← Κύπρος

Δημήτρη Σάββα ν. Νίκου Ηλία Επιφανείου κ.α., Αγωγή αρ. 2592/10, 6/6/2017

Δημήτρη Σάββα ν. Νίκου Ηλία Επιφανείου κ.α., Αγωγή αρ. 2592/10, 6/6/2017 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEM:2017:A170 ΣΤΟ ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΜΕΣΟΥ ΕΝΩΠΙΟΝ: Θ. Θωμά, Α.Ε.Δ. Αγωγή αρ. 2592/10 Μεταξύ: Δημήτρη Σάββα, από τη Λεμεσό Ενάγοντα και

  1. Νίκου Ηλία Επιφανείου, από τη Λεμεσό.
  2. Εργοληπτική Εταιρεία Συμεού & Φουρλάς Λιμιτεδ.
  3. Οικοδομική Εταιρεία Ιωάννου & Διαμαντή Λιμιτεδ Εναγομένων Και δια τροποποιήσεως δυνάμει Διατάγματος του Δικαστηρίου ημερ. 4/11/
  4. Μεταξύ: Δημήτρη Σάββα, από τη Λεμεσό Ενάγοντα και
  5. Νίκου Ηλία Επιφανείου, από τη Λεμεσό.
  6. Εργοληπτική Εταιρεία Γιαννάκης Γιάννη Συμεού & Υιοί Λιμιτεδ.
  7. Οικοδομική Εταιρεία Ιωάννου & Διαμαντή Λιμιτεδ. Εναγομένων Ημερομηνία 6 Ioυνίου,
  8. ΕΜΦΑΝΙΣΕΙΣ: Για τον Ενάγοντα: κα Μ.Ιακώβου (για να ακούσει απόφαση η κα Αναξαγόρου) Για τον Εναγόμενο 1: Καμιά εμφάνιση. Για την Εναγόμενη 2: κ. Βασιλείου για Α.Ιωάννου (για να ακούσει απόφαση η κα Φίκρετ). Ενάγων παρών. Α Π Ο Φ Α Σ Η Τα δικόγραφα - Αδιαμφισβήτητα γεγονότα Η υπό εξέταση αγωγή αφορά εργατικό ατύχημα το οποίο επεσυνέβη κατά την 16.1.2008 σε εργοτάξιο το οποίο, κατά τον ισχυρισμό του Ενάγοντα, τελούσε υπό την ευθύνη της Εναγόμενης 2 Εταιρείας (στη συνέχεια θα αναφέρεται ως η Εναγόμενη). Αποτέλεσε κοινό τόπο ότι κατά τον ουσιώδη χρόνο ο Ενάγοντας εργοδοτείτο από τον Εναγόμενο
  9. Στην Έκθεση Απαίτησης του ο Ενάγοντας ισχυρίζεται ότι κατά πάντα ουσιώδη χρόνο ο Εναγόμενος 1 είχε αναλάβει υπεργολαβικά τη διεξαγωγή επιμέρους εργασιών κτισίματος και / ή σουβατίσματος σε εργοτάξιο της Εναγόμενης, το οποίο περιλάμβανε την κατασκευή πέντε κατοικιών με ισόγειο και όροφο στην οδό Νίκου Καζαντζάκη, στον Άγιο Αθανάσιο της επαρχίας Λεμεσού. Κατά την 16.1.2008, περί ώρα 11:00, ενώ εκτελούσε τα καθήκοντα του στο εν λόγω εργοτάξιο, σε κάποιο στάδιο εκτέλεσης των εργασιών του, ενώ ανέβαινε τη σκάλα για να πάει στον όροφο μιας εκ των υπό ανέγερση κατοικιών, ένεκα νερού και / ή βρεγμένου χώματος και / ή ακαθαρσιών στα σκαλιά, στραβοπάτησε και / ή γλίστρησε, έχασε την ισορροπία του και έπεσε από ύψος στο έδαφος, με αποτέλεσμα να υποστεί σοβαρές σωματικές βλάβες, ταλαιπωρία, ζημιές και απώλειες. Στην Έκθεση Απαίτησης του παραθέτει λεπτομέρειες αμελείας των Εναγομένων 1 και 2 τους οποίους καθιστά υπεύθυνους για την πρόκληση του ατυχήματος που είχε σαν αποτέλεσμα τον τραυματισμό του. Η Εναγόμενη στο δικόγραφο της Υπεράσπισης της αρνείται ότι φέρει οποιαδήποτε ευθύνη στην πρόκληση του ατυχήματος. Ισχυρίζεται ότι ενώ ο Ενάγοντας κατέβαινε τη σκάλα, σε μια εκ των υπό ανέγερση κατοικιών, στο τρίτο σκαλί πριν από το τέλος της σκάλας, λόγω δικής του απροσεξίας και / ή λόγω του ότι ήταν αφηρημένος, έπεσε στο έδαφος από πολύ χαμηλό ύψος. Αποτελεί επίσης ισχυρισμό της ότι δεν υπήρχαν επιφάνειες και / ή σκάλες με νερά και / ή βρεγμένο χώμα και / ή ακαθαρσίες και ότι σε όλες τις υπό ανέγερση κατοικίες τηρήθηκαν όλοι οι κανόνες ασφαλείας. Ισχυρίζεται, ακόμα, ότι στο κλιμακοστάσιο των υπό ανέγερση κατοικιών υπήρχαν προφυλάξεις και / ή προστατευτικά κιγκλιδώματα και / ή περιφράξεις ασφαλείας και δεν δικαιολογείτο οποιοδήποτε εργατικό και / ή άλλο ατύχημα και / ή τραυματισμός. Ο εναγόμενος 1 δεν εμφανίστηκε στην αγωγή. Η εναγόμενη 3 εκπροσωπήθηκε από δικηγόρο στη διαδικασία, όμως η αγωγή διακόπηκε εναντίον της στα αρχικά στάδια της ακρόασης. Η μαρτυρία: Για την πλευρά του ενάγοντα κατέθεσαν, εκτός από τον ίδιο, ο Ευάγγελος Σωκράτους (Μ.Ε.2), επιθεωρητής εργασίας στο γραφείο επιθεώρησης εργασίας Λεμεσού, ο χειρουργός ορθοπεδικός Χριστόφορος Σολομωνίδης (Μ.Ε.3), η Μόνικα Βραχίμη (Μ.Ε.4) επιθεωρήτρια στο γραφείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων, ο Γιώργος Σοφοκλέους (Μ.Ε.5), λειτουργός Κοινωνικών Υπηρεσιών στο τμήμα Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας και ο διευθυντής της πρώην εναγόμενης 3 Ανδρέας Ιωάννου (Μ.Ε.6). Για την υπεράσπιση κατέθεσαν ο διευθυντής της εναγομένης Γιαννάκης Συμεού (Μ.Υ.1) και ο χειρουργός ορθοπεδικός Ηλίας Γεωργίου (Μ.Υ.2). Μέρος της κύριας εξέτασης του Ενάγοντα αποτέλεσε η γραπτή του δήλωση (Τεκμήριο 1), στην οποία αναφέρει τα ακόλουθα: Κατά τον ουσιώδη για την παρούσα αγωγή χρόνο ήταν ηλικίας 34 χρόνων, καθ΄ όλα υγιής και αρτιμελής. Τα καθήκοντα του ως εργοδοτούμενου του Εναγόμενου 1 ήταν να εκτελεί διάφορες οικοδομικές εργασίες σε οικοδομές, στις οποίες ο Εναγόμενος 1 αναλάμβανε την εκτέλεση διαφόρων εργασιών. Οι απολαβές του ανέρχονταν στο ποσό των ΛΚ 250 (€427.15) εβδομαδιαίως. Κατά τον ουσιώδη χρόνο ο Εναγόμενος 1 είχε αναλάβει τη διεξαγωγή επιμέρους εργασιών στο εργοτάξιο της Εναγόμενης στην οδό Νίκου Καζαντζάκη, στον Άγιο Αθανάσιο της επαρχίας Λεμεσού. Την 16.1.2008 και περί ώρα 11:00, ενώ εκτελούσε την εργασία που του ανέθεσε ο Εναγόμενος 1 και ενώ ανέβαινε τη σκάλα για να πάει στον όροφο μιας εκ των υπό ανέγερση κατοικιών, εξαιτίας νερού και βρεγμένου χώματος και ακαθαρσιών που υπήρχαν στα σκαλιά, γλίστρησε, έχασε την ισορροπία του και έπεσε από ύψος στο έδαφος. Στο χώρο του κλιμακοστασίου όπου εργαζόταν, στην πρόσβαση της σκάλας από το ισόγειο, δεν υπήρχαν προστατευτικά κιγκλιδώματα ή οποιαδήποτε άλλη περίφραξη ασφαλείας, με αποτέλεσμα, όταν γλίστρησε να μην είχε από πουθενά να κρατηθεί και να πέσει στο πάτωμα από μεγάλο ύψος. Αν υπήρχαν τα κιγκλιδώματα κάτι τέτοιο δεν θα είχε συμβεί. Συνεπεία του ως άνω ατυχήματος υπέστη σωματικές βλάβες οι οποίες περιγράφονται στα ιατρικά πιστοποιητικά του θεράποντα γιατρού του. Ακόμα δεν κατάφερε να επανέλθει στην προ του τραυματισμού εργασία του. Δεν μπορεί να τρέξει, δυσκολεύεται να γονατίσει και επίσης δυσκολεύεται να ανεβαίνει και να κατεβαίνει σκάλες. Πολύ συχνά παρουσιάζει περιστατικά κρίσεως άλγους, οιδήματος και ερυθρότητας στην περιοχή της χειρουργικής επέμβασης, κάτι το οποίο οφείλεται στην αντίδραση των μαλακών ιστών της περιοχής από την παρουσία των υλικών οστεοσύνθεσης. Παρόλες τις προσπάθειες που κατέβαλε δεν κατέστη δυνατό να εξεύρει άλλη εργασία. Είναι απόφοιτος της πρώτης τάξης γυμνασίου και η μόνη εργασία που γνωρίζει να εξασκεί είναι του εργάτη οικοδομών. Δυστυχώς, με τους τραυματισμούς που υπέστη, έχουν περιοριστεί κατά πολύ οι πιθανότητες του για εξεύρεση εργασίας. Ο Μ.Ε.2 κατέθεσε ότι ενημερώθηκε για το επίδικο ατύχημα μέσω του εντύπου γνωστοποίησης ατυχήματος (Τεκμήριο 7), το οποίο κατατέθηκε στο τμήμα του από τον εναγόμενο
  10. Στις 12/2/08 επιθεώρησε τον χώρο του επίδικου εργοταξίου στην παρουσία του εναγόμενου 1 και του τότε διευθυντή της εναγόμενης Αντώνη Φουρλά. Αφού έλαβε διάφορες πληροφορίες, φωτογραφίες της σκηνής (Τεκμήριο 6Α) και καταθέσεις ετοίμασε σχετική έκθεση, την οποία παρουσίασε στο Δικαστήριο (Τεκμήριο 6). Κατά την επιθεώρηση του εργοταξίου διαπίστωσε ότι υπήρχαν κιγκλιδώματα στον χώρο του κλιμακοστασίου, όπως απεικονίζονται στην φωτογραφία 2 του Τεκμηρίου 6Α. Όμως, ήταν εγκατεστημένα πολύ πρόχειρα, δεν ήταν ασφαλή και δεν μπορούσαν να συγκρατήσουν κάποιο πρόσωπο από πτώση. Ενόψει του ότι εντόπισε σειρά παραλείψεων και παραβάσεων της εργατικής νομοθεσίας στο χώρο του εργοταξίου στάληκε επιστολή, κατόπιν οδηγιών του, στους διευθυντές της εναγομένης, με την οποία τους ζητείτο να προβούν σε σειρά μέτρων για βελτίωση των συνθηκών ασφαλείας στο επίδικο εργοτάξιο. Όπως επεξήγησε, στο χώρο των κλιμακοστασίων θα πρέπει απαραίτητα να τοποθετούνται προστατευτικά κιγκλιδώματα προς αποφυγή της πτώσης των εργαζομένων. Η Μ.Ε.4 κατέθεσε δύο έγγραφα, τα οποία αφορούν τον ενάγοντα και εκτύπωσε μέσω του ηλεκτρονικού αρχείου του γραφείου της (Τεκμήρια 17 και 18). Το Τεκμήριο 17 είναι η βεβαίωση για λήψη επιδόματος σωματικής βλάβης και το Τεκμήριο 18 αναλυτική κατάσταση του ασφαλιστικού λογαριασμού του ενάγοντα για τα έτη 1988 -
  11. Ο Μ.Ε.5 κατέθεσε ότι από το αρχείο του γραφείου του, στο οποίο έχει πρόσβαση, διαπίστωσε ότι ο ενάγοντας υπέβαλε, στις 26/2/08, αίτηση για να του παραχωρηθεί μηνιαίο βοήθημα για το λόγο ότι ήταν ανίκανος για εργασία και δεν είχε τη δυνατότητα να συντηρήσει την οικογένεια του. Ως λόγο για την ανικανότητα του ανέφερε τραυματισμό του σε ατύχημα, το οποίο υπέστη. Είχε προσκομίσει ιατρική βεβαίωση ότι ήταν ανίκανος για εργασία. Ξεκίνησε να του καταβάλλεται μηνιαίο επίδομα από 1/4/2008, το οποίο συνέχισε να λαμβάνει μέχρι τον Δεκέμβριο του
  12. Από την 1/1/16 λαμβάνει ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα. Ο Μ.Ε.6 κατέθεσε ότι η πρώην εναγόμενη 3 εταιρεία ασχολείται με την ανάπτυξη ακινήτων. Η εναγόμενη 3 είχε κάμει συμφωνία με την εναγόμενη για την κατασκευή του συγκεκριμένου έργου (Τεκμήριο 19). Η εναγομένη είχε την κατοχή του χώρου που εκτελούνταν οι εργασίες κατασκευής του έργου, δηλαδή του εργοταξίου. Όλοι οι υπεργολάβοι που εκτελούσαν εργασίες στο εργοτάξιο ήταν υπό την επίβλεψη και επιστασία της εναγομένης που ήταν η γενική εργολάβος. Ο Μ.Ε.3 κατέθεσε ότι κατά τον ουσιώδη χρόνο εργαζόταν στο Γενικό Νοσοκομείο Λεμεσού. Υπήρξε ο θεράπων γιατρός του ενάγοντα και αυτός ο οποίος διενήργησε την επέμβαση ανάταξης του κατάγματος της κνήμης, το οποίο υπέστη ο ενάγοντας. Λεπτομερής αναφορά στη μαρτυρία αλλά και στα ευρήματα του γίνεται στην ενότητα της απόφασης μου που αφορά την ιατρική μαρτυρία. Ο Μ.Υ.1 κατέθεσε ότι για το συγκεκριμένο έργο της πρώην εναγόμενης 3 του είχε ανατεθεί η κατασκευή των στατικών, δηλαδή του σκελετού της οικοδομής, το κτίσιμο των τούβλων, επιχρίσματα και μπογιατίσματα. Όλες οι άλλες εργασίες γίνονταν από τους ιδιοκτήτες του έργου, μέσω υπεργολάβων, οι οποίοι έπαιρναν οδηγίες από τους ιδιοκτήτες και τον αρχιτέκτονα του έργου. Οι υπεργολάβοι πληρώνονταν από τους ιδιοκτήτες του έργου με την έγκριση του αρχιτέκτονα. Γνώρισε τον εναγόμενο 1 στο επίδικο εργοτάξιο και του ανέθεσε την εκτέλεση συγκεκριμένων εργασιών, όπως το κτίσιμο των τούβλων και τα επιχρίσματα. Τοποθετήθηκαν κιγκλιδώματα στο κλιμακοστάσιο, όπου επεσυνέβηκε το επίδικο ατύχημα αμέσως μετά την αφαίρεση του ξυλότυπου. Τα συγκεκριμένα κιγκλιδώματα πρέπει να υπήρχαν πριν το ατύχημα. Υπεύθυνος γι΄ αυτά ήταν ο εναγόμενος
  13. Σε περίπτωση που τα είχε αφαιρέσει για να κάμει κάποιες εργασίες θα έπρεπε να τα επαναφέρει. Ο πρώην συνεταίρος του Αντώνης Φουρλάς τον είχε ενημερώσει ότι ο εναγόμενος 1, όπως του ανέφερε, θα κανόνιζε το ατύχημα με την ασφάλεια του και τις Κοινωνικές Ασφαλίσεις. Ο Μ.Υ.2 κατέθεσε ότι εξέτασε τον ενάγοντα στις 12/10/2015 και ετοίμασε σχετική έκθεση, την οποία κατέθεσε στο Δικαστήριο (Τεκμήριο 20). Λεπτομερής αναφορά στη μαρτυρία και τα ευρήματα και αυτού του μάρτυρα γίνεται στην ενότητα της απόφασης μου που ασχολείται με την ιατρική μαρτυρία. AΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΡΤΥΡΙΑΣ - ΕΥΡΗΜΑΤΑ: Παρακολούθησα με την επιβαλλόμενη προσοχή όλους τους μάρτυρες να καταθέτουν ενόρκως στη ζωντανή ατμόσφαιρα της δίκης. Θα πρέπει να τονίσω ότι η αξιολόγηση τους δεν περιορίστηκε στην εντύπωση που άφησαν από το εδώλιο του μάρτυρα, αλλά επεκτάθηκε στην ουσία της εκδοχής τους, την οποία αντιπαρέβαλα με το υπόλοιπο μαρτυρικό υλικό που υπάρχει ενώπιον μου (Αντωνίου ν. Αστυνομίας

(2008)2 Α.Α.Δ. 766 και Βούτουνος ν. Αστυνομίας
(2008)2 Α.Α.Δ. 71). Όπως αναφέρθηκε στην πρόσφατη υπόθεση P. & Chr. Seafood Express Ltd κ.α. ν. Αρχής Ηλεκτρισμού Κύπρου, ECLI:CY:AD:2014:A661, Πολ. Έφεση αρ. 277/2009, ημερομηνίας 10/9/2014: «Είναι καθιερωμένη και αδιαμφισβήτητη η νομολογία που θέλει κριτή της μαρτυρίας να είναι κατ' εξοχήν το Δικαστήριο ενώπιον του οποίου διεξάγεται η δίκη (Σταύρου ν. Χαραλάμπους
(2011)1 Α.Α.Δ. 193). Και αυτό βέβαια για καλό λόγο. Το Δικαστήριο μπορεί να αποτιμήσει την αξιοπιστία των μαρτύρων υπό το φως της ενώπιον του ακροαματικής διαδικασίας στη ζωντανή ατμόσφαιρα της δίκης με όλες τις εκφάνσεις και παραμέτρους της. Ο Δικαστής ο οποίος έχει το ευεργέτημα αυτής της θεώρησης πραγμάτων καλείται κατ' αντικειμενικό τρόπο να κρίνει τους συνανθρώπους του αποστασιοποιημένος βέβαια από την υπόθεση και ενσωματώνοντας το μέτρο εκείνο της αμερόληπτης και λογικής κρίσης που διέρχεται ολόκληρη την κοινωνία με πρόσθετη βέβαια τη νομική κατάρτιση του Δικαστή (Baloise Insurance Co. Ltd v. Κατωμονιάτη κ.ά.
(2008)1 Α.Α.Δ. 1275). O M.E.2 κλήθηκε ως ειδικός εμπειρογνώμονας σε θέματα ασφάλειας στους χώρους εργασίας, ειδικά σε εργοτάξια, αλλά και σε διερευνήσεις εργατικών ατυχημάτων. Τα καθήκοντα των εμπειρογνωμώνων έχουν επεξηγηθεί σε σωρεία αποφάσεων. Στην υπόθεση Πιττάλης κ.α. ν. Ianira Enterprises Ltd. κ.α.
(1997)1 (Β) Α.Α.Δ. 814, 823 αναφέρθηκε ότι ο εμπειρογνώμονας εφοδιάζει το Δικαστήριο με τα αναγκαία επιστημονικά κριτήρια για τον έλεγχο της ακρίβειας των συμπερασμάτων του, έτσι που να μπορέσει το Δικαστήριο να διαμορφώσει τη δική του ανεξάρτητη κρίση με την εφαρμογή αυτών των κριτηρίων πάνω στα γεγονότα που αποδεικνύει η μαρτυρία (Philippou v. Odysseos
(1989)1 C.L.R. 1). Κατ΄ αρχήν, θα πρέπει να αναφερθεί ότι τόσο η ειδικότητα του μάρτυρα, όσο και η εμπειρογνωμοσύνη του στα θέματα που έχουν αναφερθεί πιο πάνω υπήρξαν αδιαμφισβήτητες. Η εικόνα την οποία ο μάρτυρας άφησε στο Δικαστήριο ήταν ενός αντικειμενικού και αμερόληπτου εξεταστή που δεν είχε οποιοδήποτε προσωπικό συμφέρον στην έκβαση της υπόθεσης. Επεξήγησε με πειστικό τρόπο την κατά την γνώμη του αιτία της πτώσης του ενάγοντα από το συγκεκριμένο κλιμακοστάσιο, που ήταν η μη ύπαρξη προστατευτικών κιγκλιδωμάτων στη βάση του κλιμακοστασίου, γνώμη την οποία αποδέχομαι ανεπιφύλακτα. Αποδέχομαι ακόμα τη γνώμη του ότι, σε περίπτωση που υπήρχαν τα κιγκλιδώματα η πτώση του ενάγοντα θα αποφεύγετο για το λόγο ότι εύκολα θα μπορούσε να στηριχθεί επ' αυτών, ενόψει και του ότι το ύψος από το οποίο κατέπεσε ήταν μικρό. Δεν διαφεύγει της προσοχής μου ότι κατά τη μέρα που επιθεώρησε για πρώτη φορά το επίδικο εργοτάξιο για να διερευνήσει τις συνθήκες πρόκλησης του ατυχήματος, αρκετές μέρες αργότερα, διαπίστωσε ότι υπήρχαν προστατευτικά κιγκλιδώματα στη βάση του κλιμακοστασίου. Όπως όμως επεξήγησε, τα συγκεκριμένα κιγκλιδώματα ήταν τοποθετημένα πολύ πρόχειρα, γι΄ αυτό δεν θα μπορούσαν να συγκρατήσουν τον ενάγοντα από πτώση, ακόμα και στην περίπτωση που υπήρχαν τη μέρα του ατυχήματος, θέση την οποία αποδέχομαι ανεπιφύλακτα. Η εναγομένη, στη γραπτή αγόρευση των ευπαιδεύτων συνηγόρων της, δεν αμφισβητεί την αμεροληψία του μάρτυρα. Υποστηρίζει όμως ότι στην έκθεση διερεύνησης του ατυχήματος που κατέθεσε - τεκμήριο 6 - υπάρχουν κάποια κενά. Όπως ειδικότερον διατείνεται, δεν γίνεται αναφορά στην ισχυριζόμενη παραδοχή του τότε διευθυντή της εναγομένης Αντώνη Φουρλά ότι τη μέρα του ατυχήματος δεν υπήρχαν προστατευτικά κιγκλιδώματα στο συγκεκριμένο κλιμακοστάσιο. Κατ΄ αρχήν, όσον αφορά την ισχυριζόμενη παραδοχή του τότε διευθυντή της εναγομένης, θα πρέπει να διευκρινιστεί ότι έχει επεξηγήσει κατά την επανεξέταση του τι εννοούσε όταν αναφέρθηκε σε παραδοχή. Αυτό το οποίο ανέφερε ήταν ότι όταν έκαμε παρατήρηση στον εργοδότη του ενάγοντα και στον διευθυντή της εναγομένης που τον συνόδευαν κατά την επιθεώρηση στο επίδικο εργοτάξιο γιατί δεν υπήρχαν τα κιγκλιδώματα κατά τη μέρα του ατυχήματος, ο διευθυντής της εναγομένης δεν του προέβαλε αντίθετο ισχυρισμό, ότι δηλαδή υπήρχαν τα κιγκλιδώματα. Όσον αφορά την παράλειψη του να κάμει αναφορά στην έκθεση του - τεκμήριο 6 - στην ως άνω «παραδοχή» του διευθυντή της εναγομένης, θα πρέπει να αναφέρω ότι, αυτό το οποίο έχω παρατηρήσει εξετάζοντας με προσοχή την έκθεση του, είναι ότι σ΄ αυτήν κάμνει αναφορά μόνο στα όσα εντόπισε στο χώρο του επίδικου εργοταξίου κατά τη μέρα που το επιθεώρησε καθώς και στην πηγή της σχετικής πληροφόρησης του για το ατύχημα, που ήταν το έντυπο γνωστοποίησης του ατυχήματος - τεκμήριο 7. Καμιά αναφορά γίνεται από το μάρτυρα σε οποιεσδήποτε δηλώσεις των προσώπων που τον συνόδευαν τη μέρα της επιθεώρησης του, είτε άλλου εμπλεκόμενου στο ατύχημα προσώπου. Δεν θεωρώ ότι η ώς άνω παράλειψη του έριξε οποιαδήποτε σκιά ή άφησε οποιοδήποτε κενό στην από μέρους του διερεύνηση του ατυχήματος, όπως του καταλογίζει η εναγόμενη. Πέραν των όσων αναφέρονται πιο πάνω, θα πρέπει να επισημανθεί ότι, όπως ο μάρτυρας υπέδειξε, δεν υπήρχε οποιαδήποτε αντίδραση από πλευράς εναγομένης στην επιστολή η οποία της στάληκε από το τμήμα επιθεώρησης εργασίας - Τεκμήριο 8 - στην οποία της υποδεικνύονταν μια σειρά από ελλείψεις και παραβάσεις στο επίδικο εργοτάξιο, οι οποίες διαπιστώθηκαν κατά την επιθεώρηση του. Μεταξύ των παρατηρήσεων οι οποίες καταγράφονται λεπτομερώς στο «παράρτημα» του Τεκμηρίου 8 είναι και η παράλειψη εγκατάστασης κατάλληλων χειριλισθήρων στο κλιμακοστάσιο συμφώνως των άρθρων 34
(2)και 36
(6)των περί Ασφάλειας και Υγείας στην εργασία Νόμων 1996 - 2003, καθώς και η παράλειψη εκπόνησης σχεδίου ασφάλειας και υγείας πριν την έναρξη λειτουργίας του εργοταξίου. Επιπρόσθετα, θα πρέπει ακόμα να επισημανθεί ότι έδωσε πειστικές εξηγήσεις ως προς τους λόγους που δεν εισηγήθηκε την άσκηση ποινικής δίωξης εναντίον της εναγόμενης. Η μαρτυρία του ενάγοντα για σκοπούς αξιολόγησης θα πρέπει να διαχωριστεί σε δύο ενότητες. Η πρώτη ενότητα σχετίζεται με τις συνθήκες πρόκλησης του επίδικου ατυχήματος ενώ η δεύτερη με τα κατάλοιπα του τραυματισμού του από αυτό. Εν πρώτοις θα πρέπει να αναφερθεί ότι από μια αντιπαραβολή των εκατέρωθεν εκδοχών προκύπτει, ως κοινός τόπος, τόσο η εργοδότηση του από τον Εναγόμενο 1 κατά τον ουσιώδη χρόνο, όσο και ο τραυματισμός του, καθ΄ όν χρόνο εργαζόταν στο επίδικο εργοτάξιο. Η θέση την οποία προώθησε η εναγόμενη ήταν ότι ο τραυματισμός του οφείλετο αποκλειστικά σε δική του αμέλεια. Αποδέχομαι ότι το ατύχημα επεσυνέβη κάτω από τις συνθήκες που περιέγραψε στη μαρτυρία του. Υπήρξε σταθερός στις θέσεις του χωρίς να αμφιταλαντευτεί σε οποιοδήποτε σημείο. Η μαρτυρία του διαπνέεται από συνοχή, πειστικότητα, λογικότητα. Θα πρέπει ακόμα να επισημάνω ότι δεν υπάρχει ενώπιον του Δικαστηρίου κάποια άλλη διιστάμενη εκδοχή σε σχέση με τις συνθήκες της πτώσης του από τα σκαλιά του κλιμακοστασίου, ώστε το Δικαστήριο να επιλέξει μία από τις δύο (Wynne v. Mavronicola [2009] 1 Α.Α.Δ. 1138 και Mirza Feiz Hasan v. Μιχάλη Ανδρέου ECLI:CY:AD:2015:A803, Πολ. Εφεση 2/2011 ημερ. 2.12.2015). Φυσικά δεν διαφεύγει της προσοχής μου ότι ενώ στη γραπτή του δήλωση - Τεκμήριο 1 - η οποία αποτέλεσε μέρος της κύριας εξέτασης του, ισχυρίζεται ότι ενώ ανέβαινε τα σκαλιά για να πάει στον όροφο γλίστρησε, έχασε την ισορροπία του και έπεσε λόγω του νερού, του βρεγμένου πατώματος και των ακαθαρσιών που υπήρχαν στα σκαλιά, κατά την αντεξέταση του προέβαλε ότι καθώς ανέβαινε τα σκαλιά στραβοπάτησε και γλίστρησε λόγω του ότι ήταν βρεγμένα τα σκαλιά. Συμφώνησε επίσης ότι τόσο στη γραπτή του κατάθεση που έδωσε στο γραφείο εργασίας όσο και στην αίτηση που υπέβαλε για παροχή αναπηρικού επιδόματος ανέφερε ότι στραβοπάτησε και έπεσε από τα σκαλιά. Η εναγόμενη, στη γραπτή αγόρευση των ευπαίδευτων συνηγόρων της, υποστηρίζει ότι πρόκειται για αντίφαση η οποία κλονίζει την αξιοπιστία του. Δεν συμμερίζομαι τη θέση της υπεράσπισης ότι πρόκειται για αντίφαση τόσο ουσιώδη, ώστε να κλονίσει την αξιοπιστία του. Θα πρέπει να επισημάνω ότι, όπως επεξήγησε στο Δικαστήριο, για εκείνον το γλίστρημα και το στραβοπάτημα ήταν το ίδιο, δηλαδή είχαν την ίδια έννοια. Αποδέχομαι επίσης χωρίς κανένα δισταγμό και τη θέση του ότι κατά τον ουσιώδη χρόνο δεν υπήρχαν τα προστατευτικά κιγκλιδώματα, οι χειρολισθήρες δηλαδή, στη βάση του κλιμακοστασίου, στους οποίους θα μπορούσε να στηριχθεί ώστε να αποφεύγετο η πτώση του και συνακόλουθα ο τραυματισμός του. Όσον αφορά τις απολαβές που είχε από την εργασία του αποδέχομαι τη θέση του ότι αυτές ανέρχονταν στο ποσό των ΛΚ250 (€427.15) εβδομαδιαίως, θέση η οποία παρέμεινε αδιαμφισβήτητη. Υποστηρίζεται επίσης από το αδιαμφισβήτητο περιεχόμενο της αναλυτικής κατάστασης αποδοχών για το έτος 2008 - Τεκμήριο 2 - των υπηρεσιών Κοινωνικών Ασφαλίσεων του Κράτους. Φυσικά δεν διαφεύγει της προσοχής μου το περιεχόμενο του κατατεθέντος από τη Μ.Ε.4 ασφαλιστικού λογαριασμού του ενάγοντα (Τεκμήριο 18). Όπως διαφαίνεται από το ως άνω Τεκμήριο, για πολλά χρόνια δεν πληρώνονταν εισφορές Κοινωνικών Ασφαλίσεων για τον ενάγοντα. Είμαι της άποψης όμως ότι το γεγονός αυτό δεν καταρρίπτει ή αντικρούει καθ' οιονδήποτε τρόπο τη θέση του ενάγοντα ότι είχε ξεκινήσει να εργάζεται στον εναγόμενο 1 μία βδομάδα περίπου πριν το επίδικο ατύχημα με τις συμφωνηθείσες απολαβές, οι οποίες περιγράφονται πιο πάνω. Οι ευπαίδευτοι συνήγοροι της εναγομένης στη γραπτή τους αγόρευση αμφισβήτησαν ότι το ως άνω περιγραφόμενο ποσό συνιστά τις πραγματικές απολαβές του ενάγοντα. Όμως θα πρέπει να επισημάνω ότι κατά την αντεξέταση του ενάγοντα δεν αμφισβητήθηκε από πλευράς υπεράσπισης ούτε το ύψος του ως άνω ποσού ούτε ότι ο ενάγοντας είχε συμφωνήσει με τον εναγόμενο 1 να λαμβάνει το ως άνω ποσό. Συνεπώς δεν μπορούν εκ των υστέρων να το αμφισβητούν. Σε αντίθεση με τις συνθήκες πρόκλησης του ατυχήματος, η ενότητα της μαρτυρίας του που σχετίζεται με τα ισχυριζόμενα κατάλοιπα του τραυματισμού του, δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή από το Δικαστήριο για το λόγο ότι, πέραν του ότι καταρρίπτεται από τα ιατρικά ευρήματα, όπως θα αναλυθούν σε μεταγενέστερο στάδιο της απόφασης μου, διαπνέεται από υπερβολή, η οποία την καθιστά μη πειστική. Ειδικότερα, ο ισχυρισμός του ότι δεν είναι σε θέση να εκτελέσει την προ του ατυχήματος εργασία του στερείται πειστικότητας. Κατά την κύρια εξέταση του, σε ερώτηση της ευπαίδευτης συνηγόρου του ως προς το λόγο που δεν μπορεί να ασκήσει την προ του ατυχήματος εργασία του, ισχυρίστηκε ότι υπάρχει ακόμα η πλατίνα μέσα στο πόδι του, την οποία θα πρέπει να αφαιρέσει. Όμως, καμιά επεξήγηση δεν έχει δώσει στο Δικαστήριο για το λόγο που δεν έχει υποβληθεί ακόμα σε επέμβαση αφαίρεσης της, παρά το ότι του προκαλεί πόνο στο πόδι, πέραν του ότι τον κρατά μακριά από την εργασία του, κατά τον ισχυρισμό του. Το λογικά αναμενόμενο από αυτόν θα ήταν ότι θα προέβαινε στην αφαίρεση της το συντομότερο δυνατό, από τη στιγμή που ήταν η αιτία πρόκλησης πόνων και ενοχλήσεων. Αξίζει ακόμα να επισημανθεί ότι, ενώ στη γραπτή του κατάθεση - Τεκμήριο 1 - ισχυρίστηκε ότι παρόλες τις προσπάθειες που κατέβαλε δεν κατέστη δυνατό να εξεύρει άλλη εργασία, κατά την αντεξέταση του παραδέχτηκε ότι δεν έψαξε να βρει άλλη δουλειά. Σε αντίθεση με τον ενάγοντα, ο οποίος παρέμεινε σταθερός στο ότι δεν υπήρχαν τα προστατευτικά κιγκλιδώματα τη μέρα του ατυχήματος, ο Μ.Υ.1 απέτυχε να δώσει μια σαφή και ξεκάθαρη εικόνα στο Δικαστήριο ως προς το κατά πόσο αυτά υπήρχαν κατά τον ουσιώδη χρόνο. Αντίθετα, η μαρτυρία του ήταν νεφελώδης και ασαφής. Γενικά η εικόνα που άφησε στο Δικαστήριο από το εδώλιο του μάρτυρα κάθε άλλο παρά θετική ήταν. Κατά την κύρια εξέταση του ισχυρίστηκε ότι αυτά πρέπει να υπήρχαν πριν το ατύχημα. Κατά την αντεξέταση του δέχθηκε ότι δεν μπορούσε να ήταν βέβαιος ότι υπήρχαν τη μέρα του ατυχήματος. Σε κάποιο άλλο δε σημείο της αντεξέτασης του ισχυρίστηκε ότι είχαν τοποθετηθεί πριν τη μέρα του ατυχήματος όμως δεν γνώριζε αν αφαιρέθηκαν. Πέραν των όσων αναφέρονται πιο πάνω, θα πρέπει ακόμα να επισημάνω ότι ήταν έκδηλη η προσπάθεια του να απεκδυθεί η εταιρεία του οποιαδήποτε ευθύνη, επιρρίπτοντας την ευθύνη για την τοποθέτηση των κιγκλιδωμάτων στον εναγόμενο 1, ο οποίος, υπογραμμίζω ότι, δεν εμφανίστηκε στην αγωγή. Κατά την κύρια εξέταση του ισχυρίστηκε ότι υπεύθυνος για την τοποθέτηση τους ήταν ο εναγόμενος 1. Κατά την αντεξέταση του ισχυρίστηκε ότι υπεύθυνος για να εγκαταστήσει τα κιγκλιδώματα είναι εκείνος που εργάζεται τη συγκεκριμένη μέρα εκεί, εννοώντας στο χώρο του κλιμακοστασίου, πριν αναθέσει εργασία σε άλλους. Όμως, οι ως άνω θέσεις του καταρρίπτονται από την καθόλα αποδεκτή μαρτυρία του Μ.Ε.2, σύμφωνα με την οποία τις περισσότερες ευθύνες στο εργοτάξιο έχει ο κυρίως εργολάβος του έργου, μια από τις οποίες είναι και η προστασία όλων των ανοιγμάτων για αποφυγή του κινδύνου πτώσης των εργαζομένων. Όπως δε αποκάλυψε η ενώπιον μου αποδεκτή μαρτυρία, η εναγόμενη ήταν ο κύριος εργολάβος του έργου. Θα πρέπει ακόμα να επισημανθεί ότι δεν υπήρξε οποιαδήποτε αντίδραση του ούτε και αμφισβήτηση των παραλείψεων οι οποίες καταλογίζονται στην εναγομένη με την επιστολή του τμήματος επιθεώρησης εργασίας - Τεκμήριο 8 - οι οποίες διαπιστώθηκαν από τον Μ.Ε.2 κατά την επιθεώρηση του επίδικου εργοταξίου. Όπως έχει ήδη αναφερθεί, μια από τις παρατηρήσεις που καταγράφεται στο «παράρτημα» του Τεκμήριο 8 είναι και η υποχρέωση της εναγομένης να εγκαταστήσει κατάλληλους χειρολισθήρες στο κλιμακοστάσιο. Κατά την αντεξέταση του ισχυρίστηκε ότι δεν διάβασε τη συγκεκριμένη επιστολή, γι΄ αυτό δεν απάντησε στα όσα καταλογίζονται στην εναγομένη. Ο ισχυρισμός όμως αυτός κρίνεται ως υστερόβουλος για το λόγο ότι δεν ηγέρθη κατά την αντεξέταση του Μ.Ε.2 ότι δεν είχε ενημερωθεί για το περιεχόμενο του τεκμηρίου 8 ώστε να δινόταν η ευκαιρία στον Μ.Ε.2 να τον σχολιάσει και να μπορέσει να πάρει θέση. Ούτε οποιαδήποτε επεξήγηση δόθηκε από την υπεράσπιση για την παράλειψη της να θέσει έγκαιρα τον ισχυρισμό αυτό στον Μ.Ε.2 (Adidas v. The Jonitexo Ltd
(1987)1 C.L.R. 383). Eν πάση περιπτώσει θα πρέπει να τονιστεί ότι ως διευθυντής της εναγομένης όφειλε να ενημερώνετο για το περιεχόμενο του τεκμήριο
  1. Για όλους τους λόγους που έχω επεξηγήσει λεπτομερώς πιο πάνω απορρίπτω τη μαρτυρία του Μ.Υ.
  2. Οι Μ.Ε.4 και Μ.Ε.5 κρίνονται ως αντικειμενικοί, ανεξάρτητοι και χωρίς προσωπικό συμφέρον στην έκβαση της υπόθεσης. Θα πρέπει να τονιστεί ότι η μαρτυρία και των δύο, τυπικής κατά το πλείστον φύσεως, παρέμεινε αδιαμφισβήτητη. Το Δικαστήριο την αποδέχεται στην ολότητα της. Αυτό το οποίο προκύπτει από τη συνδυασμένη μαρτυρία τους καθώς και από το αδιαμφισβήτητο περιεχόμενο των τεκμηρίων που κατέθεσαν είναι ότι ο ενάγοντας εισέπραξε ως επίδομα σωματικής βλάβης από το γραφείο κοινωνικών ασφαλίσεων το ποσό των €4242.23 για την περίοδο από 19/1/2008 - 30/11/2008 (Τεκμήριο 17). Σε κάποιο στάδιο υπέβαλε αίτημα στο τμήμα κοινωνικών ασφαλίσεων για σύνταξη ανικανότητας. Κρίθηκε ανίκανος για εργασία από ιατροσυμβούλιο σε ποσοστό 7%. Το ποσοστό κατά το οποίο κρίθηκε ανίκανος, δεν του επέτρεπε να λαμβάνει σύνταξη ανικανότητας. Στις 28/2/2008 υπέβαλε αίτηση στο τμήμα υπηρεσιών κοινωνικής ευημερίας για δημόσιο βοήθημα, αναφέροντας ότι είναι ανίκανος για εργασία και ότι δεν έχει τη δυνατότητα να συντηρήσει την οικογένεια του. Από την 1/4/2008 του καταβάλλετο από το τμήμα αυτό μηνιαίο βοήθημα, το οποίο συνέχισε να του καταβάλλεται μέχρι τον Δεκέμβριο του
  3. Από την 1/1/2016 λαμβάνει το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα ύψους €824.42 μηνιαίως για τον ίδιο και τα δύο παιδιά του. Όλα τα πιο πάνω αποτελούν ανάλογα ευρήματα του Δικαστηρίου. Θετική εντύπωση έχει αφήσει στο Δικαστήριο και ο Μ.Ε.
  4. Αποδέχομαι χωρίς κανένα δισταγμό τις θέσεις του ότι η εναγομένη ήταν η γενική εργολάβος του έργου, ήταν η κάτοχος του χώρου όπου κατασκευάζετο το έργο και γενικά του εργοταξίου, περαιτέρω δε ότι όλοι οι υπεργολάβοι ήταν υπό την επίβλεψη της. Οι θέσεις αυτές υποστηρίζονται από το αδιαμφισβήτητο περιεχόμενο του συμφωνητικού εγγράφου ημερ. 22.2.07 - Τεκμήριο 19 - το οποίο υπεγράφη μεταξύ εναγομένης και πρώην εναγομένης
  5. Επισημαίνω ότι στο υπό αναφορά έγγραφο η εναγόμενη περιγράφεται ως η εργολάβος του έργου. Σύμφωνα δε με το άρθρο 22 του Τεκμηρίου 19 η εναγομένη θα είχε την κατοχή του χώρου του εργοταξίου από την 5/3/07 μέχρι την ημερομηνία συμπλήρωσης των εργασιών που καθορίστηκε η 30/11/08 και αναλάμβανε όπως αρχίσει και προχωρήσει τις εργασίες κανονικά και όπως τις συμπληρώσει κατά ή πριν την καθορισθείσα ημερομηνία. Τα ευρήματα στα οποία καταλήγω με βάση την ενώπιον μου αποδεκτή μαρτυρία έχουν ως ακολούθως: Κατά πάντα ουσιώδη χρόνο ο ενάγοντας εργοδοτείτο από τον εναγόμενο 1, ο οποίος είχε αναλάβει υπεργολαβικά από την εναγομένη να εκτελέσει συγκεκριμένες εργασίες στο επίδικο εργοτάξιο, το οποίο τελούσε υπό την κατοχή της εναγομένης. Ιδιοκτήτης του έργου ήταν η πρώην εναγομένη
  6. Κατά την 16/1/2008 ο ενάγοντας, βάσει των οδηγιών και εντολών του εργοδότη του, εργαζόταν στο επίδικο εργοτάξιο. Ενώ ανέβαινε τα σκαλιά του κλιμακοστασίου μίας εκ των υπό ανέγερση κατοικιών για να πάει στον όροφο της κατοικίας, λόγω νερού, βρεγμένου χώματος και ακαθαρσιών που υπήρχαν πάνω στα σκαλιά γλίστρησε, έχασε την ισορροπία του και έπεσε από τα σκαλιά με αποτέλεσμα να τραυματιστεί. Βρίσκω και αποδέχομαι ότι στη βάση του κλιμακοστασίου στο ισόγειο δεν υπήρχαν προστατευτικά κιγκλιδώματα επί των οποίων θα μπορούσε να στηριχθεί ο ενάγοντας και να αποτραπεί η πτώση του. Επίσης στο επίδικο εργοτάξιο δεν υπήρχε σχέδιο ασφάλειας και υγείας το οποίο ήταν απαραίτητο για τον εντοπισμό των κινδύνων ούτε είχε οριστεί συντονιστής για χειρισμό των θεμάτων της ασφάλειας και υγείας. Νομική πτυχή: Το Άρθρο 13 του Περί Ασφάλειας και Υγείας στην εργασία Νόμου 89(Ι)/1996 προνοεί τα ακόλουθα: «13.-
(1)Κάθε εργoδότης πρέπει vα διασφαλίζει τηv ασφάλεια, υγεία και ευημερία στηv εργασία όλωv τωv εργoδoτoυμέvωv τoυ: Νοείται ότι ο εργοδότης απαλλάσσεται από την ευθύνη για συμβάντα οφειλόμενα σε ξένες προς αυτόν, ανώμαλες και απρόβλεπτες συνθήκες, ή σε έκτακτα γεγονότα, οι συνέπειες των οποίων δε θα μπορούσαν να έχουν αποφευχθεί παρόλη την επιδειχθείσα επιμέλεια.
(2)Χωρίς επηρεασμό της γεvικότητας τωv υπoχρεώσεωv τoυ, πoυ αvαφέρovται στo εδάφιo
(1), oι υπoχρεώσεις κάθε εργoδότη επεκτείvovται ώστε vα περιλαμβάvoυv τα ακόλoυθα- (α) τηv παρoχή και διατήρηση εγκαταστάσεωv, συστημάτωv και μεθόδωv εργασίας τα oπoία vα είvαι ασφαλή και χωρίς κιvδύvoυς για τηv υγεία, (β) τις διευθετήσεις πoυ διασφαλίζoυv τηv ασφάλεια και τηv απoυσία κιvδύvωv για τηv υγεία σε σχέση με τηv χρήση, χειρισμό, απoθήκευση και μεταφoρά αvτικειμέvωv και oυσιώv, (γ) τηv παρoχή, τέτoιωv πληρoφoριώv, oδηγιώv, εκπαίδευσης και επιτήρησης για τηv διασφάλιση της ασφάλειας και υγείας τωv εργoδoτoυμέvωv τoυ, .............................» Στην υπόθεση L.P. Transbeton Ltd v. Σταύρου κ.α.
(2009)1 Α.Α.Δ. 304, αναφέρθηκαν τα ακόλουθα σε σχέση με το καθήκον του εργοδότη να παρέχει ασφαλές σύστημα εργασίας στους εργοδοτούμενους του. «.Η υποχρέωση επιμέλειας ενός εργοδότη προς τους εργοδοτουμένους του πηγάζει από το Άρθρο 51 του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ. 148, το οποίο βασίζεται στις αρχές του κοινού δικαίου. Ο εργοδότης έχει βασική υποχρέωση να μην εκθέτει τους εργοδοτούμενους του σε περιττούς ή μη αναγκαίους κινδύνους, να εργοδοτεί ικανό προσωπικό, να παρέχει ασφαλή εξοπλισμό, ασφαλές σύστημα εργασίας και ασφαλή χώρο εργασίας (Δέστε: Χριστοφή κ.ά. v. Θεοδούλου κ.ά.
(2007)1 Α.Α.Δ. 512). Η φύση του καθήκοντος επιμέλειας του εργοδότη προς τους εργοδοτούμενους του αναλύεται και στο σύγγραμμα Clerk & Lindsell on Torts, 14η έκδοση, παράγραφοι 965-971, σελ. 578-592. Το καθήκον του εργοδότη να παρέχει ασφαλές σύστημα εργασίας στους εργοδοτούμενους του εξυπακούει ότι η οργάνωση της εργασίας, η διαδικασία που ακολουθείται κατά την εκτέλεση της εργασίας, τα μέτρα ασφάλειας που λαμβάνονται, ο αριθμός των υπαλλήλων που εργοδοτούνται αλλά και η επίβλεψη που γίνεται, είναι τέτοια που παρέχουν εύλογη προστασία στους εργοδοτούμενους. Η υποχρέωση του εργοδότη επιβάλλει τη λήψη εύλογων μέτρων παροχής συστήματος εργασίας, το οποίο να είναι εύλογα ασφαλές, λαμβανομένων υπόψιν των κινδύνων που είναι κατ' ανάγκην εγγενείς στο όλο εγχείρημα (Δέστε: General Cleaning Contractors Ltd v. Christmas [1953] A.C. 180). Όταν υπάρχει καθήκον παροχής ασφαλούς συστήματος εργασίας, εκ μέρους του εργοδότη, αυτός δεν επιτελεί το καθήκον του απλά και μόνον παρέχοντας ασφαλές σύστημα εργασίας, αλλά επιπρόσθετα πρέπει να λάβει και εύλογα μέτρα για να διασφαλίσει ότι το σύστημα επιτηρείται και εφαρμόζεται. Αυτό εξυπακούει την παροχή οδηγιών προς τους εργοδοτούμενους και επίσης κάποιας μορφής εποπτεία και επίβλεψη του συστήματος εργασίας.» Σύμφωνα με τους περί Ασφάλειας και Υγείας (Ελάχιστες Προδιαγραφές για Προσωρινά ή Κινητά Εργοτάξια) Κανονισμούς του 2002 Κ.Δ.Π. 172/2002, ο εργολάβος ολόκληρου του έργου, ανεξάρτητα αν αυτό εκτελείται ολικά ή κατά τμήματα με υπεργολάβους, υποχρεούται να λαμβάνει και να τηρεί όλα τα μέτρα ασφάλειας για την προστασία της ασφάλειας και υγείας των εργοδοτούμενων (κ.11 3(α)). Ο υπεργολάβος τμήματος του έργου είναι συνυπεύθυνος και υποχρεούται να λαμβάνει και να τηρεί όλα τα μέτρα ασφαλείας τα οποία αφορούν το τμήμα του έργου που ανέλαβε (κ.11 3(γ)). Με βάση τον κ.4
(1)(α) για κάθε εργοτάξιο όπου προβλέπεται να εκτελεστούν εργασίες από περισσότερους του ενός εργολάβους ή υπεργολάβους, ορίζεται ένας ή περισσότεροι συντονιστές σε θέματα ασφαλείας και υγείας κατά την εκπόνηση της μελέτης του έργου. Σύμφωνα δε με τον κ.5
(1)πριν την έναρξη λειτουργίας του εργοταξίου ο κύριος εργολάβος του έργου διασφαλίζει ότι ο ανάδοχος, ο μελετητής δηλαδή, μεριμνά για την εκπόνηση σχεδίου ασφάλειας και υγείας. Όσον αφορά την ευθύνη του κατόχου, όπως αναφέρθηκε στην υπόθεση Μιχαήλ ν. Ττουνιά κ.α.
(2005)1 Α.Α.Δ.19 «.ένας κάτοχος υποστατικού έχει, προς όλους τους νόμιμα ευρισκομένους στο υποστατικό του, το κοινό καθήκον φροντίδας το οποίο εξυπακούει ότι ο κάτοχος θα πρέπει να επιδεικνύει τέτοια φροντίδα όση υπό τις περιστάσεις της υπόθεσης είναι εύλογη, ώστε να διασφαλίζει ότι το οποιοδήποτε νόμιμα ευρισκόμενο στα υποστατικά πρόσωπο θα είναι εύλογα ασφαλές κατά τη χρήση των υποστατικών, για τους σκοπούς για τους οποίους ευρίσκεται νόμιμα στο χώρο.» Αποτελεί εύρημα του Δικαστηρίου ότι η Εναγόμενη ήταν η κύρια εργολάβος του έργου καθώς και αυτή που είχε υπό την κατοχή της το επίδικο εργοτάξιο, στο οποίο επεσυνέβη το υπό εξέταση ατύχημα. Όπως έχει ήδη αναφερθεί, ο Εναγόμενος 1 είχε αναλάβει υπεργολαβικά από την Εναγόμενη την εκτέλεση συγκεκριμένων εργασιών στο επίδικο εργοτάξιο, όπως επιχρίσματα (σουβατίσματα) και κτίσιμο τούβλων. Ο Ενάγοντας κατά πάντα ουσιώδη χρόνο, ως εργοδοτούμενος του Εναγόμενου 1, εργαζόταν νόμιμα στο επίδικο εργοτάξιο υπό τις οδηγίες και εντολές του Εναγόμενου 1. Σύμφωνα με την αποδεκτή μαρτυρία του ΜΕ2, η Εναγόμενη, ως η κύρια εργολάβος του έργου, είχε τις περισσότερες ευθύνες για την ασφάλεια όλων των προσώπων που εργάζονταν στο επίδικο εργοτάξιο. Μια από τις ευθύνες της ήταν η εγκατάσταση προστατευτικών κιγκλιδωμάτων στα κλιμακοστάσια, προς αποφυγή του κινδύνου πτώσης των εργαζομένων. Άλλες υποχρεώσεις της Εναγόμενης ήταν η εκπόνηση σχεδίου ασφαλείας και υγείας πριν την έναρξη λειτουργίας του εργοταξίου καθώς και ο διορισμός συντονιστή για θέματα ασφάλειας και υγείας. Αποτελεί εύρημα του Δικαστηρίου ότι κατά τον ουσιώδη χρόνο δεν υπήρχαν εγκατεστημένα προστατευτικά κιγκλιδώματα, άλλως χειρολισθήρες ασφαλείας, στη βάση του κλιμακοστασίου, από τα σκαλιά του οποίου έπεσε ο Ενάγοντας. Σύμφωνα δε με την καθόλα αποδεκτή άποψη του Μ.Ε.2, εφόσον υπήρχαν τα κιγκλιδώματα, το ατύχημα θα αποφεύγετο για το λόγο ότι ο Ενάγοντας μπορούσε να στηριχθεί επ' αυτών, ενόψει και του μικρού ύψους από το οποίο έπεσε. Όπως έχει ήδη αναφερθεί, η εγκατάσταση των ως άνω χειρολισθήρων ήταν υποχρέωση της Εναγόμενης. Είμαι της άποψης ότι η μη ύπαρξη των ως άνω κιγκλιδωμάτων ήταν η γενεσιουργός αιτία της πρόκλησης του επίδικου ατυχήματος. Εφόσον υπήρχαν τα προστατευτικά κιγκλιδώματα, θα αποφεύγετο η πτώση του, που ήταν η αιτία του τραυματισμού του. Στο σημείο αυτό παρενθετικά θα ήθελα να παραπέμψω στην αποδεκτή μαρτυρία του Μ.Ε.2 σύμφωνα με την οποία, ακόμα και στην περίπτωση που κατά την ημέρα του ατυχήματος υπήρχαν τα κιγκλιδώματα τα οποία εντόπισε τη μέρα της επιθεώρησης του εργοταξίου, και πάλι δεν θα αποτρέπετο η πτώση του ενάγοντα για το λόγο ότι αυτά ήταν πρόχειρα τοποθετημένα και μη ασφαλή. Όσον αφορά τον Εναγόμενο 1 θα παραπέμψω και πάλι στη μαρτυρία του Μ.Ε.2 σύμφωνα με την οποία, ως υπεργολάβος και εργοδότης του ενάγοντα, είχε την υποχρέωση να τον εφοδιάσει με τον κατάλληλο εξοπλισμό ατομικής προστασίας (κατάλληλα ρούχα, παπούτσια), για να τον προστατεύσει από πιθανούς κινδύνους τραυματισμού του. Όπως υπήρξε αδιαμφισβήτητο, ο Εναγόμενος 1 δεν είχε εφοδιάσει τον Ενάγοντα με τον ως άνω περιγραφόμενο ατομικό εξοπλισμό. Όμως, πέραν της μαρτυρίας του Μ.Ε.2, είμαι της άποψης ότι ο Εναγόμενος 1 είχε και την υποχρέωση να διατηρεί το χώρο στον οποίο κινείτο και εργάζετο ο Ενάγοντας καθαρό και απαλλαγμένο από οτιδήποτε το οποίο θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο την ασφάλεια και γενικά τη σωματική του ακεραιότητα. Ειδικότερα, είχε την υποχρέωση να διασφαλίσει ότι τα σκαλιά του κλιμακοστασίου, στο οποίο κινείτο ο Ενάγοντας, ήταν καθαρά και απαλλαγμένα από ακαθαρσίες, νερό και γενικά από οτιδήποτε το οποίο τα καθιστούσε επικίνδυνα για χρήση και εγκυμονούσε κινδύνους πτώσης του. Με βάση την αποδεκτή μαρτυρία του Ενάγοντα, καταλήγω ότι ο Εναγόμενος 1 παρέβη και την υποχρέωση του να διασφαλίσει ότι τα σκαλιά του κλιμακοστασίου μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν με ασφάλεια από τον Ενάγοντα και χωρίς να εγκυμονούν κινδύνους πτώσης του. Έχοντας υπόψη μου όλα όσα έχω αναφέρει πιο πάνω, καταλήγω ότι τόσο ο Εναγόμενος 1 όσο και η Εναγομένη παρέβησαν το καθήκον τους να διασφαλίσουν στον Ενάγοντα ασφαλείς συνθήκες εργασίας, απαλλαγμένες από οποιουσδήποτε κινδύνους. Ενόψει του ότι δεν έχει επιδοθεί ειδοποίηση συνεναγομένων μεταξύ Εναγόμενου 1 και Εναγομένης, με βάση τη Δ.10, θ.12
(1)των Θεσμών Πολιτικής Δικονομίας, δεν προτίθεμαι να προβώ στον καταμερισμό της μεταξύ τους ευθύνης και στον καθορισμό του ποσοστού της συνεισφοράς ή αποζημίωση μεταξύ τους (Μαυρίδης ν. Dharaghji κ.α.
(1990)1 Α.Α.Δ. 1013). Θα πρέπει να επισημάνω ότι, από έρευνα του δικαστικού φακέλου, στην οποία προέβηκα, διαπίστωσα ότι έχει εκδοθεί από την εναγομένη ειδοποίηση προς τους συνεναγόμενους της κατά την 22/11/2013. Δεν φαίνεται όμως η ειδοποίηση αυτή να έχει επιδοθεί προς τον εναγόμενο 1 όπως επιτάσσει η Δ.10 θ.12
(1)των θεσμών Πολιτικής Δικονομίας. Θα προχωρήσω τώρα να εξετάσω κατά πόσο ο Ενάγοντας είναι ένοχος συντρέχουσας αμέλειας. Στην υπόθεση Σφυρή ν. Πολυκάρπου
(2005)1 Α.Α.Δ.941, αναφέρθηκαν τα ακόλουθα σε σχέση με τη συντρέχουσα αμέλεια. «Αν και η συντρέχουσα αμέλεια δεν βασίζεται πάνω σε υποχρέωση επιμέλειας, βασίζεται πάνω στην πρόβλεψη. Όπως η αμέλεια απαιτεί την πρόβλεψη πρόκλησης ζημιάς σε άλλους, έτσι και η συντρέχουσα αμέλεια απαιτεί την πρόβλεψη πρόκλησης ζημιάς στον εαυτό του. Ένα πρόσωπο είναι ένοχο συντρέχουσας αμέλειας αν μπορούσε λογικά να προβλέψει ότι, αν δεν ενεργούσε ως ένας λογικός και συνετός άνθρωπος, θα μπορούσε να προκαλέσει τραύματα στον εαυτό του. Και μέσα στις εκτιμήσεις του θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη την πιθανότητα ότι άλλα πρόσωπα μπορεί να είναι απρόσεκτα». Στην πρόσφατη υπόθεση Andreas v. Vrondis & Sons (Constructions) Ltd v. Σοφοκλή Παπαλεοντίου, ECLI:CY:AD:2017:A177, Πολ.Εφεση αρ. 189/2011, ημερ. 15.5.2017, αναφέρθηκαν τα ακόλουθα σε σχέση με τη συντρέχουσα αμέλεια: "Η συντρέχουσα αμέλεια που έχει ως αποτέλεσμα τον επιμερισμό της ευθύνης αποτελεί ζήτημα πραγματικό και αποφασίζεται στη βάση της αξιολόγησης της μαρτυρίας και των δεδομένων της κάθε υπόθεσης. Η εναπόθεση συντρέχουσας αμέλειας αποτιμάται στο σύνολο των γεγονότων, ως θέμα νομικής και λογικής συνέπειας. Έχει σημασία η γενεσιουργός αιτία ενός ατυχήματος, η αιτιώδης συνάφεια της επιδεικνυόμενης αμέλειας και του συμβάντος και ο βαθμός φροντίδας και προσοχής που θα πρέπει να επιδειχθεί και από το άλλο εμπλεκόμενο μέρος. (Παναγή ν. Παναγιώτου
(2008)1 Α.Α.Δ. 1267 και Σαμαρά ν. Πιπονίδου
(2013)1 Α.Α.Δ. 629). Το Εφετείο δύναται να επέμβει στον καταμερισμό ευθύνης όπου διαφαίνεται ότι ο καταμερισμός ήταν εμφανώς λανθασμένος. Η συντρέχουσα αμέλεια δεν εδράζεται σε καθήκον επιμέλειας που φέρει ο ενάγων έναντι των εναγομένων, αλλά στο καθήκον περί αυτοπροστασίας, με βάρος απόδειξης που φέρει ο εναγόμενος, (Charlesworth & Perry on Negligence 7η έκδ. σελ. 146-147, παρ. 3-11 και Γεωργική Εταιρεία Πλατώνια Λτδ v. Sharif
(2012)1 Α.Α.Δ. 28)." Είμαι της άποψης ότι ο Ενάγοντας δεν είναι άμοιρος ευθυνών στην πρόκληση του ατυχήματος. Όπως ο ίδιος δέχθηκε κατά την αντεξέταση του, δεν ήταν η πρώτη φορά που χρησιμοποίησε τη συγκεκριμένη σκάλα τη μέρα του ατυχήματος. Η σκάλα, όπως ανέφερε, ήταν βρεγμένη από το πρωϊ, μάλιστα σκεφτόταν να σχολάσει αλλά τελικά έμεινε για το μεροκάματο. Από τα όσα αναφέρονται αμέσως πιο πάνω καθίσταται φανερό ότι γνώριζε την κατάσταση της σκάλας και , κατ΄ επέκταση, τον κίνδυνο που ενείχε η χρήση της στην κατάσταση που βρισκόταν. Συνεπώς, όφειλε, κατά την άποψη μου να ήταν πολύ προσεκτικός όταν ανέβαινε τα σκαλοπάτια της. Επιπρόσθετα, όφειλε, κατά την άποψη μου, να ζητούσε από τον εργοδότη του να μεριμνούσε για τον καθαρισμό των σκαλοπατιών, πριν χρησιμοποιήσει τη σκάλα, ακόμα δε να προέβαινε ο ίδιος στον καθαρισμό τους. Επισημαίνω ότι, όπως δέχθηκε κατά την αντεξέταση του, ήταν οι εργάτες που αναλάμβαναν την καθαριότητα της οικοδομής. Θεωρώ δε ορθότερο να μεταφέρω αυτούσιο το ακόλουθο απόσπασμα από την αντεξέταση του: « Αφού την είδες ότι ήταν μια λερωμένη σκάλα και αφού δεν ήταν τζιείνη η μέρα η πρώτη φορά που έβγαινες τη σκάλα‑‑ A. Ήταν να την καθαρίσω που ήταν να σχολάσω. Ήταν να την καθαρίζω 3 φορές τη μέρα; E. Άρα την είδες τη λερωμένη τη σκάλα, είδες ότι ήταν βρεγμένη η σκάλα αλλά αποφάσισες να την καθαρίσεις το δείλις; A. Έτσι κάμνουν ούλλοι. E. Αλλά στο μεσοδιάστημα θα τη χρησιμοποιήσεις ξανά. Σωστά; A. Ναι. Δεν είναι έτσι που κάμνει ούλλος ο κόσμος; Καθαρίζει το δείλις.» Από τα όσα αναφέρω αμέσως πιο πάνω καθίσταται φανερό ότι ο Ενάγοντας δεν ενήργησε ως λογικός και συνετός εργάτης, με αποτέλεσμα να εκθέσει τον εαυτό του στον κίνδυνο πρόκλησης βλάβης. Αναμφίβολα, η ευθύνη των Εναγομένων στην πρόκληση του ατυχήματος είναι κατά πολύ μεγαλύτερη από την ευθύνη του Ενάγοντα. Με γνώμονα τις περιστάσεις πρόκλησης του ατυχήματος καθορίζω το ποσοστό ευθύνης των Εναγομένων στο 75% και του Ενάγοντα στο 25%. Πριν προχωρήσω στην εξέταση της ιατρικής μαρτυρίας, θεωρώ κατάλληλο το σημείο αυτό για να σχολιάσω τον ισχυρισμό της εναγομένης, ο οποίος εγείρεται υπό μορφή προδικαστικής ένστασης στο δικόγραφο της υπεράσπισης της, ότι με τη συνέχιση ή και προώθηση της υπό εξέταση αγωγής παραβιάζεται το συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα της για διάγνωση των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων της εντός ευλόγου χρόνου. Όπως το θέμα αυτό αναπτύσσεται στη γραπτή αγόρευση του ευπαίδευτου συνηγόρου της, η αδικαιολόγητη καθυστέρηση των δύο και πλέον χρόνων από την γένεση του αγώγιμου δικαιώματος του ενάγοντα μέχρι την καταχώρηση της παρούσας αγωγής, καθώς επίσης η πάροδος τριών χρόνων για την καταχώριση της έκθεσης απαίτησης του ενάγοντα μετά από την καταχώρηση του κλητηρίου εντάλματος πλήττει καίρια το συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα της εναγομένης να διαγνωστούν οποιεσδήποτε αστικές υποχρεώσεις της εντός ευλόγου χρόνου. Εν πρώτοις με βρίσκει σύμφωνο η θέση της εναγομένης ότι υπήρξε κάποια καθυστέρηση στην καταχώρηση του κλητηρίου εντάλματος της παρούσας αγωγής. Η καθυστέρηση, η οποία υπερβαίνει τα δύο χρόνια δεν έχει δικαιολογηθεί με οποιοδήποτε τρόπο από πλευράς ενάγοντα. Από την άλλη όμως δεν με βρίσκει σύμφωνο η θέση της ότι η ως άνω καθυστέρηση ήταν τέτοιας φύσης, ώστε να επηρεαστεί το συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα της για διάγνωση των υποχρεώσεων της εντός ευλόγου χρόνου. Εν πάση περιπτώσει θα ήθελα να επισημάνω ότι δεν έχει επεξηγηθεί από την εναγομένη με ποιο τρόπο έχει επηρεαστεί το ως άνω δικαίωμα της. Καθίσταται φανερό ότι ο ισχυρισμός της για παραβίαση του ως άνω δικαιώματος παρέμεινε γενικός και αόριστος χωρίς οποιαδήποτε εξειδίκευση. Συνεπώς δεν μπορεί αν γίνει αποδεκτός από το Δικαστήριο. Η ιατρική μαρτυρία: Όπως έχει ήδη αναφερθεί, για τον Ενάγοντα κατέθεσε ο ορθοπεδικός χειρουργός Χριστόφορος Σολομωνίδης (Μ.Ε.3) ενώ για την υπεράσπιση ο ορθοπεδικός χειρουργός Ηλίας Γεωργίου (Μ.Υ.2). Δεν υπήρξε διαφωνία ως προς το είδος των τραυμάτων που υπέστη ο Ενάγοντας. Έχοντας κατά νουν την αδιαμφισβήτητη μαρτυρία, ειδικά δε τα ευρήματα του Μ.Ε.3, όπως αυτά καταγράφονται στο ιατρικό του πιστοποιητικό - Τεκμήριο 3Α - καταλήγω σε εύρημα ότι μετά τον τραυματισμό του ο Ενάγοντας μεταφέρθηκε στο Γενικό Νοσοκομείο Λεμεσού όπου ο ακτινολογικός έλεγχος έδειξε σπειροειδές κάταγμα δεξιάς κνήμης και περόνης. Εισήχθη στο ορθοπεδικό τμήμα και μετά τον προεγχειρητικό έλεγχο οδηγήθηκε στο χειρουργείο, όπου κάτω από γενική αναισθησία το κάταγμα της κνήμης ανατάχθηκε και ακινητοποιήθηκε με πλατίνα LCP 8 οπών. Το σκέλος ακινητοποιήθηκε σε γύψινο νάρθηκα κάτω από το γόνατο. Τέθηκε σε αντιβίωση, αναλγητικά και παυσίπονα. Η μετεγχειρητική του πορεία ήταν ομαλή, κινητοποιήθηκε με βακτηρίες χωρίς φόρτιση και την 21.1.2008 εξήλθε, με οδηγίες να παρακολουθείται στα εξωτερικά ιατρεία. Σταδιακά αφαιρέθηκαν οι ραφές από το χειρουργικό τραύμα και ο γύψινος επίδεσμος. Υπεβλήθη σε φυσιοθεραπεία στο τραυματισμένο σκέλος η οποία διήρκεσε δύο μήνες. Στην περιοχή του τραυματισμού παρέμεινε χειρουργική ουλή μήκους 14 εκ. πλήρως επουλωμένη στην έσω επιφάνεια της μεσότητας της δεξιάς κνήμης και εγκάρσια ουλή μήκους 4 εκ. στη μεσότητα της ως άνω ουλής. Οι δύο ουλές σχηματίζουν ένα σταυρό. Αποτέλεσε επίσης κοινό τόπο ότι μέχρι την ημερομηνία της εξέτασης του από τον Μ.Υ.2 (12/10/15) δεν είχαν αφαιρεθεί τα υλικά οστεοσύνθεσης του κατάγματος. Η βασική διαφωνία μεταξύ των δύο εμπειρογνωμόνων εστιάστηκε στις επιπτώσεις που είχε ο τραυματισμός του Ενάγοντα στην ικανότητα του για εργασία, ειδικά στο κατά πόσο έχει καταστεί ή όχι ανίκανος να ασκήσει την προ του τραυματισμού του εργασία. Σύμφωνα με τη νομολογία μας, η ιατρική μαρτυρία θεωρείται μαρτυρία εμπειρογνώμονα γι' αυτό και η εξέταση της διέπεται από τις ίδιες αρχές με βάση τις οποίες τα Δικαστήρια εξετάζουν τη μαρτυρία εμπειρογνωμόνων (Σπύρου ν. Χατζηχαραλάμπους
(1989)1 Α.Α.Δ.(Ε) 298). Στην υπόθεση Novichkova v. Βλαβή
(2012)1 Α.Α.Δ. 1111, αναφέρθηκαν τα ακόλουθα, σε σχέση με την αξιολόγηση της ιατρικής μαρτυρίας. «Επί διιστάμενης ιατρικής μαρτυρίας, το Δικαστήριο οφείλει, όπως και σε κάθε άλλη περίπτωση αξιολόγησης μαρτυρίας εμπειρογνωμόνων, να κρίνει την μαρτυρία αυτή στη βάση του ισοζυγίου των πιθανοτήτων μη δίνοντας προβάδισμα σε οποιαδήποτε ιατρικώς εκφρασθείσα γνώμη από εκάτερο των διαδίκων. Η κρίση του Δικαστηρίου πρέπει να λαμβάνει υπόψη τα επιστημονικά δεδομένα που παρουσιάζονται ενώπιον του, σχηματίζοντας ιδίαν άποψη επί του θέματος, αιτιολογώντας επαρκώς την κατάληξη του, ως προς την προτίμηση του με αναφορά σ' αυτά τα δεδομένα.» Αυτό το οποίο έχω διαπιστώσει, εξετάζοντας με προσοχή τη μαρτυρία του Μ.Ε.3, είναι ότι δεν έχει δώσει μια σαφή και ξεκάθαρη εικόνα ως προς το κατά πόσο ο ενάγοντας είναι σε θέση να ασκήσει το προ του τραυματισμού του επάγγελμα. Αντίθετα, η άποψη του ότι δεν είναι ικανός να συνεχίσει την άσκηση του ιδίου επαγγέλματος, τουλάχιστον μέχρι την αφαίρεση των υλικών οστεοσύνθεσης, δεν βασίστηκε σε οποιαδήποτε αντικειμενικά ευρήματα, ούτε και τεκμηριώθηκε επιστημονικά. Θα πρέπει να επισημανθεί ότι και στα δύο ιατρικά πιστοποιητικά του - τεκμήρια 3Α και 9 - δεν καταγράφει θετική άποψη ως προς το κατά πόσο είναι ή όχι ικανός. Περιορίστηκε απλά να αναφέρει ότι δεν μπόρεσε να επανέλθει στην προ του τραυματισμού εργασία του. Κατά την αντεξέταση του παραδέχθηκε ότι δεν πρόκειται για δικό του εύρημα αλλά αυτό που του αναφέρθηκε από τον ίδιο τον ενάγοντα. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε «είναι το κομμάτι στο οποίο συμμετέχει ο τραυματίας». Η ίδια ασάφεια και σύγχυση επικρατεί και στις διάφορες βεβαιώσεις τις οποίες εξέδιδε κατά καιρούς προς τον ενάγοντα - Τεκμήρια 10, 11, 12, 13, 14, 15 και
  1. Στην πρώτη χρονολογικά βεβαίωση του ημερ. 18/9/08 - τεκμήριο 16 - η οποία ετοιμάστηκε με σκοπό την υποβολή της προς το ιατρικό συμβούλιο του τμήματος κοινωνικών ασφαλίσεων, γνωμάτευσε ότι ο ενάγοντας δεν θα παραμείνει μόνιμα ανίκανος και ότι προβλέπεται ότι θα αναλάβει εργασία την 1/2/
  2. Στη δεύτερη χρονολογικά βεβαίωση του ημερ. 12/3/09 - τεκμήριο 11 - αναφέρει ότι δεν μπορεί να εργαστεί για διάστημα 3 μηνών «εν αναμονή για αφαίρεση της πλάκας». Στην τρίτη βεβαίωση του ημερ. 10/9/09 - τεκμήριο 12 - δεν αναφέρει οτιδήποτε περί ανικανότητας αλλά ότι ο ενάγοντας έχει ανάγκη βοηθείας από το γραφείο Ευημερίας για ένα έτος ακόμα. Στη βεβαίωση του ημερ.8/4/2010 - τεκμήριο 10 - αναφέρει ότι δεν μπορεί να εργαστεί τουλάχιστον μέχρι την αφαίρεση των υλικών οστεοσύνθεσης. Στη βεβαίωση του ημερ. 5/3/13 - τεκμήριο 13 - αναφέρει ότι είναι ανίκανος για εργασία για διάστημα ενός έτους, συγχρόνως όμως αναφέρει ότι η κατάσταση του είναι μόνιμη μέχρι αφαίρεσης των υλικών οστεοσύνθεσης. Στις τελευταίες βεβαιώσεις του ημερ. 27/2/14 και 25/2/15 - τεκμήρια 14 και 15 αντίστοιχα - αναφέρει, και στις δύο, ότι είναι ανίκανος για εργασία για ένα έτος, συγχρόνως όμως αναφέρει ότι η κατάσταση του είναι μόνιμη, περιπλέκεται δε από παθολογικά αίτια. Αξίζει ακόμα να επισημανθεί ότι, αυτό το οποίο διαφάνηκε μέσα από τη μαρτυρία του, είναι ότι σκόπιμα κατέγραφε στις βεβαιώσεις του συγκεκριμένα χρονικά διαστήματα ανικανότητας, ώστε να γίνονται πιο πειστικές από το Γραφείο Ευημερίας, όπως ο ίδιος δέχθηκε κατά την αντεξέταση του. Θα πρέπει να τονιστεί ότι ο λόγος που χορηγούσε τις ως άνω περιγραφόμενες βεβαιώσεις του, με εξαίρεση φυσικά το τεκμήριο 10, ήταν για να υποβληθούν στο Γραφείο Ευημερίας προς τον σκοπό της χορήγησης μηνιαίου βοηθήματος στον ενάγοντα. Όσον αφορά την άποψη του για την αναγκαιότητα αφαίρεσης των υλικών οστεοσύνθεσης, έχω να αναφέρω ότι και σ΄ αυτή την περίπτωση δεν έχει πάρει μια ξεκάθαρη θέση ούτε έχει δώσει μια σαφή εικόνα για το αν θα είναι σε θέση να ασκεί το ίδιο επάγγελμα μετά την αφαίρεση τους. Αντίθετα, αυτό το οποίο διαφάνηκε από τη μαρτυρία του ήταν ότι το αν θα συνεχίσει να ασκεί το ίδιο επάγγελμα ήταν κάτι καθαρά υποκειμενικό, το οποίο επαφίετο στον ίδιο τον ενάγοντα. Προς επίρρωση της ως άνω θέση μου θεωρώ ορθό να μεταφέρω αυτούσια τα ακόλουθα αποσπάσματα από τη μαρτυρία του: «Τώρα πια μόνο με την αφαίρεση των υλικών με απόφαση του ίδιου, γιατί πρόκειται για έναν νέο άνθρωπο, φυσικά μπορεί να αποφασίσει εάν θα επανέλθει ή όχι δεν είναι κάτι το οποίο μπορώ να το πω με βεβαιότητα εγώ εάν μπορεί να κάνει ή όχι, υπάρχει μια διαβάθμιση έτσι δεν είναι;» ........................................ «Το πρόβλημα είναι αν μπορεί να κάνει τον εργάτη σε μια οικοδομή; Είναι κάτι που θα αποφασίσει ο ίδιος, όταν θα αποφασίσει ο ίδιος ο μάρτυρας τους να βγάλει τα υλικά. Από εκεί και πέρα είναι απόφαση της άλλης πλευρά να αποφασίσει τι κάνει. E. Για να καταλάβω είναι υποκειμενικό τελικά εάν θα αποφασίσει να δουλέψει ή όχι; A. Ναι, αλλά εγώ τον πιστεύω γιατί τον ξέρω από την αρχή μέχρι τώρα, επομένως όπως με εμπιστεύεται έτσι και εγώ τον πιστεύω. Πιστεύω ότι γίνονται αυτά τα πράγματα, όμως είναι υποκειμενικό.» Σε αντίθεση με τον Μ.Ε.3, ο Μ.Υ.2 τεκμηρίωσε απόλυτα και με επιστημονικό τρόπο την άποψη του ότι ο ενάγοντας είναι σε θέση να ασκήσει το προ του ατυχήματος επάγγελμα του, άποψη την οποία αποδέχομαι ανεπιφύλακτα. Η ως άνω άποψη του βασίστηκε στα ιατρικά του ευρήματα τα οποία περιγράφει με σαφήνεια και ακρίβεια στο ιατρικό του πιστοποιητικό - τεκμήριο 20 - στα οποία κατέληξε μετά από την κλινική εξέταση του ενάγοντα και τα οποία επεξήγησε πλήρως κατά την ενώπιον του Δικαστηρίου μαρτυρία του. Θα πρέπει να επισημάνω ότι τα περισσότερα από τα ως άνω ευρήματα βρήκαν σύμφωνο και το Μ.Ε.3, όπως το ότι δεν υπάρχει βράχυνση του δεξιού κάτω άκρου, ότι οι χειρουργικές ουλές έχουν επουλωθεί πλήρως, ότι μπορεί να τοποθετήσει το βάρος του σώματος του στα άκρα των ποδιών του και στις φτέρνες του, ότι μπορεί να επιτελέσει πλήρες βαθύ κάθισμα και ότι η λειτουργικότητα του νευροαγγειακού συστήματος του δεξιού κάτω άκρου είναι φυσιολογική. Όσον αφορά τα ευρήματα του Μ.Υ.2 ότι βαδίζει χωρίς χωλότητα και ότι η κινητικότητα του δεξιού ισχίου, γόνατος, ποδοκνημικής και ποδός είναι φυσιολογική, θα πρέπει να τονιστεί ότι ο Μ.Ε.3 δεν διαφώνησε με αυτά, διαφοροποιήθηκε όμως ως προς το ότι περιστασιακά, όταν υπάρχουν κρίσεις μειώνονται και ακολούθως επανέρχονται πάλι σε φυσιολογικά επίπεδα. Αξίζει να αναφερθεί ότι ο Μ.Υ.2 δεν απέκλεισε την πιθανότητα παροδικών ενοχλήσεων, ήπιας έντασης, κάτω από συνθήκες παρατεταμένης υπερφόρτισης ή σε ψυχρό καιρό. Πέραν των όσων αναφέρονται πιο πάνω θα πρέπει να προσθέσω ότι επεξήγησε με πλήρη πειστικότητα τις επιπτώσεις που έχει η μικρού βαθμού ατροφία των μυών του δεξιού μηρού, την οποία καθόρισε στο 1 εκατοστό, στην εργασία του ενάγοντα και γενικά στην ποιότητα της ζωής του. Όπως ειδικότερα επεξήγησε, σε σχέση με την εργασία του, μπορεί να επέρχεται κόπωση «κατά τι» ενωρίτερον από ότι πριν τον τραυματισμό του. Αποδέχομαι επίσης ανεπιφύλακτα και τη γνώμη του ότι δεν υφίσταται ανάγκη αφαίρεσης των υλικών οστεοσύνθεσης, την οποία τεκμηρίωσε βασιζόμενος στο μεγάλο χρονικό διάστημα που παρήλθε από την ανάταξη του κατάγματος, χωρίς να αφαιρεθούν στο μεσοδιάστημα. Η ευπαίδευτη συνήγορος του ενάγοντα, κατά το στάδιο της αντεξέτασης του μάρτυρα, του υπέβαλε ότι ο λόγος για τον οποίο δεν υπεβλήθη ακόμα σε επέμβαση αφαίρεσης τους είναι οικονομικής φύσης. Η θέση του μάρτυρα ήταν ότι, αν πράγματι απαιτείτο η αφαίρεση τους, αυτή θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί στο Γενικό Νοσοκομείο, όπου έγινε και η αρχική επέμβαση, χωρίς να υφίστατο οποιαδήποτε δαπάνη ο ενάγοντας. Η θέση αυτή κρίνεται απόλυτα λογική. Εν πάση περιπτώσει, αυτό το οποίο θα ήθελα να επισημάνω είναι ότι δεν υπάρχει ανάλογη μαρτυρία από τον ενάγοντα ότι ο λόγος για τον οποίο δεν υπεβλήθη ακόμα στην επέμβαση αφαίρεσης των υλικών οστεοσύνθεσης είναι η οικονομική του αδυναμία. Θα ήθελα επίσης να αναφέρω ότι αν πράγματι ευσταθούσε η θέση του ενάγοντα ότι τα υλικά ανάταξης του κατάγματος ήταν η αιτία των ενοχλήσεων, τις οποίες περιέγραψαν στη μαρτυρία τους, τόσο ο ίδιος όσο και ο Μ.Ε.3, λογικά θα ανέμενα ότι θα είχε ήδη υποβληθεί από πολύ νωρίς στην επέμβαση αφαίρεσης τους. Για λόγους όμως που παρέμειναν ανεξήγητοι δεν υπεβλήθη στην ως άνω επέμβαση. Στο σημείο αυτό θα ήθελα να επισημάνω ότι ούτε ο Μ.Ε.3, που ήταν ο θεράπων γιατρός του ενάγοντα, γνώριζε τους λόγους για τους οποίους δεν είχε υποβληθεί στην ως άνω επέμβαση. Αποδέχομαι και τη γνώμη του ότι ο μέγιστος χρόνος αποθεραπείας του ενάγοντα, ο οποίος δικαιολογούσε και την απουσία από την εργασία του ήταν 7-8 μήνες, την οποία επισημαίνω ότι στήριξε στο χρόνο ο οποίος χρειάστηκε για την πλήρη επούλωση του κατάγματος σε φυσιολογική ανατομική θέση. Όπως δε επεξήγησε, η πλήρης επούλωση του κατάγματος απεικονίζεται στην ακτινολογική εξέταση στην οποία υπεβλήθη ο ενάγοντας από την 30/7/
  3. Αξίζει να επισημανθεί ότι, το ότι το κάταγμα επουλώθηκε πλήρως, βρήκε σύμφωνο και τον θεράποντα γιατρό του ενάγοντα (Μ.Ε.3). Στην υπόθεση Jamal Ismail v. Μιχαήλ Αντωνίου κ.ά. , ECLI:CY:AD:2014:A107, Πολ. Έφεση αρ. 333/2009, ημερομηνίας 12/2/2014, αναφέρεται ότι: «Σύμφωνα με τη νομολογία ο «Στόχος των αποζημιώσεων που επιδικάζονται είναι να αποδοθεί δικαιοσύνη στην απώλεια και στη ζημιά του διαδίκου που τραυματίστηκε χωρίς να εναποτίθεται υπέρμετρο βάρος πάνω στον αδικοπραγούντα. (Βλ. Fletcher v. Autocar Transporters Ltd
(1968)1 All E.R. 726, Constantinou v. Slahouris
(1969)1 C.L.R. 416). Με άλλες λέξεις, το ποσό που επιδικάζεται πρέπει να είναι κοινωνικά αποδεκτό. Συνεπώς, η κοινωνική δεοντολογία κατά τον ουσιώδη χρόνο είναι σε κάθε περίπτωση παράγοντας σχετικός προς το έργο μας ειδικά σε σχέση με μη χρηματική απώλεια. Η χρηματική ζημιά, ως περισσότερο επιδεκτική μαθηματικού υπολογισμού εξαρτάται λιγότερο από κοινωνικά κριτήρια. Στόχος του εγχειρήματος είναι η κατάληξη, στο τέλος της πορείας, σε αριθμό που είναι δίκαιος και εύλογος κάτω από τις περιστάσεις της υπόθεσης.» (Βλ. Fysco Constructing Co. Ltd v. Γεωργίου
(1991)1 Α.Α.Δ. 1014, 1028 και Μιχαήλ κ.α. ν. Φίλιος Γ. Συκοπετρίτης Λτδ. κ.α.
(2000)1 Α.Α.Δ. 1049). Η αποζημίωση για αστικά αδικήματα δεν έχει σκοπό την τιμωρία αλλά την αποκατάσταση. Αυτή τούτη η ατέλεια του χρήματος ως μέσου για αποκατάσταση, δεν πρέπει να επενεργεί προς επαύξηση των αποζημιώσεων (Βλ. Μαυροπετρή ν. Λουκά
(1995)1 Α.Α.Δ. 66, 74).» Έχει νομολογηθεί ότι προηγούμενες αποφάσεις προσφέρουν μόνο βοηθητική καθοδήγηση στον καθορισμό του ορθού μέτρου αποζημίωσης στη βάση των ιδιαίτερων δεδομένων της κάθε υπόθεσης. Στην υπόθεση Γιαπατός ν. Σάββα κ.α.
(2010)1Β Α.Α.Δ. 1324, η οποία μνημονεύεται και στη γραπτή αγόρευση της ευπαίδευτης συνηγόρου του ενάγοντα, ο Εφεσείων, ηλικίας 33 χρόνων κατά τη μέρα του τραυματισμού του, υπέστη κάταγμα του σκαφοειδούς του αριστερού καρπού και συντριπτικό κάταγμα του κάτω τριτημορίου της δεξιάς κνήμης και περόνης με γραμμαοειδή επέκταση στην ποδοκνημική άρθρωση. Έτυχε της ενδεδειγμένης χειρουργικής θεραπείας και σε ενάμισι μήνα αφαιρέθηκε ο γύψινος επίδεσμος από τον καρπό αφού το κάταγμα είχε πορωθεί πλήρως. Ο γύψινος επίδεσμος από την κνήμη αφαιρέθηκε μετά από άλλους δυόμισι μήνες, οπότε και άρχισε φυσιοθεραπευτική αγωγή. Υπεβλήθη σε νέα χειρουργική επέμβαση το Νοέμβριο του 2003 για αφαίρεση των υλικών της οστεοσύνθεσης και καθαρισμό της περιοχής, που τον κράτησε εκτός εργασίας για άλλους δύο μήνες. Το κάταγμα του καρπού δεν άφησε κατάλοιπα. Το κάταγμα της κνήμης επουλώθηκε μεν στην ανατομική του θέση αλλά παρέμεινε μυϊκή ατροφία την οποία το Δικαστήριο απέδωσε μερικώς μόνο στον τραυματισμό και κατά πολύ περισσότερο σε κατάσταση που προϋπήρχε. Το Ανώτατο Δικαστήριο, αφού έλαβε υπόψη και την πιθανότητα μελλοντικής ανάπτυξης μετατραυματικής οστεοαρθρίτιδας, κάτι το οποίο δεν λήφθηκε υπόψη πρωτοδίκως, θεώρησε ανεπαρκές το ποσό των ΛΚ18,000 που επιδικάστηκε ως γενικές αποζημιώσεις και το αύξησε σε €40,
  1. Οι τραυματισμοί του εφεσείοντα στην υπόθεση Γιαπατός (ανωτέρω) αναμφίβολα ήταν πιο πολύπλοκοι αλλά και μεγαλύτερης έκτασης από τον τραυματισμό του ενάγοντα. Συνεπώς θεωρώ ότι στην υπό εξέταση υπόθεση δεν δικαιολογείται η επιδίκαση του ποσού των €40,
  2. Αφού έλαβα υπόψη μου τη σοβαρότητα του κατάγματος που υπέστη ο ενάγοντας, τον πόνο και την ταλαιπωρία του, το χρόνο ο οποίος χρειάστηκε για την πλήρη αποθεραπεία του, τα πολύ μικρού βαθμού κατάλοιπα που παρέμειναν, όπως η πολύ μικρού βαθμού μυϊκή ατροφία του δεξιού μηρού καθώς και οι περιοδικές ενοχλήσεις που μπορεί να έχει στην περιοχή του τραυματισμού του, έχω αποφασίσει όπως του επιδικάσω το ποσό των €30,
  3. Όσον αφορά τον τόκο, όπως είναι νομολογημένο, βάσει του άρθρου 58Α του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ. 148, επαφίεται στη διακριτική ευχέρεια του Δικαστηρίου ο χρόνος από τον οποίο θα αρχίζει ο τόκος. Ευχέρεια που όμως αιτιολογείται δικαστικά και με αναφορά στα γεγονότα της υπόθεσης. Εκτός ιδιαιτέρων συνθηκών, δεν είναι ορθό ο υποστείς τραυματισμούς από την αδικοπραξία του αντιδίκου του να μην λαμβάνει και το ευεργέτημα του νόμιμου τόκου από τη γένεση του αγώγιμου δικαιώματος (Χρυσάνθου κ.α. ν. Φραντζή
(2010)1(Β) Α.Α.Δ. 1295). Στην υπό εξέταση υπόθεση ο χρόνος των 28 μηνών που διέρρευσε από την ημερομηνία του ατυχήματος μέχρι της καταχώρησης της παρούσας αγωγής (17/5/10) δικαιολογεί, κατά την άποψη μου, την απόκλιση από την ως άνω νομολογιακή αρχή. Ενόψει δε και του ότι δεν έχει δοθεί οποιαδήποτε επεξήγηση για την καθυστέρηση του ενάγοντα στην καταχώρηση της αγωγής του θεωρώ ως δικαιότερο ο τόκος να ξεκινά από την ημερομηνία καταχώρησης της αγωγής και όχι από την ημερομηνία του ατυχήματος. Οι ειδικές αποζημιώσεις του ενάγοντα: Με δήλωση της ευπαίδευτης συνηγόρου του ενάγοντα απεσύρθησαν όλα τα κονδύλια των ειδικών αποζημιώσεων με εξαίρεση τα υπό Γ, Δ, Ζ και Η κονδύλια. Το υπό Γ αξιούμενο ποσό των €800 αφορά τα έξοδα παρακολούθησης και έκδοσης του ιατρικού πιστοποιητικού του ΜΕ
  1. Όμως δεν υπάρχει οποιαδήποτε μαρτυρία ενώπιον μου σε σχέση με το ποσό αυτό. Ενόψει δε του ότι παρέμεινε παντελώς ατεκμηρίωτο δεν θα μπορούσε να επιδικαστεί προς όφελος του ενάγοντα. Με τα υπό Ζ και Η κονδύλια αξιώνεται η απώλεια των εισοδημάτων του ενάγοντα για τις περιόδους από 16/1/08 μέχρι 16/1/13 (το υπό Ζ κονδύλι) και από 17/1/13 μέχρι της έκδοσης της τελικής απόφασης του Δικαστηρίου (το υπό Η κονδύλι). Αποτελεί εύρημα του Δικαστηρίου ότι ο μισθός που ο ενάγοντας είχε συμφωνήσει με τον εναγόμενο 1 να λαμβάνει από την εργασία του ήταν €427.
  2. Είναι αδιάφορο κατά την άποψη μου, το ότι ο ενάγοντας πρόλαβε να εργαστεί στον εναγόμενο 1 μία μόνο εβδομάδα πριν την ημερομηνία του επίδικου ατυχήματος. Σημασία έχει το ότι είχε ξεκινήσει να εργάζεται με τον συμφωνηθέντα μισθό ο οποίος περιγράφεται ανωτέρω. Σύμφωνα με την αποδεκτή μαρτυρία του ΜΥ2 το μέγιστο χρονικό διάστημα που απαιτείτο για την πλήρη αποθεραπεία του ενάγοντα, το οποίο δικαιολογούσε και την απουσία του από την εργασία του ήταν 7-8 μήνες. Το Δικαστήριο, έχοντας κατά νουν την ως άνω μαρτυρία, αποδέχεται ότι το μέγιστο χρονικό διάστημα για το οποίο δικαιολογείτο η απουσία του ενάγοντα από την εργασία του ήταν 8 μήνες. Συνεπώς, δικαιούται να αποζημιωθεί για την απώλεια των απολαβών του για το ως άνω χρονικό διάστημα. Έχοντας κατά νουν το ύψος των εβδομαδιαίων του απολαβών καταλήγω ότι το ποσό το οποίο δικαιούται να λάβει ως απώλεια από την εργασία του συνεπεία του τραυματισμού του είναι €13.664 (€427.15 Χ 4 εβδομάδες = €1.708 Χ 8 μήνες = €13.664.). Ο ενάγοντας δικαιούται επίσης το υπό Δ κονδύλι των €47.84 το οποίο αντιπροσωπεύει τα έξοδα που επωμίστηκε για να εφοδιαστεί με το ιατρικό πιστοποιητικό του Μ.Ε.3 το οποίο εξεδόθη από το Γενικό Νοσοκομείο Λεμεσού (τεκμήριο 3Α). Στην έκθεση απαίτησης αξιώνονται επίσης γενικές αποζημιώσεις για απώλεια μελλοντικών απολαβών ή/και για μείωση της εισοδηματικής ικανότητας του ενάγοντα. Όπως όμως έχω ήδη καταλήξει, ο ενάγοντας είναι πλήρως ικανός για εργασία, είναι δε σε θέση να ασκεί το προ του ατυχήματος επάγγελμα του. Ενόψει των ως άνω ευρημάτων μου η αξίωση για απώλεια μελλοντικών απολαβών θα πρέπει να απορριφθεί. Έχοντας κατά νουν όλα όσα έχω αναφέρει πιο πάνω καταλήγω ότι ο ενάγοντας δικαιούται σε απόφαση εναντίον των εναγομένων για τα ποσά που έχουν αναφερθεί ανωτέρω, μειωμένα όμως κατά το ποσοστό της συντρέχουσας αμέλειας του. Όσον αφορά τα έξοδα δεν βλέπω λόγο για απόκλιση από το γενικό κανόνα ότι ακολουθούν το αποτέλεσμα. Με βάση τα πιο πάνω εκδίδεται απόφαση υπέρ του ενάγοντα και εναντίον των εναγομένων αλληλέγγυα και/ή κεχωρισμένα για: (α) €22500 ως γενικές αποζημιώσεις με νόμιμο τόκο από 17/5/2010 (ημερομηνία καταχώρησης της αγωγής). (β) €10.284 ως ειδικές αποζημιώσεις με νόμιμο τόκο από την ημερομηνία καταχώρησης της αγωγής. (γ) έξοδα ως αυτά θα υπολογιστούν από τον πρωτοκολλητή και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο στην κλίμακα του ποσού της απόφασης. Νοείται ότι ο εναγόμενος 1 θα επωμιστεί μόνο τα αρχικά έξοδα ενόψει του ότι δεν εμφανίστηκε στην αγωγή. (Υπ.) ................. Θ. Θωμά, Α.Ε.Δ. Πιστόν αντίγραφο Πρωτοκολλητής Subject: Civil/Other Actions/Final Αναφορά: Εργατικό ατύχημα - Ευθύνη - Αποζημιώσεις cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο

🔗 Στην επίσημη πηγή

Επεξήγηση AI βάσει του επίσημου κειμένου του νόμου. Ενδεικτική, δεν υποκαθιστά νομική συμβουλή.