίνου

(2008)1Β Α.Α.Δ. 1083 στη σελίδα 1089 αναφέρονται τα εξής: «Αλλά και επί των ουσιαστικών λόγων της έφεσης κρίνεται ότι η εφεσείουσα αδίκως παραπονείται εφόσον πράγματι δεν είχε αποδείξει τις ζημιές της με την λεπτομέρεια και αυστηρότητα που απαιτείται. Είναι γνωστή η νομολογία ότι οι ειδικές ζημιές όχι μόνο πρέπει να καταγράφονται με ακρίβεια στο δικόγραφο, αλλά και να αποδεικνύονται με σαφήνεια και με την αναγκαία μαρτυρία. (Σπύρου ν. Χατζηχαραλάμπους

(1989)1(Ε) Α.Α.Δ. 298, Χριστοδούλου ν. Αγαθοκλέους

(1997)1 Α.Α.Δ. 396 και Συκοπετρίτης ν. Αθηνάκη

(2005)1 Α.Α.Δ. 844). Στον Bullen & Leake: «Precedents on Pleadings» 12η Έκδ., σελ. 379, αναγράφεται ότι: «A claim for special damage must be explicitly claimed in the pleading, with full particulars of how it is made ... Special damage must be alleged with particularity so that the defendant should know, not only what is the amount of loss or damage which the plaintiff alleges he suffered, but also how such amount is made up or calculated.» Στο Supreme Court of Practice 1982, Τόμος 1, σελ. 321, παρ. 18/12/9 αναφέρεται ότι: «A fortiori, if the plaintiff is able to base his claim for damages upon a precise calculation, he must plead particulars of the facts which make such a calculation possible. (Perestrello e Companhia Limitada v. United Paint Co. Ltd., supra);» Οι ειδικές αποζημιώσεις πρέπει να εξειδικεύονται με σαφήνεια και λεπτομέρεια ακριβώς διότι αναφέρονται σε απώλεια που δεν τεκμαίρεται από το νόμο ότι απορρέει από την αδικοπραξία του εναγομένου. (Odgers' - πιο πάνω - σελ. 164).» Ενόψει όλων των πιο πάνω η Αγωγή απορρίπτεται με έξοδα εναντίον της Ενάγουσας και υπέρ των Εναγομένων όπως αυτά θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο. (Υπ.) ............ Γ. Στυλιανίδης, Α.Ε.Δ. Πιστό Αντίγραφο Πρωτοκολλητής /ΕΣΓ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο