Χαραλαμπίδης ν. Ευθυμίου, Αγωγή αρ. 8365/2012, 8/6/2018

(2003)1 Α.Α.Δ. 741). Η ακροαματική διαδικασία διεξήχθηκε με την ένορκη εξέταση του καθ΄ου η αίτηση ο οποίος βοηθήθηκε, στο μέτρο του ευλόγως επιτρεπτού, να προβάλει τις θέσεις του. Όπως διεφάνηκε κατά την ακρόαση, ο καθ΄ου αίτηση, άνδρας ώριμης ηλικίας και κάτοχος υψηλών ακαδημαϊκών προσόντων, διαθέτει αντίληψη και ετοιμότητα αντίδρασης και λόγου. Δεν υπάρχει αμφιβολία πως ο καθ΄ου η αίτηση αντελήφθηκε πλήρως τη διαδικασία εξέτασής του καθώς και το σκοπό της. Στο πλαίσιο της ακροαματικής διαδικασίας κατετέθηκαν, ως τεκμήρια, αντίγραφα των εξής εγγράφων: κατάστασης ασφαλιστικού λογαριασμού για το έτος 2016, η οποία εξεδόθηκε από τις κρατικές Υπηρεσίες Κοινωνικών Ασφαλίσεων και η οποία αφορά στον καθ΄ου η αίτηση (τεκμήριο 1), διατάγματος ημερ. 24.11.2017, το οποίο εξεδόθηκε στην Αίτηση αρ. 293/2017 (Οικογενειακό Δικαστήριο Λευκωσίας, Δικαιοδοσία Διατροφής) XXXXX Χαραλάμπους v. XXXXX Ευθυμίου (τεκμήριο 2), ασφαλιστικού λογαριασμού για τα έτη 1980 έως και 2011, ο οποίος εξεδόθηκε από τις κρατικές Υπηρεσίες Κοινωνικών Ασφαλίσεων και ο οποίος αφορά στον καθ΄ου η αίτηση (τεκμήριο 3), διατάγματος ημερ. 28.09.2017, το οποίο εξεδόθηκε στην Αίτηση αρ. 69/2017 (Οικογενειακό Δικαστήριο Λευκωσίας, Δικαιοδοσία Χρήσης Οικογενειακής Στέγης) XXXXX Ευθυμίου v. XXXXX Ευθυμίου (τεκμήριο 4), εγγράφου ημερ. 10.11.2017 για την υπό όρους εξάμηνη αναστολή εκτέλεσης ενταλμάτων φυλάκισης τα οποία εκκρεμούν εναντίον του καθ΄ου η αίτηση (τεκμήριο 5), κλήσης του καθ΄ου η αίτηση βάσει του άρθρου 124Α του περί Ποινικής Δικονομίας Νόμου (Κεφ. 155, ως αυτό τροποποιήθηκε στη συνέχεια) λόγω παράλειψης καταβολής διατροφής (τεκμήριο 6) και του διατακτικού της απόφασης ημερ. 24.02.2016 στην υπό τον ως άνω αριθμό και τίτλο αγωγή (τεκμήριο 7). Κατετέθηκε, επίσης, πιστοποιητικό έρευνας ακίνητης ιδιοκτησίας εγγεγραμμένης επ΄ονόματι του καθ΄ου η αίτηση, εκδοθέντος από το κρατικό Τμήμα Κτηματολογίου και Χωρομετρίας (τεκμήριο 8). Ας σημειωθεί πως, κατά τη δικάσιμο ημερ. 18.04.2016 ο ευπαίδευτος συνήγορος του αιτητή περιόρισε το αίτημά του στην αποπληρωμή των επιδικασθέντων, δια της απόφασης ημερ. 02.02.2016, δικηγορικών εξόδων. Περαιτέρω, από τον τρόπο χειρισμού της υπόθεσης προκύπτει πως το αίτημα του αιτητή περιορίζεται στην έκδοση διατάγματος μηνιαίων δόσεων. Μάλιστα, δια της αγόρευσής του, ο κ.Μιχαηλίδης ζήτησε την έκδοση τέτοιου διατάγματος για το ποσόν των €1.000-. Μελετήθηκαν τα επίδικα νομικά ζητήματα και εξετάστηκε η μαρτυρία. Σημειώνονται και διαπιστώνονται τα εξής:

(1)Σε διαδικασίες ως η προκειμένη, την υποχρέωση να παρουσιάσει επαρκή, θετική και πειστική μαρτυρία για την οικονομική του κατάσταση έχει ο καθ΄ου η αίτηση εξ αποφάσεως οφειλέτης. Ο εξ αποφάσεως πιστωτής δεν μπορεί να γνωρίζει τα ακριβή περιουσιακά στοιχεία του εξ αποφάσεως οφειλέτη τα οποία είτε θα δικαιολογούσαν την έκδοση διατάγματος για την αποπληρωμή του εξ αποφάσεως χρέους δια μηνιαίων δόσεων είτε θα δικαιολογούσαν την απόρριψη του σχετικού διαβήματος. Κατά συνέπειαν, εάν ο εξ αποφάσεως οφειλέτης ισχυρίζεται πως αδυνατεί να αποπληρώσει το εξ αποφάσεως χρέος του με μηνιαίες δόσεις, βαρύνεται να αποδείξει την πλήρη οικονομική του αδυναμία. Παρομοίως, εάν ο εξ αποφάσεως οφειλέτης προτείνει συγκεκριμένη μηνιαία δόση βαρύνεται να αποδείξει πως, πράγματι, αυτή είναι η μόνη εύλογη υπό τις περιστάσεις. Ας σημειωθεί πως, έως και την εξόφληση του εξ αποφάσεως χρέους, η περιουσία του εξ αποφάσεως οφειλέτη είναι υπόλογη στον εξ αποφάσεως πιστωτή. Παρατίθεται το ακόλουθο απόσπασμα από την απόφαση Βασιλειάδης v. Τσουρή

(2007)1 (Α) Α.Α.Δ. 45, 48-9: «..Ο εξ αποφάσεως πιστωτής δεν μπορεί να γνωρίζει ποια είναι τα περιουσιακά στοιχεία του εξ αποφάσεως οφειλέτη, τα οποία θα μπορούσαν να δικαιολογήσουν την έκδοση διατάγματος καταβολής του εξ αποφάσεως χρέους δια μηνιαίων δόσεων. Έτσι το βάρος απόδειξης ότι ο εξ αποφάσεως οφειλέτης δεν έχει την οικονομική δυνατότητα να εξοφλήσει το χρέος του, μετατοπίζεται στους ώμους του. Ο εξ αποφάσεως οφειλέτης υποχρεούται να προβαίνει ενόρκως σε πλήρη αποκάλυψη όλων των περιουσιακών του στοιχείων για να δείξει, αν έτσι ισχυρίζεται, πως δεν έχει την οικονομική δυνατότητα να εξοφλήσει το χρέος του ή να καθορίσει το ποσό που προτείνει ότι είναι μέσα στην οικονομική του δυνατότητα να πληρώνει μηνιαίως. Ο εξ αποφάσεως πιστωτής μπορεί επίσης να θέσει ενώπιον του Δικαστηρίου οποιαδήποτε στοιχεία έχει που αφορούν την περιουσία του εξ αποφάσεως χρεώστη. Οι αποφάσεις του Δικαστηρίου θα πρέπει να εφαρμόζονται. Στις αστικές υποθέσεις η περιουσία του εξ αποφάσεως χρεώστη βαρύνεται με το ποσό που οφείλεται δυνάμει της δικαστικής απόφασης προς όφελος του εξ αποφάσεως πιστωτή. Θεωρείται δηλαδή στην πράξη πως μέρος της περιουσίας και των εισοδημάτων του εξ αποφάσεως χρεώστη ανήκουν στον εξ αποφάσεως πιστωτή, μέχρι την εξόφληση του εξ αποφάσεως χρέους.» Ανάλογα έχουν αποφασισθεί και όσον αφορά σε αιτήσεις για τη διαφοροποίηση, αναστολή ή ακύρωση διατάγματος μηνιαίων δόσεων (άρθρα 90 και 91 του Κεφ.6). Στην απόφαση Μιχαήλ κ.α. v. Σκορδή

(2005)1 (Α) Α.Α.Δ. 64, 67 σημειώνεται ότι, σε τέτοιες αιτήσεις, ο αιτητής έχει το βάρος «για απόδειξη, κατά τρόπο συγκεκριμένο, ουσιαστικής αλλαγής, που να καθιστά αδύνατη πλέον τη πληρωμή των δόσεων που καθορίστηκαν.»

(2)Όσον αφορά στην εξισορρόπηση κρίσιμων παραμέτρων σε υποθέσεις ως η προκειμένη, παρατίθεται το εξής απόσπασμα από την απόφαση Νικολάου v. Μακρίδη

(2002)1 (Β) Α.Α.Δ. 801, 804: «...η αξιοπρεπής διαβίωση του οφειλέτη λαμβάνεται υπ΄όψιν από την μια, αλλά και από την άλλη, η ανάγκη για εκτέλεση των δικαστικών αποφάσεων και η ικανοποίηση του εξ αποφάσεως δανειστή δεν πρέπει να παραγνωρίζεται».

(3)Ο καθ΄ου η αίτηση, ο οποίος προέβαλε ένσταση στην αίτηση και ισχυρίσθηκε πλήρη αδυναμία καταβολής οιασδήποτε μηνιαίας δόσης προς αποπληρωμή των επίδικων δικηγορικών εξόδων, απευθύνθηκε στο Δικαστήριο με λόγο δυναμικό, όμως, συχνά σχηματικό. Εδήλωσε δε τα εξής: Είναι ηλικίας εξήντα

(60)ετών, διαζευγμένος και πατέρας δύο

(2)ανήλικων θυγατέρων, ηλικίας δεκα-τριών

(13)και δεκα-τεσσάρων

(14)ετών. Ο ίδιος και οι θυγατέρες του χαίρουν άκρας υγείας. Έχει αποφοιτήσει από το βρετανικό πανεπιστημιακό ίδρυμα «London Schoοl of Economics» και είναι κάτοχος πτυχίου και μεταπτυχιακού τίτλου στα Οικονομικά. Τα τελευταία τέσσερα

(4)χρόνια δεν εργάζεται. Παλαιότερα διατηρούσε κερδοφόρα επιχείρηση στο εξωτερικό. Όμως, τα τελευταία χρόνια η οικονομική του ευρωστία ανετράπηκε. Σήμερα τα εισοδήματά του είναι μηδενικά (τεκμήριο 1). Καταβάλλει συνεχείς προσπάθειες για να δραστηριοποιηθεί εκ νέου στο εξωτερικό στον ίδιο τομέα. Δεν καταβάλλει προσπάθεια για εξεύρεση άλλης εργασίας στην Κύπρο γιατί τέτοια εργασία δεν θα του απέφερε τα υψηλά εισοδήματα που χρειάζεται για να καλύψει τα συσσωρευμένα χρέη του και τις άλλες οικονομικές υποχρεώσεις του. Για το λόγο αυτό δεν έχει εγγραφεί στον σχετικό κατάλογο εξεύρεσης εργασίας που τηρείται στην αρμόδια κρατική υπηρεσία. Το διαζύγιο του είχε ως αποτέλεσμα να εκδιωχθεί από την οικογενειακή στέγη (τεκμήριο 4). Πλέον διαμένει στην οικία αποβιωσάσης θείας του, χωρίς να καταβάλλει ενοίκιο. Διαθέτει μεγάλη ακίνητη ιδιοκτησία (τεκμήριο 8), επί της οποίας, όμως, είναι εγγεγραμμένα διάφορα εμπράγματα βάρη και η οποία δεν του αποφέρει οιαδήποτε έσοδα. Επειδή ενδιαφέρεται να αποκτήσουν οι ανήλικες θυγατέρες του καλή μόρφωση, αυτές φοιτούν σε ιδιωτικό σχολείο. Τα δίδακτρα ανέρχονται συνολικά σε €8.000 έως €10.000 ετησίως. Δυνάμει δικαστικού διατάγματος ημερ. 24.11.2017 ο ίδιος υποχρεούται να καταβάλλει τα δίδακτρα μίας εκ των θυγατέρων του, καθώς, επίσης, και το ποσόν των €600 μηνιαίως, ως η συνεισφορά του για την διατροφή αυτών (τεκμήριο 2). Λόγω της πλήρους οικονομικής αδυναμίας του αδυνατεί να ανταποκριθεί σε αυτό το διάταγμα καθώς και σε άλλα. Εξ αιτίας της ανεργίας και των συσσωρευμένων χρεών του, η οικονομική του κατάσταση είναι «άθλια» και κινδυνεύει με σύλληψη και φυλάκιση. Για το λόγο αυτό αναγκάζεται να προσφεύγει σε «τοκογλύφους» για δανεισμό. Η εκτέλεση κάποιων από τα εντάλματα φυλάκισης που εκκρεμούν εναντίον του έχει ανασταλεί για περίοδο έξι

(6)μηνών υπό την προϋπόθεση ότι θα καταβάλλει μηνιαίως το ποσόν των €250 (τεκμήριο 5). Χρησιμοποιεί αυτοκίνητο μάρκας «Jaguar», το οποίο αγόρασε παλαιότερα, καταβάλλοντας περί τις €75.

1. Σήμερα το αυτοκίνητο αυτό αξίζει περί τις €20.000 έως €25.
2. Δεν μπορεί να πωλήσει το αυτοκίνητο αυτό γιατί δεν είναι εγγεγραμμένο επ΄ονόματί του.

(4)Αξιολογώντας την προσαχθείσα μαρτυρία για να διαπιστωθεί η δυνατότητα του καθ΄ου η αίτηση να αποπληρώσει τα επίδικα δικηγορικά έξοδα με μηνιαίες δόσεις (Petsas v. Demetriadou

(1971)1 C.L.R. 187, 188) διαπιστώνεται πως αυτός, εφ΄όσον εργοδοτηθεί, θα διαθέτει περίσσευμα. Το περίσσευμα αυτό θα μπορεί να αποτελεί το ποσόν εκάστης μηνιαίας δόσης (Gesico Photographic Ltd v. G.K.Video Art Co Ltd

(1991)1 A.A.Δ. 134, Μιχαήλ v. Λαϊκή Τράπεζα (Χρηματοδοτήσεις) Λτδ

(1993)1 Α.Α.Δ. 812 και Μιχαήλ v. Α/φοι Πούλλου Λτδ

(1997)1 (Γ) Α.Α.Δ. 1759). Η διαπίστωση αυτή βασίζεται στις δηλώσεις του ιδίου του καθ΄ου η αίτηση καθώς και στην εντύπωση που αυτός εδημιούργησε κατά την εξέτασή του: Ο καθ΄ου η αίτηση, άνδρας ώριμης ηλικίας, κάτοχος πτυχίου και μεταπτυχιακού τίτλου στα Οικονομικά από το βρετανικό πανεπιστημιακό ίδρυμα «London School of Economics», οξύνους, δυναμικός, έμπειρος και υγιής, είναι ικανός να εξεύρει εργασία με ικανοποιητικές απολαβές. Το γεγονός ότι, επί του παρόντος, αυτός δεν εργάζεται οφείλεται στις πεποιθήσεις του και τις υψηλές του προσδοκίες και όχι σε αντικειμενική αδυναμία. Η επιλογή του καθ΄ου η αίτηση να εργοδοτηθεί σε τομείς ιδιαιτέρως κερδοφόρους, αρνούμενος να εργοδοτηθεί σε τομείς μέσου εισοδήματος, δεν είναι δικαιολογημένη, υπό τις περιστάσεις. Εφ΄όσον ο καθ΄ου η αίτηση είναι εξ αποφάσεως οφειλέτης, έχει υποχρέωση να μειώσει τις προσδοκίες του για να καταστεί δυνατή η άμεση εργοδότησή του και έχει υποχρέωση να καταβάλει κάθε προσπάθεια για την αποπληρωμή των χρεών του. Δεν είναι αρκετό για τον καθ΄ου η αίτηση να περιγράφει την οικονομική του κατάσταση ως «άθλια» και ούτε είναι αρκετό να ισχυρίζεται πως, εξ αιτίας αυτής, αναγκάζεται να προσφεύγει σε «τοκογλύφους», αναμένοντας να κριθεί δικαιολογημένη η άρνησή του να ξεκινήσει να αποπληρώνει το εξ αποφάσεως χρέος του με μηνιαίες δόσεις. Ο καθ΄ου η αίτηση οφείλει να προσαρμόσει τις επιδιώξεις του στο μέτρο του εφικτού και οφείλει να εκμεταλλευτεί αμέσως τα υψηλά ακαδημαϊκά του προσόντα, το δυναμισμό, τις ικανότητες και τις εμπειρίες του. Ο καθ΄ου η αίτηση οφείλει να δεχθεί να εργασθεί έστω και με απολαβές χαμηλότερες των προσδοκιών του. Δεδομένων των οικονομικών συνθηκών οι οποίες ισχύουν σήμερα στον τόπο μας και οι οποίες δημοσιοποιούνται επισήμως από τις αρμόδιες κρατικές υπηρεσίες (Στυλιανού v. Ανδρεάδη

(2005)1 Α.Α.Δ. 509), κρίνεται πως η εργοδότηση του καθ΄ου η αίτηση είναι εφικτή. Εφ΄όσον εργοδοτηθεί, ο καθ΄ου η αίτηση θα είναι σε θέση να καλύπτει τις αναγκαίες και εύλογες μηνιαίες δαπάνες του οι οποίες, σύμφωνα πάντα με τις δηλώσεις του, αποτελούνται από το ποσόν των €600, ως η επί τη βάσει δικαστικού διατάγματος μηνιαία συνεισφορά του για τη διατροφή των ανήλικων θυγατέρων του (τεκμήριο 2), το ποσόν των €500, ως η επί τη βάσει δικαστικού διατάγματος υποχρέωσή του για την καταβολή των διδάκτρων μίας εκ των ανήλικων θυγατέρων του (τεκμήριο 2) και το ποσόν €250 μηνιαίως, ως ο όρος για την αναστολή εκτέλεσης των εναντίον του φυλακιστηρίων (τεκμήριο 5). Ας σημειωθεί, πως ο καθ΄ου η αίτηση δεν ανέφερε οιονδήποτε ιατρικό ή άλλο πρόβλημα, του ιδίου ή των ανήλικων θυγατέρων του, το οποίο να δικαιολογεί το συνυπολογισμό άλλης σχετικής, αναγκαίας και εύλογης δαπάνης. Ας σημειωθεί, επίσης, πως, παρά το ότι ο καθ΄ου η αίτηση δεν διαμένει πλέον στην οικογενειακή οικία (τεκμήριο 4), αυτός δεν καταβάλλει ενοίκιο εφ΄όσον, διαμένει στο διαμέρισμα αποβιωσάσης θείας του. Kατά συνέπειαν, αφού συνυπολογισθούν οι αναγκαίες και εύλογες μηνιαίες δαπάνες του καθ΄ου η αίτηση, επί τη βάσει πάντοτε των όσων ο ίδιος εδήλωσε ενώπιον του Δικαστηρίου, διαπιστώνεται πως ο καθ΄ου η αίτηση, εφ΄όσον εξεύρει εργασία, θα διαθέτει περίσσευμα το οποίο θα μπορεί να αποτελεί τη μηνιαία δόση για την αποπληρωμή των επίδικων δικηγορικών εξόδων. Το περίσσευμα αυτό υπολογίζεται περί τα €350= μηνιαίως. Υπό τις περιστάσεις, και ως έχουν εκτεθεί τα γεγονότα ενώπιον του Δικαστηρίου, κρίνεται πως αποκοπή του ποσού αυτού δεν θα θέσει σε κίνδυνο την προοπτική μιας αξιοπρεπούς διαβίωσης του ιδίου του καθ΄ου η αίτηση και των ανήλικων θυγατέρων του. Βεβαίως, θα πρέπει να δοθεί στον καθ΄ου η αίτηση εύλογος χρόνος για να εξεύρει εργασία. Ο χρόνος αυτός προσδιορίζεται στους τρεις

(3)μήνες. Για όλους τους πιο πάνω λόγους η αίτηση ημερ. 24.06.2016 επιτυγχάνει. Εκδίδεται διάταγμα δια του οποίου ο εναγόμενος - καθ΄ου η αίτηση διατάσσεται να αποπληρώσει τα επίδικα δικηγορικά έξοδα με μηνιαίες δόσεις ύψους €350= εκάστη. Η πρώτη δόση να καταβληθεί την 01.10.2018 και κάθε επόμενη δόση να καταβάλλεται την 1η ημέρα κάθε επόμενου μήνα μέχρι την αποπληρωμή των επίδικων δικηγορικών εξόδων. Όσον αφορά στον χρόνο καταβολής των μηνιαίων δόσεων θα υπάρχει περίοδος χάριτος επτά

(7)ημερών. Τα έξοδα της αίτησης ημερ. 24.06.2016, ως αυτά θα υπολογισθούν από τον Πρωτοκολλητή, κα, θα εγκριθούν από το Δικαστήριο, επιδικάζονται υπέρ του ενάγοντος-αιτητή και εναντίον του εναγομένου-καθ΄ου η αίτηση. (Υπ) ............. Α.Κ.Λυκούργου, Α.Ε.Δ. Πιστό αντίγραφο Πρωτοκολλητής /ΣΗ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο