Νικηφόρου ν. Ευαγγελίδου, Αρ. Αγωγής:483 /18, 4/9/2018

(1991)1 A.Α.Δ 24. Ταυτόχρονα, τονίζεται ότι σε υποθέσεις προφορικής δυσφήμισης θα πρέπει να καθορίζονται στην Έκθεση Απαίτησης τα πρόσωπα προς τα οποία απευθύνθηκε η κατ' ισχυρισμόν δυσφημιστική δήλωση. Ως προς τις λεπτομέρειες που πρέπει να περιέχει η Έκθεση Απαίτησης, σε αγωγή για προφορική δυσφήμιση, διαφωτιστικά είναι τα όσα καταγράφονται στο σύγγραμμα Bullen & Leake & Jacob's Precedents of Pleadings 18th Ed, παράγραφοι 37-17, ως ακολούθως : «The names of the persons to whom the words were spoken must be set out in the particulars of claim (see CPR PD 53 para.2.4). Save in exceptional circumstances the claimant will not be allowed to prove at the trial publication to any person who is not named or identified in the particulars of claim (Bradbury v Cooper [1883] 12 Q.B. D. 94.... An allegation of publication to persons "at present unknown" is sometimes permissible, but only in special circumstances, and where the occasion of the publication is identified». ( η υπογράμμιση δική μου), Από το πιο πάνω απόσπασμα προκύπτει επίσης ότι δεν θα επιτραπεί στον Ενάγοντα να αποδείξει κατά τη δίκη ότι υπήρξε δημοσίευση των λέξεων προς πρόσωπα των οποίων τα ονόματα δεν είχε δικογραφήσει. Κάτι τέτοιο είναι επιτρεπτό μόνο σε εξαιρετικές περιστάσεις. Ο Ενάγοντας στην Έκθεση Απαίτησής του ισχυρίζεται ότι η Εναγόμενη, μητέρα της εν διαστάσει συζύγου του, διαδίδει κακόβουλα, αναληθή σχόλια, δυσφημεί και συκοφαντεί τον Ενάγοντα σε τρίτα πρόσωπα. Συγκεκριμένα ο Ενάγοντας ισχυρίστηκε ότι η Εναγόμενη διαδίδει, σε τρίτα πρόσωπα, ότι ο Ενάγοντας διατηρεί ερωτική σχέση με ανήλικο μαθητή του, ότι είναι ομοφυλόφιλος και ανώμαλος. Ο Ενάγοντας προέβη σε σχετική καταγγελία στην Αστυνομία και παρόλο που η Εναγόμενη κλήθηκε στον Αστυνομικό σταθμό και της επιστήθηκε η προσοχή, εντούτοις συνεχίζει μέχρι σήμερα να διαδίδει σε τρίτα πρόσωπα ότι ο Ενάγοντας είναι ομοφυλόφιλος, ανώμαλος και διατηρεί δεσμό με ανήλικο μαθητή του. Μαρτυρία Ενόψει της μη εμφάνισης της Εναγομένης στη διαδικασία, ο Ενάγοντας προχώρησε με απόδειξη της υπόθεσής του. Προς απόδειξη της υπόθεσής του ο Ενάγοντας καταχώρησε ένορκη δήλωση. Ο Ενάγοντας ισχυρίστηκε ότι η Εναγόμενη, η οποία είναι μητέρα της εν διαστάσει συζύγου του, κατά ή περί τις αρχές του 2017 άρχισε να υποβάλλει στη σύζυγό του ότι, ο ίδιος διατηρεί ερωτικό δεσμό με ανήλικο μαθητή του και επιδίδεται σε όργια με τον ανήλικο και τον πατέρα του. Η Εναγόμενη μαζί με την εν διαστάσει σύζυγο του Ενάγοντα τον κατηγορούν στην ανήλικη θυγατέρα τους λέγοντάς της ότι ο Ενάγοντας είναι ανώμαλος , θα της κάνει κακό , ότι δεν την αγαπά , ότι ο ίδιος αγαπά τον ανήλικο μαθητή του και ότι ο τελευταίος είναι κωλόπαιδο. Η ανήλικη θυγατέρα του Ενάγοντα του μετέφερε τα πιο πάνω υβριστικά σχόλια που λαμβάνει. Επίσης ο Ενάγοντας πληροφορήθηκε από τρίτα πρόσωπα, που επί του παρόντος δεν επιθυμεί να κατονομάσει, ότι η Εναγόμενη τον δυσφημεί παντού λέγοντας ότι είναι ανώμαλος, διατηρεί δεσμό με ανήλικο μαθητή του και τον πατέρα αυτού και ότι προβαίνουν σε όργια οι τρεις τους. Εισηγήσεις των Διαδίκων Ο κ. Χριστοδούλου μέσω εμπεριστατωμένης αγόρευσης εισηγήθηκε ότι ο Ενάγοντας δικαιούται σε επιδίκαση γενικών αποζημιώσεων. Αξιολόγηση Μαρτυρίας Τονίζεται ότι στην παρούσα δεν παρουσιάστηκε άλλη εκδοχή πλην της εκδοχής του Ενάγοντα, ώστε να απαιτείται από το Δικαστήριο να αξιολογήσει επί διιστάμενων εκδοχών. Σχετικά παραπέμπω στην απόφαση Wynne Barry ν. David Costaki Mavronicola, ως διαχειριστή της περιουσίας του Kωστάκη Δαυίδ Mαυρονικόλα (ανίκανου προσώπου),

(2009)1 Α.Α.Δ. 1138, όπου λέχθηκαν τα ακόλουθα : «Όταν υπάρχει μια μόνο εκδοχή ως προς τα γεγονότα, τότε συνήθως αυτό που απομένει να εξεταστεί, εκτός και αν υπάρχουν εγγενείς δυσκολίες σε σχέση με το μάρτυρα και την αξιοπιστία του, είναι αν τα γεγονότα όπως βρίσκονται ενώπιον του Δικαστηρίου είναι αρκετά για να αποδείξουν την υπόθεση στο αναγκαίο επίπεδο» Σχετικές επίσης είναι και οι αποφάσεις στις υποθέσεις R.C.K. Sports Ltd. v. Personal Advertising Ltd.

(1996)1 Α.Α.Δ. 1074 και Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος (Κύπρου) Λτδ ν. Γιώργου Οικονόμου, ECLI:CY:AD:2014:A786, Π. Ε. 335/2009, ημερ. 17/10/2014. Συνεπώς, αυτό που πρέπει να εξετασθεί στην παρούσα είναι το εάν υπάρχουν εγγενείς δυσκολίες σε σχέση με τη μαρτυρία του Ενάγοντα και εάν όχι, τότε θα εξεταστεί εάν η μαρτυρία που προσκομίστηκε μπορεί να αποδείξει την υπόθεση στο αναγκαίο επίπεδο. Αξιολόγηση Μαρτυρίας Ενάγοντα Η μαρτυρία του Ενάγοντα έχει παραμείνει αναντίλεκτη και δεν έχει αμφισβητηθεί. Σε κάθε περίπτωση όμως το γεγονός ότι δόθηκε μαρτυρία υπό μορφή ένορκης δήλωσης δεν συνεπάγεται ότι είναι συλλήβδην αποδεκτή. Όπως έχει καταγραφεί ανωτέρω, με αναφορά στο σύγγραμμα Bullen & Leake & Jacob's, σε υποθέσεις δυσφήμισης τα πρόσωπα προς τα οποία απευθύνθηκε η κατ΄ ισχυρισμόν δυσφημιστική δήλωση θα πρέπει να καταγράφονται στην Έκθεση Απαίτησης. Στο ίδιο σύγγραμμα καταγράφεται ότι δεν είναι επιτρεπτό στον Ενάγοντα να αποδείξει κατά τη δίκη ότι υπήρξε δημοσίευση των λέξεων προς πρόσωπα των οποίων τα ονόματα δεν είχαν δικογραφηθεί. Η νομολογία έχει επανειλημμένα τονίσει ότι μαρτυρία που κατατίθεται έστω και χωρίς ένσταση και που τελικά φαίνεται ότι δεν είναι αποδεκτή μαρτυρία πρέπει να αγνοείται κατά την τελική κρίση του Δικαστηρίου. Παραπέμπω ενδεικτικά στην Miorage Popovic Slopodan ν. Dubranvka Radivojenik

(1998)1 Α.Α.Δ. 1162 και Μελάς v. Κυριάκου

(2003)1 Α.Α.Δ.

1. Στην υπό κρίση υπόθεση δεν έχουν δικογραφηθεί τα πρόσωπα προς τα οποία δημοσιεύθηκαν οι κατ΄ ισχυρισμόν δυσφημιστικές λέξεις. Συνεπώς οι αναφορές του Ενάγοντα ότι η Εναγόμενη τον δυσφήμισε προς τη σύζυγό και τη θυγατέρα του δεν είναι επιτρεπτές. Συνακόλουθα, οι σχετικές αναφορές στη μαρτυρία του Ενάγοντα πρέπει να αγνοηθούν. Ευρήματα Στη βάση της μαρτυρίας του Ενάγοντα εξάγεται ότι η Εναγόμενη είναι μητέρα της εν διαστάσει συζύγου του Ενάγοντα και ότι η τελευταία είχε ενεργό ρόλο στα προβλήματα που δημιουργήθηκαν στη σχέση του Ενάγοντα με τη σύζυγό του. Ο Ενάγοντας βρίσκεται σε διάσταση με τη σύζυγό του από την 31.5.
2. Περαιτέρω αποτελεί εύρημα του Δικαστηρίου ότι ο Ενάγοντας διατηρεί φροντιστήριο από το 2011, στο οποίο εργάζονται έξι καθηγητές και φοιτούν περίπου ενενήντα μαθητές. Ο Ενάγοντας κατήγγειλε την Εναγόμενη στην Αστυνομία. Η Εναγόμενη περνά έξω από το φροντιστήριο που διατηρεί ο Ενάγοντας και κορνάρει , φωνάζει και εξυβρίζει τον Ενάγοντα με τις φράσεις ανώμαλε, παιδεραστή, κωλόπαιδο. Νομική Πτυχή Όπως είναι καλά θεμελιωμένο το βάρος απόδειξης βρίσκεται στους ώμους του Ενάγοντα, ο οποίος οφείλει να αποδείξει τους ισχυρισμούς του στο επίπεδο του ισοζυγίου των πιθανοτήτων. Το γεγονός ότι η μαρτυρία του Ενάγοντα παρέμεινε αναντίλεκτη δεν απαλλάσσει το Δικαστήριο από την υποχρέωση να εξετάσει εάν αυτή είναι επαρκής για την απόδειξη της υπόθεσης στον αναγκαίο βαθμό. Η έννοια του ισοζυγίου των πιθανοτήτων έχει ερμηνευθεί νομολογιακά σε πολλές υποθέσεις. Σχετική είναι η απόφαση Μαρσέλ ν. Λαϊκής

(2001)1 Α.Α.Δ. 1858, όπου, με αναφορά στις σχετικές αυθεντίες επί του θέματος, αναφέρθηκαν τα ακόλουθα : «Το κριτήριο δεν είναι αν η θέση ή η εκδοχή του διαδίκου που φέρει το βάρος της απόδειξης (onus of proof) είναι «πιο πιθανή παρά η αντίθετη», εκείνη, δηλαδή, του αντιδίκου του. Το κριτήριο είναι κατά πόσο ο διάδικος που φέρει το βάρος της απόδειξης ικανοποίησε το Δικαστήριο, με επαρκή αποδεικτικά στοιχεία, ότι η θέση ή η εκδοχή του είναι πιο πιθανή παρά όχι (is more probable than not). Αν απέτυχε να αποδείξει τη θέση ή την εκδοχή του σε αυτό το επίπεδο (standard of proof), ο διάδικος που φέρει το βάρος της απόδειξης δεν θεωρείται ότι το απέσεισε, έστω και αν η θέση ή η εκδοχή του είναι «πιο πιθανή παρά η αντίθετη», εκείνη, δηλαδή, του αντιδίκου του. (Βλέπε, μεταξύ άλλων, Phipson on Evidence, 14th Edition, para 4-38 και Αθανασίου κ.ά. ν. Κουνούνη

(1997)1(Β) Α.Α.Δ 614, όπου γίνεται και εκτενής ανασκόπηση της νομολογίας». Σχετικές επί του προκειμένου είναι οι αποφάσεις Στυλιανίδης ν. Χατζηπιέρα

(1992)1 Α.Α.Δ. 1056, Βaloise Insurance Co Ltd v. Κατωμονιάτη κ.ά.

(2008)1 Α.Α.Δ. 1275 και Tekinder Pal κ.ά. ν. Δημοκρατίας

(2010)2 Α.Α.Δ. 551. Όπως έχει κριθεί στην απόφαση Πούρικος ν. Σάββα κ.ά.

(1991)1 ΑΑΔ 507, η βασική υποχρέωση κάθε ενάγοντα είναι να αποδείξει με αξιόπιστη μαρτυρία τα βασικά γεγονότα πάνω στα οποία επέλεξε να βασίσει την απαίτησή του, με τη μορφή που ο ίδιος τα καθόρισε στα δικόγραφά του. Στην υπό κρίση υπόθεση ο Ενάγοντας ισχυρίστηκε ότι το αγώγιμο δικαίωμά του πηγάζει από προφορική δυσφήμιση που προήλθε από την Εναγόμενη. Η έννοια της δυσφήμισης παρέχεται στο άρθρο 17 του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου Κεφ 148, το οποίο κωδικοποιεί τις αρχές του Κοινοδικαίου επί του θέματος. Το άρθρο 17 διαλαμβάνει τα ακόλουθα : «17.

(1)Η δυσφήμηση συνίσταται στη δημοσίευση από οποιοδήποτε πρόσωπο με έντυπο, γραπτό, ζωγραφιά, ομοίωμα, χειρονομίες, λόγια ή άλλους ήχους, ή με κάθε άλλο μέσο οποιασδήποτε φύσης, περιλαμβανομένης και της εκπομπής με ασύρματη τηλεγραφία, δημοσιεύματος το οποίο - (α) αποδίδει σε άλλο πρόσωπο έγκλημα. ή (β) αποδίδει σε άλλο πρόσωπο ανάρμοστη συμπεριφορά σε δημόσια θέση. ή (γ) εκ φύσεως τείνει στο να βλάψει ή να επηρεάσει με δυσμένεια την υπόληψη άλλου προσώπου στο επάγγελμα, επιτήδευμα, την εργασία, απασχόληση ή τη θέση του. ή (δ) ενδέχεται να εκθέσει άλλο πρόσωπο σε γενικό μίσος, περιφρόνηση ή χλεύη. ή (ε) ενδέχεται να προκαλέσει την αποστροφή ή αποφυγή οποιουδήποτε προσώπου από άλλους. Αναφορικά με την προφορική δυσφήμιση το άρθρο 17

(3)διαλαμβάνει τα ακόλουθα :

(3)Χωρίς απόδειξη ειδικής ζημιάς δεv είvαι δυvατή η έγερση αγωγής για δυσφήμηση η oπoία εvεργήθηκε με χειρovoμίες, με λόγια ή άλλoυς ήχoυς, με εξαίρεση τηv εκπoμπή με ασύρματη τηλεγραφία, εκτός όταv oι χειρovoμίες, τα λόγια ή άλλoι ήχoι- (α) Απoδίδoυv έγκλημα πoυ δύvαται vα επισύρει στov εvάγovτα σωματική πoιvή ή φυλάκιση σε πρώτη καταδίκη͘ (β) σκoπεύoυv στo vα βλάψoυv ή vα επηρεάσoυv με δυσμέvεια τηv υπόληψη τoυ εvάγovτα στo επάγγελμα, επιτήδευμα, εργασία, απασχόληση ή τη θέση τoυ͘ (γ) απoδίδoυv στov εvάγovτα μεταδoτική ή μoλυσματική vόσo͘ (δ) απoδίδoυv σε γυvαίκα ή κoρασίδα μoιχεία ή ασέλγεια. Η δυνατότητα έγερσης αγωγής στην παρούσα υπόθεση. Όπως προκύπτει από τα ανωτέρω αγωγή για προφορική δυσφήμιση μπορεί να εγερθεί μόνο κατόπιν απόδειξης ειδικής ζημίας πλην των εξαιρέσεων που καταγράφονται στον Νόμο. Σύμφωνα με τον ευπαίδευτο συνήγορο του Ενάγοντα η κατ' ισχυρισμόν προφορική δυσφήμιση εμπίπτει στην εξαίρεση υπό στοιχείο (α) του άρθρου 17

(3)του Κεφ.

1. Από την Έκθεση Απαίτησης προκύπτει ότι τα κατ΄ ισχυρισμόν δυσφημιστικά σχόλια ήταν τα εξής :
2. Ο Ενάγοντας διατηρεί δεσμό με ανήλικο μαθητή του.
3. Ο Ενάγοντας είναι ομοφυλόφιλος.
4. Ο Ενάγοντας είναι ανώμαλος. Εκ των τριών κατ' ισχυρισμόν δυσφημιστικών σχολίων μόνο ο ισχυρισμός ότι ο Ενάγοντας διατηρεί δεσμό με ανήλικο αποδίδει έγκλημα που δυνατόν να επιφέρει φυλάκιση και γεννά αγώγιμο δικαίωμα χωρίς να απαιτείται η απόδειξη ειδικής ζημίας. Αναφορικά με τα υπόλοιπα κα' ισχυρισμόν δυσφημιστικά σχόλια δεν προκύπτει ότι εμπίπτουν στις εξαιρέσεις του άρθρου 17

(3)του Κεφ 148, ούτε αποδεικνύεται ειδική ζημία . Συνεπώς, το Δικαστήριο θα ασχοληθεί με την εξέταση του κατά πόσο έχει αποδειχθεί το Αστικό Αδίκημα της Δυσφήμισης σε σχέση με την κατ' ισχυρισμόν εκφορά, από την Εναγόμενη, του σχολίου ότι ο Ενάγοντας διατηρεί δεσμό με ανήλικο μαθητή του. Η απόδειξη των συστατικών στοιχείων του Αστικού Αδικήματος της Δυσφήμισης. Στο Σύγγραμμα των Αρτέμη - Ερωτοκρίτου Αστικά Αδικήματα, Δίκαιο και Αποφάσεις τόμος 1, σελ. 62 αναφέρονται ποια στοιχεία πρέπει να αποδείξει ο Ενάγοντας σε αγωγή για δυσφήμιση, και τα οποία είναι τα ακόλουθα: Α. Ότι το δημοσίευμα ήταν δυσφημιστικό Β. Ότι τούτο αναφερόταν σε αυτόν Γ. Ότι δημοσιεύτηκε. Όπως υποδεικνύεται στο σύγγραμμα του Π.Πολυβίου Το Σύγχρονο Δίκαιο της Δυσφήμισης, σελ 31, εάν δεν υπάρξει δημοσίευση σε τρίτα πρόσωπα, δεν μπορεί να στοιχειοθετήσει το Αστικό Αδίκημα της δυσφήμισης. Στο σύγγραμμα Gatley on Libel and Slander ,11η έκδοση, στις σελίδες 163 και 164 επεξηγείται η ανάγκη απόδειξης της δημοσίευσης και καταγράφονται τα ακόλουθα σχετικά : «General principles: publication. No civil action can be maintained for libel or slander unless the words complained of have been published. "The material part of the cause of action in libel is not the writing, but the publication of the libel". In order to constitute publication, the matter must be published by the defendant to (communicated to) a third party, that is to say, at least one person other than the claimant. "A cannot sue B for defaming him to A himself, or to B himself; that is to say where B defamed him to C." Defamation protects a person's reputation and his reputation is not the good opinion he has of himself but the estimation in which others hold him. A defamatory statement about the claimant communicated to the claimant alone may injure his self-esteem but it cannot injure his reputation.» Περαιτέρω, στο σύγγραμμα Gatley on Libel and Slander 12th Ed παράγραφοι 32.13 επεξηγείται το ποία μαρτυρία θεωρείται επαρκής για την απόδειξη της δημοσίευσης, σε υποθέσεις κατ' ισχυρισμόν προφορικής δυσφήμισης. Συγκεκριμένα στο εν λόγω σύγγραμμα καταγράφονται τα ακόλουθα: «Where there is no admission by the defendant that he spoke the words complained of or words to like effect, the claimant must call evidence of what the defendant said and of who heard him. The actual words spoken must be proved; it is not sufficient for witnesses to state what they believe to be the substance or effect of the words, or their impression of what was said. The burden is of course on the claimant to do so. The witnesses will usually be those who were present, but hearsay evidence is in principle admissible of what the witness was told by someone present that the defendant said. Evidence as to the presence of other people when the words were spoken may be insufficient, as the fact that there were other people in the vicinity does not of itself entitle anyone to draw the conclusion that those people must have heard what was said. A tape recording of the slander would be admissible.» Από τα πιο πάνω προκύπτει ότι θα πρέπει να αποδεικνύεται η εκφορά των κατ' ισχυρισμόν δυσφημιστικών λέξεων που καταγράφονται στην Έκθεση Απαίτησης και ότι η σχετική μαρτυρία δίδεται συνήθως από πρόσωπα που ήταν παρόντα κατά την εκφορά αυτών. Ταυτόχρονα τονίζεται ότι μαρτυρία από τον ίδιο τον Ενάγοντα σχετικά με το τι ειπώθηκε συνήθως είναι ανεπαρκής για να αποδείξει το συστατικό στοιχείο της δημοσίευσης. Στην υπό κρίση υπόθεση ο Ενάγοντας στην Έκθεση Απαίτησής του, καθόρισε ότι η Εναγόμενη τον δυσφήμισε, σε τρίτα πρόσωπα, λέγοντας ότι διατηρεί ερωτική σχέση με ανήλικο μαθητή του, ότι είναι ομοφυλόφιλος και ανώμαλος. Στη μαρτυρία του ο Ενάγοντας προσπάθησε να ισχυριστεί ότι τα πρόσωπα προς τα οποία έλαβε χώρα η δημοσίευση ήταν η εν διαστάσει σύζυγός του και η ανήλικη θυγατέρα του. Ενόψει του ότι δεν καταγράφηκαν τα πιο πάνω πρόσωπα στην Έκθεση Απαίτησης του Ενάγοντα, τέτοια μαρτυρία δεν ήταν επιτρεπτή και ως εκ τούτου δεν μπορεί να ληφθεί υπόψη. Σχετική είναι απόφαση Miorage Popovic Slopodan (ανωτέρω). Σε κάθε περίπτωση, όμως, ακόμα και εάν η πιο πάνω μαρτυρία του Ενάγοντα γινόταν δεκτή και δεν αγνοείτο, δεν θα ήταν επαρκής, καθότι δεν προέρχεται από τα πρόσωπα προς τα οποία έγινε η δημοσίευση ή ήταν παρόντα κατά τη δημοσίευση. Επιπλέον ο ισχυρισμός του Ενάγοντα ότι η Εναγόμενη περνά από το φροντιστήριο το οποίο ο ίδιος λειτουργεί, δεν επαρκεί για να αποδείξει δημοσίευση, αφού δεν συγκεκριμενοποιείται ποία άτομα ήταν παρόντα και άκουσαν τα κατ' ισχυρισμόν δυσφημιστικά σχόλια. Επίσης, δεν υφίσταται μαρτυρία οποιουδήποτε προσώπου που να ήταν παρόν σε τέτοιο επεισόδιο. Συνεπώς η μαρτυρία του Ενάγοντα ότι η Εναγόμενη περνά έξω από το φροντιστήριό του και προβαίνει στα πιο πάνω σχόλια δεν είναι επαρκής να αποδείξει τη δημοσίευση του κατ΄ ισχυρισμόν δυσφημιστικού σχολίου. Εφόσον, λοιπόν, από τη μαρτυρία δεν στοιχειοθετείται το συστατικό στοιχείο της δημοσίευσης, η αίτηση δεν μπορεί να επιτύχει. Συνακόλουθα η υπό κρίση αίτηση απορρίπτεται, χωρίς έξοδα. [Υπ.] ..................... Μ. Χριστοδούλου, Ε.Δ. Πιστό Αντίγραφο Πρωτοκολλητής cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο