ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΔΙΑ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ν. Λευτέρη Λάμπη, Αριθμός Αγωγής: 1669/2012, 29/11/2017

(1998)1(Α) Α.Α.Δ. 1) - στην οποία με παράπεμψε ο ευπαίδευτος δικηγόρος του εναγόμενου -: «Είναι εμπεδωμένη νομική αρχή ότι οι ειδικές αποζημιώσεις πρέπει να εξειδικεύονται στην απαίτηση και να αποδεικνύονται με αυστηρότητα.» Βλέπε και τη Λοΐζου ν. Μουρτζή

(1999)1(Β) Α.Α.Δ. 883 - στην οποία, επίσης με παράπεμψε ο κ. Τσιαπαλής - από την οποία προκύπτει ότι οι ειδικές ζημιές, πέραν από την περιγραφή τους στην έκθεση απαίτησης, θα πρέπει να αποδεικνύονται με την προσκόμιση ικανοποιητικής μαρτυρίας. Δηλώνω ευθέως ότι η εντύπωσή μου για την ποιότητα της μαρτυρίας και την αξιοπιστία του Γιώργου Χαραλάμπους, επί της ουσίας όσων ανάφερε, δεν είναι θετική, αφού, στη βάση της μαρτυρίας του, όπως θα διαφανεί στη συνέχεια, δεν μπορώ να επιδικάσω οποιοδήποτε ποσό στον ενάγοντα, από τα διάφορα ποσά που συνθέτουν την απαίτησή του εναντίον του εναγόμενου. Ο κύριος λόγος που θα συμβεί αυτό αφορά στο γεγονός, ότι, ενώ ο ενάγοντας αξιώνει ειδικές αποζημιώσεις δεν έχει αποδείξει με ικανοποιητική μαρτυρία είτε το συνολικό ποσό της ζημιάς, που όπως είναι η θέση του, προκάλεσε ο εναγόμενος στη επίδικη πινακίδα είτε οποιοδήποτε επιμέρους ποσό συνθέτει το συνολικό. Ειδικότερα. Καθώς ήδη έχει αναφερθεί ο μάρτυρας σύμφωνα με το περιεχόμενο της γραπτής του δήλωσης (τεκμήριο 1) - το περιεχόμενο της οποίας υιοθέτησε για σκοπούς κυρίως εξέτασης -, τα τελευταία 15 χρόνια είναι επιστάτης στην οριζόντια και κάθετη σήμανση στο Τμήμα Δημοσίων Έργων Πάφου. Στον ουσιώδη χρόνο, ως υπεύθυνος για τις πινακίδες που είναι, έσπευσε στο μέρος του επίδικου τροχαίου για να εκτιμήσει τι ζημιά είχε υποστεί η επίδικη πινακίδα. Υπολόγισε το συνολικό ποσό της ζημιάς, ως ακολούθως: Αγορά πινακίδας για το ποσό των €1.450,00 με βάση συγκεκριμένη προσφορά. Πρόκειται για το τεκμήριο 4 η εν λόγω προσφορά και όπως είπε ο μάρτυρας στο στάδιο της κυρίως εξέτασης, είναι της τότε ημερομηνίας, διότι τα Δημόσια Έργα βγαίνουν σε προσφορές για να αγοράσουν πινακίδες, μεταλλικό μέρος. Η επίδικη πινακίδα είναι από αλουμίνιο ολόκληρη, με ψαλίδια γαλβανιζέ class b. Αντεξεταζόμενος, μεταξύ άλλων ανάφερε τα εξής: Ο ίδιος δεν είναι σε θέση να κάνει εκτιμήσεις. Με αναφορά στο τεκμήριο 4 που έχει τίτλο «ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΙΝΑΚΙΔΩΝ ΕΠΑΡΧΙΑΣ ΠΑΦΟΥ», όπως είπε, τον εν λόγω κατάλογο, τον ετοίμασε το γραφείο του. Οι ίδιοι σαν Δημόσια Έργα ζήτησαν τις προσφορές. Τις διαστάσεις των πινακίδων τις έχουν και το γραφείο τους κάνει μια εκτίμηση και κυμαίνεται «..στο ποσό εκείνο.» Για το κόστος κατασκευής μεταλλικών πινακίδων, διαφόρων μεγεθών, το γραφείο τους ζήτησε και πήρε προσφορές από διάφορους κατασκευαστές μεταλλικών πινακίδων. Αυτό έγινε πριν από το επίδικο περιστατικό. Ερωτηθείς εάν οι εν λόγω προσφορές αφορούν την κατασκευή μια ολοκληρωμένης καινούργιας πινακίδας των συγκεκριμένων διαστάσεων απάντησε ως εξής: «Μεταλλικού μέρους μόνο και στηρίγματα.» Όπως είπε απαντώντας σε κάποια άλλη ερώτηση, τα υπόλοιπα γίνονται από το γραφείο Δημοσίων Έργων. Ερωτηθείς εάν στην προκειμένη περίπτωση αγοράστηκε άλλη πινακίδα απάντησε αρνητικά. Όπως είπε, διότι κρίθηκε από το γραφείο τους να μπει πιο μικρή πινακίδα μετά, διότι η επίδικη έχει τοποθετηθεί από τον εργολάβο κατασκευής του δρόμου που έγιναν μελέτες από το γραφείο Δημοσίων Έργων, παγκύπρια. Όπως είπε απαντώντας στην μεθεπόμενη ερώτηση, η επίδικη πινακίδα, μετά την πρόκληση βλάβης σ' αυτή παρέμεινε στο ίδιο σημείο μέχρι που αντικαταστάθηκε από μια άλλη, μικρότερη. Ωστόσο, όπως είπε λίγο αργότερα, δεν μπορεί να θυμηθεί πότε έγινε η αντικατάσταση. Ερωτηθείς τι έγινε η επίδικη πινακίδα μετά την αντικατάστασή της ισχυρίστηκε ότι πήγε παλιοσίδερα. Ερωτηθείς ακολούθως πόσα την έδωσαν, ουσιαστικά δεν απάντησε. Όπως είπε κατά λέξη: «Διότι εκάθετουν. Δεν πήγε από μόνη της. Με άλλα αντικείμενα.» Δεδομένης της θέσης του ότι η επίδικη πινακίδα είναι από αλουμίνιο, ερωτηθείς για το βάρος της ισχυρίστηκε πως δεν το ξέρει. Ούτε πόσο «πάει» το κιλό ξέρει. Όταν του υποβλήθηκε ότι η αξία της σε παλιοσίδερα και αλουμίνιο είναι μεγαλύτερη από το ποσό που ζητούν απάντησε ως εξής: «Δεν μπορώ να απαντήσω, δεν ξέρω τις τιμές του αλουμινίου.» Η τελευταία υποβολή που του έγινε καθώς και η απάντησή του σ' αυτή, ακολουθούν αυτούσιες: «Εγώ σου λέω ότι αυτή η πινακίδα μπορούσε εύκολα, πολύ απλά, επειδή το μόνο που είχε πάθε ήταν να στραβώσει λίγο η κάτω αριστερή της πλευρά, μπορούσε να επανέλθει, δεν είχε τσαλακωθεί το αλουμίνιο. Ήταν ένα απλό κύρτωμα και μπορούσε να επανέλθει και να χρησιμοποιηθεί.» Και η απάντησή του: «Οι οδηγίες από το γραφείο ήταν να μην επιδιορθωθεί ούτε να χρησιμοποιηθεί.» Από τις παραπάνω απαντήσεις του διαγράφεται και η αποτυχία του ενάγοντα να αποδείξει τόσο την έκταση της βλάβης που υπέστη η επίδικη πινακίδα στον ουσιώδη χρόνο όσο και την αξία της πραγματικής ζημιάς που προκλήθηκε σ' αυτή. Και όχι μόνο αυτό. Οποιοδήποτε και να ήταν το ύψος της ζημίας που προκλήθηκε στην επίδικη πινακίδα, ο ενάγοντας είναι φανερό, ότι ουδέν έπραξε για να περιορίσει τη ζημιά του. Ειδικότερα: Καταρχήν, ενώ η επίδικη πινακίδα δεν ήταν καινούργια, όπως είπε ο μάρτυρας, το ποσό των €1.450,00 που αξιώνει ο ενάγοντας για την αγορά του μεταλλικού της μέρους είναι με βάση την προσφορά (τεκμήριο 4), η οποία αφορά την κατασκευή μιας ολοκληρωμένης καινούργιας πινακίδας των συγκεκριμένων διαστάσεων, την οποία (προσφορά) πήραν από διάφορους κατασκευαστές μεταλλικών πινακίδων, πριν από το επίδικο περιστατικό. Για να επαναλάβω, οι ειδικές ζημιές, θα πρέπει να αποδεικνύονται με αυστηρότητα και ακρίβεια (βλ. και την Αχιλλέως ν. Δημοκρατίας

(1999)1(Α) Α.Α.Δ. 176) και οι σχετικές αποζημιώσεις, θα πρέπει να αποβλέπουν στην αποκατάσταση του ζημιωθέντα και όχι στον πλουτισμό του. Στην προκειμένη περίπτωση, ο ενάγοντας, ενώ αξιώνει το συγκεκριμένο ποσό με βάση προσφορά που έγινε σε χρόνο πριν από τον επίδικο και για την κατασκευή καινούργιας πινακίδας, ίχνος μαρτυρίας υπάρχει ότι η αξία της επίδικης πινακίδας κατά το χρόνο που δόθηκε η σχετική προσφορά στο Τμήμα Δημοσίων Έργων, ήταν ίδια με την αξία της στον ουσιώδη χρόνο, ως επίσης και ότι η αξία μιας καινούργιας πινακίδας είναι ίδια με την αξία της επίδικης. Απ' εκεί και πέρα θεωρώ ότι ο ενάγοντας απέστη του καθήκοντός του να μειώσει/περιορίσει τη ζημιά του (βλ. Αριστοδήμου ν. Πέτρου

(1995)1 Α.Α.Δ. 980 και Ανδρέου ν. Θεμιστοκλέους

(2004)1(Α) Α.Α.Δ. 355). Αυτή καθ' αυτή η επίδικη πινακίδα αποτελείται από αλουμίνιο και μετά την αντικατάστασή της, όπως είπε ο μάρτυρας πήγε παλιοσίδερα. Δεν ήξερε για ποιο ποσό πήγε για παλιοσίδερα και τούτο, επειδή όπως είπε, δεν πήγε από μόνη της, αλλά με άλλα αντικείμενα, ενώ, όταν του υποβλήθηκε ότι η αξία της σε παλιοσίδερα και αλουμίνιο είναι μεγαλύτερη από το ποσό που ζητούν ισχυρίστηκε πως δεν μπορεί να απαντήσει, επειδή δεν ξέρει τις τιμές του αλουμινίου. Περαιτέρω, ερωτηθείς εάν τους στύλους, τους χρησιμοποίησαν κάπου αλλού, απάντησε αρνητικά. Ερωτηθείς για το λόγο, ισχυρίστηκε πως δεν κρίθηκε αναγκαίο, χωρίς ωστόσο να διευκρινίσει από ποιον δεν κρίθηκε αναγκαίο και κυρίως, το λόγο για τον οποίο δεν κρίθηκε αναγκαίο. Τέλος, στην υποβολή ότι η επίδικη πινακίδα μπορούσε εύκολα και πολύ απλά να επανέλθει, επειδή το μόνο που είχε πάθει ήταν να στραβώσει λίγο η κάτω αριστερή πλευρά της και δεν είχε τσαλακωθεί το αλουμίνιο, ως επίσης και ότι η ζημιά της συνίστατο σε ένα απλό κύρτωμα και μπορούσε να επανέλθει και να χρησιμοποιηθεί, χωρίς να διαφωνεί με οτιδήποτε του υποβλήθηκε ισχυρίστηκε απλώς, ότι οι οδηγίες από το γραφείο ήταν να μην επιδιορθωθεί ούτε να χρησιμοποιηθεί. Καταρχήν, εάν η επίδικη πινακίδα πωλήθηκε, έστω για παλιοσίδερα, ο μάρτυρας όφειλε να γνωρίζει για ποιο ποσό πωλήθηκε, αφού, χωρίς να γνωρίζω το ποσό αυτό, δεν μπορώ να υπολογίσω την πραγματική ζημιά που έχει υποστεί ο ενάγοντας από τη βλάβη που προκλήθηκε στην πινακίδα, ιδιαίτερα, έχοντας υπόψη, ότι η δικογραφημένη θέση του ενάγοντα είναι ότι προκλήθηκε βλάβη στην επίδικη πινακίδα και όχι ότι καταστράφηκε ολοσχερώς. Ακολούθως τίθεται και το ερώτημα, γιατί να δοθεί για παλιοσίδερα η πινακίδα και γιατί δόθηκαν οδηγίες από το γραφείο Δημοσίων Έργων να μην επιδιορθωθεί μα ούτε και να χρησιμοποιηθεί, τη στιγμή που καθώς ήδη έχει αναφερθεί, ο μάρτυρας, με την απάντησή του στην παραπάνω υποβολή που του έγινε, ουσιαστικά δέχεται ότι αυτή μπορούσε εύκολα και απλά να επανέλθει καθώς και να χρησιμοποιηθεί; Και, σε τελική ανάλυση, με ποια λογική θα πρέπει να επιδικάσω σε βάρος του εναγόμενου, αποζημιώσεις για αγορά και τοποθέτηση καινούργιας πινακίδας, τη στιγμή που η επίδικη θα μπορούσε να επιδιορθωθεί είτε ακόμη, τη στιγμή που ο μάρτυρας, ενώ δεν ήταν σε θέση να γνωρίζει πόσο πωλήθηκε για παλιοσίδερα, όταν του υποβλήθηκε ότι η αξία της σε παλιοσίδερα και αλουμίνιο είναι μεγαλύτερη από το ποσό που ζητούν ισχυρίστηκε απλώς πως δεν μπορεί να απαντήσει, που με απλά λόγια σημαίνει ότι, ενδεχομένως και να ευσταθεί αυτό που του υποβλήθηκε, οπότε, σε τέτοια περίπτωση, δεν αποκλείεται η επίδικη πινακίδα να πωλήθηκε για μεγαλύτερο ποσό, ακόμη και από το συνολικό ποσό που αξιώνει ο ενάγοντας από τον εναγόμενο; Μολονότι η τύχη της υπόθεσης ουσιαστικά έχει κριθεί εντούτοις, θα συνεχίσω. Στη γραπτή του δήλωση και πάλι ο μάρτυρας, σε σχέση πάντοτε με την κοστολόγηση της ζημιάς που προκλήθηκε στη επίδικη πινακίδα αναφέρει το ποσό των €100,00 για εκσκαφή λάκκων, η οποία έγινε από τον εκσκαφέα των Δημοσίων Έργων. Παρόλα αυτά, όταν στο στάδιο αντεξέτασης, του υποβλήθηκε ότι καμιά από τις εργασίες που αναφέρει στη γραπτή του δήλωση έγινε, συμφώνησε, με το αιτιολογικό ότι κρίθηκε από το Επαρχιακό Γραφείο Δημοσίων Έργων να χρησιμοποιηθεί πιο μικρή πινακίδα, λόγω χώρου στο πεζοδρόμιο. Το εύλογο ερώτημα που ανακύπτει και πάλι είναι το εξής: αφού δεν έγιναν οι εργασίες που αναφέρει στη γραπτή του δήλωση, γιατί σ' αυτή αναφέρει ότι η εκσκαφή έγινε από εκσκαφέα των Δημοσίων Έργων; Ακολούθως, εάν με τη σχετική αναφορά αναφέρεται στην εκσκαφή που ενδεχομένως έγινε, όταν σε χρόνο που δεν ήταν σε θέση να καθορίσει, τοποθετήθηκε η άλλη, η μικρότερη πινακίδα, με ποια λογική ο ίδιος κοστολόγησε τη συγκεκριμένη εργασία με το ποσό των €100,00; Ισχυρίζεται ακόμη ο μάρτυρας στη γραπτή του δήλωση, ότι για την τοποθέτηση του σκυροδέματος για τη στήριξη των ψαλιδιών «χρειάστηκε 3, 84 κυβικά m3 x 47, 85 ευρώ ανά m3 = €183,74 (σύμφωνα με προσφορά των δημοσίων έργων η οποία κατατίθεται ως τεκμήριο στο Δικαστήριο).» Περιορίζομαι να πως τούτο∙ η μόνη προσφορά που κατατέθηκε ως τεκμήριο περικλείεται στο έγγραφο με τίτλο «ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΙΝΑΚΙΔΩΝ ΕΠΑΡΧΙΑΣ ΠΑΦΟΥ» (τεκμήριο 4, ανωτέρω) που περικλείει διάφορες προσφορές για την αγορά πινακίδων, ανάμεσά τους και η προσφορά για την επίδικη πινακίδα. Επομένως, η σχετική αξίωση που καλύπτεται από την παράγραφο 4 2. της έκθεσης απαίτησης και αποτελεί μέρος του συνολικού ποσού των €1.400,00 δεν έχει αποδειχθεί, αυτοτελώς και γι' αυτό το λόγο. Ούτε και μου διαφεύγει ότι, ενώ ούτε και αυτή η εργασία έχει γίνει, ο μάρτυρας στη γραπτή του δήλωση αναφέρει ότι έγινε (βλ. το ρήμα «χρειάστηκε»). Απ' εκεί και πέρα, ο γενικός και αόριστος ισχυρισμός του, ότι το κόστος αγοράς φωσφόρου αντανακλαστικής πλαστικής μεμβράνης, για φόντο πινακίδας ανέρχεται σε €190,00 και για τα γράμματα και βέλη μεμβράνης, σε €80,00 και για το βάψιμο της πινακίδας, συμπεριλαμβανομένης της μπογιάς και του σταριού, σε €255,00, χωρίς να έχει τεθεί το υπόβαθρο της σχετικής κοστολόγησης εκ μέρους του, δεν αρκεί για να θεωρηθεί ως αποδεδειγμένο οποιοδήποτε από τα ποσά αυτά, τα οποία ο ενάγοντας αξιώνει υπό μορφή ειδικών αποζημιώσεων. Το ίδιο ισχύει για το ποσό των €591,26, με το οποίο ο μάρτυρας κοστολογεί τα εργατικά, για το κόψιμο και κόλλημα του φόντου, το κόψιμο και κόλλημα και καθάρισμα των γραμμάτων, το καλούπωμα των ψαλιδιών, την τοποθέτηση του σκυροδέματος και τέλος, για τη μεταφορά και τοποθέτηση της πινακίδας για ολοκλήρωση της εργασίας. Συναφώς με όλα τα παραπάνω, προστίθενται και τα εξής: Δεδομένου ότι, εν τέλει, η επίδικη πινακίδα αντικαταστάθηκε με άλλη μικρότερη, γιατί ο ενάγοντας, αντί να προσκομίσει στοιχεία τα οποία αποδεικνύουν το πραγματικό κόστος για την αποκατάσταση της πραγματικής ζημιάς που προέκυψε συνεπεία της βλάβης που υπέστη η επίδικη πινακίδα, επιχείρησε απλώς να αποδείξει το κόστος αντικατάστασής της με νέα, ίδια και καινούργια πινακίδα; Και κάτι ακόμη. Επειδή ο ενάγοντας με την αγωγή του αξιώνει και το ποσό των €50,00, υπό μορφή ειδικών αποζημιώσεων, ως διοικητικά έξοδα, και ο μάρτυρας στη γραπτή του δήλωση ισχυρίζεται ότι αυτά είναι για την επίσκεψη και φωτογράφηση, το ερώτημα που τίθεται είναι το εξής: εάν αναφέρεται στη δική του επίσκεψη στον ουσιώδη χρόνο στη σκηνή του τροχαίου ατυχήματος και στις τρεις φωτογραφίες (τεκμήριο 3) που έβγαλε σε σχέση με τη ζημιά της επίδικης πινακίδας, προς τι η συγκεκριμένη απαίτηση, δεδομένου ότι ο ίδιος εργάζεται στο δημόσιο και σε τι συνίστανται τα έξοδα φωτογράφησης; Προστίθενται και τα εξής: Ο εναγόμενος, στην παράγραφο 5 (β) της υπεράσπισής του ισχυρίζεται ότι ενώ οδηγούσε το αυτοκίνητό του επεσυνέβη ατύχημα, συνεπεία του οποίου προκλήθηκαν επιπόλαιες ζημιές σε πινακίδα παραπλεύρως του δρόμου. Η εν λόγω πινακίδα παρέμεινε ως είχε για μεγάλο χρονικό διάστημα, χωρίς να χρειαστεί οποιαδήποτε επιδιόρθωση, τελικά δε, αφαιρέθηκε κατά τη διαπλάτυνση της λεωφόρου Δημοκρατίας, ουδέποτε δε αντικαταστάθηκε ή επιδιορθώθηκε. Παρατηρώ τα εξής: Ο πλέον ουσιώδης από τους παραπάνω ισχυρισμούς του εναγόμενου, και συγκεκριμένα, ότι οι ζημιές που προκάλεσε στην επίδικη πινακίδα ήταν επιπόλαιες, αποδεικνύεται και από το περιεχόμενο της πραγματικής μαρτυρίας - την οποία μάλιστα έθεσε ενώπιον μου ως μέρος του μαρτυρικού υλικού ο ενάγοντας, μέσω του μάρτυρά του - η οποία, όπως επεξηγείται στην υπόθεση Γεωργίου ν. Αστυνομίας

(1997)2 Α.Α.Δ. 439 συνιστά αξιόπιστο βοήθημα και σταθερό οδηγό για την κρίση της αξιοπιστίας των μαρτύρων. Ασφαλώς αναφέρομαι στις τρεις φωτογραφίες που συνθέτουν σε δέσμη το τεκμήριο 3, τις οποίες, όπως αναφέρει ο μάρτυρας στην παράγραφο 4 της γραπτής του δήλωσης, πήρε όταν μετέβη στο μέρος του τροχαίου για να εκτιμήσει τι ζημιά είχε υποστεί η επίδικη πινακίδα. Από το περιεχόμενο των εν λόγω φωτογραφιών είναι γεγονός, ότι η μόνη ζημιά που φαίνεται να έχει υποστεί αυτή καθ' αυτή η πινακίδα, συνίσταται σε απλό κύρτωμα. Μάλιστα, εάν η μόνη φωτογραφία που κατατίθετο ως τεκμήριο, ήταν αυτή που λήφθηκε κατά πρόσωπο, από το περιεχόμενό της ομολογώ πως δε φαίνεται να υπάρχει οποιαδήποτε ζημιά στην επίδικη πινακίδα. Απ' εκεί και πέρα αποτελεί επίσης γεγονός, ότι η βλάβη που έχουν υποστεί τα ψαλίδια, δηλαδή το μεταλλικό μέρος στο οποίο στηρίζεται η επίδικη πινακίδα είναι εμφανής και στις τρεις φωτογραφίες. Δε νομίζω πως χρειάζεται να επεκταθώ προκειμένου να αναδείξω τους λόγους της αποτυχίας του ενάγοντα να αποδείξει την απαίτησή του εναντίον του εναγόμενου. Κατ' ακολουθία όλων των παραπάνω διαπιστώσεων και συμπερασμάτων μου, η αγωγή απορρίπτεται. Τα έξοδα της αγωγής, όπως θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο επιδικάζονται υπέρ του εναγόμενου και σε βάρος του ενάγοντα. (Υπ.) . ........... Κ. Κωνσταντίνου, Ε.Δ. Πιστό Αντίγραφο Πρωτοκολλητής /ΚΚ Subject: Civil/Other Actions /Final (Αναφορά: Πολιτική - αγωγή για καταβολή ειδικών αποζημιώσεων.) cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο