ΛΕΟΝΤΗ ν. ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΜΕΣΩ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑΣ, ΦΥΣΙΚΩΝ

ΛΕΟΝΤΗ ν. ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΜΕΣΩ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑΣ, ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ, ΤΜΗΜΑ ΑΝΑΠΤΥΞΕΩΣ ΥΔΑΤΩΝ ΛΑΡΝΑΚΑΣ, ΔΙΑ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ κ.α., Αρ. Αγ. 2567/2011, 26/10/2017 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLAR:2017:A176 Επαρχιακό Δικαστήριο Λάρνακας Ενώπιον: Ξ.Ξενοφώντος, Ε.Δ. Αρ. Αγ. 2567/2011 ΜΕΤΑΞΥ: XXXXX ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΛΕΟΝΤΗ Ή XXXXX ΠΕΤΡΙΔΟΥ Ενάγουσας -και-

ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΜΕΣΩ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑΣ, ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ, ΤΜΗΜΑ ΑΝΑΠΤΥΞΕΩΣ ΥΔΑΤΩΝ ΛΑΡΝΑΚΑΣ, ΔΙΑ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ
ΚΟΙΝΟΤΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΧΟΙΡΟΚΙΤΙΑΣ Εναγομένων ----- Ημερομηνία: 26 Οκτωβρίου 2017 ΕΜΦΑΝΙΣΕΙΣ: Για Ενάγουσα: κ. Κ.Μούσκος με κα Π.Μούσκου (για να ακούσει απόφαση η κα Π.Μούσκου) Για Εναγόμενο 1 : κα Κ. Λοΐζου Για Εναγόμενους 2 : κ. Μ.Χ'τζιοβάννης με κα Ν.Ζερβού (για να ακούσει η κα Αθανασιάδου) ΑΠΟΦΑΣΗ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ- ΟΙ ΔΙΚΟΓΡΑΦΗΜΕΝΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΕΡΩΝ Εισαγωγή Η παρούσα αγωγή σχετίζεται με ισχυριζόμενες ζημίες στην οικία της Ενάγουσας στη Χοιροκιτία κατά τη διάρκεια δημόσιων έργων αντικατάστασης σωλήνων υδατοπρομήθειας το καλοκαίρι του 2009, τις οποίες αποδίδει σε πράξεις ή παραλείψεις των Εναγομένων κι αιτείται συγκεκριμένο ποσό για τις αναγκαίες κατ' αυτήν επιδιορθώσεις στην κατοικία της. Οι δικογραφημένες θέσεις της Ενάγουσας Με την υπό κρίση αγωγή η Ενάγουσα αιτείται εναντίον του Εναγόμενου 1 και 2 ποσό €49.000 ως αποζημιώσεις για ζημιές στην οικία της και για παράνομη επέμβαση στο υπόστρωμα της οικίας της και στην οικία της στην Χοιροκιτία. Σύμφωνα με τους ισχυρισμούς που παρατίθενται στην Έκθεση Απαίτησης: - Η Ενάγουσα είναι ιδιοκτήτρια οικίας στο χωριό Χοιροκιτία της Επαρχίας Λάρνακας, η οποία (οικία) έχει χαρακτηριστεί σαν διατηρητέα. Τον Αύγουστο του 2009 οι Εναγόμενοι εκτέλεσαν στην Χοιροκιτία έργα σε δημόσιο δρόμο και ειδικά στην οδό όπου βρίσκεται η οικία της Ενάγουσας για την τοποθέτηση και αντικατάσταση σωλήνων Υδατοπρομήθειας και βελτίωση του υδατικού δικτύου της κοινότητας Χοιροκιτίας. - Ως αποτέλεσμα των εν πιο πάνω εργασιών η οικία της Ενάγουσας υπέστη ζημίες, κατέστη ετοιμόρροπη κι εκτέθηκε σε μελλοντικούς κινδύνους κατεδάφισης. Οι Εναγόμενοι άνοιξαν αυλάκια κατά μήκος της οδού όπου βρίσκεται η οικία της Ενάγουσας και κατά μήκος της πρόσοψης της οικίας. Από την ανόρυξη των αυλακιών για την τοποθέτηση σωλήνων και λόγω της φύσεως του εδάφους , υποχώρησε η επιχωμάτωση κάτω από την θεμελίωση της οικίας της Ενάγουσας, με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν ζημίες στο εσωτερικό δάπεδο της οικίας. - Ζημίες προκλήθηκαν μετά την τοποθέτηση των σωλήνων και την επαναφορά των εσκαφέντων χωμάτων για το κλείσιμο του αυλακιού. Η Ενάγουσα παραθέτει στο δικόγραφό της και σχετικές Λεπτομέρειες Αμέλειας των Εναγομένων 1 και
Μεταξύ αυτών αναφέρονται η ανόρυξη αυλακιών και η επέμβαση υπογείως στα θεμέλια της οικίας της Ενάγουσας που όφειλαν να γνωρίζουν οι Εναγόμενοι ότι θα επέφερε ζημίες, με δεδομένο και το παλαιό της οικίας, τη μη ορθή επιχωμάτωση των αυλακιών προς την υποστήριξη του εσωτερικού της οικίας της Ενάγουσας και γενικά ότι απέφυγαν να λάβουν τα ενδεδειγμένα μέτρα προς αποφυγή της ζημίας. - Ως αποτέλεσμα των πράξεων και παραλείψεων των Εναγομένων δημιουργήθηκαν οι ακόλουθες ζημίες:
Καθίζηση του εσωτερικού πατώματος.
Ρωγμές στην τοιχοποιία.
Υποχώρηση των δοκαριών(«βολιτζιών») στήριξης της πλάκας της κουζίνας, της εισόδου και μέρους της στέγης. - Η Ενάγουσα με επιστολή της προς τους Εναγόμενους 2 ημερομηνίας 29/9/2009, τους κάλεσε όπως επιδιορθώσουν τα αυλάκια προειδοποιώντας ταυτόχρονα και για τις ζημίες στην οικία της και για τον κίνδυνο μελλοντικών ανεπανόρθωτων ζημιών. Μαζί με την επιστολή του δικηγόρου της απέστειλε και έκθεση συνταγμένη από Πολιτικό Μηχανικό μαζί με φωτογραφίες. - Για την αποκατάσταση των ζημιών χρειάζονται να γίνουν οικοδομικές εργασίες και να ληφθούν τεχνικά μέτρα για αποκατάσταση τους και για προστασία της οικίας για περαιτέρω ζημιές. - Η Ενάγουσα παραθέτει αναλυτικά τις απαιραίτητες για να γίνουν επιδιορθώσεις, το κόστος των οποίων ανέρχεται σε €49.
Υπεράσπιση Εναγόμενης 1 Στην Υπεράσπιση της η Εναγόμενη 1 αρνείται το περιεχόμενο της Έκθεσης Απαίτησης και ισχυρίζεται τα ακόλουθα: Συνεργείο του κλάδου κατασκευών του Επαρχιακού Γραφείου Λάρνακας του Τμήματος Υδάτων ξεκίνησε το έργο της αντικατάστασης του υδρευτικού δικτύου της κοινότητας Χοιροκιτίας στις 22/7/2009, το οποίο προγραμματίστηκε και εκτελέστηκε σε 4 φάσεις με στόχο τον καλύτερο συντονισμό των εργασιών αντικατάστασης σε σχέση με την επιδιόρθωση του πλακόστρωτου και την αποφυγής της πρόσθετης ταλαιπωρίας των κατοίκων. Σε συνεννόηση με την Επαρχιακή Διοίκηση Λάρνακας και τον κοινοτάρχη Χοιροκιτίας αποφασίστηκε ότι στις περιοχές όπου κάτω από το πλακόστρωτο υπήρχαν επιπλέον στρώσεις ασφάλτου θα τοποθετείτο υλικό επίχωσης μέρος του οποίου θα αφαιρείτο αργότερα. Το συνεργείο του Επαρχιακού Γραφείου Λάρνακας του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων προχώρησε στην αποπεράτωση των εργασιών αντικατάστασης των αγωγών και οι Τεχνικές Υπηρεσίες της Επαρχιακής Διοίκησης Λάρνακας προχώρησαν σε επανόρθωση του πλακόστρωτου για κάθε περιοχή που ολοκληρωνόταν. Λόγω της υφιστάμενης κατάστασης το συνεργείο του Επαρχιακού Γραφείου Λάρνακας του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων προχωρούσε στην εκσκαφή αυλακίου, τοποθέτηση άμμου, αγωγού και σε συμπίεση - επίχωση 24 μέτρων ημερησίως, κάτι το οποίο διασφάλιζε συνεχή πρόσβαση στις οικοδομές, αφού δεν έμεναν ανοικτά αυλάκια κατά τη διάρκεια της νύχτας. Αφού λάμβανε χώρα η εκσκαφή, η τοποθέτηση του υλικού επίχωσης και του αγωγού ακολουθούσε η επιχωμάτωση του υπόλοιπου βάθους του αυλακίου με κατάλληλα υλικά τα οποία τοποθετούνταν σε στρώσεις και συμπυκνώνονταν την ίδια ημέρα. Απαντώντας στις Λεπτομέρειες Αμέλειας που αποδίδονται στην Κυπριακή Δημοκρατία, η Εναγόμενη 1 ισχυρίζεται ότι συνεργείο του Επαρχιακού Γραφείου Λάρνακας του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων εκτέλεσε τις εργασίες του με επιμέλεια και δέουσα φροντίδα, ότι η ανόρυξη του αυλακίου έγινε σε δημόσιο δρόμο, χωρίς επέμβαση στα θεμέλια της οικοδομής της Ενάγουσας, ότι η επιχωμάτωση των αυλακίων έγινε σύμφωνα με ισχύουσες προδιαγραφές, ότι το υλικό τοποθετείτο σε στρώσεις και γινόταν η κατάλληλη συμπίεση του με δονούμενο συμπιεστή, ότι σαν τελική στρώση δεν ήταν δυνατόν να τοποθετείτο αμέσως σκυρόδεμα και γι' αυτό συμφωνήθηκε να τοποθετείται υλικό επίχωσης πάχους 20 εκατοστών το οποίο θα αφαιρείτο για να γίνει η ανάλογη κατασκευαστική λεπτομέρεια για τοποθέτηση του πλακόστρωτου και ότι η Κυπριακή Δημοκρατία δεν ευθύνεται για την κατάσταση της οικοδομής της Ενάγουσας στο εσωτερικό της, η οποία είναι μία πολύ παλιά οικοδομή, η οποία πιθανόν να έχει πάθει φυσικές φθορές από την πάροδο του χρόνου. Επιπλέον σε σχέση με τις ζημίες τις οποίες η Ενάγουσα ισχυρίζεται ότι υπέστη, αναφέρεται ότι δεν φαίνεται από πρόσφατη φωτογράφιση να υπήρξαν ρωγμές την τοιχοποιία και ότι εάν γινόταν επιδιόρθωση θα ήταν εμφανής και ότι δεν διακρίνεται οποιαδήποτε κακοτεχνία. Υπεράσπιση Εναγομένων 2 Οι Εναγόμενοι 2 στη δική τους Υπεράσπιση ισχυρίζονται τα ακόλουθα: 1) Κατά τον Ιούλιο του 2009 διεξάχθηκαν εργασίες από την Κυπριακή Δημοκρατία στο δίκτυο ύδρευσης του πόσιμου νερού του χωριού Χοιροκιτία με σκοπό την αλλαγή των κατασκευασμένων από αμίαντο σωλήνων με πλαστικές σωλήνες. 2) Την πλήρη ευθύνη για τη διεξαγωγή του έργου είχαν η Κυπριακή Δημοκρατία και οι Τεχνικές Υπηρεσίες της Επαρχιακής Διοίκησης Λάρνακας που ήταν υπεύθυνη για την επιδιόρθωση του πλακόστρωτου και σε καμία περίπτωση οι εργασίες που διεξάγονταν δεν ήταν υπό την ευθύνη και την επιμέλεια του Εναγόμενου
3) Σε κάθε περίπτωση οι εργασίες του Ιουλίου του 2009 δεν επηρέασαν την οικία της Ενάγουσας και δεν προκλήθηκαν ζημίες σε εκείνη. 4) Μόλις ο Κοινοτάρχης Χοιροκιτίας έλαβε επιστολή από την Ενάγουσα επισκέφθηκε την οικία της και οι εργασίες δεν είχαν ολοκληρωθεί ακόμη και καμία ζημία δεν είχε υποστεί η οικία της Ενάγουσας. 5) Απέστειλε γύρω στις 5/10/2009 επιστολή ημερομηνίας 5/10/2009 σε Επαρχιακό Μηχανικό της Δημοκρατίας, με την οποία του έθεσε υπόψη τους ισχυρισμούς της Ενάγουσας που περιέχονταν σε επιστολή της. Του αναφέρθηκε και από εκπρόσωπο της Δημοκρατίας ότι δεν είχε υποστεί ζημία η οικία της Ενάγουσας. Κατά τις 20/10/2009, λήφθηκε απάντηση από Επαρχιακό Μηχανικό των Εναγομένων 1 με την οποία ανέφερε ότι η οικία της Ενάγουσας δεν είχε υποστεί καμία απολύτως ζημία. Απάντηση Η Ενάγουσα καταχώρησε Απαντήσεις και στις 2 Υπερασπίσεις των Εναγομένων, στις οποίες ουσιαστικά αρνείται τους ισχυρισμούς τους. Β. ΜΑΡΤΥΡΙΑ Η διά ζώσης μαρτυρία που δόθηκε στο Δικαστήριο, έχει καταγραφεί στα πρακτικά και λαμβάνεται υπόψη μαζί με τα Τεκμήρια που επίσης κατατέθηκαν στο Δικαστήριο. Έχουν βεβαίως όλα ληφθεί υπόψη συνολικά, αλλά δεν επαναλαμβάνονται πλήρως, στην ολότητά τους (βλ. Liberty Mediterranean Cruises Mouss Ltd v. Haris Zacharia Engineering Co. Ltd και Άλλων

(2007)1 (Β) Α.Α.Δ. 916). Για την Ενάγουσα έδωσαν μαρτυρία τρεις μάρτυρες, για την πλευρά της Εναγόμενης 1 δύο μάρτυρες και για την πλευρά των Εναγομένων 2 ένας μάρτυρας. Μ.E.1 Ενάγουσα XXXXX Γ.Λεοντίου-Πετρίδου Η Ενάγουσα υιοθέτησε το περιεχόμενο Γραπτής Δήλωσης στην οποία αναφέρει κυρίως τα ακόλουθα: - Είναι κάτοικος Λάρνακας, ιδιοκτήτρια κατοικίας στη Χοιροκιτία (κατατέθηκε ως Τεκμήριο 1 αντίγραφο τίτλου ιδιοκτησίας) - Η κατοικία της χαρακτηρίστηκε ως διατηρητέα. - Η οδός όπου βρίσκεται η κατοικία είναι στενός δρόμος από τον οποίο διέρχονται οχήματα. Ο εξωτερικός τοίχος και η είσοδος της κατοικίας είναι «πρόσωπο» στη συγκεκριμένη οδό και δεν υπάρχει πεζοδρόμιο. - Η οικία αποτελείται από ηλιακό, κουζίνα, 2 δωμάτια και πλυσταριο, μπάνιο, τουαλέτα, φούρνο και αυλή (στη Γραπτή Δήλωση γίνεται αναλυτική περιγραφή). - Τον Αύγουστο του 2009 μπροστά από την είσοδο της κατοικίας και κατά μήκος της πρόσοψής της, ανοίχθηκαν αυλάκια για αντικατάσταση και τοποθέτηση σωλήνων του δικτύου ύδρευσης της Κοινότητας Χοιροκιτίας. Τότε παρατήρησε ότι ένεκα των έργων και του ανοίγματος-κλεισίματος των αυλακιών, παρουσιάσθηκαν ρωγμές στην κατοικία που δεν υπήρχαν προηγουμένως. Αμέσως αποτάθηκε στον Πολιτικό Μηχανικό XXXXX Παπαδόπουλο (Μ.Ε.2), και του ζήτησε να εκτιμήσει την κατάσταση, ο οποίος και στις 15/9/2009 συνέταξε σχετική έκθεση (κατατέθηκε σε άλλο στάδιο της διαδικασίας από το Μ.Ε.2). - Στις 29/9/2009 ο δικηγόρος της απέστειλε διπλοσυστημένη επιστολή στους Εναγόμενους 2, η οποία παραλήφθηκε στις 3/10/

Στην επιστολή εσωκλειόταν και η Έκθεση του Μ.Ε.
Με την επιστολή καλούνταν οι Εναγόμενοι 2 να προβούν σε επιδιόρθωση των επιχωματώσεων των αυλακιών. Σύμφωνα με την Έκθεση η μη ενδεδειγμένη επιχωμάτωση προκάλεσε, εν όψει και βροχοπτώσεων ζημίες στην κατοικία και υπήρχε ο κίνδυνος μελλοντικών ανεπανόρθωτων ζημιών. - Δεν δόθηκε απάντηση στην επιστολή του δικηγόρου της, ούτε και της κοινοποιήθηκε αμφισβήτηση των όσων ο Πολιτικός της Μηχανικός ανέφερε. Κανένας δεν συγκινήθηκε να προβεί σε κάποια ενέργεια ή εργασία για να αποφευχθεί ο κίνδυνος μεγαλύτερων ζημίων. Με Έκθεσή του σε σχέση με τις ζημίες που υπέστη η κατοικία (η οποία είναι και κατοικήσιμη και λειτουργική, αφού τόσο εκείνη όσο και ο σύζυγός της διαμένουν σε αυτήν τακτικά ως εξοχική τους κατοικία), ο Πολιτικός Μηχανικός (πρόκειται για το Μ.Ε.2) αναφέρεται σε εκτίμηση των επιδιορθώσεων, σε καθίζηση του εσωτερικού πατώματος η οποία διαπιστώνεται από τις ρωγμές μεταξύ τοιχοποιίας και ξύλινων δοκαριών που στηρίζουν την πλάκα της κουζίνας και της εισόδου και μέρος της στέγης. - Επειδή δεν θα μπορούσαν να γίνουν εργασίες ή επεμβάσεις στην οικία όπως η ίδια γνώριζε αλλά και την συμβούλεψε σχετικά ο Πολιτικός Μηχανικός της, με οδηγίες της, εκείνος αποτάθηκε στο Τμήμα Πολεοδομίας και Οικήσεως του Υπουργείου Εσωτερικών, το οποίο της απέστειλε μέσω εκείνου, στις 19/8/2011 επιστολή, με την οποία δόθηκαν οι κατευθυντήριες γραμμές για τον τρόπο εκτέλεσης των εργασιών επιδιόρθωσης. - Λόγω οικονομικής της αδυναμίας να εκτελέσει όλες τις αναγκαίες και απαραίτητες εργασίες, τόσο για την επιδιόρθωση των ζημίων όσο και τη μελλοντική προστασία της κατοικίας, περιορίστηκε στο να προβεί σε ορισμένα ημίμετρα μόνο για την αποφυγή κατάρρευσης της οικοδομής, τα οποία υποδείχθηκαν από την Πολεοδομία. Το επείγον ήταν να στηριχθεί ο εξωτερικός τοίχος της κατοικίας, που βρίσκεται στο δρόμο που έγιναν τα έργα και γι' αυτό τοποθετήθηκαν στην εξωτερική του πλευρά δύο σιδηροδοκοί. Επίσης τοποθετήθηκαν συρματόσχοινα, τα οποία δένουν τους τοίχους με τους δοκούς της στέγης, για να στηριχθούν η στέγη της οικοδομής και οι τοίχοι της κατοικίας. Οι εν λόγω εργασίες έγιναν με επίβλεψη του Μ.Ε.2 και στόιχισαν €1897.50 (κατατέθηκαν σχετικά τιμολόγια ως Τεκμήρια 4 και 5). - Σε εκτίμηση του ο Μ.Ε.2 υπολογίζει το κόστος των επιδιορθώσεων σε €49,000, το οποίο είναι εκτός των οικονομικών δυνατοτήτων της Ενάγουσας. - Κανένας από τους Εναγόμενους δεν ήρθε σε επαφή μαζί της, έστω από περιέργεια. - Πριν τον Αύγουστο του 2009, διέμενε συχνά στην οικία της, σήμερα όμως αποφεύγει να την επισκέπτεται, αφού έχει καταστεί επικίνδυνη και την επισκέπτεται απλώς για να ελέγχει τυχόν ζημίες. - Από την κατάσταση στην οποία περιήλθε η οικία της, στερήθηκε την απόλαυση της ηρεμίας και ησυχίας που τους πρόσφερε η διαμονή τους κατά τους χειμερινούς μήνες. Αντεξεταζόμενη η Ενάγουσα ανέφερε τα ακόλουθα: - Την κατοικία την κληρονόμησε από τη μητέρα της πριν 14 χρόνια. - Στη Χοιροκιτία υπάρχουν και άλλες διατηρητέες κατοικίες. - Η κατοικία δεν είναι μόνιμή της κατοικία αλλά εξοχική και πηγαίνει σε αυτήν πολύ συχνά. - Παρατήρησε για πρώτη φορά ρωγμές μέσα σε ένα τρίμηνο από τις εργασίες. Πριν από αυτές δεν υπήρχαν ρωγμές αλλά είχε χαλάσει ο γύψος μέσα στο σπίτι (δεν είχε όμως στην κατοχή της σχετικές φωτογραφίες πριν από το 2009). - Μπροστά από την κατοικία της περνά ένας στενός δρόμος. Ένα κάπως μεγάλο αυτοκίνητο μπορεί και να μην περνά από αυτόν. Τον Αύγουστο 2009 που ξεκίνησαν οι εργασίες, το αυλάκι που ανοίχθηκε ήταν πολύ κοντά στην είσοδο της κατοικίας, έσπασε δε η είσοδος της κατοικίας και η μεγάλη πέτρα στην είσοδο. Κάλεσε αμέσως το Μ.Ε.2 της για να ετοιμάσει έκθεση. - Τα προσωρινά μέτρα για να μην καταρρεύσει η οικοδομή τα έλαβε το 2010-2011, μετά από συνεννόηση με το Τμήμα Πολεοδομίας. Περίμενε δύο χρόνια γιατί της είχαν τύχει κάποια άλλα θέματα και δεν μπορούσε να επέμβει (επανεξεταζόμενη, διευκρίνισε ότι οι καταστάσεις που της έτυχαν και δεν είχε προχωρήσει άμεσα με προσωρινά μέτρα, ήταν ότι αρρώστησε ο σύζυγός της με καρκίνο και έκαναν συνεχείς επεμβάσεις, κάτι που συνεχίζεται). - Δεν γνωρίζει αν προκλήθηκαν και άλλες ζημίες σε άλλα σπίτια στην περιοχή. Όταν της υποβλήθηκε ότι η κατοικία της δεν υπέστη ζημίες και ότι κίνησε την αγωγή για να επωφεληθεί των εργασιών που γίνονταν μπροστά από το σπίτι της, παρέπεμψε στον Πολιτικό Μηχανικό (Μ.Ε.2). - Η ίδια γνώριζε σε σχέση με την υπόθεση το Κοινοτικό Συμβούλιο Χοιροκιτίας και απευθύνθηκε στο δικηγόρο της. Ο σουβάς στην οικοδομή τοποθετήθηκε πριν από χρόνια. Διατηρητέα η οικία της κρίθηκε από την Πολεοδομία. - Όταν πρόσεξε τις ρωγμές, απευθύνθηκε στον Κοινοτάρχη Χοιροκιτίας, αλλά δεν την έλαβε κανένας υπόψη. Η ίδια δεν γνωρίζει αν ο Κοινοτάρχης Χοιροκιτίας ενημέρωσε αμέσως δημόσιους λειτουργούς. - Αρνήθηκε την υποβολή ότι της ζητήθηκε από το Τμήμα Υδάτων να εισέλθει κάποιος στο σπίτι της για να τοποθετηθούν υδατομετρητές και αυτή αρνήθηκε - Επέμενε ότι έφερε ευθύνη για τη ζημία το Κοινοτικό Συμβούλιο Χοιροκιτίας. - Αρνήθηκε ότι λόγω επεμβάσεών της στην οικία δεν μπορεί να λάβει βοήθεια και χορηγία από το Τμήμα Πολεοδομίας. Μ.Ε. 2 XXXXX Παπαδόπουλος Ο Μ.Ε.2 XXXXX Παπαδόπουλος είναι διπλωματούχος Πολιτικός Μηχανικός, εγγεγραμμένο μέλος του Ε.ΤΕ.Κ. από το 1984 κι εξασκεί το επάγγελμά του στη Λάρνακα όπου διατηρεί Αρχιτεκτονικό και Τεχνικό Γραφείο με συνεργάτες του. Έχει εκπονήσει αριθμό μελετών και σχεδίων, με βάση τα οποία έχουν κατασκευαστεί οικοδομές σπιτιών και πολυκατοικιών. Είναι σε θέση να συμβουλεύει λόγω της ειδικότητας και των εμπειριών του τους πελάτες του και να προβαίνει σε υποβολή προσφορών, κοστολογήσεις έργων και όλων των επί μέρους εργασιών που αφορούν την κατασκευή, ανακαίνιση και επιδιόρθωση οικοδομών. Γνωρίζει την Ενάγουσα, κυρίως μέσω εργασιών που έκανε για οικογενειακή της εταιρεία. Γνωρίζει ότι η Ενάγουσα είναι ιδιοκτήτρια μίας κατοικίας στη Χοιροικιτία, η οποία χαρακτηρίστηκε σαν διατηρητέα το 2000 και όταν την κάλεσε να την συμβουλεύσει σχετικά. Η κατοικία της Ενάγουσας βρίσκεται σε πρόσοψη σε ένα σχετικά μικρό και στενό δρόμο και είναι κατασκευασμένη από πέτρα και από ό,τι έχει πληροφορηθεί είναι πέτρα ποταμού, έχει επίχρισμα στους τοίχους από γύψο και η στέγη είναι από καλάμια, πηλό και κεραμίδια και στηρίζεται σε δοκούς (βολίτζια). Το δάπεδο είναι μερικώς από μάρμαρο και μερικώς από τσιμέντο. Η κατοικία, λόγω παλιάς κατασκευής δεν έχει σκελετό από κολώνες ούτε και στήριξη σε πέδιλα. Τον Αύγουστο 2009, η Εναγόμενη τον κάλεσε να επισκεφθεί την κατοικία της, για το λόγο ότι διεξάγονταν έργα για την τοποθέτηση σωλήνων ύδρευσης, τα οποία εφάπτονταν με την πρόσοψη της κατοικίας της, με άνοιγμα σε όλο το μήκος των αυλακιών. Ο ίδιος επισκέφθηκε την τοποθεσία όταν τα αυλάκια ήταν ανοιχτά. Πρέπει όπως είπε να ήταν 2 μέρες μετά τις 15 Αυγούστου, αφού διέκοψε τις διακοπές του για να επισκεφθεί την κατοικία για να δει επιτόπου την κατάσταση και πως το άνοιγμα των αυλακιών επηρεάζει ή θα επηρεάσει την κατοικία της Ενάγουσας. Κατά την παρουσία του εκεί στις 17/8/2009 φωτογράφισε τα αυλάκια μπροστά από την κατοικία και όταν αυτά ήταν ανοικτά και διαπίστωσε ότι είχε επηρεαστεί το υπέδαφος κάτω από την πρόσοψη της κατοικίας, αφού τα αυλάκια ανοίχθηκαν προφανώς με μηχανικά μέσα με τέτοιο τρόπο ώστε να εφάπτονταν με την κατοικία. Υπέδειξε στους εκεί παριστάμενους ότι θα ήταν πιο λογικό τα αυλάκια να ανοιχθούν στο κέντρο του δρόμου ώστε να μην επηρεαστούν και οι άλλες κατοικίες, που επίσης ήταν πολύ παλαιές. Σε μεταγενέστερη επίσκεψή του, διαπίστωσε ότι εισακούσθηκε η εισήγησή του και μετά την κατοικία της Ενάγουσας τα αυλάκια ανοίχθηκαν στο τέλος του δρόμου. Στις αρχές Σεπτεμβρίου του 2009, μετά το κλείσιμο των αυλακιών η Ενάγουσα με την οποίαν εκείνος ήταν σε συνεχή επικοινωνία, του παραπονέθηκε ότι η κατοικία της παρουσίασε ρωγμές ή σχίσματα που δεν υπήρχαν προηγουμένως. Εκείνος επισκέφθηκε την κατοικία και αφού διαπίστωσε ότι άρχισαν να σχηματίζονται ρωγμές, με οδηγίες της Ενάγουσας ετοίμασε στις 15/9/2009 Έκθεση με τις ζημίες που υπέστη κατοικία, συνοδευόμενη από φωτογραφίες που είχε λάβει στις 17/8/
Την Έκθεσή του και τις φωτογραφίες που έλαβε τις παρέδωσε στην Ενάγουσα, δίνοντας τη συγκατάθεσή του ώστε να αποσταλούν με επιστολή του δικηγόρου της στο Κοινοτικό Συμβούλιο Χοιροκιτίας. Σε κατοπινό στάδιο τον ενημέρωσε ότι η Έκθεσή του μαζί με τις φωτογραφίες αποστάλθηκαν στο Κοινοτικό Συμβούλιο, αλλά ποτέ αυτό δεν τον κάλεσε να δώσει διευκρινίσεις. Το Μάρτιο ή Απρίλιο 2010 η Ενάγουσα του ζήτησε να εκτιμήσει το μέγεθος των ζημιών της κατοικίας και να αξιολογήσει ποιες επιδιορθώσεις πρέπει να γίνουν ώστε η κατοικία να μην υποστεί άλλες ζημίες που να είναι ανεπανόρθωτη η επιδιόρθωσή τους με δεδομένο ότι η κατοικία είναι διατηρητέα και κατοικήσιμη. Μετά από μερικές επί τόπου επισκέψεις ετοίμασε εκτίμηση ζημίων, με Έκθεση που παρέδωσε στην Ενάγουσα. Φωτογράφησε επίσης και τον τοίχο, όπου άρχισαν να μεγαλώνουν οι ρωγμές. Στην Έκθεση συμβούλευσε και για προσωρινή στήριξη της τοιχοποιίας μέχρι την εξασφάλιση άδειας για τη διεξαγωγή ολοκληρωμένων εργασιών. H εν λόγω Έκθεση κατατέθηκε στο Δικαστήριο ως Τεκμήριο
Πρόκειται για επιστολή του Μ.Κ.2 ημερ. 14/4/2010 με την οποία αναφέρει τα ακόλουθα: Μετά από τρίτη επιτόπια επίσκεψή του στην οικοδομή, παρατήρησε καθίζηση του εσωτερικού πατώματος που διαπιστωνόταν από τις ρωγμές μεταξύ τοιχοποιίας και ξύλινων δοκαριών, τα οποία στηρίζουν την πλάκα κουζίνας και εισόδου και μέρος της στέγης. Ένεκα του ότι η οικοδομή στηριζόταν από μόνη της μόνο στη συμπύκνωση του υποκείμενου εδάφους το οποίο υποχώρησε, επιβάλλεται η κατασκευή πεδίλου σε όλο το μέρος που επηρεάσθηκε. Αυτό εξυπακούει μία σειρά μέτρων που αναλύονται στην επιστολή και αναφέρεται δίπλα και το κόστος των εν λόγω εργασιών και συγκεκριμένα:
Κατεδάφιση της υφιστάμενης πλάκας κουζίνας και εισόδου και μέρους της επηρεαζόμενης στέγης €5,000
Κατεδάφιση της τοιχοποιίας που στηρίζει την πλάκα κουζίνας, εισόδου και μέρους της στέγης €1,500
Αφαίρεση του πατώματος κάτω από το υφιστάμενο €4,000
Κατασκευή νέου θεμελίου και προσθήκη κολώνων €5,000
Κατασκευή πλάκας και στέγης ως η αρχική μορφή ή μόνο στέγης € 7,000
Κτίσιμο νέας τοιχοποιίας, επίχρισμα και βάψιμο σύμφωνα με τα παραδοσιακά μοτίβα €9,000
Τοποθέτηση των παλαιών κουφωμάτων (θύρες και παράθυρα) €1,500
Τοποθέτηση νέας υδραυλικής και ηλεκτρικής εγκατάστασης €3,000
Μέτρα ασφαλείας σύμφωνα με την υπάρχουσα νομοθεσία και συγκεκριμένα σχέδιο ασφάλειας και υγείας €2,500
Απομάκρυνση άχρηστων και πλεονάζοντων υλικών €2, 000
Απρόβλεπτα- αρχιτεκτονικά σχέδια και στατικές μελέτες. Αιτήσεις προς τις αρμόδιες αρχές για άδεια και αποκατάσταση των ζημίων €5,000
Προσωρινή στήριξη τοιχοποιίας €3,500 Συνέχισε να επισκέπτεται την οικία της Ενάγουσας για επιθεώρηση και όταν το Μάιο-Ιούλιο 2011 παρατηρήθηκε ότι οι ρωγμές επεκτείνονταν και κατά μήκος και κατά πλάτος, αποτάθηκε στην Πολεοδομική Αρχή για εξασφάλιση άδειας για έργα στήριξης της τοιχοποιίας (σχετικές φωτογραφίες που λήφθηκαν σε διαφορετικές περιόδους κατατέθηκαν ως Τεκμήρια) . Μετά τη λήψη της έγκρισης για προσωρινή στήριξη των τοίχων και για αποφυγή κατάρρευσής τους, έγινε στήριξη υπό την επίβλεψή του Μ.Ε.2 του εξωτερικού τοίχου της κατοικίας που είναι πρόσοψη στο δρόμο με την τοποθέτηση κατά μήκος της πρόσοψης σιδηροδοκών στους εσωτερικούς τοίχους τοποθετήθηκαν συρματόσχοινα που δένουν τους εσωτερικούς τοίχους με αυτούς της στέγης. Αυτό το μέτρο που είναι ακαλαίσθητο, είναι προσωρινό και απέτρεψε την κατάρρευση των τοίχων. Κατά την επαγγελματική του άποψη, αν δεν γίνουν τα όσα ο ίδιος εισηγείται στην Έκθεσή του, τότε το ενδεχόμενο κατάρρευσης των τοίχων είναι βέβαιο, οπότε και το κόστος των επιδιορθώσεων θα είναι αυξημένο και ασύμφορο, πάντα με την προϋπόθεση ότι υπάρχουν συγκεκριμένοι πολεοδομικοί κανονισμοί. Ο Μ.Ε.
σε σχέση με το Τεκμήριο 11, δέσμη φωτογραφιών, ανέφερε ότι το πρόβλημα δημιουργήθηκε από δονήσεις του κομπρεσέρ που άνοιξε το αυλάκι και μετά από το τράβηγμα των χωμάτων για να βγουν ώστε να περάσουν οι μελλοντικές σωλήνες για την υδροδότηση, επειδή τα σπίτια δεν είχαν θεμέλια αλλά στηρίζονταν πάνω σε βράχο, δημιουργήθηκε πρόβλημα. Ο τοίχος πήρε μία κλίση και αντιστηρίχθηκε κατάλληλα, προσωρινά, μέχρι να δοθούν περαιτέρω οδηγίες. Για το πως δημιουργήθηκε το πρόβλημα παρέπεμψε στο Τεκμήριο
Έδειξε συγκεκριμένο σημείο και ανέφερε ότι με το τράβηγμα των χωμάτων έφυγαν πέτρες και μέρος του βράχου, κάτω από το υφιστάμενο δάπεδο της οικοδομής με αποτέλεσμα οι εσωτερικοί τοίχοι να πάρουν μία κλίση που σταδιακά άρχισε να μεγαλώνει. Γι' αυτό τους φώναξε η ιδιοκτήτρια για να γίνει μία μελέτη για να αντιστηριχθούν οι τοίχοι. Πρόβλημα δημιουργήθηκε από την εκσκαφή σε συνδυασμό με τη δόνηση από κομπρεσόρο. Υποδεικνύοντας το Τεκμήριο 13, αναφέρθηκε σε σιδηροδοκούς που φαίνονταν στις φωτογραφίες, , εξηγώντας ότι τοποθετήθηκαν εξωτερικά ενωμένοι με σύρματα στην εσωτερική πλευρά του κτιρίου και στερεωμένοι πάνω σε άλλα υφιστάμενα εσωτερικά, για να σταματήσει η κλίση που πήρε ο τοίχος προς τα έξω. Εξηγώντας το Τεκμήριο 14 ανέφερε ότι οι φωτογραφίες αποτυπώνουν τη στήριξη του εξωτερικού τοίχου, μέσω των σιδηροδοκών, με συρματόσχοινα στα εσωτερικά στοιχεία της οικοδομής, αλλά τόνισε ότι το μέτρο αυτό είναι προσωρινό. Τα Τεκμήρια 15 και 16, ως εξήγησε, δείχνουν επίσης την προσωρινή στήριξη μέσω των συρματόσχοινων που έγιναν διαμέσου του εξωτερικού τοίχου προς τους εσωτερικούς τοίχους και τον τρόπο που στηρίχθηκε προσωρινά ο εξωτερικός τοίχος. Τα συρματόσχοινα περνούν από τον εξωτερικό τοίχο, προς τους εσωτερικούς τοίχους είτε πάνω στα βολίτζια (ξύλινα δοκάρια) στη στέγη. Κατέθεσε επίσης φωτογραφία Τεκμήριο 17, αναφέροντας ότι υπάρχουν σημεία του σπιτιού όπως ο βράχος που είχε φύγει που έπρεπε να συμπληρωθεί από κατασκευή από μπετόν και όχι από επιχωμάτωση. Είχε απομακρυνθεί υλικό το οποίο ήταν σταθερό όπως ο βράχος και άρα έπρεπε να γίνει μία κατασκευή από μπετόν, ούτως ώστε να συμπληρωθούν με μπετόν τα κενά που δημιούργησε η εκσκαφή, κάτω από τον εξωτερικό τοίχο. Το άνοιγμα των αυλακιών σύμφωνα με τις φωτογραφίες που έλαβε έγινε στο σύνορο του τοίχου. Για να επιβεβαιώσει τον ισχυρισμό του ότι στη συνέχεια κατόπιν υποδείξεών του, το αυλάκι ανοίχθηκε στο κέντρο του δρόμου, αναφέρθηκε και σε άλλη φωτογραφία, το Τεκμήριο 19, την οποία αποτύπωσε ο ίδιος. Το μηχανικό μέσο με το οποίο έγινε η εκσκαφή, είναι ειδικό μηχάνημα που φαίνεται στη φωτογραφία. Ζημίες μπορούσαν να γίνουν ακόμη και αν η εκσκαφή γινόταν στο μέσο του δρόμου, αλλά στη συγκεκριμένη περίπτωση, έγινε αφαίρεση υλικού κάτω από την εξωτερική τοιχοποιία, η οποία δεν συμπληρώθηκε με κάποιο κατάλληλο υλικό, όπως είναι το μπετόν, αλλά με μία απλή επιχωμάτωση. Αντεξεταζόμενος από την ευπαίδευτη συνήγορο για την Εναγόμενη 1, ανέφερε κυρίως τα ακόλουθα: -Μπορεί να ασκεί και αρχιτεκτονική εργασία κάτι που δικαιούνται όσοι έλαβαν πτυχίο πολιτικού μηχανικού πριν από το
- Δεν ήταν η πρώτη φορά τον Αύγουστο του 2009 που επισκέφθηκε την κατοικία της Ενάγουσας. Την γνώριζε από πιο παλιά (για 16 χρόνια) γιατί ενοικίαζε διαμέρισμα στην πολυκατοικία της στη Λάρνακα και κάποτε τον καλούσε για επίσκεψη και καφέ εκεί. Δεν υπήρχε κάποιος λόγος όμως για να έβγαζε κάποια φωτογραφία προηγουμένως. - Η κατοικία της Ενάγουσας μπορεί να ήταν και 150 χρονών και στη Χοιροκιτία υπάρχουν και άλλες διατηρητέες οικοδομές. Για να ανακαινίσει κάποιος μια διατηρητέα κατοικία, συμβουλεύεται το αρμόδιο τμήμα της Πολεοδομίας και αποφάσιζε αυτό κατά πόσο το σπίτι είναι διατηρητέο για να δώσει σχετικές άδειες ή να επιτρέψει να γίνουν επεμβάσεις. Την ύπαρξη ρωγμών δεν την διαπίστωσε στις 17/8/09, αλλά το Σεπτέμβριο του ίδιου έτους. - Του υποδείχθηκαν οι φωτογραφίες Τεκμήρια 9Α-9Ε. Σε υποβολή της συνηγόρου ότι το καφέ στον τοίχο υποδείκνυε υγρασία, δέχθηκε ότι είναι σημάδια κάποιας υγρασίας, αλλά εξήγησε ότι ότι η υγρασία δεν μπορεί να δημιουργήσει ρωγμές, αλλά μόνο κάποιου είδους «τρίχωμα» πάνω στον τοίχο. - Όταν ερωτήθηκε με βάση και το Τεκμήριο 17 εάν η κατοικία της Ενάγουσας ήταν επαρκώς συντηρημένη ή όχι, ανέφερε ότι μπορεί να ήθελε επισκευή η εξωτερική πόρτα ή να μην ήταν επαρκώς συντηρημένοι οι τόιχοι, αλλά δεν υπήρχε άνοιγμα τρύπας κάτω από την πόρτα, Αρνήθηκε ότι το κούφωμα δεξιά κάτω από την πόρτα στο Τεκμήριο 17, ήταν ένδειξη κακής συντήρησης της οικίας, αφού από όσα θυμάται το κούφωμα δεν υπήρχε πριν να ανοιχθούν τα αυλάκια. Μπορεί οι επισκέψεις του παλαιότερα να μην ήταν επαγγελματικού χαρακτήρα, αλλά αν έβλεπε κάτι, ως πολιτικός μηχανικός που είναι, θα συμβούλευε την ιδιοκτήτρια ότι θα έπρεπε να έκανε τις αναγκαίες επιδιορθώσεις. - Όταν του ζητήθηκε να υποδείξει σε ποια σημεία στη φωτογραφία Τεκμήριο 13 φαίνεται η μετακίνηση ή καθίζηση των τοίχων, ανέφερε ότι η κλίση δεν φαίνεται από την εξωτερική πλευρά στη φωτογραφία. Σε σχέση με κάποιες τριχώσεις στα δεξιά του τοίχου, ανέφερε ότι είναι κάποιο είδος ρωγμής που μπορεί να οφείλεται και στον σουβά. Όταν του υποβλήθηκε ότι φαίνονται σημεία εισροής νερού στο σπίτι, ανέφερε ότι δεν είχε η ιδιοκτήτρια κάποιο παράπονο ή νύξη για υγρασία στο σπίτι της. Αν υπήρχε εισροή του νερού από εκείνο το σημείο θα έπρεπε να στάζει το σπίτι. - Έπρεπε να ληφθούν έγκαιρα κάποια μέτρα σε συνεννόηση με το Τμήμα Πολεοδομίας. - Σε υποβολή ότι ο κατέρρεε ο τοίχος θα συμπαρέσυρε και τα δοκάρια, εξήγησε ότι για πέσει ένας τοίχος πρέπει να εξασκείται πίεση από πάνω ή να χαθεί η θεμελίωση από κάτω. - Tο ουσιώδες δεν ήταν το εάν τα μηχανήματα εκσκαφής και συμπίεσης ήταν βαριάς χρήσης, αλλά το ότι μέρος του θεμελίου του βράχου είχε υποχωρήσει και είχε φύγει κάτω από τον τοίχο. - Ο ίδιος είχε δει τα αυλάκια και τα προσδιόρισε σε 50-60 cm πλάτος και 40-50 cm βάθος, πιθανόν και 60 cm. - Δεν γνωρίζει πόσα μέτρα εκσκαφών έγιναν και αν είχε υποβληθεί άλλο παράπονο από αυτό της Ενάγουσας. Τα αυλάκια όμως από όσα είδε σε άλλες φωτογραφίες, μετά από τις παρατηρήσεις στις οποίες ο ίδιος προέβηκε, δεν ανοίχθηκαν κοντά στους τοίχους αλλά στη μέση των δρόμων. Έπρεπε να τοποθετηθεί σκυρόδεμα, διότι σε μελλοντική επιδιόρθωση της τοιχοποιίας αυτής, πρέπει να στηριχτεί η στέγη από μέσα με σκαλωσιές, να αφαιρεθεί ολόκληρη η τοιχοποιία, να γίνει θεμέλιο κάτω από τη νέα τοιχοποιία και μετά να ξαναχτιστεί ο τοίχος. Ο τοίχος τη δεδομένη στιγμή δεν μπορεί να επιδιορθωθεί, αλλά πρέπει να κατεδαφιστεί. Από τη στιγμή που έγινε ζημία και ο τοίχος πήρε κλίση, για να επιδιορθωθεί ο τοίχος πρέπει να στηριχθεί η στέγη από μέσα, να αφαιρεθεί ο τοίχος, για να τοποθετηθεί θεμέλιο για να μπορεί να χτιστεί. - Η κοστολόγηση των εργασιών βασίστηκε στην πείρα του. Δέχθηκε ότι θα έπρεπε να γίνει και μία στατική μελέτη, η οποία κοστολογείται σε €3,000 και ο Μ.Ε 2 δεν θα ήθελε να επιβαρύνει την ιδιοκτήτρια. Ανάφερε ότι οι τιμές που αναφέρονται στην Έκθεσή του Τεκμήριο 12 είναι συγκρατημένες τιμές σε σχέση με την εργασία που πρέπει να γίνει. Υπάρχει δε και ο παράγοντας του ότι το κτίριο είναι διατηρητέο και μπορεί με τις απαιτήσεις που θα έχει η Πολεοδομία να αυξηθεί το κόστος. Υπάρχουν κανονισμοί στις περιπτώσεις των διατηρητέων κτιρίων που οι πολιτικοί μηχανικοί ή εργολάβοι δεν μπορούν να κάμουν εκείνο που θέλουν αλλά βασικά ότι θέλει η σχετική Υπηρεσία διατηρητέων. -Σε σχέση με την αναφορά σε ζημίες €2,500 ανέφερε ότι αφορά κανονισμούς και σχέδιο ασφάλειας και υγείας σε εργοτάξια. Εξηγώντας γιατί ενώ εκτιμούνταν €3,500 για μέτρα προσωρινής στήριξης, καταβλήθηκαν αρκετά λιγότερα (συνολικά €1,897.50), ανέφερε ότι στη δεδομένη περίπτωση η ιδιοκτήτρια βρήκε εταιρεία που μπορούσε να κάνει την εν λόγω εργασία με λιγότερα χρήματα. Όταν του υποβλήθηκε και ότι οι υπόλοιπες τιμολογήσεις είναι υπερβολικές και υπερτιμημένες ανέφερε ότι παρόμοια εργασία στο χωριό Κάτω Δρυς στοίχισε €500,000 και αφορούσε 4-5 δωμάτια με κατασκευή από μπετόν πιο κάτω. Εξήγησε επίσης ότι όταν ξεκινήσει μία εργασία δεν μπορεί να γνωρίζει κάποιος ποια προβλήματα θα παρουσιαστούν, προπάντος όταν η οικοδομή είναι διατηρητέα. Είθισται σε τέτοιες περιπτώσεις να ζητείται κάτι επιπλέον από τον ιδιοκτήτη γιατί υπάρχει ένας κίνδυνος για κάποιο επιπλέον κόστος για απρόοπτα. Η κοστολόγηση, όπως αναφέρθηκε είναι συγκρατημένη και αυτό το ανέφερε και έχοντας εμπειρία σε εργασίες επιμετρητή ποσοτήτων. Το ποσό δε των €49,000 μπορεί και να μην είναι αρκετό για τις εργασίες που πρέπει να γίνουν. Σε υποβολή ότι η κατοικία της Ενάγουσας δεν υπέστηκε ζημία από τις εργασίες του Τμήματος Υδάτων, αλλά λόγω φυσικής φθοράς, ουσιαστικά το αμφισβήτησε, αναφέροντας ότι θα είχε ειδοποιηθεί σχετικά αν υπήρχε τέτοιο ζήτημα. Μ.Ε.3 XXXXX Τρύφωνος Η Μ.Ε.3 XXXXX Τρύφωνος εργάζεται στο Τμήμα Πολεοδομίας και Οικήσεως στον τομέα Διατήρησης και Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Τα καθήκοντα της είναι η παρακολούθηση των έργων που εκτελούνται για αναπαλαίωση παραδοσιακών οικοδομών, η έκδοση πολεοδομικών αδειών και συναινέσεων για αυτά τα κτήρια και η επιχορήγηση ποσών για την αναπαλαίωση των κτηρίων αυτών. Υποδείχθηκε σε αυτήν το Τεκμήριο 20 που ήταν Τεκμήριο προς αναγνώριση, επιστολή 19/8/
Δέχθηκε ότι εκδόθηκε από το Τμήμα της. Η επιστολή ως αναφέρεται αφορούσε προσωρινές στηρίξεις της παραδοσιακής οικοδομής για να μην καταρρεύσει, η οποία είχε κηρυχθεί διατηρητέα παλαιότερα και στάλθηκε επιστολή από τον μελετητή του έργου προς το Τμήμα τους με την οποία ζητούνταν προσωρινά μέτρα στήριξης και δόθηκε έγκριση, η οποία σήμαινε ότι δινόταν έγκριση για άμεση στήριξη της οικοδομής, βάσει και φωτογραφικού υλικού που τους προσκομίστηκε και αποδείκνυε ότι η οικοδομή ότι δεν ήταν σε πολύ καλή κατάσταση και χρειαζόταν άμεση στήριξη. Αντεξεταζόμενη από την ευπαίδευτη συνήγορο του Εναγόμενου 1, δέχθηκε ότι η πρώτη φορά που έλαβε επιστολή από την Ενάγουσα ήταν στις 8/8/2011 και ότι ο φάκελος που η ίδια είχε στην κατοχή της ανοίχθηκε μετά τη λήψη της επιστολής. M.Υ.1 1 XXXXX Βασιλειάδης Ο πρώτος μάρτυρας για την Εναγόμενη 1, XXXXX Βασιλειάδης, ως ανέφερε, είναι Τεχνικός Μηχανικός στο Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων από το
Γύρω στις 22/7/2009, συνεργείο του Κλάδου Κατασκευών του Γραφείου του ξεκίνησε το έργο της αντικατάστασης του υδρευτικού δικτύου της Κοινότητας Χοιροκιτίας. Το έργο προγραμματίστηκε κι εκτελέστηκε σε 4 φάσεις. Κύριος στόχος της διευθέτησης ήταν ο καλύτερος συντονισμός των εργασιών αντικατάστασης (σε σχέση με την επιδιόρθωση του πλακοστρώτου) και η αποφυγή πρόσθετης ταλαιπωρίας των κατοίκων. Η ολική δαπάνη εκτιμήθηκε στις €290,460 και 1/10 του ποσού καταβλήθηκε από την Κοινότητα Χοιροκιτίας. Σε συνεννόηση με την Επαρχιακή Διοίκηση Λάρνακας και το Κοινοτάρχη Χοιροκιτίας αποφασίστηκε ότι σε περιοχές όπου κάτω από το πλακόστρωτο υπήρχαν επιπλέον στρώσεις ασφάλτου και πλακοστρώτου, θα τοποθετείτο υλικό επίχωσης crusher run, μέρος του οποίου θα αφαιρείτο αργότερα για την τοποθέτηση του πλακοστρώτου. Το Συνεργείο του Γραφείου του προχώρησε σε αποπεράτωση των εργασιών που αφορούσαν τις εργασίες αντικατάστασης των αγωγών και οι Τεχνικές Υπηρεσίες της Επαρχιακής Διοίκησης Λάρνακας προχώρησαν, μετά από προκήρυξη της σχετικής προσφοράς στην επανόρθωση του πλακοστρώτου ανά περιοχή που ολοκληρωνόταν. Λόγω της υφιστάμενης κατάστασης το συνεργείο του Τμήματος Υδάτων προχωρούσε στην εκσκαφή αυλακιού, τοποθέτηση άμμου, αγωγού, συμπίεση/επιχωμάτωση σε μήκος περί τα 24 μέτρα ημερησίως και παρόλο που η διαδικασία ήταν χρονοβόρα και δαπανηρή διασφάλιζε συνεχή πρόσβαση στις οικοδομές, αφού δεν έμεναν ανοικτά αυλάκια κατά τη διάρκεια της νύχτας. Αφού γινόταν η εκσκαφή, η τοποθέτηση του υλικού επίχωσης και του αγωγού, γινόταν στη συνέχεια η επιχωμάτωση του υπόλοιπου βάθους του αυλακιού με κατάλληλα υλικά τα οποία τοποθετούνταν σε στρώσεις, καταβρέχονταν και συμπυκνώνονταν αυθημερόν με δονούμενο συμπιεστή χεριού. Τα αυλάκια είχαν βάθος 90-110 cm, ενώ τα μηχανήματα που χρησιμοποιήθηκαν για την επιχωμάτωση ήταν ελαφρού τύπου. Γύρω στον Οκτώβριο του 2009, ο Κοινοτάρχης Χοιροκιτίας τους απέστειλε επιστολή του δικηγόρου της Ενάγουσας ημερομηνίας 9/10/2009, με την οποία ισχυριζόταν ότι προκλήθηκαν ζημίες στην οικία της λόγω των έργων του Τμήματος Υδάτων. Το Τμήμα έμεινε έκπληκτο γιατί τα έργα εκτελούνταν με δέουσα προσοχή, είχαν σκαφθεί πέραν των 2,000 μέτρων και ουδέποτε υπήρχε πρόβλημα ή παράπονο πλήν από την Ενάγουσα. Η Ενάγουσα δεν ήταν ποτέ εκεί κατά τη διεξαγωγή των εργασιών και το σπίτι της ήταν πάντα κλειστό. Ουδέποτε είχαν δει το εσωτερικό του. Η ανόρυξη του αυλακιού έγινε εντός του δημόσιου δρόμου και σε καμία περίπτωση δεν έγινε επέμβαση στα θεμέλια της οικοδομής. Εάν γινόταν επιδιόρθωση θα ήταν εμφανής. Καταχωρήθηκαν ως Τεκμήρια δύο φωτογραφίες (Τεκμήριο 22) που ως αναφέρεται σε αυτές απεικονίζουν την πρόσοψη της οικοδομής ως είναι σήμερα και όπου φαίνεται η πρόσοψη της κατοικίας και η αποκατάσταση του δρόμου με πλακόστρωτο, όπου κατά τον Μ.Ε.2 1 δε φαίνεται καμία κακοτεχνία. Κατάθεσε επίσης 4 φωτογραφίες σε δύο έντυπα ως Τεκμήριο 23 που δείχνουν τα έργα που γίνονταν τότε στη Χοιροκιτία. Η επιχωμάτωση έγινε σύμφωνα με τις ισχύουσες προδιαγραφές, το υλικό τοποθετείτο σε στρώσεις, καταβρεχόταν και συμπιεζόταν κατάλληλα με δονούμενο συμπιεστή. Σαν τελική στρώση τοποθετείτο υλικό crusher run, εξαιρετικό υλικό με υψηλή αντοχή πάχος 20 εκ. το οποίο θα τοποθετείτο από τις Τεχνικές Υπηρεσίες της Επαρχιακής Διοίκησης Λάρνακας. Πέραν των όσων αναφέρει στη Γραπτή του Δήλωση, ανέφερε στο Δικαστήριο τα ακόλουθα: - Εργάζεται στο Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων από το
Για την οικία της Ενάγουσας δεν έχει κατ' ιδίαν υπόψη το εσωτερικό της οικοδομής, αφού πάντοτε ήταν κλειστή κατά τη διάρκεια των εργασιών. - Την κύρια ευθύνη για το έργο είχε το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων. Συνεννόηση με την Επαρχιακή Διοίκηση, τον Κοινοτάρχη και το Κοινοτικό Συμβούλιο γινόταν γιατί η συνεισφορά για το έργο ήταν από κοινού, και για όλες οι αποφάσεις που λαμβάνονταν για τη στρώση με υλικό crusher run λαμβάνονταν υπόψη οι Τεχνικές Υπηρεσίες. Χρησιμοποιήθηκαν ελαφριά μηχανήματα, χωρίς καδένες, γιατί το πλάτος του δρόμου ήταν μικρό. - Γενικά στο όλο έργο αυτό είχαν γίνει πέραν των 2 χιλιάδων τρεχούμενων μέτρων εκσκαφών για τοποθέτηση αντικατάσταση του υδρευτικού δικτύου της κοινότητας. - Δεν διατυπώθηκε άλλο παράπονο σε σχέση με το έργο πλην του συγκεκριμένου παραπόνου. Ο λόγος για τον οποίο αποφασίστηκε μαζί με την Επαρχιακή Διοίκηση και το Κοινοτικό συμβούλιο η επίστρωση του αυλακιού ήταν γιατί δεν μπορούσε άμεσα να τοποθετηθεί πλακόστρωτο, γιατί αυτή η εργασία θα γινόταν από τις Τεχνικές Υπηρεσίες του Επάρχου Λάρνακας κι επειδή το crusher run ήταν ειδικό για να μη δημιουργούνται ρωγμές ή εισροές ή ανωμαλίες στο οδόστρωμα. Τα αυλάκια είχαν βάθος από 90 cm - 110 cm ενώ το ενδεδειγμένο βάθος στις πλείστες κοινότητες για τέτοιες εργασίες αντικατάστασης του υδρευτικού δικτύου. Γνωρίζει την κατοικία της Ενάγουσας εξωτερικά. Επειδή είναι πέραν των 100 χρόνων, στον ιστορικό πυρήνα του χωριού, έχει τη φυσική της φθορά, τόσο στα περιτοιχίσματα όσο και στα παράθυρα και η κατάσταση φαίνεται και στις φωτογραφίες. Αντεξεταζόμενος από την Ενάγουσα, ανέφερε τα εξής: - Eπέμενε ότι στο Τεκμήριο 22 φαίνεται η πρόσοψη της κατοικίας της Ενάγουσας. μετά την αποπεράτωση των εργασιών. Συγκρίνοντας τις δύο πόρτες που φαίνονται στο Τεκμήριο 17 και Τεκμήριο 22, ανέφερε ότι υπήρχε χρονική απόσταση δύο χρόνων και πιθανόν να είχαν γίνει οι ανάλογες επιδιορθώσεις. - Όταν επισκέφθηκε πριν ενάμιση μήνα από την ημερομηνία κατά την οποία έδιδε μαρτυρία την κατοικία, φαίνονταν κάποια εξωτερικά στηρίγματα. Οι φωτογραφίες Τεκμήρια 21 και 22 λήφθηκαν το 2011, όταν κλήθηκε το Τμήμα Υδάτων κλήθηκε να απαντήσει σε επιστολή. Στο Τεκμήριο 23 στις φωτογραφίες δεν φαίνεται η κατοικία της Ενάγουσας, αλλά κατατέθηκαν για να επιδειχθεί η μεθοδολογία που ακολουθήθηκε στο Δικαστήριο. - Με βάση τις 4 φωτογραφίες, πριν την εκσκαφή γινόταν κοπή του πλακόστρωτου με μηχανή για να μην προκληθούν περαιτέρω ζημιές και όταν τοποθετείτο η άμμος γινόταν η συμπίεση των αυλακιών με δονούμενο συμπιεστή χειροκίνητο και ότι μετά την αφαίρεση των 20 εκατοστών του crusher run ερχόταν και τοποθετείτο το υλικό για κάλυψη του πλακόστρωτου. - Εμπλεκόμενοι στο έργο ήταν και η Επαρχιακή Διοίκηση και το Κοινοτικό Συμβούλιο με τη συνεισφορά του (10%). Όταν μέσω του Κοινοτάρχη Χοιροκιτίας ήρθε σε γνώση του η επιστολή από το δικηγόρο της Ενάγουσας ημερομηνίας 9/10/2009 απάντησε το Τμήμα Υδάτων στον Κοινοτάρχη ότι η μεθοδολογία που ακολουθείται είναι η ίδια για όλα τα έργα. Οι εργασίες γίνονταν σε δημόσιο χώρο και το βάθος της εκσκαφής δεν ήταν τέτοιο που να δικαιολογούσε τέτοιες ζημίες. - Τις επιστολές προς τον Κοινοτάρχη Χοιροκιτίας τις απέστελλε κάποιος XXXXX Νεοκλέους, Επαρχιακός Μηχανικός, ο ίδιος λάμβανε γνώση αλλά δεν τις ετοίμαζε εκείνος. Η οικία ήταν κλειστή κατά τη διάρκεια των εργασιών και όσες φορές ο ίδιος ήταν παρών δεν είδε κάποιο από τους ιδιοκτήτες να ήταν παρών. Ήταν εκεί καθημερινά, 3 από τις 5 μέρες τις εβδομάδας, Δεν εισήλθε στην κατοικία αλλά πέρασε από την πρόσοψή της όταν διατυπώθηκε παράπονο. - Δεν θυμάται σε ποια οδό βρίσκεται η κατοικία της Ενάγουσας. - Ήταν ένας από τους εμπλεκόμενους στο Τμήμα του, τέταρτος τη τάξει σε σχέση με το έργο, αλλά δεν θυμάται αν ήταν παρών όταν γινόταν το άνοιγμα των αυλακιών μπροστά από την πρόσοψη της κατοικίας της Ενάγουσας. - Όταν ρωτήθηκε γιατί όταν γίνονταν εκσκαφές στο σημείο που ήταν το σπίτι της Ενάγουσας αυτές γίνονταν μπροστά από αυτό ενώ στη συνέχεια άλλαξαν πορεία και γίνονταν στη μέση του δρόμου, εξήγησε ότι λαμβάνονται υπόψη και οι υφιστάμενες υπηρεσίες, π.χ. ηλεκτρικό ρεύμα, τηλεφωνία, σωλήνα του νερού, ακόμα και όμβρια ύδατα. Δεν μπορούσε όμως συγκεκριμένα να προσδιορίσει τις υπηρεσίες που οδήγησαν το τμήμα να σκάψει μπροστά από την οικία της Ενάγουσας. Πριν από την εκσκαφή καλούνται οι σχετικές υπηρεσίες και γινόταν σχετική υπόδειξη με αποστολή αλληλογραφίας (την οποίαν όμως δεν παρουσίασε). - Όταν του υποβλήθηκε ότι η πορεία άλλαξε όταν έγιναν παρατηρήσεις επί τόπου από το XXXXX Παπαδόπουλο, απάντησε ότι σε πολλές περιπτώσεις η εκσκαφή έγινε στην πρόσοψη των υφιστάμενων περιτοιχισμάτων, ενώ σε άλλες περιπτώσεις η εκσκαφή γινόταν στη μέση του δρόμου. Ο ίδιος δεν θυμάται αν είδε το αυλάκι που ανοίχθηκε μπροστά από το σπίτι της Ενάγουσας επειδή δεν γίνονταν εκσκαφές για μεγάλα μήκη πέραν των 20-25 μέτρων, για να κλείνουν τα αυλάκια αυθημερόν. Όταν του υποδείχθηκε ότι μέρος της κατοικίας αφέθηκε να αιωρείται, ανέφερε ότι ο ίδιος είδε φωτογραφίες, αλλά το βάθος της εκσκαφής δεν ήταν τέτοιο που να δικαιολογείται κάποια ζημία, ακόμη και αν υπήρχε διατάραξη και ότι σε άλλες κατοικίες στις οποίες έγινε εκσκαφή στην δεν έγινε οποιαδήποτε ζημιά. - Δέχθηκε ότι αν υπήρχε μία νεροποντή και δεν γίνονταν σωστά οι επιχωματώσεις συμπίεσης, μπορεί να δημιουργούνταν καθιζήσεις αλλά διευκρίνισε ότι ο στόχος ήταν η σφράγιση του αυλακιού αυθημερόν για την αποφυγή αυτών των προβλημάτων. Όταν του υποβλήθηκε ότι η ζημία έγινε πριν την επιχωμάτωση όταν άνοιξαν τα αυλάκια, ανέφερε ότι η κοπή του πλακόστρωτου έγινε με κόπτη και μηχανή, με ελαφρού τύπου μηχάνημα εκσκαφής. Το συγκεκριμένο βάθος της εκσκαφής ήταν τέτοιο το οποίο δεν μπορούσε να προκαλέσει τέτοιου είδους ζημιές και η επανόρθωση του αυλακιού. Ως Τεχνικός, θεωρεί ότι διασφαλίστηκε στο μεγαλύτερο βαθμό η αποφυγή οποιωνδήποτε ζημίων. Πέρασαν με τον ίδιο τρόπο κοντά και σε άλλες κατοικίες της ίδιας χρονολογίας. Όπου μπορούσαν οι εκσκαφές γίνονταν στο μέσο του δρόμου και όπου όχι, η εκσκαφή γινόταν με δέουσα προσοχή μπροστά από τις κατοικίες. Στόχος ήταν να μη δημιουργηθεί οποιοδήποτε πρόβλημα. Αντεξεταζόμενος από τους ευπαίδευτους συνήγορους των Εναγομένων 2: - συμφώνησε ότι η συνεννόηση μεταξύ Εναγομένων 1 και Εναγομένων 2 δεν αφορούσε τη μεθοδολογία των έργων, αλλά για τον τρόπο αποπεράτωσης των εργασιών. Η συνεισφορά του Κοινοτικού Συμβουλίου ήταν οικονομική αλλά και συμμετοχή στις αποφάσεις που παίρνονταν για καλύτερη πρόσβαση στις υποδομές στη διάρκεια της νύχτας για να μη μένουν ανοιχτά αυλάκια. Ο Κοινοτάρχης ήταν παρών μεν, αλλά η παρουσία του ήταν συμβουλευτική ή αν υπήρχαν εισηγήσεις για καλύτερη διακίνηση του κόσμου. Μ.Υ.1 2 XXXXX Κωνσταντίνου Ο εν λόγω μάρτυρας, ανέφερε ότι εργάζεται ως Πολιτικός Μηχανικός στο Τμήμα Δημοσίων Έργων. Έχει σχετική πείρα από το 1991 όταν και ολοκλήρωσε τις σπουδές του. Υπήρξε εκτελεστικός μηχανικός και τα τελευταία 2 χρόνια είναι Επαρχιακός Μηχανικός Λάρνακας. Επισκέφθηκε μία φορά την οικία της Ενάγουσας το Σεπτέμβριο του
Του φάνηκε αρκετά παλιά με αρκετά προβλήματα όσον αφορά τη συντήρησή της. Ειδικά στα κουφώματα, πόρτες-παράθυρα όπως και στην οροφή, φαίνεται να έχει κάποια προβλήματα. Βλέποντας την πρόσοψη και τον πλάγιο τοίχο του κτιρίου, δεν διαπίστωσε καθίζηση ή να γέρνει η τοιχοποιία. Βλέποντας το Τεκμήριο 13, τοίχο της οικοδομής, που αποτελείτο από 2 τμήματα, αναφέρθηκε σε τμήμα στα δεξιά που είναι κατασκευασμένο από σκυρόδεμα που έχει αποσαθρωθεί λόγω διάβρωσης και από τις καιρικές συνθήκες και σε εστία όπου δημιουργούνται συνθήκες εισχώρησης νερού εντός της οικίας. Υπάρχουν επίσης οπές μεταξύ λαμαρίνας και τοίχου και οροφής. Από εκείνο το σημείο εισχωρεί υγρασία εντός της οικίας. Έδειξε το Τεκμήριο 16 αναφέροντας ότι υπάρχει ροή εντός της οικίας. Από ό,τι εξήγησε, σε οικίες παλαιότερα χρησιμοποιούνταν κορμοί δέντρων με σκοπό να κρατούν το βάρος της οροφής ή του επόμενου πατώματος αν υπάρχει, αλλά όχι για στήριξη τοίχου που γέρνει αφού αν χτιστεί τοίχος σε «βολίτζι» αφού αυτό δεν αντιστέκεται στο βάρος του τοίχου και θα το συμπαρασύρει. Για τη στέγη μπορούν να χρησιμοποιηθούν δοκοί («βολίτζια»). Αντεξεταζόμενος, ανέφερε ότι η οικία βρίσκεται στο κέντρο του χωριού. Επισκέφθηκε το Σεπτέμβριο του 2016 όταν του ζητήθηκε αυτό από το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων να κρίνει κατά πόσον η οικία υπέστηκε βλάβες. Ερωτώμενος αν υπέβαλε κάποια έκθεση, ανέφερε ότι έστειλε προκαταρκτική επιστολή στη διευθύντριά του αλλά δεν την κατέθεσε στο Δικαστήριο. Η άποψη του ήταν ότι δεν εντοπίστηκε καθίζηση ή να γέρνει η οικία. Δεν είδε να μπαίνει νερό από το μέρος της οροφής που είναι από σκυρόδεμα. Είχε οπτική επαφή και όσα είδε φαίνονται και επί τόπου. Η οικία χρήζει συντήρησης για πόρτες- παράθυρα και οροφή. Σε εξωτερικούς τοίχους δεν παρατήρησε ρωγμάτωση. Γνωρίζει ότι για να γίνει συντήρηση διατηρητέας οικοδομής, πρέπει να γίνει Έκθεση προς το Τμήμα Πολεοδομίας, να δοθεί η μεθοδολογία συντήρησης, τα υλικά που θα χρησιμοποιηθούν και μετά από την έγκριση να γίνει αποκατάσταση. Δέχθηκε ότι ζητήθηκε άδεια από την πολεοδομική αρχή για μέτρα προσωρινής προστασίας - στήριξης της κατοικίας. Δέχθηκε επίσης, υπό την ιδιότητά του ως εμπειρογνώμονας ότι αν υπάρχει κτίριο που στηρίζεται σε πέτρα χωρίς θεμέλια και υπάρχει εκσκαφή από κάτω, τότε μπορεί να υπάρξει ζήτημα ρωγμών καθίζησης ή μετακίνησης του μέρους, ανάλογα με το βαθμό επηρεασμού. Μ.Υ.2 1 XXXXX Ιωάννου Ο Μάρτυρας Υπεράσπισης Εναγομένων 2 αρ. 1, XXXXX Ιωάννου, Πρόεδρος κατά τον ουσιώδη χρόνο του Κοινοτικού Συμβουλίου Χοιροκιτίας (ήταν από το 1989), ανέφερε τα ακόλουθα: -Το Κοινοτικό Συμβούλιο δεν είχε καμία εμπλοκή στον τρόπο διεξαγωγής των εργασιών, αφού αποκλειστική ευθύνη είχε το Τμήμα Υδάτων - Το θέμα της αλλαγής των αμμοσωλήνων ύδρευσης του νερού ξεκίνησε από πολύ παλιά και ο ίδιος είχε προβεί σε σχετικές επανειλημμένες οχλήσεις στο Υπουργείο Γεωργίας, Φυσικών Πόρων και Περιβάλλοντος. Κατέθεσε επιστολή ημερομηνίας 2/10/2006 (Τεκμήριο 24) με την οποία καλείτο το Κοινοτικό Συμβούλιο να προέβαινε σε σχετική κάλυψη του κόστους επιδιορθώσεων όπως και επιστολή 28/12/2006 σε σχέση με σύσκεψη στην οποία προήδρευσε ο Υπουργός Γεωργίας και στην οποία θα συζητούνταν προβλήματα της κοινότητας (Τεκμήριο 25). - Σε συνεδρία 8/1/2007 το Κοινοτικό Συμβούλιο κατέληξε ότι θα έπρεπε να γινόταν αντικατάσταση των σωλήνων (κατατέθηκε σχετικά το Τεκμήριο 26) - Μετά από διαβουλεύσεις, συμφωνήθηκε ότι θα γινόταν το έργο και θα κάλυπτε το 1/10 του ποσού από την Κοινότητα. Κατέθεσε ως Τεκμήριο 27 επιστολή 23/2/2009 του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων. - Στις 20/7/2009 ως φαίνεται σε επιστολή ημερομηνίας 22/7/2009 (Τεκμήριο 28) ξεκίνησαν εργασίες για αντικατάσταση των σωλήνων που ήταν από αμίαντο με πλαστικές σωλήνες. - Το Τμήμα Υδάτων για καλύτερο συντονισμό των εργασιών αντικατάστασης ήταν σε συνεννόηση με τον Έπαρχο Λάρνακας και σε επιστολή 3/8/2009 προς τον 'Επαρχο γινόταν γενική περιγραφή του έργου. Στην εν λόγω επιστολή γινόταν και αναφορά για την αντικατάσταση των υδρομετρητών. H επιστολή κατατέθηκε ως Τεκμήριο
- Ενώ διεξάγονταν οι εργασίες, η Ενάγουσα τον επισκέφθηκε παραπονούμενη για τις εργασίες έξω από το σπίτι της. Της ανέφερε ότι το Κοινοτικό Συμβούλιο δεν εμπλεκόταν στη διεξαγωγή των εργασιών αλλά θεώρησε ορθό να ενημερώσει το Τμήμα Υδάτων, επικοινωνώντας την επόμενη μέρα με τον Επαρχιακό Μηχανικό του Τμήματος κ. XXXXX Κλεάνθους και με την κα XXXXX Τσιάτταλου του Έπαρχου Λάρνακας, που ήταν αναμεμειγμένος στο συντονισμό των εργασιών και τους μετέφερε όσα του είχε πει η Ενάγουσα. - Με έκπληξη έλαβε επιστολή ημερομηνίας 29/09/2009 από το δικηγόρο της Ενάγουσας με επισυνημμένη έκθεση. Δεν γνωρίζει γιατί αυτή στάλθηκε στο Κοινοτικό Συμβούλιο, αφού εκείνος εξήγησε στην Ενάγουσα ότι δεν ήταν αρμόδιο για την εκτέλεση των εργασιών. Σε κάθε περίπτωση προώθησε την επιστολή με άλλη δική του επιστολή (Τεκμήριο 30) - Την ίδια μέρα επικοινώνησε με το Τμήμα Υδάτων καθώς και με τις Τεχνικές Υπηρεσίες της Επαρχιακής Διοίκησης Λάρνακας και συγκεκριμένα με την XXXXX Τσιάτταλου στις Τεχνικές Υπηρεσίες και το XXXXX Βασιλειάδη που του ανέφεραν ότι μετά από επί τόπου επίσκεψή τους, η οικία της Ενάγουσας δεν υπέστη ζημία. - Και ο ίδιος σε επίσκεψή του στην οικία της Ενάγουσας δε διαπίστωσε πρόβλημα στο εξωτερικό της οικίας την οποίαν και γνωρίζει καλά. Από προσωπική του γνώση και ως απλός παρατηρητής που είναι δεν του φάνηκε να έγινε καμία αλλαγή στο εξωτερικό της οικίας, η οποία αν και διατηρητέα δεν έχει σχέση η εξωτερική του μορφή με τα άλλα διατηρητέα του χωριού, αφού είναι σοβατισμένο με τσιμεντοσοβά και δε φαίνεται η πέτρα. - Ο ίδιος έλαβε απάντηση ημερομηνίας 20/10/2009 μαζί με φωτογραφίες (κατατέθηκε ως Τεκμήριο 31) στην οποία του αναφερόταν ότι η οικία της Ενάγουσας δεν υπέστη ζημία - Το Κοινοτικό Συμβούλιο δεν έχει τις τεχνικές γνώσεις και το προσωπικό για να αναλάβει τις εργασίες, οι οποίες και γίνονταν από το Τμήμα Υδάτων. Ο ίδιος δεν έδωσε οδηγίες για τον τρόπο εκτέλεσης των εργασιών, αφού ούτε τις γνώσεις, ούτε την αρμοδιότητα είχε. - Όπως τον ενημέρωσε το Τμήμα Υδάτων, η εκτέλεση της εργασίας ολοκληρώθηκε στις 31/12/2009 (Τεκμήριο 32). - Κατά τον ίδιο οι Εναγόμενοι 2 δεν φέρουν οποιαδήποτε ευθύνη. Αντεξεταζόμενος, δέχθηκε ότι έχει μεγάλη πείρα και δέχθηκε ότι διέπεται η λειτουργία της Κοινότητάς του από την Κ.Δ.Π. 57/
Δέχθηκε ότι εντός των κανονισμών γίνεται αναφορά σε υδατοπρομήθεια και ότι η αρμοδιότητα για την υδατοπρομήθεια της Κοινότητας Χοιροκιτίας ανήκει στο Κοινοτικό Συμβούλιο, αλλά ανέφερε ότι κατ' εκείνον, το έργο δεν ήταν υπό την ευθύνη του Κ.Σ. Δέχθηκε ότι ουσιαστικά οι εργασίες έγιναν με την άδεια του Κ.Σ., συμμετέχοντας και οικονομικά. Η συμμετοχή του Κ.Σ. στο συντονισμό των εργασιών, ήταν ώστε να μην αποκόπτεται η παροχή νερού σε όλους τους κατοίκους, αλλά να αποκόπτεται σε συγκεκριμένους δρόμους, ώσπου να ολοκληρωθεί μία φάση για συγκεκριμένους άλλους δρόμους. Ο ρόλος του Συμβουλίου για το έργο ήταν για να μην προκληθούν προβλήματα στους κατοίκους. Δέχθηκε ότι η Ενάγουσα είναι ιδιοκτήτρια της κατοικίας. Σε σχέση με την επίσκεψή του στην οικία της Ενάγουσας, δέχθηκε ότι υπήρχαν σχίσματα πάνω στο σουβά, που νομίζει ότι ήταν εκεί και προηγουμένως. Σε υποβολή ότι η Ενάγουσα δεν του ανέφερε εξωτερικές ζημίες στην κατοικία της, επέμενε ότι δεν φαίνεται οποιαδήποτε ζημία, ούτε ο τοίχος έχει κλίση. Ο ίδιος δεν ζήτησε να επιθεωρήσει το εσωτερικό της κατοικίας της Ενάγουσας, αφού δεν ήταν, ούτε ειδικότητά του, ούτε αρμοδιότητά του και αν έγιναν ζημίες γι' αυτές ευθυνόταν το Τμήμα Υδάτων που έκανε τις εκσκαφές. Αντεξεταζόμενος από τους Εναγόμενους 1, ανέφερε ότι συμμετείχε σε συναντήσεις για τη διεξαγωγή των έργων, αλλά δεν ενέκρινε το Κ.Σ. τον τρόπο διεξαγωγής των εργασιών. Περαιτέρω δήλωσε ότι το Κοινοτικό Συμβούλιο συνείσφερε περίπου €29,000 στο έργο, ότι δεν υπήρχε επίβλεψη από το Κοινοτικό Συμβούλιο και ότι εκτός από την Ενάγουσα δεν έγινε παράπονο από άλλο πρόσωπο. Γ. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΡΤΥΡΙΑΣ Νομικές Αρχές Ως αναφέρεται στο σύγγραμμα Τ. Ηλιάδη και Ν.Γ. Σάντη «Το Δίκαιο της Απόδειξης: Δικονομικές και Ουσιαστικές Πτυχές - Λευκωσία 2014, σελ. 135: « Η αξιολόγηση της μαρτυρίας δεν περιορίζεται αποκλειστικώς στην ατομική κρίση της αξιοπιστίας κάθε μάρτυρα ξεχωριστά (Rana και Άλλου ν. Δημοκρατίας

(2004)2 ΑΑΔ 489) αλλά αντιπαραβάλλεται και διερευνάται στο σύνολο της μαρτυρίας που παρουσιάζεται και από τις δύο πλευρές (Φώτσιου ν. Ηροδότου

(2010)1(Β) ΑΑΔ 1172). Τα ευρήματα αξιοπιστίας είναι αλληλένδετα με τη συνολική εκτίμηση της μαρτυρίας και των προεκτάσεών της και συναρτάται με την αντικειμενική όψη των πραγμάτων (Βασιλείου ν. Αστυνομίας Ποιν. Εφ. 159/09, ημ. 4.5.12).» Στην υπόθεση Demil Imports Exports v. Ζήνων Κωνσταντινίδης

(2011)1Α Α.Α.Δ. 462, αναφέρθηκαν τα πιο κάτω: «Στις αστικές υποθέσεις όπως η παρούσα, η απόδειξη κρίνεται με βάση το ισοζύγιο των πιθανοτήτων, ενώ το βάρος απόδειξης βρίσκεται στους ώμους των εναγόντων, να αποδείξουν τους ισχυρισμούς τους για την αξίωση τους. Η απόσειση του βάρους αυτού, συναρτάται αποκλειστικά με την μαρτυρία η οποία κρίνεται αποδεκτή και αξιόπιστη. Στην υπόθεση Μαρσέλ (πιο πάνω) λέχθηκε ότι «Το κριτήριο δεν είναι αν η θέση ή η εκδοχή του διαδίκου που φέρει το βάρος της απόδειξης (onus of proof) είναι η πιο πιθανή παρά ή αντίθετη, εκείνη δηλαδή, του αντιδίκου του. Το κριτήριο είναι κατά πόσο ο διάδικος που φέρει το βάρος της απόδειξης ικανοποίησε το Δικαστήριο, με επαρκή αποδεικτικά στοιχεία, ότι η θέση του ή η εκδοχή του είναι πιο πιθανή παρά όχι (is more probable than not). Αν απέτυχε να αποδείξει τη θέση ή την εκδοχή του σε αυτό το επίπεδο (standard of proof), ο διάδικος που φέρει το βάρος της απόδειξης δεν θεωρείται ότι το απέσεισε, έστω και εάν η θέση του ή η εκδοχή του είναι πιο πιθανή παρά η αντίθετη, εκείνη δηλαδή του αντιδίκου του. (Βλέπε μεταξύ άλλων Phipson on Evidence, 14th Edition, par.4-38 και Αθανασίου κ.ά. ν. Κουνούνη

(1997)1 (Β) Α.Α.Δ. 614.)» Στην υπόθεση Αθηνής Σωτήρης ν. Δημοκρατίας,

(2008)2 Α.Α.Δ. 256, τονίστηκε ότι: « Ο δικάζων, επομένως, δικαστής βρίσκεται στην πλεονεκτική θέση να παρακολουθεί τη ζωντανή διαδικασία και να κρίνει από το σύνολο της συμπεριφοράς του μάρτυρα την έμφυτη κλίση του προς την φιλαλήθεια ή το ψεύδος. Όταν βεβαίως αναφερόμαστε σε συμπεριφορά του μάρτυρος δεν εννοούμε το ύφος με το οποίο εξωτερικεύει τη μαρτυρία του, γιατί μπορεί π.χ. να έχει υποκριτικές ικανότητες ή αντίθετα κάποια εγγενή αδυναμία στην εκφορά του λόγου. Εννοούμε, κατά κύριο λόγο, το περιεχόμενο της μαρτυρίας το οποίο ελέγχεται με τη βάσανο της λογικής και την ανθρώπινη εμπειρία ως προς την αναμενόμενη φυσιολογική εξέλιξη των πραγμάτων της ζωής. Ασφαλώς στην αξιολόγηση όλων των πιο πάνω κυρίαρχο ρόλο έχει ο δικαστής που χρησιμοποιεί εκτός από τις νομικές του γνώσεις και την εμπειρία και κοινή λογική. Με αυτά τα κριτήρια, και στη βάση του συνόλου της συμπεριφοράς του μάρτυρα, κρίνει για την αξιοπιστία ενός μάρτυρα.». Ένας μάρτυρας μπορεί να γίνει πιστευτός είτε εξ' ολοκλήρου είτε μερικώς (Χάρης Χρίστου ν. Ευγενία Khoreva

(2002)1 ΑΑΔ 454 και Mossa Mohamed Mustafa v. Ανδρέα Κακουρή κ.α.

(2002)1 (Α) Α.Α.Δ. 165). Αξιολόγηση αξιοπιστίας μαρτύρων Είχα την ευκαιρία να παρατηρήσω τους μάρτυρες στο εδώλιο και να αξιολογήσω τη μαρτυρία τους από τις αντιδράσεις τους, την αμεσότητα ή μη των απαντήσεών τους και τη συνοχή του περιεχομένου της. Αξιολόγησα τη μαρτυρία, πάντα σε σχέση με τα έγγραφα που κατέθεσαν οι μάρτυρες ως Τεκμήρια στο Δικαστήριο και πάντα υπό το φως της λογικής. Η Μ.Ε.1 Ενάγουσα μου έκανε μεν καλή, αλλά όχι άριστη εντύπωση. Σε διάφορα θέματα, δεν απαντούσε ευθέως όταν ερωτάτο. Επίσης θεωρώ ότι, αν και δεν είχε πρόθεση να παραπλανήσει το Δικαστήριο, σε κάποια ζητήματα τελούσε υπό σύγχυση, όπως το πότε έδωσε οδηγίες στον Μ.Ε.2 να επιθεωρήσει την κατοικία (είχε αναφέρει αντεξεταζόμενη, σε αντίθεση με τη Γραπτή της Δήλωση, όπου αναφέρει ότι τον κάλεσε τον Αύγουστο που ξεκίνησαν οι εργασίες, ότι ήταν όταν παρατηρήθηκαν ρωγμές, δηλαδή 3 μήνες από τα έργα ενώ φαίνεται να λήφθηκαν φωτογραφίες στις 17/8/2009 , καθόσον διεξάγονταν οι εργασίες. Επίσης η εκδοχή της κατηγορούμενης ως προς αυτό το ζήτημα, συγκρούεται με τα όσα ανέφερε ο Μ.Ε.2, ο οποίος ανέφερε ότι ειδοποιήθηκε λίγο μετά το Δεκαπενταύγουστο). Περαιτέρω, φάνηκε να υπάρχει μια αντίφαση ως προς το κατοικήσιμο ή όχι της κατοικίας, αφού από τη μία ανέφερε ότι είναι πλήρως κατοικήσιμη και ότι την επισκέπτεται συχνά με το σύζυγό της, ενώ από την άλλη ανέφερε ότι από το 2009 αποφεύγει να την επισκέπτεται, αφού έχει καταστεί επικίνδυνη και την επισκέπτεται απλώς για να ελέγχει τυχόν ζημίες. Παρατήρησα ότι υπήρχε εκ μέρους της Ενάγουσας μια δυσκολία αντίληψης και επικοινωνίας ως και κάποια κενά μνήμης. Σχημάτισα για την Ενάγουσα όμως, μία εικόνα ενός ειλικρινούς προσώπου που όχι μόνο δεν είχε πρόθεση να παραπλανήσει το Δικαστήριο, αλλά ένιωθε γνήσια ότι προκλήθηκε μία αδικία εις βάρος της. Σίγουρα δεν μπορώ να δεχθώ τα όσα υποβλήθηκαν για προσπάθειά της Ενάγουσας να ανακαινίσει την κατοικία της μέσω της παρούσας αγωγής. Ήταν εμφανές ότι δεν υπήρχε τέτοια πρόθεση. Κρίνω ότι, έστω και με επιφυλάξεις, μπορώ σε μεγάλο βαθμό να βασιστώ στη μαρτυρία της, ιδιαίτερα σε σημεία που δεν έτυχε αμφισβήτησης, συνεκτιμώμενη βεβαίως μαζί την μαζί με την υπόλοιπη μαρτυρία. Αξιολογώντας τη μαρτυρία του Μ.Ε.2, έχω βεβαίως κατά νουν τις αρχές σε σχέση με τη μαρτυρία εμπειρογνωμόνων. Σύμφωνα με τη νολομογία, αυτοί αξιολογούνται βάσει των ίδιων αρχών με βάση τις οποίες αξιολογείται η μαρτυρία των κοινών μαρτύρων (βλ. Cybarco Ltd v Kovascik

(2001)1 (Γ) ΑΑΔ 2013) και συνεπώς δεν αποτελεί η μαρτυρία τους θέσφατο που δεσμεύει το Δικαστήριο δίχως άλλο. Το Δικαστήριο πρέπει να καταλήξει στα δικά του συμπεράσματα. Στην Cybarco Ltd v Kovascik

(2001)1 (Γ) ΑΑΔ 2013, αναφέρθηκαν τα ακόλουθα: « Καθώς έχει νομολογηθεί οι εμπειρογνώμονες μάρτυρες υπέχουν υποχρέωση να δώσουν στο δικαστήριο τα αναγκαία επιστημονικά κριτήρια για να καθίσταται δυνατός ο έλεγχος της ακρίβειας των συμπερασμάτων τους έτσι ώστε το Δικαστήριο να μπορεί να σχηματίζει τη δική του ανεξάρτητη κρίση με την εφαρμογή των κριτηρίων στα γεγονότα που αποδεικνύονται με μαρτυρία (Anastassiades v. Republic

(1977)2 C.L.R. 97, Kouppis v. Republic

(1977)2 C.L.R. 361, Philippou v. Odysseos

(1989)1 C.L.R. 1, 5 και Σπύρου ν. Χατζηχαραλάμπους

(1989)1(Ε) Α.Α.Δ. 298, 308). » Εξετάζοντας συνολικά δε τη μαρτυρία, δεν μπορώ να μην παρατηρήσω ότι τα συμπεράσματά του δεν αμφισβητήθηκαν κατά τρόπο επιστημονικό από την πλευρά των Εναγομένων. Ο Μ.Ε.2 εξήγησε με αρκετή πειστικότητα και απλότητα τα συμπεράσματά του σχετικά με την πρόκληση της ζημίας, παρέχοντας προς το Δικαστήριο όλο το αναγκαίο φωτογραφικό υλικό, δίνοντας και εξηγήσεις για φωτογραφίες. Η φωτογραφία ημερ. 17/8/2009 (ώρα 12:10), που συνοδεύει το Τεκμήριο 10 (1η στο Τεκμήριο 11), την οποία ο Μ.Ε.2 εξήγησε στο Δικαστήριο, είναι ενδεικτικό στοιχείο του ότι οι εκσκαφές είχαν φθάσει κάτω από την οικία. Όσον αφορά την εκτίμησή του για τις ζημίες εξήγησε γιατί ο υπολογισμός είναι συντηρητικός και δέχθηκε ότι ουσιαστικά το ιδανικό θα ήταν να είχε γίνει και στατική μελέτη, αλλά δεν ήθελε να επιβαρύνει με περαιτέρω κόστος την Ενάγουσα. Εξήγησε επίσης ότι ο ακριβής υπολογισμός είναι αδύνατος, καθότι στην πορεία προκύπτουν και άλλα ζητήματα. Οι ερωτήσεις που του τέθηκαν κατά την αντεξέτασή του δεν κλόνισαν την εγκυρότητα των συμπερασμάτων του με οποιοδήποτε τρόπο. Δεν κλονίστηκε από την αντεξέταση η βασική του θέση για το πως προκλήθηκαν οι ζημίες. Χωρίς βεβαίως να μου διαφεύγει ότι το βάρος απόδειξης το έχει η πλευρά της Ενάγουσας, πρέπει να σημειώσω ότι οι εμπειρογνώμονες που η πλευρά των Εναγομένων 1 έφερε στο Δικαστήριο ως μάρτυρες για υποστήριξη της υπεράσπισής της, δεν κατάφεραν μέσα από τη δική τους μαρτυρία να θέσουν εν αμφιβόλω τη μαρτυρία του Μ.Ε.

Ο Μ.Υ. 1 1 μου έδωσε την εντύπωση ενός αφοσιωμένου υπαλλήλου της Εναγομένης 1, ο οποίος ενώ ουσιαστικά είχε περιορισμένη γνώση, με γενικές αναφορές προσπαθούσε να δώσει την εικόνα στο Δικαστήριο ότι όλα γίνονταν κανονικά και χωρίς οποιοδήποτε πρόβλημα σε σχέση με τις εργασίες. Ήταν σαφές όμως και το παραδέχτηκε και ο ίδιος ότι όταν γίνονταν οι εκσκαφές μπροστά από το σπίτι της Ενάγουσας, ο ίδιος δεν θυμάται να ήταν παρών (παρά το ότι σε άλλο σημείο της κατάθεσής του επέμενε ότι η Ενάγουσα δεν ήταν ποτέ παρούσα κατά τις εργασίες). Θα δεχτώ παρά ταύτα κάποιο μέρος της μαρτυρίας του, σε σχέση με γεγονότα που δεν αμφισβητήθηκαν ουσιαστικά, δεν αντιφάσκουν με την υπόλοιπη μαρτυρία και υποστηρίζονται από έγγραφα. Η Μ.Ε.3 έδωσε περιορισμένης έκτασης μαρτυρία που ουσιαστικά δεν αμφισβητήθηκε και την οποίαν δέχομαι ως αληθή. Ο Μ.Υ. 1 2 δυστυχώς δεν έδωσε στο Δικαστήριο μία βοηθητική εικόνα σε σχέση με την άποψή του για την οικία της Ενάγουσας και δεν μπορώ να βασιστώ ιδιαίτερα στη μαρτυρία του για να προβώ σε ευρήματα. Σημειώνω από τη μαρτυρία του ότι επρόκειτο για παλαιά οικία η οποία χρήζει συντήρησης, και ότι δεν παρατηρήθηκε ρωγμάτωση σε εξωτερικούς τοίχους. Όμως γεγονός είναι ότι επισκέφθηκε την κατοικία μετά τη λήψη προσωρινών μέτρων προστασίας και δεν προέβηκε σε εσωτερική επιθεώρηση της κατοικίας. Δεν παρουσίασε επίσης το σημείωμα το οποίο ισχυρίστηκε ότι συνέταξε, κάτι που λογικά θα αναμενόταν να το πράξει. Θα σημειώσω βεβαίως την παραδοχή του στην υποθετική ερώτηση ότι εάν υπάρχει ένα κτίριο το οποίο να στηρίζεται σε μία πέτρα χωρίς θεμέλια και υπάρχει κάποια εκσκαφή από κάτω, μπορούν να υπάρξουν ρωγμές, καθίζηση ή μετακίνηση ενός μέρους, ανάλογα με το βαθμό επηρεασμού. Ο Μ.Υ.
1 μου δημιούργησε καλή εντύπωση. Η μαρτυρία του υποστηριζόταν από έγγραφα και είχε συνοχή και λογική. Επισημαίνω μεν το ότι ο ίδιος δεν παρατήρησε να υπάρχει κάποιο πρόβλημα στο εξωτερικό της κατοικίας, αλλά σημειώνω ότι δεν είναι εμπειρογνώμονας, όπως και ότι ο ίδιος επισήμανε στο Δικαστήριο όταν ερωτήθηκε ότι δεν προέβηκε σε εσωτερική επιθεώρηση της κατοικίας. Σε μεγάλο βαθμό η μαρτυρία του θεωρείται αξιόπιστη. Δ. ΕΥΡΗΜΑΤΑ - ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Με βάση τη διά ζώσης μαρτυρία που έχω κρίνει ως αξιόπιστη, σε συνδυασμό με τα Τεκμήρια που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο, καταλήγω στα ευρήματα γεγονότων που ακολουθούν. Ιδιοκτησιακό καθεστώς οικίας - Εργασίες Η Ενάγουσα είναι ιδιοκτήτρια οικίας στο χωριό Χοιροκιτία της Επαρχίας Λάρνακας, η οποία (οικία) έχει χαρακτηριστεί σαν διατηρητέα (βλ. μαρτυρία Μ.Ε.1 και Τεκμήρια 1 και 2 ). Τον Αύγουστο του 2009 διενεργήθηκαν στην Χοιροκιτία έργα σε δημόσιο δρόμο και ειδικά στην οδό που βρίσκεται η οικία της Ενάγουσας για την τοποθέτηση και αντικατάσταση σωλήνων Υδατοπρομήθειας και βελτίωση του υδατικού δικτύου της κοινότητας Χοιροκιτίας. Τα έργα διενεργήθηκαν από το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων και την Επαρχιακή Διοίκηση Λάρνακας (βλ. μαρτυρία Μ.Ε.1 2). Το Κοινοτικό Συμβούλιο Χοιροκιτίας είχε οικονομική συνεισφορά (10%) στο έργο, απαίτηση που του είχε τεθεί ως όρος για να πραγματοποιηθούν οι εργασίες. Ως προς τις ζημίες που δημιουργήθηκαν και την αιτία πρόκλησής τους Ως αποτέλεσμα των πιο πάνω εργασιών η οικία της Ενάγουσας υπέστη ζημίες, κατέστη ετοιμόρροπη κι εκτέθηκε σε μελλοντικούς κινδύνους κατεδάφισης. Συγκεκριμένα, οι Εναγόμενοι άνοιξαν αυλάκια κατά μήκος της οδού όπου βρίσκεται η οικία της Ενάγουσας, σκάβοντας παρά την οικία της Ενάγουσας. Από την ανόρυξη των αυλακιών για την τοποθέτηση σωλήνων και λόγω της φύσεως του εδάφους, υποχώρησε η επιχωμάτωση κάτω από την θεμελίωση της οικίας της Ενάγουσας και ως αποτέλεσμα αυτού, προκλήθηκαν ζημίες στην κατοικία της Ενάγουσας στο εσωτερικό δάπεδο. Η επιχωμάτωση που έγινε στη συνέχεια δεν ήταν επαρκής και δεν καλύφθηκε με μπετόν. Οι τρύπες που έγιναν με την εκσκαφή δεν έκλεισαν πλήρως, με αποτέλεσμα περισσότερη πρόκληση ζημίας λόγω της συνεχούς υγρασίας από τον έξω χώρο (βλ. Τεκμήριο 10 και φωτογραφίες Τεκμήριο 11). Ως αποτέλεσμα των πιο πάνω, υπήρξε καθίζηση του εσωτερικού πατώματος, κάτι που διαπιστώνεται από ρωγμές μεταξύ τοιχοποιίας και των ξύλινων δοκαριών (βολιτζιών) που στηρίζουν την πλάκα της κουζίνας και της εισόδου και μέρος της στέγης. Λόγω του ότι η οικοδομή στηριζόταν από μόνη της μόνο στη συμπύκνωση του υποκείμενου εδάφους το οποίο και είχε υποχωρήσει, επιβαλλόταν η κατασκευή πέδιλου σε όλο το μέρος που επηρεάστηκε και λήψη μίας σειράς αλυσιδωτών μέτρων (βλ. Τεκμήριο 12) Η Ενάγουσα με επιστολή της προς τους Εναγόμενους 2 ημερομηνίας 29/9/2009 (Τεκμήριο 3), τους κάλεσε όπως επιδιορθώσουν τα αυλάκια προειδοποιώντας ταυτόχρονα και για τις ζημίες στην οικία της και για τον κίνδυνο μελλοντικών ανεπανόρθωτων ζημιών. Μαζί με την επιστολή του δικηγόρου της απέστειλε και έκθεση συνταγμένη από Πολιτικό Μηχανικό μαζί με φωτογραφίες (Τεκμήρια 10-11). Η εν λόγω επιστολή σύμφωνα και με τη μαρτυρία του Μ.Υ. 2 1 διαβιβάστηκε προς το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων, το οποίο σύμφωνα και με το Τεκμήριο 31, επιστολή του προς τους Εναγόμενους 2, αρνήθηκε την πρόκληση ζημίας (άρα και την ευθύνη).Η επιστολή πάντως Τεκμήριο 3 του δικηγόρου της Ενάγουσας δεν απαντήθηκε από τους Εναγόμενους 2, από ό,τι διαφάνηκε μέσα από την προσκομισθείσα μαρτυρία. Νομική βάση αγωγής Η Ενάγουσα αναφέρεται στη δικογραφία της σε παράνομη επέμβαση, αμέλεια και παράβαση νόμιμων καθηκόντων. Σε κάθε περίπτωση η Νομολογία διευκρινίζει ότι εφόσον στοιχειοθετούνται τα ουσιώδη γεγονότα τα οποία περιβάλλουν την απαίτηση είναι παραδεκτή η παροχή αρμόζουσας θεραπείας άσχετα από το ακριβές νομικό πέπλο κάτω από το οποίο τίθεται η απαίτηση (βλ. Αριστοδήμου ν. Χαραλάμπους

(1990)1 ΑΑΔ 319, Kennedy Hotels Ltd v. Indjirdjian

(1992)1(A)AAΔ 400 , Στυλιανού ν. Παπακλεοβούλου

(1982)1 ΑΑΔ 542, Πελεκάνος (Διαχειριστής) κ.α. ν. Πελεκάνου

(2006)1 (Α) ΑΑΔ

Στον Περί Αστικών Αδικημάτων Νόμο, Κεφ. 148 περιγράφεται το αστικό αδίκημα της αμέλειας. Συγκεκριμένα αναφέρεται ότι: « Αμέλεια
Αμέλεια συvίσταται- (α) στηv τέλεση πράξης τηv oπoία υπό τις περιστάσεις δεv θα τελoύσε λoγικό συvετό πρόσωπo ή στηv παράλειψη τέλεσης πράξης τηv oπoία υπό τις περιστάσεις τέτoιo πρόσωπo θα τελoύσε͘ ή (β) στηv παράλειψη καταβoλής τέτoιας δεξιότητας ή επιμέλειας για τηv άσκηση επαγγέλματoς, επιτηδεύματoς ή ασχoλίας όπως έvα λoγικό συvετό πρόσωπo, πoυ έχει τα πρoσόvτα για τηv άσκηση τoυ επαγγέλματoς αυτoύ, επιτηδεύματoς ή ασχoλίας θα κατέβαλλε υπό τις περιστάσεις, και στηv πρόκληση ζημιάς εξαιτίας αυτής: Νoείται ότι για αυτή δύvαται vα τύχει απoζημίωσης μόvo τo πρόσωπo έvαvτι τoυ oπoίoυ o υπαίτιoς της αμέλειας υπείχε υπoχρέωση, υπό τις περιστάσεις, vα μηv επιδείξει αμέλεια.

(2)Υπoχρέωση, vα μηv επιδεικvύεται αμέλεια υφίσταται στις πιo κάτω περιπτώσεις, δηλαδή- (α) Τηρoυμέvωv τωv όρωv μίσθωσης ή σύμβασης πoυ εφαρμόζovται στηv κατoχή ακίvητης ιδιoκτησίας, o κάτoχoς της ακίvητης ιδιoκτησίας υπέχει τέτoια υπoχρέωση έvαvτι τoυ κυρίoυ αυτής͘ (β) o κάτoχoς ακίvητης ιδιoκτησίας υπέχει τέτoια υπoχρέωση έvαvτι κάθε πρoσώπoυ πoυ τελεί vόμιμα, καθώς και έvαvτι τoυ κυρίoυ oπoιασδήπoτε ιδιoκτησίας πoυ απoκτήθηκε vόμιμα, εvτός, επί ή τόσov πλησίov της ακίvητης αυτής ιδιoκτησίας ώστε κατά τη συvήθη πoρεία τωv πραγμάτωv vα επηρεάζεται από τηv αμέλεια: Νoείται ότι o κύριoς και o κάτoχoς ακίvητης ιδιoκτησίας υπέχoυv από κoιvoύ τέτoια υπoχρέωση σε σχέση με τη συvτήρηση και τηv επισκευή της ακίvητης αυτής ιδιoκτησίας, έvαvτι κάθε πρoσώπoυ πoυ δεv βρίσκεται, καθώς και έvαvτι τoυ κυρίoυ ιδιoκτησίας πoυ δεv βρίσκεται εvτός ή επί της ακίvητης αυτής ιδιoκτησίας ή εvτός ή επί oπoιασδήπoτε ακίvητης ιδιoκτησίας η oπoία συvέχεται και κατέχεται μαζί με τηv ακίvητη αυτή ιδιoκτησία από τov κύριo και τov κάτoχo της ή από τov καθέvα από αυτoύς: Νoείται περαιτέρω ότι o κάτoχoς ακίvητης ιδιoκτησίας δεv υπέχει τέτoια υπoχρέωση σε σχέση με τηv κατάσταση ή τη συvτήρηση ή τηv επισκευή της ακίvητης αυτής ιδιoκτησίας έvαvτι απλoύ αδειoύχoυ (bare licensee) o oπoίoς βρίσκεται ή η ιδιoκτησία τoυ oπoίoυ βρίσκεται, εvτός ή επί της ακίvητης αυτής ιδιoκτησίας, παρά μόvo για πρoειδoπoίηση αυτoύ, για oπoιoδήπoτε κρυμμέvo ή απαρατήρητo κίvδυvo εvτός ή επί ακίvητης ιδιoκτησίας, τov oπoίo o κάτoχoς γvωρίζει ή πρέπει κατά τεκμήριo vα θεωρηθεί ότι γvωρίζει. Για τoυς σκoπoύς τoυ άρθρoυ αυτoύ "απλός αδειoύχoς" σημαίvει oπoιoδήπoτε πρόσωπo τo oπoίo εισέρχεται vόμιμα σε ακίvητη ιδιoκτησία άλλως παρά- (

i)σε σχέση με εργασία στηv oπoία έχει συμφέρov o κάτoχoς της ακίvητης ιδιoκτησίας͘ ή (
ii)κατά τη vόμιμη εκτέλεση δημόσιoυ καθήκovτoς βάσει τωv διατάξεωv oπoιoυδήπoτε voμoθετήματoς ή άλλως πως, και περιλαμβάvει τoυς πρoσκαλεσμέvoυς, εκτός αυτoύς πoυ είvαι με αμoιβή, και τoυς υπηρέτες τoυ κατόχoυ της ακίvητης ιδιoκτησίας. (γ) Ο ιδιoκτήτης ζώoυ, oχήματoς, σιδηρoδρoμικής άμαξας, λέμβoυ, πλoίoυ, αερoσκάφoυς ή άλλoυ μεταφoρικoύ μέσoυ υπέχει τέτoια υπoχρέωση έvαvτι κάθε πρoσώπoυ πoυ μεταφέρεται, ή έvαvτι τoυ ιδιoκτήτη κιvητής ιδιoκτησίας πoυ μεταφέρεται, με αμoιβή, εvτός ή επί τέτoιoυ ζώoυ, oχήματoς, σιδηρoδρoμικής άμαξας, λέμβoυ, πλoίoυ, αερoσκάφoυς ή άλλoυ μεταφoρικoύ μέσoυ, καθώς και έvαvτι κάθε άλλoυ πρoσώπoυ πoυ βρίσκεται και έvαvτι τoυ ιδιoκτήτη oπoιασδήπoτε ιδιoκτησίας πoυ βρίσκεται, τόσo κovτά στo εv λόγω ζώo, όχημα, σιδηρoδρoμική άμαξα, λέμβo, πλoίo, αερoσκάφoς ή άλλo μεταφoρικό μέσo ώστε κατά τη συvήθη πoρεία τωv πραγμάτωv vα επηρεάζεται από τηv αμέλεια. Για τoυς σκoπoύς της παραγράφoυ αυτής είvαι αδιάφoρo κατά πόσo η αμoιβή καταβάλλεται ή όχι από τo πρόσωπo πoυ μεταφέρεται με τov τρόπo αυτό ή από τov ιδιoκτήτη της κιvητής ιδιoκτησίας πoυ μεταφέρεται με τov τρόπo αυτό. (δ) Όλα τα πρόσωπα τα oπoία βρίσκovται καθώς και o ιδιoκτήτης κιvητής ιδιoκτησίας πoυ βρίσκεται, εvτός ή επί ακίvητης ιδιoκτησίας ή δημόσιoυ ή ιδιωτικoύ χώρoυ ή ζώoυ, oχήματoς, σιδηρoδρoμικής άμαξας, λέμβoυ, πλoίoυ, αερoσκάφoυς ή άλλoυ μεταφoρικoύ μέσoυ, εκτός τoυ κατόχoυ της ακίvητης ιδιoκτησίας ή τoυ ιδιoκτήτη τoυ ζώoυ, oχήματoς, σιδηρoδρoμικής άμαξας, λέμβoυ, πλoίoυ, αερoσκάφoυς ή άλλoυ μεταφoρικoύ μέσoυ, υπέχoυv τέτoια υπoχρέωση έvαvτι τoυ ιδιoκτήτη και τoυ κατόχoυ της ακίvητης αυτής ιδιoκτησίας καθώς και έvαvτι τoυ ιδιoκτήτη τoυ εv λόγω ζώoυ, oχήματoς, σιδηρoδρoμικής άμαξας, λέμβoυ, πλoίoυ, αερoσκάφoυς ή άλλoυ μεταφoρικoύ μέσoυ, καθώς και έvαvτι κάθε άλλoυ πρoσώπoυ καθώς και έvαvτι τoυ ιδιoκτήτη ιδιoκτησίας, τα oπoία λoγικό πρόσωπo θα μπoρoύσε vα πρoβλέψει ως εvδεχόμεvo κατά τη συvήθη πoρεία τωv πραγμάτωv vα επηρεαστoύv από τηv αμέλεια. (ε) Πρόσωπo πoυ ασκεί με αμoιβή ή άλλως πως επάγγελμα, επιτήδευμα ή ασχoλία ή παρέχει υπηρεσίες σε άλλo πρόσωπo υπέχει τέτoια υπoχρέωση έvαvτι κάθε πρoσώπoυ, επί τoυ oπoίoυ ή επί της ιδιoκτησίας τoυ oπoίoυ ασκεί τo επάγγελμα, επιτήδευμα ή ασχoλία ή πρoς στov oπoίo παρέχει τηv υπηρεσία.» Στην Δημοσθένους Ρίτσα ν. Μάριου Γεωργίου και Άλλου

(2001)1 ΑΑΔ 1968 αναφέρθηκαν τα ακόλουθα: « Χρήσιμη αναφορά στο σημείο αυτό μπορεί να γίνει στην υπόθεση Medcon Construction v. Ν. Ευαγγέλου κ.ά.

(1997)1 Α.Α.Δ. 565, όπως και στην Αγγλική υπόθεση Kiddle v. City Business Premises Ltd [1942] 1 KB 269. Στην πρώτη υπόθεση αποφασίστηκε ότι, παρόλο ότι η αμέλεια, με τη στενή της έννοια, δεν είναι αναγκαίο στοιχείο της ιδιωτικής οχληρίας, εν τούτοις, κάποιου είδους υπαιτιότητα (fault) που να προκαλεί προβλεπτή ζημιά είναι αναγκαία (σελ. 572). Στη δεύτερη υπόθεση λέχθηκε με απόλυτη σαφήνεια, από τον Goddard L.J., ότι είναι ξεκάθαρα νομολογημένο ότι, σε περιπτώσεις όπου ο ενάγων και ο εναγόμενος κατέχουν μέρη του ίδιου κτιρίου, όπως π.χ. δύο διαμερίσματα, και νερό διαφεύγει από το κτίριο και προκαλεί ζημιά, το πρόσωπο από το μέρος του οποίου προέρχεται η διαφυγή δεν ευθύνεται, εκτός εάν είναι αμελής. Η δε αιτία της διαφυγής είναι άσχετη εφόσον, με την άσκηση εύλογης προσοχής, η ζημιά δεν μπορούσε να αποφευχθεί.» Όσον αφορά την παράνομη επέμβαση θα παραθέσω το άρθρο 43 του πιο πάνω Νόμου: « Παράvoμη επέμβαση σε ακίvητη ιδιoκτησία 43.-

(1)Παράvoμη επέμβαση σε ακίvητη ιδιoκτησία συvίσταται σε παράvoμη είσoδo ή σε παράvoμη πρόκληση ζημιάς ή σε παράvoμη παρέμβαση στηv ιδιoκτησία αυτή από oπoιoδήπoτε πρόσωπo.

(2)Αv η πράξη για τηv oπoία εγείρεται η αγωγή είvαι επιτρεπτή κατά τoπικό έθιμo, αυτό αφoύ απoδειχθεί συvιστά υπεράσπιση αλλά σε αγωγή πoυ εγείρεται για παράvoμη επέμβαση σε ακίvητη ιδιoκτησία τo βάρoς της απόδειξης ότι η πράξη για τηv oπoία εγείρεται η αγωγή δεv ήταv παράvoμη φέρει o εvαγόμεvoς.» Στην Παπαχριστοφόρου Μαρία Στεφάνου ν. Τάκη Κυριάκου Καπνίση και Άλλων,

(2005)1 Α.Α.Δ. 244 αναφέρθηκε η διαφορά που έχει το αστικό αδίκημα της παράνομης επέμβασης σε ακίνητη ιδιοκτησία ως αυτό περιγράφεται σε ρητή νομοθετική διάταξη, σε αντιδιαστολή με το κοινοδικαιϊκώς προβλεπόμενο αστικό αδίκημα της παράνομης επέμβασης. Αναφέρθηκαν ειδικότερα τα ακόλουθα: « Στο σύγγραμμα Hallsbury's Laws of England, 3η έκδοση, τόμος 38, σελ. 740 παραγρ. 1205, διαβάζουμε τα εξής: «Where there is no act of direct intrusion on another person's property, liability in trespass does not arise though liability may arise in nuisance or negligence.» Σε δική μας μετάφραση: «Όπου δεν υπάρχει άμεση παρείσδυση στην περιουσία του άλλου, τότε δεν υπάρχει ευθύνη για παράνομη επέμβαση αλλά μπορεί να υπάρξει ευθύνη για οχληρία ή αμέλεια.» Στο σύγγραμμα Clerk & Lindsell on Torts, 16η έκδοση σελ. 230 παραγ. 3-38, φαίνεται ότι σε περιπτώσεις όπως τα γεγονότα της παρούσας υπόθεσης που ο ισχυρισμός της εφεσείουσας είναι ότι η διαπλάτυνση του μονοπατιού έγινε με τρόπο που οδήγησε στην μελλοντική υποχώρηση της δόμης, στοιχειοθετείται μάλλον αμέλεια και όχι παράνομη επέμβαση. Βέβαια με βάση το άρθρο 43 του δικού μας περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ. 148, η παράνομη επέμβαση μπορεί να γίνει με διάφορους τρόπους ως εξής:

(1)Με οποιαδήποτε παράνομη είσοδο στην περιουσία ή

(2)οποιαδήποτε παράνομη πρόκληση ζημιάς ή

(3)με παράνομη παρέμβαση σε τέτοια περιουσία από οποιοδήποτε πρόσωπο.» Δηλαδή, η παράνομη πρόκληση ζημίας σε ακίνητη περιουσία άλλου προσώπου, ισοδυναμεί με παράνομη επέμβαση. Στην παρούσα υπόθεση στοιχειοθετείται με βάση τη μαρτυρία αμέλεια από αυτούς που διεξήγαγαν τις εργασίες. Συγκεκριμένα (βλ. αναλυτικά πιο πάνω σελ. 37), αφαίρεσαν την επιχωμάτωση κάτω από την οικία της Ενάγουσας, η οποία δεν στηριζόταν στο έδαφος με θεμέλια και δεν την κάλυψαν στη συνέχεια ικανοποιητικά, προκαλώντας ζημία σε αυτήν. Όφειλαν αυτοί που ήταν υπεύθυνοι για τη διεξαγωγή των εργασιών να είναι πιο προσεκτικοί και επιμελείς ώστε να μην επισυμβεί η εν λόγω ζημία, λαμβάνοντας υπόψη και το διατηρητέο και παλαιό της κατοικίας, την ύπαρξη αρκετών τέτοιων σπιτιών στη συγκεκριμένη Κοινότητα και την εγγύτητα των εκσκαφών τους σε σχέση με την κατοικία. Στοιχειοθετείται όμως, με βάση και τα πιο πάνω γεγονότα και τη διατύπωση του άρθρου 43 του Περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ. 148 και παράνομη επέμβαση στην περιουσία της Ενάγουσας. Ευθύνη των μερών Σύμφωνα με το σύγγραμμα Clerk & Lindsell on Torts, 17η έκδοση, παρ. 2-10, τα Δικαστήρια επικεντρώνονται στον εντοπισμό της αιτίας που είχε ως αποτέλεσμα την πρόκληση ζημίας, αντί του παράγοντα χωρίς τον οποίον η ζημία δεν θα είχε επισυμβεί. Ο Ενάγοντας πρέπει να αποδείξει ότι σε πιθανότητα περισσότερη του 50% δεν θα είχε επισυμβεί η ζημία χωρίς τη συγκεκριμένη ενέργεια του Εναγόμενου. Επί λέξει, αναφέρονται τα ακόλουθα: "The courts are concerned, not to identify all of the possible causes of a particular incident but with the effective cause of the resulting damage and so to assign responsibility for that damage. It has been said that the law seeks the causa causans (effective factor) rather than the causa sine qua non (factor(s) without which damage could not have occurred). In pursuit of the sometimes elusive effective cause the test commonly propounded is the famous (or infamous) "but for" test. Would the damage of which the plaintiff complaints have occurred "but for" the negligence (or other wrongdoing) of the defendant? Or to put it more accurately can the plaintiff adduce evidence to show that it is more likely than not, more than 50 per cent probable, that "but for" the defendants wrongdoing the relevant damage would not have occurred. The "but for" test in its simplest form is well illustrated by Barnett v. Chelsea and Kensington Hospital Management Committee (discussed above). The plaintiff would have died quite regardless of the hospital's negligence. The arsenic killed him and nothing that the hospital could have done would have been in time to preserve his life." Πρέπει να υπάρχει μία εκ πρώτης όψεως σύνδεση της αδικοπραξίας και της ζημίας. Στην παράγραφο 2-03 του ίδιου συγγράμματος αναφέρεται ότι: « (The plaintiff) must establish a link, a prima facie connection between the wrongdoing and the relevant damage.» Ευθύνη των Εναγομένων Προχωρώ στο να εξετάσω κατά πόσον ή και σε ποιο βαθμό ευθύνεται έκαστος εκ των Εναγομένων για τις παράνομες πράξεις που προκάλεσαν ζημία. Αυτό συναρτάται θεωρώ, από την ουσιαστική συμμετοχή τους στη διεξαγωγή των έργων εκσκαφών για αντικατάσταση σωλήνων υδατοπρομήθειας. Δεν είναι υπό αμφισβήτηση ότι τα έργα που προκάλεσαν τη ζημία στην οικία της Ενάγουσας, διεξάγονταν από υπαλλήλους και ή εντεταλμένους από το Τμήμα Υδάτων και την Επαρχιακής Διοίκησης Λάρνακας υπό την ευθύνη των εν λόγω δύο κυβερνητικών τμημάτων. Άρα η ευθύνη της Κυπριακής Δημοκρατίας η οποία ενάγεται μέσω του Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, έχει στοχειοθετηθεί. Στην παράγραφο 2-13 του συγγράμματος Clerk & Lindsell on Torts, 17η έκδοση, αναφέρονται τα ακόλουθα: «It may well be that there is evidence of negligence on the part of more than one defendant, and of contributory negligence on the part of the plaintiff. A judge must reach some conclusion on liability and should not dismiss the possibility that both, or all, parties are responsible unless he can decide which of them is solely to blame. Where, as it is not uncommon, there is no evidence to indicate the real proportion in which each party contributed to the relevant damage, responsibility will normally be assigned equally.» Από τη μαρτυρία του Μ.Υ. 2 1, Κοινοτάρχη Χοιροκιτίας αλλά και τη μαρτυρία του Μηχανικού Μ.Υ. 1 1, προκύπτει ότι οι Εναγόμενοι 2 δεν είχαν καμία ουσιαστικά συμμετοχή στις εργασίες για την αντικατάσταση των σωλήνων, πέραν του ότι, αναγκαστικά επειδή, αυτό τους ζητήθηκε ως προϋπόθεση, χρηματοδότησαν το 10% του έργου και συνεννοούνταν για τους χώρους όπου θα γίνονταν τα έργα σε συγκεκριμένη ώρα της μέρας ώστε να αποφεύγεται η ταλαιπωρία των κατοίκων. Η μαρτυρία του Μ.Υ.1 1 επιβεβαιώνει τη μη συμμετοχή των Εναγομένων 2 στις εκσκαφές και στις εργασίες αντικατάστασης των σωλήνων. Το εάν είναι ή όχι το Κοινοτικό Συμβούλιο Χοιροκιτίας υπεύθυνο για την υδατοπρομήθεια δεν το καθιστά και υπεύθυνο για τα συγκεκριμένα έργα ως εισηγείται η πλευρά της Ενάγουσας. Τα έργα δεν γίνονταν από το ίδιο αλλά από άλλα κυβερνητικά τμήματα. Αν η ζημία προέκυπτε κατά την παροχή των υπηρεσιών υδατοπρομήθειας από το Κοινοτικό Συμβούλιο, ενδεχομένως τα πράγματα να ήταν διαφορετικά. Δεν ήταν όμως αυτή η περίπτωση. Απόδειξη - Υψος αποζημιώσεων Η νομολογία αναφέρεται σε αυστηρή απόδειξη των ειδικών αποζημιώσεων όταν αυτές επιζητούνται (όπως στην παρούσα υπόθεση όπου και ζητείται από την Ενάγουσα συνολικό ποσό €49,000). Στη Χρυσοστόμου Ανδρέας ν. Cyprialife Limited,

(2011)1 Α.Α.Δ. 1490, λέχθηκε ότι: «Έχει κατ' επανάληψη τονιστεί από το Εφετείο ότι οι ειδικές ζημιές πρέπει να αποδεικνύονται αυστηρά και με θετική μαρτυρία και ότι δεν είναι αρκετό να προβάλλονται στα δικόγραφα αλλά πρέπει και να αποδεικνύονται με σαφήνεια και με συγκεκριμένα στοιχεία. Βλ. Πίριλλος v. Κονναρή

(2000)1(Β) Α.Α.Δ. 1153, Ερωτοκρίτου, ως διαχειριστής της περιουσίας του αποβιώσαντος Δημήτρη Kουμπαρή κ.ά. v. Φούτρη

(2001)1(Β) Α.Α.Δ. 921 και Μεταξάκης v. Δήμου Λευκωσίας

(2003)1 Α.Α.Δ. 467.» Σε σχέση με το πως υπολογίζονται οι αποζημιώσεις αυτές, αυτές υπολογίζονται στο ισόποσο της μείωσης της αξίας μίας περιουσίας ή στο κόστος επιδιορθώσεων, με κυρίαρχο σκοπό την αποκατάσταση του Ενάγοντα στη θέση που βρισκόταν πριν την πρόκληση της ζημίας. Στο Clerk & Lindsell on Torts 20η Έκδοση παράγραφος 19-65 αναφέρεται ότι: «Whether diminution in value or replacement costs are chosen depends on the overriding principle of putting the claimant in the position he had been prior to the infliction of the harm.». Για να κρίνει ένα Δικαστήριο εάν έχουν επαρκώς στοιχειοθετηθεί με τη μαρτυρία οι απαιτούμενες αποζημιώσεις, πρέπει να εξετάσει το χαρακτήρα των πράξεων και τις συνθήκες κάτω από τις οποίες αυτές έλαβαν χώρα. Στο σύγγραμμα Mcgregor on Damages, 16η Έκδοση, παρ. 2064, σε σχέση με την απόδειξη των ειδικών αποζημιώσεων, προσδιορίζεται ότι τα Δικαστήρια ενεργούν ρεαλιστικά και δέχονται ότι η συγκεκριμένη ειδικότητα των αποζημιώσεων κατά το στάδιο της απόδειξης, πρέπει να προσαρμόζεται στα γεγονότα. Με παραπομπή δε στην υπόθεση Ratcliffe v Evans[1], αναφέρεται ότι τόσο η δικογράφηση όσο και η απόδειξη των ειδικών αποζημιώσεων σχετίζεται με τις περιστάσεις της υπόθεσης και τη φύση των πράξεων που επέφεραν τη ζημία. Συγκεκριμένα αναφέρονται τα ακόλουθα: " However, with proof, as with pleading, the courts are realistic and accept that the particularity must be tailored to the facts. Bowen L.J. laid this down in the leading case of pleading and proof of damage Ratcliffe v Evans. In relation to special damage he said: «.In all actions accordingly on the case where the damage actually done is the gist of the action, the character of the acts themselves which produce the damage, and the circumstances under which these acts are done, must regulate the degree of certainty and particularity with which the damage ought to be stated and proved. As much certainty and particularity must be insisted on, both in pleading and proof of damage, as is reasonable, having regard to the circumstances and to the nature of the acts themselves by which the damage is done. To insist upon less would be to relax old and intelligible principles. To insist upon more would be the vainest pedantry»." (υπογράμμιση δική μου) Θεωρώ ότι όντως υπάρχει μία ιδιαιτερότητα και δυσκολία στο να υπολογιστεί ακριβώς το κόστος επιδιορθώσεων. Η οικία της Ενάγουσας είναι διατηρητέα κατοικία, όπου θα μπορούσαν να προκύψουν και άλλα ζητήματα κατά τις επιδιορθώσεις και ακόμη και το αιτούμενο ποσό να μην είναι αρκετό. Δεν παραγνωρίζω επίσης ότι αλλαγές στην οικία, πρέπει να τυγχάνουν έγκρισης από το Τμήμα Πολεοδομίας και Οικήσεως. Επίσης, ως επισημάνθηκε κατά την αντεξέταση του Μ.Ε.2 από την ευπαίδευτη συνήγορο των Εναγομένων 1, συγκεκριμένα προσωρινά μέτρα στοίχισαν λιγότερο από όσα υπολογίζονταν (το επιπλέον ποσό τους θα αφαιρεθεί από τον τελικό υπολογισμό). Είναι λοιπόν πρακτικά αδύνατος ο ακριβής μαθηματικός υπολογισμός. Ακόμη και σε αυτή τη χρονική στιγμή που θα επιδικασθούν οι αποζημιώσεις, πιθανότατα το ποσό που θα χρειάζεται για επιδιορθώσεις να είναι διαφορετικό από αυτό που υπολόγισε ο Μ.Ε.2. σε άλλο χρονικό σημείο. Αυτές οι εγγενείς αδυναμίες για έναν ακριβή μαθηματικό υπολογισμό, θα εκτροχίαζαν την ορθή απονομή δικαιοσύνης από το Δικαστήριο, εάν το οδηγούσαν στο να θεωρήσει ότι δεν έχει αποδειχθεί ζημία και συνεπώς να επιδικασθούν μόνο ονομαστικές αποζημιώσεις - με βάση τις αρχές ότι όταν δεν αποδεικνύεται ζημία από μία παράνομη πράξη επιδικάζονται ονομαστικές αποζημιώσεις, βλ. Andrian Holdings Ltd v. Κυπριακής Δημοκρατίας

(1998)1 Α.Α.Δ. 1836, Παπακόκκινου κ.ά. ν. Θεοδοσίου

(1991)1 Α.Α.Δ.379)- . Δεν μπορεί να αναμένεται απόλυτη βεβαιότητα ως προς το ακριβές ποσό των αποζημιώσεων. Ως αναφέρεται χαρακτηριστικά στο Mc Gregor on Damages (14η Έκδοση παρ. 261) : «The fact that damages cannot be assessed with certainty does not relieve the wrongdoer of the necessity of paying damages. Indeed if absolute certainty were required as to the precise amount of loss that the plaintiff had suffered, no damages would be recovered at all in the great number of cases .Of course, as Devlin J. said in Biggin v Permanite "Where precise evidence is obtainable, the court naturally expects to have it, [but] where it is not, the court must do the best it can". Generally therefore, although it remains true to say that "difficulty of proof, the standard demanded can seldom be that of certainty. Even if it is said that the damage must be proved with reasonable certainty, the word "reasonable" is really the controlling one, and the standard of proof only demands evidence from which the existence of damage can be reasonably inferred and which provides adequate data for calculating its amount». (υπογράμμιση δική μου) Για την αποκατάσταση των ζημιών χρειάζονται να γίνουν οικοδομικές εργασίες και να ληφθούν τεχνικά μέτρα για αποκατάσταση τους και για προστασία της οικίας για περαιτέρω ζημιές. Η Ενάγουσα παραθέτει αναλυτικά τις ζημιές της, ζητώντας συγκεκριμένο ποσό για επιδιορθώσεις στην κατοικία της τους οι οποίες και συμποσούνται σε €49.

Στο Τεκμήριο 12, παρατίθενται αναλυτικά οι εργασίες που πρέπει να γίνουν (αναφέρονται πιο πάνω στις σελ. 13-14) Όσον αφορά την προσωρινή στήριξη τοιχοποιίας, που υπολογίζεται στις €3,500, από ό,τι έχει διαφανεί μέσα από τη μαρτυρία που κατατέθηκε στο Δικαστήριο, έχει στοιχίσει λιγότερο από τον υπολογισμό στην Έκθεση Τεκμήριο
Το επισημαίνει και η ευπαίδευτη συνήγορος της Δημοκρατίας, εισηγούμενη ότι το Δικαστήριο δεν μπορεί να βασιστεί και στους υπόλοιπους υπολογισμούς. Πράγματι δημιουργείται μία κάποια αμφιβολία, αλλά όχι αρκετή για να κλονίσει το έγκυρο των υπόλοιπων υπολογισμών, τους οποίους εξήγησε ικανοποιητικά θεωρώ, για σκοπούς απόδειξης ο Μ.Ε. 2 στο Δικαστήριο. ΣΤ. ΚΑΤΑΛΗΞΗ Ειδικές αποζημιώσεις Με βάση τα πιο πάνω, η αγωγή επιτυγχάνει εναντίον της Εναγόμενης 1 και απορρίπτεται εναντίον των Εναγόμενων
Κρίνω ότι η Ενάγουσα δικαιούται σε ειδικές αποζημιώσεις προς το σκοπό της επιδιόρθωσης της οικίας της η οποία υπέστη ζημία λόγω αμέλειας και παράνομης επέμβασης σε αυτήν από την Εναγόμενη 1, με αφαίρεση από το αιτούμενο ποσό των €49,000 του ποσού των €1602.50 (θα επιδικασθεί δηλαδή ποσό €47,397.50), που είναι το επιπλέον ποσό που ζητείται στα πλαίσια των επιδιορθώσεων για προσωρινά μέτρα, από το ποσό που ήδη πραγματικά καταβλήθηκε για αυτά (3,500 -€1,897.50 = €1,602.50). Συνεπώς, επιδικάζεται υπέρ της Ενάγουσας κι εναντίον της Εναγομένης 1, ποσό €47,397.50, πλέον νόμιμο τόκο επί του ποσού αυτού από την ημερομηνία καταχώρησης της αγωγής μέχρι εξόφλησης. Έξοδα Όσον αφορά τα δικηγορικά έξοδα της Ενάγουσας σε σχέση με την Εναγόμενη 1, θεωρώ ότι αυτά θα πρέπει να ακολουθήσουν το αποτέλεσμα. Συνεπώς, η Εναγόμενη 1 θα καταβάλει τα δικηγορικά έξοδα της Ενάγουσας. Όσον αφορά τους Εναγόμενους 2, κρίνω ότι, αν και δεν έχει πετύχει η αγωγή εναντίον τους, δεν πρέπει να τους αποδοθεί ολόκληρο το ποσό εξόδων που κανονικά θα δικαιούντο αλλά ποσό ανταποκρινόμενο στο μισό (½) των εξόδων που κανονικά θα λάμβαναν. Σε αυτό καταλήγω λόγω του ότι παρέλειψαν να απαντήσουν δεόντως στην Ενάγουσα πριν την καταχώρηση της αγωγής, απαντώντας στην επιστολή Τεκμήριο 3 που τους αποστάληκε από τους δικηγόρους της. Δεν το έπραξαν και δεν έθεσαν πριν την αγωγή τη θέση τους με σαφήνεια στην Ενάγουσα (η προφορική αναφορά του Προέδρου της Κοινότητας στην Ενάγουσα ότι το Κοινοτικό Συμβούλιο δεν έφερε ευθύνη, δεν θεωρώ ότι ήταν στην υπόθεση αυτή ικανοποιητική). Εάν το έπρατταν και παρείχαν στην Ενάγουσα ικανοποιητική πληροφόρηση, θα είχε αυτή στη διάθεσή της το γνωσιολογικό υπόβαθρο για να μην κινηθεί δικαστικά και εναντίον του Κοινοτικού Συμβουλίου Χοιροκιτίας (ως τελικά έπραξε). Επίσης θεωρώ ότι με τη γραμμή υπεράσπισης στην οποίαν επέμεναν, που δεν ήταν απλώς η άρνηση της δικής τους εμπλοκής στις εργασίες, αλλά και η επιμονή στο ότι δεν υπήρξε ζημία, δημιούργησαν έξοδα στη διαδικασία. Οπότε θα τους αποδοθεί το μισό (½) ποσό των εξόδων που κανονικά θα δικαιούντο. Ποσό το οποίο, εφόσον εύλογα κινήθηκε η αγωγή εναντίον τους από την Ενάγουσα, πρέπει να τους καταβληθεί από την Εναγόμενη 1, η οποία μάλιστα προσπάθησε να αποδώσει στο Κοινοτικό Συμβούλιο Χοιροκιτίας, συμμετοχή στις εργασίες που έγιναν και να μοιραστεί την όποια ευθύνη μαζί του, ενώ ήταν ξεκάθαρο και ήταν γνωστό στην Εναγόμενη 1 ότι για τις εργασίες έφερε ευθύνη η Κυπριακή Δημοκρατία, αφού πραγματοποιούνταν από τον έλεγχο του Τμήματος Υδάτων και της Επαρχιακής Διοίκησης Λάρνακας. Εκδίδω σχετικό διάταγμα τύπου Sanderson για καταβολή των εξόδων του ενός επιτυχόντος Εναγόμενου από τον άλλο αποτυχόντα Εναγόμενο[2], εφόσον θεωρώ, ότι με τα στοιχεία που είχε στην κατοχή της η Ενάγουσα, εύλογα κινήθηκε εναντίον και των δύο Εναγομένων. Εκδίδεται διαταγή για καταβολή των δικηγορικών εξόδων της Ενάγουσας, ως αυτά θα υπολογιστούν από την Πρωτοκολλητή και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο, ως και για καταβολή των δικηγορικών εξόδων των Εναγομένων 2 (περιορισμένα στο ήμισυ των εξόδων που θα υπολογίζονταν κανονικά) ως επίσης θα υπολογιστούν από την Πρωτοκολλητή και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο, με νόμιμο τόκο από την καταχώρηση της αγωγής μέχρι εξόφλησης, από την Εναγόμενη
............ Ξενής Ξενοφώντος Επαρχιακός Δικαστής ΠΙΣΤΟΝ ΑΝΤΙΓΡΑΦΟΝ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΗΤΗΣ [1] ([1892] 2 Q.B. 524, στις σελ. 532-533 [2] Καθοδηγούμαι σχετικά από την Sanderson -v- Blyth Theatre Co [1903] 2 KB 533 cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο

🔗 Στην επίσημη πηγή

Επεξήγηση AI βάσει του επίσημου κειμένου του νόμου. Ενδεικτική, δεν υποκαθιστά νομική συμβουλή.