LITHOSTAR LTD ν. ΔΗΜΟΣ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ κ.α., Αγωγή αρ.: 5593/2007, 28/2/2018

LITHOSTAR LTD ν. ΔΗΜΟΣ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ κ.α., Αγωγή αρ.: 5593/2007, 28/2/2018 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup

1. on)- Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEM:2018:A78 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΜΕΣΟΥ Ενώπιον: Στ. Τσιβιτανίδου-Κίζη, Α.Ε.Δ. Αγωγή αρ.: 5593/2007 Μεταξύ: LITHOSTAR LTD Εναγόντων και 1. ΔΗΜΟΣ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ 2. ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΜΕΣΩ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ 3. ΚΟΙΝΟΠΡΑΞΙΑ IACOVOU BROTHERS (CONSTRUCTIONS) LTD - MEDCON CONSTRUCTIONS LTD Εναγόμενων -------------------------------------------------- Ημερομηνία: 28 Φεβρουαρίου 2018 Εμφανίσεις: Για τους ενάγοντες: κ. Χρίστος Ιωαννίδης για Αγγελίδης, Ιωαννίδης, Λεωνίδου Δ.Ε.Π.Ε. (Για να ακούσει απόφαση η κα Θεοδώρα Αριστείδου) Για τον εναγόμενο 1: κ. Γιώργος Χριστοδούλου για Chrysses Demetriades & Co LLC Για τον εναγόμενο 2: κα Δάφνη Νικολάτου, Δικηγόρος της Δημοκρατίας, για Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας (Για να ακούσει απόφαση ο κ. Νικόλας Οικονόμου) Α Π Ο Φ Α Σ Η Οι βροχές που έπεσαν στις 18, 19 και 20 Νοεμβρίου του 2005, είχαν ως αποτέλεσμα να πλημμυρίσει το υποστατικό των εναγόντων που βρίσκεται στην οδό Ιαπετού αρ. 30, εντός της βιομηχανικής περιοχής του Αγίου Αθανασίου στη Λεμεσό και να προκληθούν σ' αυτό ζημιές. Όπως προβάλλεται στην Έκθεση Απαίτησης, λόγω της βροχόπτωσης στις 18 Νοεμβρίου 2005, μεγάλες ποσότητες ομβρίων υδάτων και/ή λάσπης, διοχετεύθηκαν από «βόρεια, παραπλήσια νότια και παράλληλα από την υπεραστική λεωφόρο Λευκωσίας-Λεμεσού και/ή παραπλήσια από τον χώρο που γίνονταν τα κατασκευαστικά έργα αναβάθμισης του κυκλικού κόμβου του Αγίου Αθανασίου στη Λεμεσό και/ή την βιομηχανική περιοχή», προς και/ή εντός του υποστατικού των εναγόντων, προκαλώντας ζημιά στο ακίνητο, στα μηχανήματα και στα εμπορεύματα. Αποτελούν κοινό έδαφος μεταξύ των διαδίκων τα εξής: (α) Οι ενάγοντες είναι εταιρεία περιορισμένης ευθύνης, με κύρια ασχολία την λιθογραφία και/ή την τυπογραφία, διατηρούν δε εργοστάσιο στην βιομηχανική περιοχή του Αγίου Αθανασίου στη Λεμεσό. (β) Ο εναγόμενος 1 είναι νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου. (γ) Η βιομηχανική περιοχή Αγίου Αθανασίου βρίσκεται εντός των δημοτικών ορίων του Δήμου Αγίου Αθανασίου και μεταξύ των κυκλικών κόμβων Γερμασόγειας και Αγίου Αθανασίου, εκτείνεται δε νότια του παρακαμπτήριου δρόμου Λεμεσού. Ανήκει στην Κυπριακή Δημοκρατία, η οποία εκμισθώνει (μέσω του Υπουργείου Εμπορίου) τεμάχια γης (εντός της βιομηχανικής περιοχής) για ανέγερση εργοστασίων και/ή άλλων μονάδων. (δ) Στα πλαίσια της δημιουργίας της βιομηχανικής περιοχής, κατασκευάστηκε, μεταξύ άλλων, και σύστημα απορροής ομβρίων υδάτων. Την εργασία ανέλαβε ιδιώτης εργολάβος υπό την επίβλεψη του Τμήματος Δημοσίων έργων, την δε δαπάνη για την κατασκευή, την ανέλαβε το Υπουργείο Εμπορίου. (ε) Οι βροχοπτώσεις στις 18, 19 και 20 Νοεμβρίου 2005, στην ευρύτερη περιοχή της Λεμεσού, περιλαμβανομένης της βιομηχανικής περιοχής Αγίου Αθανασίου, είχαν ως αποτέλεσμα να πλημμυρίσει το υποστατικό των εναγόντων και να προκληθούν σ' αυτό ζημιές. Οι αξιώσεις των εναγόντων θεμελιώνονται στο αστικό αδίκημα της αμέλειας. Αποδίδουν την ευθύνη για τα συμβάντα και τις συνέπειες τους, στους εναγόμενους. Με την αγωγή τους αξιώνουν αποζημιώσεις για τις ζημιές που κατ' ισχυρισμόν έχουν υποστεί. Στους εναγόμενους 1 και 2 αποδίδουν πως κατά παράβαση του καθήκοντος των, «απέτυχαν εντελώς και/ή παρέλειψαν να προνοήσουν επαρκώς δια την κατασκευή και/ή την συντήρηση και/ή διατήρηση καθαρών και/ή ελεύθερων από ξένα σώματα οχετών και/ή δεν είχαν σε λειτουργία κατάλληλο και/ή καθόλου και/ή σύστημα αποχέτευσης ομβρίων υδάτων και/ή οχετού και/ή συστήματος συγκέντρωσης ομβρίων υδάτων και/ή χαντακιού διοχέτευσης ομβρίων υδάτων και/ή κατασκεύασαν και/ή συντηρούσαν και/ή λειτουργούσαν αυτά χωρίς την δέουσα επιμέλεια και/ή προσοχή και/ή έλεγχο με αποτέλεσμα τα όμβρια ύδατα να εισέλθουν εντός των υποστατικών των Εναγόντων». Κατά τους ενάγοντες, ο εναγόμενος 1 είναι υπεύθυνος, μεταξύ άλλων, για την «εύρυθμη λειτουργία των οδών και/ή αυλακιών και/ή οχετών και για την ασφαλή διοχέτευση ομβρίων και/ή άλλων υδάτων σε ασφαλή περιοχή και/ή μακριά από περιοχές με υποστατικά», η δε Κυπριακή Δημοκρατία (εναγόμενος 2) και ειδικώτερα το Υπουργείο Συγκοινωνιών, έχει την ευθύνη της «εύρυθμης λειτουργίας των δημοσίων έργων και/ή δρόμων και/ή οδών». Στους εναγόμενους 3 (κοινοπραξία εταιρειών οι οποίες ανέλαβαν την εκτέλεση του κατασκευαστικού έργου της ανάπλασης του κυκλικού κόμβου Αγίου Αθανασίου), αποδίδουν πως λόγω της πλημμελούς εκτέλεσης των εργασιών, δημιούργησαν εκτροπή χαντακιού διοχέτευσης ομβρίων υδάτων κατά τέτοιο τρόπο ώστε να παρεμποδίζεται η «αέναος και/ή ομαλή ροή των ομβρίων υδάτων», τα οποία «εξετράπησαν» προς το υποστατικό των εναγόντων. Ο εναγόμενος 1 καταχώρισε Ειδοποίηση Συνεναγομένου προς τους εναγόμενους 2 και 3, σύμφωνα με τις πρόνοιες της Δ.10 θ.12 των Θεσμών Πολιτικής Δικονομίας και του άρθρου 64 του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ. 148. Και ο εναγόμενος 2 επέδωσε Ειδοποίηση Συνεναγομένου προς τους εναγόμενους 3. Στη συνέχεια και μεσούσης της ακροαματικής διαδικασίας, η αγωγή απεσύρθη εναντίον των εναγόμενων 3, εργολάβων του έργου. Συνακόλουθα απεσύρθη και οποιαδήποτε απαίτηση εναντίον του εναγόμενου 2, που προέρχεται ή έχει σχέση με τις εργασίες των εναγόμενων 3 στην εν λόγω περιοχή, κατά τον ουσιώδη χρόνο. Η διαδικασία προχώρησε και ολοκληρώθηκε στη βάση των δικογραφημένων ισχυρισμών και αξιώσεων των εναγόντων μόνο εναντίον του Δήμου Αγίου Αθανασίου (εναγόμενου 1) και της Κυπριακής Δημοκρατίας (εναγόμενου 2). Όπως παρατίθεται στην Έκθεση Απαίτησης, οι ενάγοντες υπέστησαν τις ακόλουθες ζημιές: «α) Ζημιές στο πάτωμα του υποστατικού (Καθαρισμός, Αφαίρεση και επανατοποθέτηση πατώματος) Λ.Κ.19.795,00 β) Κόστος επιδιόρθωσης, αντικατάστασης και/ή αγοράς μηχανημάτων (Power Factor, Roland 4 color Off-Jet) Λ.Κ.2.350,00 γ) Έξοδα αγοράς και/ή αντικατάστασης πλακών εκτύπωσης (Printing Plates) Λ.Κ.204,25 δ) Έξοδα αγοράς και/ή αντικατάστασης GOLD FOILS (11 τεμάχια από Λ.Κ.16,50 το κάθε ένα) Λ.Κ.181,50 ε) Έξοδα αγοράς και/ή αντικατάστασης Die Cut Plates (75 τεμάχια από Λ.Κ.50,00 το κάθε ένα) Λ.Κ.3.750,00 στ) Κόστος υλικών και φιλμ και εργατικών για την επαναδημιουργία των καταστρεμμένων Μονταρισμένων Εργασιών που ήταν έτοιμες για επανεκτύπωση (Φιλμ και Υλικά) Λ.Κ.26.180,00 η) Κόστος υλικών και εργατικών για επαναδημιουργία της τρέχουσας δουλειάς και εργασίας (Work in Progress) Λ.Κ.4.189,00 θ) Κόστος αγοράς χαρτιού Λ.Κ.160,00 15% Φ.Π.Α. Λ.Κ.8.596,46 ΣΥΝΟΛΟ Λ.Κ.65.906,21» Όσον αφορά την ζημιά στο πάτωμα του υποστατικού, δηλώθηκε ως παραδεκτό γεγονός ότι αυτή ανέρχεται στο ποσό των Λ.Κ.6.120.-. Είναι θέση των εναγόντων πως εκτός από τις προαναφερόμενες ζημιές υπέστησαν και περαιτέρω ζημιές και/ή απώλειες ως ακολούθως, τις οποίες διεκδικούν από τους εναγόμενους: (
2. i)μέχρι να γίνει η καταγραφή των ζημιών και η επαναφορά του εργασιακού χώρου, «αναγκάστηκαν» να αποδεσμεύσουν το προσωπικό τους για δύο εβδομάδες. Υπέστησαν απώλεια ύψους Λ.Κ.6.394,96 (μισθοί προσωπικού για δύο εβδομάδες). (
3. ii)για να καλύψουν τις «άμεσες ανάγκες τους» πλήρωσαν υπερωρίες στο εργατικό προσωπικό τους, ύψους Λ.Κ.3.973,19. (iii) από εργασίες που «αναγκάστηκαν να αποδεσμεύσουν και/ή να σταματήσουν» υπέστησαν απώλεια κέρδους, ύψους Λ.Κ.21.909,00. Οι ενάγοντες αξιώνουν περαιτέρω «γενικές αποζημιώσεις υπό μορφή γενικών απωλειών, μειώσεις πελατείας, διαφυγόντος κέρδους, εμπορικής φήμης και ευνοίας». Διατείνονται πως: (α) για την περίοδο των δύο εβδομάδων που ανέστειλαν τις εργασίες τους, είχαν σημαντικές απώλειες λόγω του διαφυγόντος κέρδους. (β) μέχρι να «ανεφοδιαστούν» με εμπορεύματα και επίπλωση, εργάζονταν υποαπασχολούμενοι, καλύπτοντας έτσι μετά δυσκολίας μέρος των εξόδων τους. (γ) συνεπεία της δημιουργηθείσας κατάστασης, απώλεσαν πελάτες και η εργασία τους μειώθηκε. Καταληκτικά οι ενάγοντες αξιώνουν, αλληλεγγύως και/ή κεχωρισμένως, από τον εναγόμενο 1 και/ή τον εναγόμενο 2: «Α. Αποζημιώσεις ποσού εκ Λ.Κ.65.906,21 ως αναφέρεται στη παράγραφο της Έκθεσης Απαίτησης. Β. Ειδικές Αποζημιώσεις εκ Λ.Κ.6.394,96 ως αναφέρεται στην παράγραφο 10(α) της Έκθεσης Απαίτησης. Γ. Ειδικές Αποζημιώσεις εκ Λ.Κ.3.973,19 ως αναφέρεται στην παράγραφο 10(β) της Έκθεσης Απαίτησης. Δ. Λ.Κ.21.909,00 ως απώλεια κέρδους, όπως με λεπτομέρεια αναφέρεται στην παράγραφο 10(γ) της Έκθεσης Απαίτησης. Ε. Γενικές Αποζημιώσεις για απώλεια χρήσης και/ή εκμετάλλευσης των υποστατικών και/ή εμπορευμάτων των και/ή απώλεια πελατείας και/ή αποζημιώσεις δια μείωση εργασιών και/ή διαφυγόν κέρδους και/ή εμπορικής φήμης και εύνοιας. Ε. Νόμιμο Τόκο. Στ. Έξοδα και Φ.Π.Α.» Ο εναγόμενος 1 στην Έκθεση Υπεράσπισης του, αρνείται τους ισχυρισμούς των εναγόντων. Ειδικώτερα, αρνείται πως έχει την ευθύνη της «εύρυθμης λειτουργίας των οδών και/ή των αυλακιών και/ή των οχετών» της βιομηχανικής περιοχής του Αγίου Αθανασίου. Είναι η θέση του πως με βάση τον Νόμο, την «ευθύνη για τα όμβρια ύδατα» την έχει το Συμβούλιο Αποχετεύσεως Λεμεσού - Αμαθούντος. Όσον αφορά το κατασκευαστικό έργο της ανάπλασης του κυκλικού κόμβου Αγίου Αθανασίου, ισχυρίζεται πως οι εργασίες διεξάγοντο από τους εναγόμενους 3, υπό την επίβλεψη και έγκριση του Τμήματος Δημοσίων Έργων του Υπουργείου Συγκοινωνιών, από το οποίο έγινε και η ανάθεση του έργου στους εναγόμενους 3. Όσον αφορά το υποστατικό των εναγόντων, διατείνεται πως τούτο είχε ανεγερθεί και/ή χρησιμοποιείτο χωρίς άδεια οικοδομής και χρήσης. Και ο εναγόμενος 2 αρνείται τους ισχυρισμούς των εναγόντων. Στην Έκθεση Υπεράσπισης που καταχώρισε, παραδέχεται πως η Κυπριακή Δημοκρατία ανέθεσε στους εναγόμενους 3 την εκτέλεση των εργασιών αναβάθμισης του κυκλικού κόμβου Αγίου Αθανασίου, είναι όμως η θέση του πως οι τελευταίοι ενεργούσαν ως ανεξάρτητοι εργολάβοι χωρίς οποιαδήποτε παρέμβαση, εξουσιοδότηση ή έγκριση των πράξεων ή των ενεργειών ή των παραλείψεων τους, από την Δημοκρατία ή από τους υπαλλήλους ή υπηρέτες της. Το υποστατικό των εναγόντων απέχει 1600 μέτρα περίπου από τον κόμβο Αγίου Αθανασίου και 500 μέτρα περίπου από υφιστάμενο ορθογωνικό οχετό που βρίσκεται στον αυτοκινητόδρομο, μέσω του οποίου διοχετεύοντο από βόρεια προς νότια, τα όμβρια ύδατα. Το υφιστάμενο σύστημα απορροής των ομβρίων υδάτων είχε κατασκευαστεί με την δέουσα επιμέλεια και προσοχή και λειτουργούσε ικανοποιητικά. Στα πλαίσια των κατασκευαστικών έργων, «αναβαθμιζόταν» και το σύστημα απορροής των ομβρίων. Μέρος του υφιστάμενου συστήματος και συγκεκριμένα ανοικτό αυλάκι από σκυρόδεμα το οποίο οδηγούσε τα όμβρια σε υφιστάμενους αγωγούς, θα έπρεπε να καταργηθεί και να αντικατασταθεί. Οι εργολάβοι είχαν προβεί σε αντικατάσταση μικρού μέρους (6 περίπου μέτρων) του ανοικτού αυλακιού από σκυρόδεμα, με χωμάτινο η χωρητικότητα του οποίου ήταν μεγαλύτερη από το υφιστάμενο. Για περαιτέρω προστασία οι εργολάβοι είχαν κατασκευάσει και ανάχωμα. Σε καμία περίπτωση έγινε εκτροπή του υφιστάμενου συστήματος απορροής των ομβρίων υδάτων ή παρεμποδίστηκε η αέναος και/ή η ομαλή ροή των ομβρίων υδάτων. Αντίθετα το σύστημα είχε αποκατασταθεί πλήρως και από πλευράς χωρητικότητας είχε βελτιωθεί. Ο εναγόμενος 2 διατείνεται περαιτέρω πως οι βροχές που έπεσαν στις 18, 19 και μέχρι την 08:00 ώρα της 20ης Νοεμβρίου 2005, συνιστούσαν ακραίο καιρικό φαινόμενο, αφού η βροχόπτωση ήταν μεγάλης έντασης και μικρής χρονικής διάρκειας. Σε σχέση με τα κατασκευαστικά έργα, ισχυρίζεται πως τούτα διεξάγοντο σε άλλα σημεία, τα οποία δεν μπορούσαν να «επηρεάσουν και να δημιουργήσουν τις συνθήκες που επικαλούνται οι ενάγοντες». Ο εναγόμενος 2 διατείνεται τέλος πως σε περίπτωση που αποδειχθεί πως οι ενάγοντες έχουν υποστεί τις ισχυριζόμενες ζημιές και πως αυτές προκλήθηκαν συνεπεία της εισροής ομβρίων υδάτων στα υποστατικά τους, ευθύνη για τα συμβάντα έχουν και οι ίδιοι οι ενάγοντες οι οποίοι ήταν αμελείς, αφού παρέλειψαν να λάβουν τα αναγκαία μέτρα προστασίας της περιουσίας τους. Δεδομένου του γεγονότος ότι το υποστατικό τους ευρίσκετο σε χαμηλότερο σημείο από τον δρόμο, λόγω και της μορφολογίας του εδάφους και του υψομέτρου, υπήρχε κίνδυνος σε περίπτωση έντονης βροχόπτωσης ή πλημμυρών ή ακραίων καιρικών φαινομένων, να εισέλθουν όμβρια ύδατα στο υποστατικό ή στις εγκαταστάσεις τους. Κατά την ακροαματική διαδικασία κατέθεσαν από πλευράς εναγόντων οι Θεοδόσης Παπανικολάου (Μ.Ε.1), Νίκος Κανικλίδης (Μ.Ε.2), Ιωάννης Θεοδοσίου (Μ.Ε.3), Σωκράτης Χατζηκυριάκος (Μ.Ε.4), Μιχάλης Βρυωνίδης (Μ.Ε.5) και Χρίστος Χρίστου (Μ.Ε.6). Από πλευράς του εναγόμενου 1 κατέθεσε η Βέρα Οικονόνου (Μ.Υ.1, εναγόμενου 1) και για τον εναγόμενο 2 κατέθεσαν οι Γιώργος Μιχαήλ, Θράσος Ντίνου Αφάμη και Έλλη Θεοδούλου (Μ.Υ.1, 2 και 3, αντίστοιχα, εναγόμενου 2). O Θεοδόσης Παπανικολάου (Μ.Ε.1), διευθυντής των εναγόντων, αναφέρθηκε στις ζημιές που προκλήθηκαν στο υποστατικό των εναγόντων και κατέθεσε και σχετικά Τεκμήρια σε σχέση με ό,τι πληρώθηκε είτε για αντικατάσταση υλικών και μηχανημάτων είτε για μισθούς του προσωπικού. Επανέλαβε ουσιαστικά τα όσα καταγράφονται στην Έκθεση Απαίτησης. Οι ζημιές επιθεωρήθηκαν από εκτιμητές (ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ Ν. ΜΑΝΟΣ (ΚΥΠΡΟΣ) ΛΤΔ) οι οποίοι ετοίμασαν σχετική Έκθεση (Τεκμήριο 10). Σε σχέση με το συμβάν κατέθεσε πως το βράδυ της 18ης Νοεμβρίου 2005 (γύρω στις 7:00 με 8:00 μ.μ.), «ορμητικά» νερά μπήκαν στο υποστατικό, σε ύψος περίπου ενός μέτρου και κάλυψαν όλο τον εργοστασιακό χώρο, γύρω στα 10 - 11 εκατοστά. Υπέστησαν ζημιά το πάτωμα του εργοστασίου, μηχανήματα και «έτοιμη» δουλειά που αφορούσε τις εταιρείες Synthiana, Γεωργίου, Αμβροσία και Velos (κατέθεσε σχετικές αποδείξεις και τιμολόγια ως Τεκμήρια 6, 7, 8, 10). Κατά τον ίδιο, το σύστημα αποχέτευσης των ομβρίων υδάτων δεν «δούλεψε» ούτε κατ' ελάχιστο. Τα νερά από τον κυκλικό κόμβο «οδηγούντο μέσα στο δρόμο αντί να παν δεξιά - αριστερά για να μην δημιουργήσουν την πλημμύρα». Δέχθηκε πως οι ενάγοντες αγόρασαν την μίσθωση που είχαν ο προηγούμενοι κάτοχοι του εργοστασίου με την κυβέρνηση. Δεν γνώριζε εάν για το υποστατικό είχε εκδοθεί άδεια οικοδομής ή άδεια χρήσης. Τα γραφεία του εργοστασίου βρίσκονται 30 - 40 πόντους ψηλότερα του δρόμου, ενώ η «παραγωγή», σύμφωνα με τους υπολογισμούς του, είναι περίπου ένα μέτρο κάτω από το ύψος του δρόμου. Στη νότια πλευρά του εργοστασίου, υπήρχε μικρό περιτοίχισμα περίπου 40 εκατοστών. Ερωτηθείς εάν το εργοστάσιο είχε σύστημα απορροής των ομβρίων υδάτων, ανέφερε πως στο περιτοίχισμα υπήρχαν «ειδικές σωλήνες, τρύπες, για να φεύγουν τα νερά» και στο μπροστινό μέρος του εργοστασίου «χαντάκι για να μαζεύει τα όμβρια ύδατα». Χαρακτήρισε το σύστημα του εργοστασίου ικανοποιητικό, δέχθηκε όμως πως από τους «εμπειρογνώμονες» της ασφάλειας (ALAMANGO & ASSOCIATES) τους έγιναν εισηγήσεις ώστε τούτο να βελτιωθεί. Ο Νικόλας Αλαμάνγκο τους εισηγήθηκε, πράγμα που έκαναν, να κατασκευαστεί στο μπροστινό μέρος του εργοστασίου («μπροστά από την παραγωγή») ένα περιτοίχισμα έτσι ώστε σε περίπτωση που «τα νερά κατεβαίνουν από την Ματθαίου, να τα σπρώχνει πίσω στο δρόμο». Σταδιακά έκαναν «πρέμιξ» στον περίγυρο του εργοστασίου με κατάτροχο ώστε να οδηγούνται τα όμβρια έξω και προς την πίσω μεριά. Κατά τον ίδιο οι πλημμύρες της 18ης Νοεμβρίου οφείλοντο στις εργασίες που εκτελούντο στον κυκλικό κόμβο. Ως Μ.Ε.2 κατέθεσε ο Νίκος Κανικλίδης, μηχανολόγος-μηχανικός (απόφοιτος του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης), εργαζόμενος ως εκτιμητής, από το 2000, στην εταιρεία ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ Ν. ΜΑΝΟΣ (ΚΥΠΡΟΣ) ΛΤΔ, πραγματογνώμονες-διακανονιστές ζημιών. Στις 18 Νοεμβρίου 2005, υπήρξε «πλημμυρικό φαινόμενο» στην περιοχή του Αγίου Αθανασίου στη Λεμεσό. Αρκετά υποστατικά στην βιομηχανική περιοχή, πλημμύρισαν. Την ίδια ημέρα, όπως και στις 19 Νοεμβρίου, επισκέφθηκε κάποια από αυτά για σκοπούς αυτοψίας και καταγραφής των ζημιών. Στις 21 Νοεμβρίου, επισκέφθηκε το υποστατικό των εναγόντων, κατόπιν εντολής της ασφαλιστικής εταιρείας «ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗ». Διαπίστωσε πως στον περιμετρικό χώρο του κτιρίου που βρίσκεται νοτίως της Ιαπετού και σε χαμηλότερο επίπεδο από το ύψος του οδοστρώματος, «διοχετεύτηκαν» όμβρια ύδατα με αποτέλεσμα ποσότητες ομβρίων να εισχωρήσουν, μέσω του ανοίγματος της μεταλλικής πόρτας, στη βόρεια πλευρά του κτιρίου. Έλαβε φωτογραφίες αποτυπώνοντας τον χώρο, πραγματοποίησε μετρήσεις σε διάφορα σημεία εντός του υποστατικού ώστε να μετρήσει το ύψος της στάθμης του νερού (σε ορισμένα σημεία έφθασε τα 10 εκατοστά του μέτρου από το έδαφος) και κατέγραψε τις ζημιές στα επιμέρους τμήματα του εργοστασίου, στην οικοδομή, στα μηχανήματα και στο περιεχόμενο. Ετοίμασε Έκθεση Πραγματογνωμοσύνης (Τεκμήριο 5) στην οποία κατέγραψε τα ευρήματα του. Σ' ό,τι αφορά την έκταση της ζημιάς διαπίστωσε πως «τα όμβρια ύδατα που κατέκλυσαν το δάπεδο του κτιρίου προκάλεσαν ζημιά στην τελική επιφάνεια του δαπέδου προκαλώντας την αποκόλληση του στρώματος από αυτοεπιπεδούμενο κονίαμα πάχους 10 mm. Η συνολική επιφάνεια του δαπέδου που παρουσίαζε ρωγματώσεις και που σε αρκετά σημεία είχε αποκολληθεί από το υπόστρωμα ανέρχεται σε 680m². Τα όμβρια νερά προκάλεσαν τη διαβροχή του κατανεμητή ηλεκτρικού ρεύματος (Power Factor Correction Unit) του εργαστηρίου ο οποίος βρίσκεται σε μικρό δωμάτιο επί της πρόσοψης του κτιρίου. Η συγκέντρωση των νερών στο δάπεδο είχε ως αποτέλεσμα ποσότητες νερού και λάσπης να εισχωρήσουν εντός τμημάτων της εκτυπωτικής μηχανής "Roland Parva", προκαλώντας ζημιά σε ηλεκτρικά καλώδια και συνδέσεις της μηχανής. Εξαιτίας της υγρασίας στο δάπεδο του εργαστηρίου προκλήθηκε διαβροχή στο αρχείο μονταρισμένων πολυεστερικών φιλμ (μήτρες), σε ξύλινα καλούπια κοπής (die cut plates) καθώς και σε έτοιμα εκτυπωμένα φύλλα τετραχρωμίας που προορίζονταν για κοπή.» Βάσει των εκτιμήσεων του, προκλήθηκε η ακόλουθη ζημιά:
4. i)Ζημιά στο κτίριο (αντικατάσταση δαπέδου και κατανεμητή ρεύματος «Power Factor Correction Unit») Λ.Κ.7.132,50
5. ii)Ζημιά σε μηχανήματα, απομάκρυνση νερών και λάσπης, καθαρισμός, συντήρηση και επιδιόρθωση εκτυπωτικής μηχανής (Roland Parva) Λ.Κ.1.230,00 (iii) Zημιά σε εμπορεύματα και πρώτες ύλες (τσίγκοι «printing plates», ρολά χαρτί «gold foils», χαρτί τετραχρωμίας και έτοιμα εκτυπωμένα φύλλα) Λ.Κ.4.948,75 (
6. iv)Ζημιά σε πολυεστερικά φιλμ εκτύπωσης, ξύλινα καλούπια κοπής (die cut plates) Λ.Κ.29.250,00 ____________ Σύνολο Λ.Κ.42.561,25 Κατά τον ίδιο, η ασφαλιστική εταιρεία είχε υποχρέωση, βάσει του Ασφαλιστηρίου Συμβολαίου (επρόκειτο για Πυρασφαλιστήριο και κάλυπτε συμπληρωματικούς κινδύνους, όπως πλημμύρα), να αποζημιώσει ζημιά ύψους Λ.Κ.13.311,25, αφού το Ασφαλιστήριο κάλυπτε ζημιά σε μηχανήματα, εμπορεύματα, υλικά και επίπλωση, με κάποιες όμως εξαιρέσεις (οι ζημιές σε καλούπια και μήτρες εκτύπωσης δεν καλύπτοντο). Στην Έκθεση καταγράφηκαν όλες οι ζημιές καλυπτόμενες ή μη, αφού δεν ήξεραν στο τέλος της ημέρας, τι θα αποφάσιζε η Ασφαλιστική Εταιρεία, να αποζημιώσει. Ο Μ.Ε.2 επεξήγησε πως το μέρος της Εκτίμησης (Τεκμήριο 5) που αναφέρεται στα αίτια της ζημιάς, ετοιμάστηκε από τους συναδέλφους του, Ιωάννη Θεοδοσίου και Κώστα Παπαλεοντίου. Ο Μ.Ε.3 Ιωάννης Θεοδοσίου (με σπουδές στην πυρομηχανική στο Πανεπιστήμιο Leeds και ναυτιλιακά στο Πανεπιστήμιο του Liverpool, αμφότερα στο Ηνωμένο Βασίλειο), διευθύνων σύμβουλος της E.N. ΜΑΝΟΣ (ΚΥΠΡΟΣ) ΛΤΔ από το 1999, κατέθεσε πως ο ίδιος ασχολείται με την κύρια δραστηριότητα της εταιρείας που είναι η διαχείριση ζημιών και η επιθεώρηση κινδύνων για την ασφαλιστική βιομηχανία. Η μαρτυρία του έχει ως εξής: Στις 18.11.2015, σημειώθηκε ένα «περιστατικό πλημμυρικών φαινομένων» στην βιομηχανική περιοχή του Αγίου Αθανασίου στη Λεμεσό. Η εταιρεία κλήθηκε από διάφορες Ασφαλιστικές Εταιρείες για να «διαχειριστεί» τις ζημιές σε διάφορα υποστατικά. Ο ίδιος επισκέφθηκε την περιοχή το απόγευμα της ίδιας ημέρας. Η όλη διαδικασία περιελάμβανε την διερεύνηση των συνθηκών και των αιτιών που προκάλεσε την ζημιά, τον προσδιορισμό της έκτασης της, των μεθόδων και του κόστους αποκατάστασης και την αναφορά ως προς την τελική αποζημίωση, βάσει των ασφαλισμένων κεφαλαίων και του ασφαλιστηρίου συμβολαίου. Αναγνώρισε την Έκθεση Εκτίμησης (Τεκμήριο 5). Ετοιμάστηκε από τον Μ.Ε.2 Κώστα Κανικλίδη, με συνεισφορά του ιδίου και του Κώστα Παπαλεοντίου, πολιτικού μηχανικού. Ο ίδιος και ο Παπαλεοντίου επικεντρώθηκαν στο «κομμάτι» της διαχείρισης των αιτιών που προκάλεσαν την ζημιά, ενώ ο Κανικλίδης ασχολήθηκε με την εκτίμηση της ζημιάς. Για να προσδιοριστούν τα αίτια, αξιολογήθηκε η κατάσταση των υποδομών που υπήρχαν στην περιοχή βάσει επιτόπου διαπιστώσεων, η μορφολογία της περιοχής, η κατάσταση συντήρησης των υποδομών, οι συνθήκες και η ένταση της βροχής καθώς και τα κατασκευαστικά χαρακτηριστικά του υποστατικού που πλημμύρισε. Κατά την εκτίμηση του, διοχετεύτηκαν μέσω ορθογωνικού αγωγού-οχετού, όμβρια ύδατα από την βόρεια πλευρά του αυτοκινητόδρομου προς νότια, στη βιομηχανική περιοχή Αγίου Αθανασίου και συγκεκριμένα στο μεσαίο τμήμα της. Βορείως του αυτοκινητόδρομου είναι ανωφέρεια η οποία καταλήγει σε οικιστική και εμπορική περιοχή. Το σύστημα απορροής δεν κατάφερε να τα διοχετεύσει λόγω ανεπάρκειας της συντήρησης του ενδεχομένως και της υποδομής του, με αποτέλεσμα, οι κάθετοι επί του αυτοκινητόδρομου οδοί της βιομηχανικής περιοχής, να λειτουργήσουν ως χείμαρροι και τα όμβρια ύδατα να κατακλύσουν την οδό Ιαπετού, η οποία είναι παράλληλος του αυτοκινητόδρομου. Το όλο σύστημα ήταν βεβαρυμένο από εργασίες που εκτελούντο για βελτίωση του κυκλικού κόμβου Αγίου Αθανασίου. Ο οχετός, ο οποίος βρίσκεται στο ψηλότερο σημείο της βιομηχανικής περιοχής, κατασκευάστηκε με σκοπό την διοχέτευση των ομβρίων υδάτων περιφερειακά της βιομηχανικής περιοχής. Το ακίνητο των εναγόντων βρίσκεται σε πιο χαμηλό σημείο σε σχέση με τις εκβολές του οχετού στη βιομηχανική περιοχή, οπόταν, με την βαρύτητα τα νερά κατέληξαν προς το ακίνητο. Επιθεώρησε τον οχετό τον οποίο και φωτογράφησε στις 21.11.2005. Ήταν ανεπαρκώς συντηρημένος. Η έξοδος του οχετού, ο οποίος περνούσε κάτω από τον αυτοκινητόδρομο, κατέληγε σ' ένα αυλάκι που είχε σκοπό να οδηγήσει το νερό παράλληλα με τον αυτοκινητόδρομο. Το συγκεκριμένο αυλάκι, από το σημείο εξόδου του οχετού, ήταν γεμάτο φερτά υλικά (λάσπες, χώμα και φύλλα) και δεν ήταν δυνατό να διοχετευθεί το νερό με τέτοιο τρόπο ώστε να αποτρέπεται από του να ρέει και να καταλήγει στις οδούς της βιομηχανικής περιοχής. Ο ορθογωνικός οχετός και τα αυλάκια, λόγω των υλικών που υπήρχαν μέσα σ' αυτά (χόρτα, λάσπες, σκουπίδια), δεν είχαν την κοιλότητα που θα έπρεπε να είχαν «για να μπορούν να κουβαλούν το νερό», σκοπός για τον οποίο είχαν σχεδιαστεί και κατασκευαστεί. Αν ήταν καθαρά, δεν θα υπερχειλούσαν. Τούτο το διαπίστωσε ο ίδιος από το βράδυ της 18ης Νοεμβρίου που βρέθηκε στην περιοχή για άλλες απαιτήσεις. Τα φερτά υλικά κατέληγαν ανεξέλεγκτα, «μπορούσαν να καταλήξουν πάνω στις σχάρες που έπρεπε να διοχετεύουν τα όμβρια ύδατα, στον δρόμο, εντός των υποστατικών που πλημμύρισαν, οπουδήποτε». Την ώρα που έφθασε στην περιοχή, είδε τα αποτελέσματα της υπερχείλισης των αυλακιών. Στην οδό Ιαπετού και 500 μέτρα μακριά από το υποστατικό των εναγόντων, βρίσκεται το υποστατικό του Στέλιου Σάββα το οποίο επίσης πλημμύρισε. Ετοίμασε και γι' αυτό Έκθεση. Κατά την άποψη του, η αιτία που πλημμύρισε το υποστατικό Σάββα, είχε σχέση με την διοχέτευση ομβρίων υδάτων από ένα «άλλο» ορθογωνικό οχετό, ο οποίος βρίσκεται κοντά στο ύψος της οδού Αλκιδάμου, απέναντι από το εργοστάσιο του Σάββα. Εκτός από τον συγκεκριμένο οχετό υπήρχαν ακόμα δύο ορθογωνικοί οχετοί, εκ των οποίων ο ένας ήταν στο ύψος της Ματθαίου Ματθαίου και ο άλλος ήταν πλησίον της οδού Μιχαήλ Ηρακλέους, στο ανατολικό άκρο της βιομηχανικής περιοχής. Δέχθηκε πως στην Έκθεση του για το υποστατικό Σάββα, κατέγραψε πως η πλημμύρα οφειλόταν «σε εργασίες που είχε εκτελέσει ο εργολάβος για την εκτροπή υφιστάμενου αυλακιού». Όπως στην περίπτωση Σάββα, έτσι και στην περίπτωση του εργοστασίου της Lithostar, τα έργα που εκτελούντο στην περιοχή από τους εργολάβους, «πιθανόν» να συνέτειναν στην εκδήλωση των πλημμυρικών φαινομένων, καθότι έγινε εκτροπή χαντακιού διοχέτευσης ομβρίων υδάτων, πλην όμως οι εργασίες δεν ήσαν επαρκείς ώστε να επιτραπεί η διοχέτευση των μεγάλων ποσοτήτων ομβρίων υδάτων που συγκεντρώθηκαν κατά την διάρκεια της βροχόπτωσης της 18ης Νοεμβρίου, με αποτέλεσμα να υποχωρήσουν τα αναχώματα που κατασκευάστηκαν και ποσότητες ομβρίων υδάτων να «κατηφορίσουν» προς την βιομηχανική περιοχή. Δέχθηκε επίσης πως η επάρκεια της συνολικής υποδομής δεν είχε εξεταστεί εξειδικευμένα. Εκείνο που διαπιστώθηκε, όπως είπε, ήταν πως το σύστημα δεν μπορούσε να διοχετεύσει τα νερά, εξ' ου και το αποτέλεσμα της πλημμύρας. Κατά τον ίδιο, «επάρκεια» σημαίνει είτε τα υφιστάμενα αυλάκια να μην είναι ικανοποιητικά κατασκευασμένα ή να μην «αφήνουν» το νερό να τρέξει λόγω του ότι υπάρχει υλικό στο εσωτερικό τους. Ως Μ.Ε.4 κατέθεσε ο Σωκράτης Χ»Κυριάκος, μέτοχος και διευθυντής της εταιρείας Comulti Printforms Ltd. Κατέθεσε τα εξής: Η εταιρεία ασχολείται με εξειδικευμένες εκτυπώσεις (με ειδικά φύλλα ασφαλείας) εντύπων, όπως βιβλιάρια επιταγών, λαχεία, αποδείξεις πληρωμών (vouchers) «της κυβέρνησης». Η εργασία διεκπεραιώνεται με υψηλής τεχνολογίας μηχανήματα. Για τα εξώφυλλα (covers) των εντύπων, συνεργάζονται με διάφορους τυπογράφους. Τον Θεοδόση Παπανικολάου (Μ.Ε.1) και τον πατέρα του, τους γνώριζε από την Αμμόχωστο. Από το 2004 ο Θεοδόσης του πρότεινε να συνεργαστούν. Η Lithostar θα τους παρείχε όλα τα εκτυπωτικά για τις εργασίες της εταιρείας του. Ο Θεοδόσης του έδωσε τιμές, οι οποίες ήσαν ικανοποιητικές για τον ίδιο. Περί τα τέλη του 2005 κατέληξαν σε συμφωνία, δεν πρόλαβαν όμως να συνεργαστούν λόγω του «προβλήματος της πλημμύρας». Η συμφωνία δεν ήταν γραπτή. Οποιαδήποτε όμως παραγγελία θα μπορούσε να ξεκινήσει, αφού είχαν συμφωνήσει τιμές και ποσότητες. Ο Μ.Ε.5, Μιχάλης Βρυωνίδης, πολιτικός μηχανικός, κατέθεσε πως εργάζεται στο Συμβούλιο Αποχετεύσεως Λεμεσού - Αμαθούντος (ΣΑΛΑ). Μεταξύ των καθηκόντων του είναι η έκδοση αδειών κατασκευής αγωγών λυμάτων σε διαχωρισμούς οικοπέδων, η επίβλεψη κατασκευαστικών έργων. Σε αρκετές περιπτώσεις ασχολείται και με θέματα ομβρίων υδάτων. Περαιτέρω κατέθεσε πως η βιομηχανική περιοχή Αγίου Αθανασίου έχει σύστημα απορροής των ομβρίων υδάτων, το οποίο κατασκευάστηκε από το τμήμα Δημοσίων Έργων για λογαριασμό του Υπουργείου Εμπορίου. Με την κατασκευή του αυτοκινητόδρομου Λευκωσίας-Λεμεσού και την ανάπτυξη των περιοχών βορείως αυτού σε οικιστικές, κατασκευάστηκαν το 1980, από τα Δημόσια Έργα, οχετοί που διοχετεύουν τα όμβρια ύδατα από την βόρεια πλευρά του αυτοκινητόδρομου προς την νότια. Βορειότερα των περιοχών αυτών υπάρχει φυσικό αργάκι (βρίσκεται δυτικά του νέου κοιμητηρίου Σφαλαγγιώτισας), το οποίο διοχετεύει τα όμβρια σε δύο οχετούς στην οδό Χαράλαμπου Ευαγόρου (διασχίζουν την βιομηχανική περιοχή και εκβάλλουν στη μέση της). Το Συμβούλιο Αποχετεύσεως Λεμεσού - Αμαθούντος (ΣΑΛΑ), δεν είχε καμιά εμπλοκή στην κατασκευή του συστήματος απορροής των ομβρίων, ούτε και είχε εκφέρει οποιαδήποτε άποψη για οποιοδήποτε θέμα σε σχέση με αυτό. Το Συμβούλιο (ΣΑΛΑ) το 2003 ετοίμασε μελέτη (το λεγόμενο "Master-Plan"), για την αποχέτευση, γενικά, των ομβρίων υδάτων στην ευρύτερη περιοχή της πόλης της Λεμεσού. Η μελέτη (η επάρκεια ή η καταλληλότητα των συστημάτων δεν εξετάστηκε), δόθηκε σε διάφορες υπηρεσίες (τοπικοί Δήμοι, τμήμα Δημοσίων Έργων και τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων). Το σύστημα απορροής των ομβρίων της βιομηχανικής περιοχής, σχεδιάστηκε μόνο για την συγκεκριμένη περιοχή. Κατά τον ίδιο, το υποστατικό των εναγόντων πλημμύρισε, είτε επειδή το σύστημα δεν ήταν κατάλληλο, είτε επειδή δεν ήταν επαρκές για να διαχειριστεί την ποσότητα των ομβρίων που εισήλθε εντός της βιομηχανικής περιοχής. Το Συμβούλιο (ΣΑΛΑ) λόγω αναρμοδιότητας δεν προέβαινε είτε στη συντήρηση, είτε στον καθαρισμό των καναλιών ή των οχετών του συστήματος απορροής των ομβρίων, αφού η ευρύτερη περιοχή ανήκει στον Δήμο Αγίου Αθανασίου, περιλαμβανομένου του τμήματος του αυτοκινητόδρομου, βόρεια και νότια. Ως Μ.Ε.6 κατέθεσε ο Χρίστος Ιωάννου, υδρολόγος, μέλος του ΕΤΕΚ. Αφού αναφέρθηκε στα προσόντα του, κατέθεσε πως το 2005 του ζητήθηκε από την ασφαλιστική εταιρεία Eurosure να ετοιμάσει υδρολογική μελέτη, σε σχέση με τις πλημμύρες της 18ης και 20ης Νοεμβρίου του 2005 στη βιομηχανική περιοχή Αγίου Αθανασίου και τις ζημιές που προκλήθηκαν στο εργοστάσιο της Stelios Savva & Son Ltd. Τον Μάϊο 2006 ετοίμασε την Έκθεση του (Τεκμήριο 15). Στην έκθεση του καταγράφονται τα εξής: Η βιομηχανική περιοχή Λινόπετρας (Δήμου Αγίου Αθανασίου), αποτελεί μια μικρή λεκάνη απορροής, δηλαδή μία περιοχή της οποίας οι απορροές συγκεντρώνονται σε κοινό υδάτινο «σώμα». Η περιοχή μεταξύ των οδών Κουτσοβέντη και Ματθαίου Ματθαίου, αποτελεί μία τοπογραφική ράχη, ένα υδροκρίτη, water divide (είναι η γραμμή ένθεν και ένθεν της οποίας οι ροές ακολουθούν αντίθετη κατεύθυνση και φορά), που διαχωρίζει την βιομηχανική περιοχή σε δύο μικρές εφαπτόμενες υπολεκάνες, την Δυτική και την Ανατολική υπολεκάνη, με κατεύθυνση των ροών προς δυσμάς και ανατολάς, αντίστοιχα. Το υφιστάμενο δίκτυο συλλογής ομβρίων και στις δύο υπολεκάνες, είναι περιορισμένο. Στη Δυτική, επιτρέπει την συλλογή ομβρίων από την οδό Αλκιδάμου και το δυτικό τμήμα της οδού Ιαπετού, ενώ η συλλογή ομβρίων από την Ανατολική υπολεκάνη γίνεται με μικρού μήκους οχετό, στο ανατολικό τμήμα της οδού Ιαπετού. Η συμβολή τύπου Τ των οδών Αλκιδάμου και Ιαπετού, με υψόμετρο 46,03 μέτρα, αποτελεί τοπογραφικά το χαμηλότερο σημείο της Δυτικής υπολεκάνης και όλες οι απορροές από τις επιφάνειες των δρόμων και τις αδιαπέρατες/ημιπερατές επιφάνειες, καθώς και από την υπόλοιπη έκταση, ρέουν προς αυτό το σημείο. Το χαμηλότερο σημείο της Ανατολικής υπολεκάνης είναι στην συμβολή των οδών Αιτωλών και Δωδεκανήσου και όλες οι απορροές ρέουν προς αυτό το σημείο. Η βιομηχανική περιοχή Λινόπετρας δέχεται απορροές και από το τμήμα της Δυτικής λεκάνης απορροής, που βρίσκεται βόρεια του αυτοκινητόδρομου Λευκωσίας-Λεμεσού. Αυτό γίνεται μέσω τριών κυλινδρικών οχετών, διατομής 1200, 1200 και 800 χιλιοστών και ενός ορθογωνικού οχετού 1,5 Χ 1,75 μέτρων. Η έξοδος των ομβρίων υδάτων από τους δύο οχετούς διατομής 1200 χιλιοστών, ενώνεται με ορθογωνικό οχετό, διατομής 2 Χ 3 μέτρα, ο οποίος διασταυρώνει και περνά κάτω από τον αυτοκινητόδρομο. Η έξοδος του ορθογωνικού αυτού οχετού είναι ακριβώς απέναντι από την οδό Ματθαίου Ματθαίου (αμέσως ανατολικά του υδροκρίτη), ενώ ο οχετός των 800 χιλιοστών είναι απέναντι από την οδό Τζένης Καρέζη. Και οι δύο έξοδοι των οχετών ρέουν στην Ανατολική υπολεκάνη. Όμβρια ύδατα από τους προαναφερθέντες οχετούς, χύνονται σε τεχνητό τσιμεντένιο κανάλι (concrete lined ditch), το ανατολικό κανάλι, το οποίο ρέει προς ανατολάς κατά μήκος της βόρειας πλευράς της οδού Φαλέα και τελικώς χύνεται στην κοίτη ενός εφήμερου ρυακιού, το οποίο ρέει από βορρά προς νότο, σχεδόν παράλληλα με την οδό Δωδεκανήσου. Ο ορθογωνικός οχετός 1,5 Χ 1,75 μέτρων, διασταυρώνει και περνά κάτω από τον αυτοκινητόδρομο, με την έξοδο του να είναι απέναντι από την οδό Αλκιδάμου. Τα όμβρια ύδατα από αυτόν τον οχετό, χύνονται σε τεχνητό χωμάτινο αυλάκι (earth ditch partly lined with concrete), το δυτικό αυλάκι. Η κλίση του αυλακιού είναι προς δυσμάς, ρέει κατά μήκος της βόρειας πλευράς της οδού Φαλέα, στρίβει προς νότο στον κυκλικό κόμβο Αγίου Αθανασίου και συνεχίζει κατά μήκος της ανατολικής πλευράς της Λεωφόρου Αγίου Αθανασίου και καταλήγει στην συμβολή τύπου Τ, των οδών Ιαπετού και Λεωφόρου Αγίου Αθανασίου. Στο σημείο αυτό το χωμάτινο αυλάκι ενώνεται με δύο οχετούς 1200 χιλιοστών ο καθένας, οι οποίοι μεταφέρουν και χύνουν τα όμβρια ύδατα εκτός της βιομηχανικής περιοχής Λινόπετρας, σε ρέμα του ποταμού «Βαθειά». Το σύστημα αποχέτευσης ομβρίων υδάτων από τον αυτοκινητόδρομο Λευκωσίας - Λεμεσού κατασκευάστηκε ταυτόχρονα με τον αυτοκινητόδρομο το 1985 - 1992. Ο μάρτυρας ανέφερε πως κατά την ετοιμασία της Έκθεσης του (Τεκμήριο 15), το ενδιαφέρον του εστιάστηκε στη δυτική πλευρά της βιομηχανικής περιοχής, αφού ολόκληρο το εργοτάξιο του εργολάβου βρισκόταν εντός της δυτικής υπολεκάνης. Επεξήγησε πως εκείνο που του ζητήθηκε ήταν να ερευνήσει και να αξιολογήσει κατά πόσον οι εργασίες του εργολάβου προκάλεσαν ή συνείσφεραν (σε σχέση πάντα με τα πλημμυρίσματα) στην πρόκληση ζημιών σε τρίτους και ειδικότερα στο εργοστάσιο Στέλιου Σάββα. Ουσιαστικά οι όροι εντολής του, αφορούσαν την υδρολογική συμπεριφορά στην περιοχή του εργοταξίου του εργολάβου. Αφού έλαβε υπόψη του και ανέλυσε όλες τις παραμέτρους, όπως τα μετεωρολογικά δεδομένα (τα ανέλυσε στατιστικώς), τις βροχοπτώσεις της 18ης και 20ης Νοεμβρίου (τις χαρακτήρισε ως καταιγίδες), την παροχετευτικότητα των κυλινδρικών οχετών, κατέληξε (όπως καταγράφεται και στην Έκθεση του, Τεκμήριο 15), πως «πλημμύρισμα του εργοστασίου του κ. Στέλιου Σάββα για τις ημέρες των καταιγίδων δεν θα αποφεύγετο διότι η παροχετευτικότητα του δικτύου αποχέτευσης ομβρίων δεν είναι ικανοποιητική» και πως «ζημιές ένεκα πλημμυρίσματος θα συνέβαιναν ακόμη και εάν δεν εκτελούντο εργασίες από τον εργολάβο». Καταθέτοντας δια ζώσης στο Δικαστήριο, κατέθεσε πως το 2005 προέβη και σε μετρήσεις, για «σκοπούς δικούς του», ώστε να έχει μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα, τις οποίες όμως δεν περιέλαβε στην Έκθεση του (Τεκμήριο 15). Βάσει των μετρήσεων αυτών ετοίμασε τον Οκτώβρη του 2016 νέα Έκθεση (Τεκμήριο 16), σε σχέση με τις πλημμύρες από τις βροχοπτώσεις της 18ης και 20ης Νοεμβρίου 2005, στην Ανατολική υπολεκάνη της βιομηχανικής περιοχής της Λινόπετρας. Η ετοιμασία της Έκθεσης ζητήθηκε από τους δικηγόρους των εναγόντων. Οι μετρήσεις αφορούσαν τα «ύψη που άφησε το νερό κατά την διέλευση του τόσο από τον οχετό, όσο και στο αυλάκι που διηύθυνε τα νερά της αποχέτευσης προς ανατολάς». Συγκεκριμένα, μέτρησε τα σημάδια που άφησε το νερό (flood marks) στον ορθογωνικό οχετό (3 Χ 2 μέτρα), η εκβολή του οποίου είναι απέναντι από την Ματθαίου Ματθαίου. Η στάθμη του νερού στην βόρεια πλευρά του οχετού, στην είσοδο του δηλαδή, ήταν 1,15 μέτρα και στην έξοδο του, 65 εκατοστά. Με αυτά τα δεδομένα, η ποσότητα του νερού που διοχετευόταν από τον ορθογωνικό οχετό ήταν πέραν των 27 κυβικών μέτρων ανά δευτερόλεπτο. Τα δε σημάδια (flood marks) στο χωμάτινο αυλάκι (είναι παράλληλο με τον αυτοκινητόδρομο και την οδό Φαλέα και διοχετεύει τα νερά προς ανατολάς), στο οποίο εκβάλλει ο οχετός, τόσο στο βόρειο όσο και στο νότιο μέρος των πρανών του, ήταν μεταξύ 70 και 75 εκατοστά. Έλαβε μετρήσεις σε τρία σημεία «στο έμπα του οχετού, στο έβγα του και στο αυλάκι, το ανατολικό, σε δύο σημεία». Στο σημείο του αυλακιού, απέναντι από την έξοδο του ορθογωνικού οχετού, δεν υπήρχαν "flood marks". Κατά την άποψη του, τούτο οφείλετο στο ότι αυξήθηκε πολύ η στάθμη του νερού και στο σημείο εκείνο το νερό υπερχείλισε. Όπως κατέγραψε και στην Έκθεση του (Τεκμήριο 16), με την χρήση λογισμικών προσομοίωσης ροής σε οχετούς, μπορεί να υπολογιστεί τόσο η ποσότητα ροής όσο και το ύψος της υδάτινης στήλης εντός και «κατάντι» του οχετού. Στη συγκεκριμένη περίπτωση χρησιμοποιήθηκε το λογισμικό ΗΥ-8 του US FHWA (Federal Highway Administration). Το λογισμικό αυτό είναι ευρέως γνωστό και χρησιμοποιείται για τον σχεδιασμό γεφυρών και οχετών, τόσο από τις αρμόδιες υπηρεσίες των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής όσο και από άλλες χώρες. Χρησιμοποιώντας σαν δεδομένα εισόδου στο λογισμικό τις εν λόγω μετρήσεις, προκύπτει, πρόσθεσε, ότι με την υπολογισθείσα ροή αιχμής των 2,7 κυβικών μέτρων ανά δευτερόλεπτο, το ύψος της υδάτινης στήλης στο χωμάτινο κανάλι έφθανε τα 78 εκατοστά, με ροή 2,5 κυβικών μέτρων ανά δευτερόλεπτο το ύψος της υδάτινης στήλης έφθανε τα 74 εκατοστά και με ροή 3,5 κυβικών μέτρων ανά δευτερόλεπτο το ύψος της υδάτινης στήλης έφθανε τα 94 εκατοστά. Κατέληξε πως, λαμβάνοντας υπόψη το ύψος των σημαδιών (flood marks) που άφησε η ροή του νερού, δεξιά και αριστερά της περιοχής «πρόσκρουσης» στο κανάλι, που ήταν μεταξύ 70 και 75 εκατοστών, συμπεραίνεται πως για οποιαδήποτε ροή ίση ή πέραν των 2,5 κυβικών μέτρων ανά δευτερόλεπτο, το σύστημα υπερχείλιζε. Στην περίπτωση της υπερχείλισης, το νερό θα διέσχιζε την Ματθαίου Ματθαίου και θα κατέληγε στην οδό Ιαπετού. Στους κτηματολογικούς χάρτες η οδός Ματθαίου Ματθαίου παρουσιάζεται ως κοίτη αργακιού. Όταν έγινε η βιομηχανική περιοχή, έγιναν δρόμοι και το αυλάκι επιχωματώθηκε. Απέδωσε την «πλημμύρα», στο εργοστάσιο της Lithostar, στην «κακή λειτουργία του χωμάτινου αυλακιού στην βόρεια πλευρά της οδού Φαλέα, στην ανατολική υπολεκάνη». Καταθέτοντας δια ζώσης, διευκρίνισε πως μιλώντας για κακή λειτουργία, εννοούσε κακή συντήρηση. Ως Μ.Υ.1 του εναγόμενου 1, κατέθεσε η Βέρα Οικονόμου, Δημοτική Μηχανικός στον Δήμο Αγίου Αθανασίου. Σύμφωνα με τα όσα κατέθεσε, η βιομηχανική περιοχή Αγίου Αθανασίου (ιδιοκτησιακά ανήκει στο κράτος, το οποίο κατασκεύασε όλες τις αναγκαίες υποδομές για την δημιουργία της, περιλαμβανομένου και συστήματος απορροής ομβρίων υδάτων), βρίσκεται εντός των δημοτικών ορίων του ομώνυμου Δήμου. Εντός της βιομηχανικής περιοχής βρίσκεται το εργοστάσιο που κατά τον ουσιώδη χρόνο ήταν εκμισθωμένο στους ενάγοντες. Το υποστατικό είχε ανεγερθεί χωρίς άδεια οικοδομής. Ουδέποτε υπεβλήθη αίτηση από κατόχους του, για εξασφάλιση της συγκεκριμένης άδειας. Οι ενάγοντες επίσης το κατείχαν και συνεχίζουν να το κατέχουν χωρίς να έχουν εξασφαλίσει άδεια οικοδομής. Το συγκεκριμένο υποστατικό βρισκόταν αρκετά κάτω από το υφιστάμενο υψόμετρο του δρόμου. Πεζοδρόμιο δεν υπήρχε, μόνο λίνιες. Το Υπουργείο Εμπορίου, Βιομηχανίας και Τουρισμού είναι το αρμόδιο Υπουργείο για την εύρυθμη λειτουργία της βιομηχανικής περιοχής, τον καθαρισμό των αγωγών, των οχετών και των αυλακιών. Από το 2000 το Υπουργείο ζητούσε προσφορές για τον καθαρισμό της περιοχής και κατακύρωσε κάποιες από αυτές, σε ιδιώτες. Το 2001 το Υπουργείο Εμπορίου προκήρυξε προσφορές για την εκτέλεση αντιπλημμυρικών έργων, διαμόρφωση και ασφαλτόστρωση του χώρου στάθμευσης και ανακατασκευή πεζοδρομίων στην δυτική υπολεκάνη της βιομηχανικής περιοχής. Τα έργα είχαν εκτελεστεί από τον επιτυχόντα προσφοροδότη (εργοληπτική εταιρεία Κυριάκος Χατζηκυριάκος & Υιοί Λτδ), σύμφωνα με τα σχέδια που ετοιμάστηκαν από το Τμήμα Δημοσίων Έργων και υπό την επίβλεψη του Επαρχιακού Μηχανικού του Τμήματος. Τα έργα ανάπλασης - αναβάθμισης του κυκλικού κόμβου Αγίου Αθανασίου (είχαν ανατεθεί στους εναγόμενους 3), εκτελούντο στη βάση σχεδίων που εκπονήθηκαν από το Τμήμα Δημοσίων ΄Εργων και υπό την επίβλεψη του Τμήματος, χωρίς «ανάμιξη ή συμμετοχή» του Δήμου Αγίου Αθανασίου. Κατά τον ουσιώδη για την αγωγή χρόνο, όλοι οι δρόμοι εντός της βιομηχανικής περιοχής, περιλαμβανομένων των οδών Ματθαίου Ματθαίου, Φαλέα και Ιαπετού (πλην ενός μέρους της προς τα δυτικά) δεν ήσαν εγγεγραμμένοι δημόσιοι δρόμοι, όπως δεν ήσαν και οι κάθετοι δρόμοι, επί της οδού Ιαπετού. Ουδέποτε προηγουμένως είχε δημιουργηθεί πρόβλημα με τα όμβρια ύδατα ή σημειώθηκαν πλημμύρες στο σημείο που βρίσκονται τα υποστατικά της ενάγουσας. Ο Μ.Υ.1 του εναγόμενου 2, Γιώργος Μιχαήλ, Ανώτερος Λειτουργός στο Υπουργείο Εμπορίου και Βιομηχανίας, κατέθεσε πως τα τελευταία 15 χρόνια είναι προϊστάμενος της Υπηρεσίας Διαχείρισης των Κυβερνητικών Βιομηχανικών Περιοχών. Οι βιομηχανικές περιοχές, περιλαμβανομένης και της βιομηχανικής περιοχής Αγίου Αθανασίου, είναι ιδιοκτησίας της Κυπριακής Δημοκρατίας και βρίσκονται υπό την διαχείριση του Υπουργείου Εμπορίου (συγκεκριμένη Υπηρεσία ελέγχει και παρακολουθεί την τήρηση των ιδιωτικών συμφωνιών εκμίσθωσης των βιομηχανικών οικοπέδων, την είσπραξη των ενοικίων κ.λ.π.). Με την ίδρυση μιας βιομηχανικής περιοχής δημιουργείται η υποδομή (δρόμοι, πεζοδρόμια, ύδρευση, παραχώρηση ηλεκτρικού ρεύματος). Η Δημοκρατία δεν έχει υποχρέωση δημιουργίας συστήματος αποχέτευσης ομβρίων υδάτων. Αυτή είναι υποχρέωση του οικείου Δήμου. Στα πλαίσια δημιουργίας της βιομηχανικής περιοχής του Αγίου Αθανασίου, έγιναν όλα τα έργα υποδομής. Κατασκευάστηκε επίσης και σύστημα αποχέτευσης ομβρίων υδάτων σε δύο φάσεις, το 1980 - 1982 και το 1985. Η κατασκευή έγινε από ιδιώτη εργολάβο, υπό την επίβλεψη του Τμήματος Δημοσίων Έργων και την δαπάνη για την κατασκευή την κάλυψε η Κυπριακή Δημοκρατία. Ο καθαρισμός και η συντήρηση των ανοικτών χώρων των βιομηχανικών περιοχών από τα ξερά χόρτα, ανατίθεται σε ιδιώτες, μέσω της διαδικασίας προσφορών, οι οποίες προκηρύσσονται μία φορά τον χρόνο μέσα στο πρώτο τρίμηνο του έτους. Οι εργασίες εκτελούντο πριν τους καλοκαιρινούς μήνες. Μέσα στον Ιούνιο θα πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί. Οι ανοικτοί χώροι στην βιομηχανική περιοχή του Αγίου Αθανασίου, καθαρίζονταν μία φορά τον χρόνο και το 2005 είχαν καθαριστεί, πριν από το καλοκαίρι. Τον Αύγουστο ή Σεπτέμβριο του 2005 έγινε σχετική πληρωμή για τον καθαρισμό τους (Τεκμήριο 22). Στους ανοικτούς χώρους περιλαμβάνεται και το χωμάτινο αυλάκι (eastern ditch) στην ανατολική πλευρά της βιομηχανικής περιοχής. Ως Μ.Υ.2 του εναγόμενου 2 κατέθεσε ο Θράσος Ντίνου Αφάμης, πολιτικός μηχανικός, Εκτελεστικός Μηχανικός στο Τμήμα Δημοσίων Έργων από το 1990 και Συντονιστής του Γραφείου του Επαρχιακού Μηχανικού του Τμήματος στη Λεμεσό, από το 2015. Κατέθεσε τα εξής: Η βιομηχανική περιοχή Αγίου Αθανασίου ανήκει ιδιοκτησιακά στην Κυπριακή Δημοκρατία, η δε διαχείριση της γίνεται από το Υπουργείο Εμπορίου, το οποίο εκμισθώνει τεμάχια γης για ανέγερση εργοστασίων και άλλων υποστατικών. Βρίσκεται νότια του παρακαμπτήριου δρόμου Λεμεσού, μεταξύ των κυκλικών κόμβων Γερμασόγειας και Αγίου Αθανασίου και ανατολικά της Λεωφόρου Αγίου Αθανασίου. Άρχισε να κατασκευάζεται περί τα τέλη της δεκαετίας του '70 και ολοκληρώθηκε περί τα μέσα της δεκαετίας του '80. Στα πλαίσια των εργασιών για την δημιουργία της βιομηχανικής περιοχής, κατασκευάστηκε, μεταξύ άλλων και σύστημα απορροής ομβρίων υδάτων. Το σύστημα κατασκευάστηκε σε δύο φάσεις, το 1980 - 1982 και το 1985. Η κατασκευή έγινε από ιδιώτη εργολάβο υπό την επίβλεψη του Τμήματος Δημοσίων Έργων και η κάλυψη της δαπάνης έγινε από το Υπουργείο Εμπορίου. Το σύστημα κατασκευάστηκε σύμφωνα με τα Κατασκευαστικά Σχέδια του 1978 (Τεκμήρια 17 και 18). Την ίδια εποχή που κατασκευάστηκε η βιομηχανική περιοχή Αγίου Αθανασίου, κατασκευάστηκε και ο παρακαμπτήριος δρόμος Λεμεσού, που συνορεύει με το βόρειο σύνορο της βιομηχανικής περιοχής. Στα πλαίσια των εργασιών για την κατασκευή του παρακαμπτήριου κατασκευάστηκαν, μεταξύ άλλων, κάθετοι ορθογωνικοί και/ή σωληνωτοί οχετοί, διαφόρων διαστάσεων, στα χαμηλότερα υψομετρικά σημεία που εφάπτονταν των ορίων του παρακαμπτήριου ή στην πορεία υφιστάμενων αργακιών, για διοχέτευση των ομβρίων υδάτων από βόρεια προς νότια. Στη θέση αργακιού (αργάκι από Σφαλαγγιώτισσα), το οποίο ερχόταν βορείως του αυτοκινητόδρομου και συνέχιζε η πορεία του προς τα νότια, κατασκευάστηκε ορθογωνικός οχετός, εσωτερικών διαστάσεων 2 Χ 3 μέτρα. Στη νότια πλευρά και εντός των ορίων της βιομηχανικής περιοχής του Αγίου Αθανασίου, με την δεύτερη φάση κατασκευής του συστήματος απορροής ομβρίων υδάτων, κατασκευάστηκε και ανοικτό χωμάτινο αυλάκι (το ανατολικό κανάλι όπως αναφέρεται στην Έκθεση του Μ.Ε.6, Χρίστου Ιωάννου, Τεκμήριο 16) που σε ορισμένα τμήματα είχε επενδυθεί και με σκυρόδεμα, για διοχέτευση των ομβρίων υδάτων προς τα ανατολικά. Το σύστημα και/ή το ανατολικό αυλάκι καθαριζόταν και/ή συντηρείτο από το Υπουργείο Εμπορίου και/ή τον Δήμο Αγίου Αθανασίου και ο ορθογωνικός οχετός από το Τμήμα Δημοσίων Έργων, το οποίο προέβαινε σε τακτά χρονικά διαστήματα και όποτε κρινόταν αναγκαίο, σε εργασίες συντήρησης του. Τόσο ο ορθογωνικός οχετός όσο και το ανατολικό αυλάκι ήταν ανοικτά και λειτουργούσαν κανονικά. Ουδέποτε εντόπισαν και/ή περιήλθε σε γνώση τους, είτε πριν είτε μετά την επίδικη βροχόπτωση, οποιοδήποτε πρόβλημα όσον αφορά την κατασκευή ή την παροχευτικότητα ή την συντήρηση είτε του ορθογωνικού οχετού είτε του ανατολικού αυλακιού. Ουδέποτε επίσης εντόπισαν ή περιήλθε σε γνώση τους να είχε δημιουργηθεί οποιοδήποτε πρόβλημα με τα όμβρια ύδατα ή να είχαν σημειωθεί πλημμύρες στο σημείο που βρίσκονται τα υποστατικά των εναγόντων. Τα έργα που έγιναν το 2005 - 2007 με τα οποία κατασκευάστηκε κλειστός ορθογωνικός οχετός κατά μήκος της νότιας πλευράς του παρακαμπτήριου Λεμεσού, από το ύψος του κάθετου ορθογωνικού οχετού (εσωτερικών διαστάσεων 2μ. χ 3μ.) μέχρι τη νοτιοδυτική είσοδο της βιομηχανικής περιοχής, και στον οποίο συνδέονται όλοι οι κάθετοι ορθογωνικοί και σωληνωτοί οχετοί που μεταφέρουν τα όμβρια ύδατα από την βόρεια στη νότια πλευρά του παρακαμπτήριου Λεμεσού (ο νέος κλειστός ορθογωνικός οχετός), έγιναν στα πλαίσια του Έργου της Αναβάθμισης του Κυκλικού Κόμβου του Αγίου Αθανασίου σε ανισόπεδο και όχι στα πλαίσια του έργου Αναβάθμισης του Συστήματος Συλλογής και Μεταφοράς Ομβρίων της Βιομηχανικής Περιοχής Αγίου Αθανασίου. Έγιναν δε ακολουθώντας το Γενικό Σχέδιο (Master Plan) του ΣΑΛΑ για την διαχείριση των ομβρίων υδάτων. O λόγος που έγινε ο νέος κλειστός ορθογωνικός οχετός ήταν γιατί έπρεπε να αλλάξει η κατεύθυνση στην οποία οδηγούντο τα όμβρια ύδατα που έρχοντο από την βόρεια στη νότια πλευρά, δηλαδή έπρεπε να οδηγηθούν προς δυσμάς, προς τον ποταμό «Βαθειά» και όχι προς ανατολάς όπως οδηγούντο. Και αυτό, όχι λόγω προβλημάτων και/ή ανεπάρκειας του υφιστάμενου συστήματος απορροής ομβρίων υδάτων της Βιομηχανικής Περιοχής Αγίου Αθανασίου αλλά λόγω προβλημάτων και/ή δυσκολιών στην κατασκευή του συστήματος ομβρίων υδάτων του παραλιακού δρόμου Λεμεσού (τμήμα Churchill - Γερμασόγεια) και στην διοχέτευση τους προς τη θάλασσα. Για να γίνει δε κατορθωτή η εν λόγω εκτροπή και για να οδηγηθούν και/ή φθάσουν τα όμβρια στον ποταμό «Βαθειά», θα έπρεπε να είχε προηγηθεί το Έργο της Λεωφόρου Μακεδονίας ΦΑΣΗ III, σύμφωνα με το οποίο θα γινόταν, μεταξύ άλλων, κλειστός ορθογωνικός οχετός στη Λεωφόρο Αγίου Αθανασίου, παρά την είσοδο της Βιομηχανικής Περιοχής μέχρι και τον ποταμό «Βαθειά». Το εν λόγω Έργο ολοκληρώθηκε και/ή παραδόθηκε στις 25.10.2004. Αμέσως μετά και/ή περί τον Ιούλιο του 2005 ξεκίνησε το Έργο της Αναβάθμισης του Κυκλικού Κόμβου του Αγίου Αθανασίου σε ανισόπεδο, στα πλαίσια του οποίου κατασκευάστηκε ο νέος κλειστός ορθογωνικός οχετός, ο οποίος στοίχισε περί τα €21.000.000 και ήταν συγχρηματοδοτούμενο Έργο από την Ε.Ε. με ποσοστό συγχρηματοδότησης 62%. Παράλληλα, ο Δήμος Αγίου Αθανασίου με το Συμβόλαιο 17/2005 «Κατασκευή δρόμου στην οδό Μιχαλάκη Ζαβού», κατασκεύασε σύστημα απορροής ομβρίων, στον παράλληλο με τον παρακαμπτήριο δρόμο, βόρεια και σύνδεσε αυτό το σύστημα με την είσοδο του κάθετου ορθογωνικού οχετού, εσωτερικών διαστάσεων 2μ. χ 3μ. Τελευταία μάρτυρας για τον εναγόμενο 2 κατέθεσε η Έλλη Θεοδοσίου (Μ.Υ.3 εναγόμενου 2), Πολιτικός Μηχανικός, με ειδικότητα Υδρολόγου/ Περιβαλλοντολόγου Μηχανικού, εργοδοτούμενη από το 2007, στο Τμήμα Δημοσίων Έργων του Υπουργείου Μεταφορών, σαν Εκτελεστικός Μηχανικός στον Τομέα Αστικών Μελετών Οδοποιίας. Προτού εργοδοτηθεί στο Τμήμα Δημοσίων Έργων, εργάστηκε στον ιδιωτικό τομέα για περίπου 10 χρόνια, μελετώντας και σχεδιάζοντας έργα οδοποιίας στην Κύπρο και στο εξωτερικό, στα οποία περιλαμβάνονταν υδρολογικές και υδραυλικές μελέτες. Μέσα στα πλαίσια των καθηκόντων της είναι, μεταξύ άλλων, ο έλεγχος αλλά και η ετοιμασία υδρολογικών και υδραυλικών μελετών για οδικά/τεχνικά έργα και για περιοχές που παρουσιάζουν πλημμυρικά φαινόμενα καθώς και για τον τρόπο αντιμετώπισης τους. Διαφώνησε με τις θέσεις και την γνώμη του Μ.Ε.6 Χρίστου Ιωάννου, όπως ο τελευταίος τις κατέγραψε στις Εκθέσεις του (Τεκμήρια 15 και 16). Κατέθεσε, επί τούτου, τα εξής: «Η παροχετευτικότητα του ορθογωνικού οχετού, εσωτερικών διαστάσεων 2μ. Χ 3μ., είναι 51m3/s και του ανατολικού αυλακιού ή αλλιώς ανατολικού καναλιού όπως αναφέρεται στις εκθέσεις του κ. Ιωάννου, είναι 73m3/s. Στην αρχική έκθεση του κ. Ιωάννου δεν αναφέρεται οτιδήποτε είτε για κακή κατασκευή του συγκεκριμένου ορθογωνικού οχετού και/ή του συγκεκριμένου αυλακιού, είτε για φτωχή ή ελλιπή συντήρηση αυτών, είτε για υπερχείλιση αυτών και/ή του συγκεκριμένου αυλακιού. Στην έκθεση Οκτωβρίου 2016 παρουσιάζονται στοιχεία και/ή μετρήσεις που παρουσιάζονται για πρώτη φορά και δη έντεκα και πλέον χρόνια μετά το επίδικο συμβάν και γίνεται μια προσπάθεια να αποδειχθεί ότι το συγκεκριμένο αυλάκι υπερχείλισε. Μετά από τόσα χρόνια μόνο εικασίες και/ή υποθέσεις μπορούν να γίνουν και τα στοιχεία και/ή δεδομένα που υιοθετούνται από τον κ. Ιωάννου δεν μπορούν να επιβεβαιωθούν. Ως εκ τούτου, αμφισβητούνται.» Όσον αφορά ειδικότερα την θέση του Μ.Ε.6 περί υπερχείλισης του ανατολικού αυλακιού, κατέθεσε πως «αμφισβητείται και/ή απορρίπτεται ο ισχυρισμός περί υπερχείλισης του αυλακιού, για τους ακόλουθους λόγους: (α) Ο κ. Ιωάννου ισχυρίζεται ότι επειδή η έξοδος του νερού από τον ορθογωνικό οχετό συναντά σε πολύ μικρή απόσταση το νότιο πρανές του αυλακιού, στο σημείο - περιοχή πρόσκρουσης, η ταχύτητα ροής μηδενίζεται και η κινητική ενέργεια της ροής μετατρέπεται σε ανύψωση της στάθμης του νερού. Αυτή η κατ' ισχυρισμό πολύ μικρή απόσταση δεν καθορίζεται ούτε αποτυπώνεται σε οποιαδήποτε χωρομετρική μελέτη. Η ταχύτητα ροής δε μηδενίζεται μόνο σε περίπτωση που δεν υπάρχει άλλη διέξοδος και υπάρχει εμπόδιο απ' όλες τις πλευρές. Στην προκειμένη περίπτωση, υπήρχε και υπάρχει συνεχής ροή. Έτσι η κατ' ισχυρισμό ανύψωση της στάθμης του νερού και/ή το κατ' ισχυρισμό ύψος της υδάτινης στήλης που υπολογίσθηκαν, βασίσθηκαν σε εσφαλμένα δεδομένα και/ή εσφαλμένη παραδοχή. (β) Το λογισμικό που χρησιμοποιήθηκε δεν το γνωρίζουμε και δεν το χρησιμοποιούμε στο Τμήμα. Σε κάθε περίπτωση, είναι κοινώς αποδεκτό ότι η ακρίβεια των αποτελεσμάτων ενός λογισμικού εξαρτάται και/ή συνδέεται άμεσα με την ποιότητα και/ή την ακρίβεια των δεδομένων εισαγωγής. Για αυτό και οι χρήστες ενός λογισμικού καλούνται να συμφωνήσουν με συγκεκριμένους όρους προτού κατεβάσουν και/ή χρησιμοποιήσουν το λογισμικό. Σύμφωνα πάντοτε με τον κατασκευαστή του συγκεκριμένου λογισμικού που ισχυρίζεται ότι χρησιμοποίησε ο κ. Ιωάννου (Παρουσιάζω τους όρους με τους οποίους πρέπει να συμφωνήσει όποιος επιθυμεί να κατεβάσει και/ή χρησιμοποιήσει το λογισμικό), την ευθύνη για την εφαρμογή αυτού την έχει ο χρήστης. Είναι επιβεβλημένο όπως αυτός καταλάβει τους πιθανούς περιορισμούς ακρίβειας των αποτελεσμάτων του προγράμματος, διασταυρώσει τα αποτελέσματα αυτά με άλλες ανεξάρτητες μεθόδους και εξετάσει κατά πόσο τα εν λόγω αποτελέσματα είναι λογικά με βάση τις γνώσεις και την εμπειρία του στη μηχανική. Τέλος ρητά σημειώνεται ότι δεν υπάρχουν ρητές ή εξυπακουόμενες εγγυήσεις για τα όποια αποτελέσματα. Ο κ. Ιωάννου στην έκθεσή του δεν αναφέρει ότι έκανε και/ή ακολούθησε οποιεσδήποτε άλλες ανεξάρτητες μεθόδους προς επιβεβαίωση των συγκεκριμένων αποτελεσμάτων ούτε ότι εξέτασε το εύλογο των αποτελεσμάτων αυτών. Επομένως, το συμπέρασμα του ότι για οποιαδήποτε ροή ίση ή πέραν των 2,5 κυβικών μέτρων ανά δευτερόλεπτο το σύστημα υπερχείλιζε, στηρίζεται σε μία προσομοίωση που διεξήχθη και/ή έγινε με λάθος και/ή ανεπαρκή δεδομένα εισαγωγής και χωρίς να επιβεβαιωθούν καθ' οιονδήποτε τρόπο τα αποτελέσματά του. (γ) Ακόμη, σε ενδεχόμενη πρόσκρουση του νερού στο νότιο πρανές τέτοιου βαθμού που θα προκαλούσε υπερχείλιση, θα αναμενόταν ότι θα παρουσιάζονταν στοιχεία ή ενδείξεις τοπικής διάβρωσης, κάτι που αντιλαμβάνομαι ότι επικαλέστηκε ο κ. Ιωάννου κατά την προφορική του μαρτυρία στο Δικαστήριο, αλλά που δεν αναφέρεται πουθενά στις εκθέσεις του, ούτε τεκμηριώνεται με φωτογραφικό υλικό. (δ) Ο σημαντικότερος και ουσιαστικότερος λόγος για τον οποίο καταρρίπτεται η έκθεση του κ. Ιωάννου και η θέση του ότι το σύστημα και/ή το αυλάκι υπερχείλισε είναι γιατί η διάρκεια της βροχόπτωσης ήταν 37 λεπτά και όχι 20 και/ή 25 λεπτά όπως αναφέρεται στις εκθέσεις του κ. Ιωάννου. Παρουσιάζω επιστολή του Διευθυντή Τμήματος Μετεωρολογίας ημερ. 24.10.2016 με την οποία επιβεβαιώνονται τα προαναφερόμενα και επισυνάπτονται τα στοιχεία της επίδικης βροχόπτωσης. Με αυτό το δεδομένο, η ένταση της επίδικης βροχόπτωσης είναι: I = 27.9mm - 37 min = 0.754 mm/min και η ροή είναι 1.8m3/s. Αυτό υπολογίσθηκε ως ακολούθως: Εάν η ροή με ένταση βροχόπτωσης 25 λεπτών [ I = 27.9mm - 25 min = 1.116] είναι 2.7 m3/s ως ισχυρίζεται ο κ. Ιωάννου τότε πόση είναι η ροή με ένταση 0.754 mm/min: Q = (2.7x0.754)- 1.116 = 1.8 m3/s. Επομένως, σύμφωνα με τα πραγματικά δεδομένα της επίδικης βροχόπτωσης αλλά και τα όσα ισχυρίζεται ο κ. Ιωάννου, ότι για οποιαδήποτε ροή ίση ή πέραν των 2.5m3/s το σύστημα υπερχείλιζε, πράγμα που ο Εναγόμενος 2 εν πάση περιπτώσει αρνείται, αποδεικνύεται ότι το σύστημα και/ή το αυλάκι δεν υπερχείλισε αφού η ροή ήταν 1.8m3/s τελικά, όπως αναλύθηκε ανωτέρω, που είναι κατά πολύ μικρότερη από τη ροή των 2.5m3/s. Το συμπέρασμα λοιπόν του κ. Ιωάννου ότι δηλαδή το δίκτυο συλλογής και μεταφοράς όμβριων που υφίστατο το 2005 δεν ήταν ικανοποιητικό είναι παντελώς αβάσιμο, στηρίζεται σε λανθασμένα στοιχεία και/ή λανθασμένες μετρήσεις και/ή υπολογισμούς και ουδόλως ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.» Κατά την μάρτυρα, συνέτεινε στο να πλημμυρίσει το υποστατικό των εναγόντων, το γεγονός πως «ο χώρος του εργαστηρίου και/ή της παραγωγής ανεγέρθη σε υψόμετρο χαμηλότερο από το υψόμετρο του υφιστάμενου δημόσιου δρόμου, δεν υπήρχε πεζοδρόμιο μπροστά από το χώρο αυτό και/ή το πεζοδρόμιο κατά τον ουσιώδη χρόνο ήταν παντελώς καταστρεμμένο και η ράμπα που οδηγούσε στο χώρο αυτό δεν ξεκινούσε από τα 3 μέτρα και μέσα αλλά ξεκινούσε από το οδικό σύνορο». Ήταν περαιτέρω η θέση της πως η πιο σημαντική και καθοριστική παράμετρος ήταν το ότι «η Ενάγουσα δεν φαίνεται να διέθετε οποιοδήποτε και/ή οποιοδήποτε ικανοποιητικό σύστημα συλλογής και/ή απορροής όμβριων υδάτων». Εξ όσων είχε πληροφορηθεί από την δημοτική μηχανικό του Δήμου Αγίου Αθανασίου, το συγκεκριμένο υποστατικό έχει ανεγερθεί χωρίς άδεια οικοδομής, κατήχετο και συνεχίζει να κατέχεται από τους ενάγοντες χωρίς να έχει εκδοθεί άδεια οικοδομής. Ήταν η θέση της πως «εάν για το εν λόγω υποστατικό υποβάλλετο αίτηση για άδεια οικοδομής και αυτή εξεταζόταν μέχρι τέλους, τότε θα επιβάλλοντο όροι από την Αρμόδια Αρχή σε σχέση με τα όμβρια ύδατα και εάν οι όροι αυτοί και/ή τα πιο πάνω ετηρούντο, αυτό θα απέτρεπε και/ή απέκλειε την πιθανότητα πρόκλησης πλημμύρας και δη πλημμύρας που έφθασε σε ορισμένα σημεία τα 10 εκατοστά από το δάπεδο σύμφωνα πάντοτε με τον ισχυρισμό της πλευράς της Ενάγουσας». «Είναι η γνώμη μου», κατέληξε πως «η απουσία πεζοδρομίου και/ή ικανοποιητικού και/ή κατάλληλου συστήματος συλλογής και/ή απορροής όμβριων υδάτων της ιδίας της Ενάγουσας, συντέλεσε στη ζημία της Ενάγουσας και/ή ήταν η αιτία που πλημμύρισε». Κατά τις τελικές αγορεύσεις η κάθε πλευρά υπεραμύνθηκε της θέσης της, με αναφορά στην εκατέρωθεν προσκομισθείσα μαρτυρία. Τόσο η πλευρά των εναγόντων όσο και η πλευρά των εναγόμενων 1 και 2, εστίασαν την προσοχή τους ιδιαίτερα στους μάρτυρες που κλήθηκαν ως πραγματογνώμονες. Ήταν εισήγηση του κ. Ιωαννίδη, εκ μέρους των εναγόντων, πως έχει αποδειχθεί ότι η βροχόπτωση της 18ης Νοεμβρίου 2005 ήταν έντονη αλλά όχι άνευ προηγουμένου. Πως οι οχετοί αποχέτευσης ομβρίων υδάτων επί των οδών Ιαπετού και Ματθαίου Ματθαίου, ήταν πλημμυρισμένοι και είχαν αποφρακτεί από φερτά υλικά (λάσπη, φύλλα και άλλα), με αποτέλεσμα να μην μπορούν να διαχειριστούν την ροή των ομβρίων που σημειώθηκε. Πως στην όλη κατάσταση συνείσφερε και η υπερχείλιση που σημειώθηκε από το σημείο εξόδου των ομβρίων από τον ορθογωνικό οχετό που διασταυρώνει τον αυτοκινητόδρομο και βρίσκεται απέναντι από την οδό Ματθαίου Ματθαίου, η οποία στο χαμηλότερο σημείο της καταλήγει απέναντι από το υποστατικό των εναγόντων, επιβαρύνοντας κατ' αυτό τον τρόπο το σύστημα διαχείρισης των ομβρίων της βιομηχανικής περιοχής, το οποίο δεν είναι «σχεδιασμένο» ώστε να λαμβάνει οποιαδήποτε ροή από το σύστημα διαχείρισης ομβρίων του ορθογωνικού οχετού και του ανατολικού αυλακιού. Συνεπώς, κατέληξε ο κ. Ιωαννίδης, τα υποστατικά των εναγόντων πλημμύρισαν «λόγω της αδυναμίας του συστήματος ομβρίων της βιομηχανικής περιοχής να διαχειριστεί την βροχόπτωση η οποία (αδυναμία) οφείλεται, μεταξύ άλλων, στην μη εκτέλεση εργασιών καθαριότητας σ' αυτό, αλλά και λόγω της διαρροής υδάτων από άλλο σύστημα βορείως της βιομηχανικής περιοχής ήτοι του ορθογωνικού οχετού και του ανατολικού αυλακιού». Ο κ. Χριστοδούλου, από πλευράς του εναγόμενου 1, εισηγήθηκε πως καμία μαρτυρία δεν δόθηκε που να τεκμηριώνει ευθύνη του Δήμου Αγίου Αθανασίου. Τόνισε πως, όπως προκύπτει από το μαρτυρικό υλικό που τέθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου, η βιομηχανική περιοχή Αγίου Αθανασίου δημιουργήθηκε εντός κυβερνητικής γης, όλες οι υποδομές (πεζοδρόμια, παροχή ηλεκτρικού ρεύματος, σύστημα αποχετεύσεως λυμάτων και σύστημα αποχετεύσεως ομβρίων υδάτων), κατασκευάστηκαν από τμήματα Υπουργείων ή από άλλους, για λογαριασμό τους. Η συντήρηση και ο καθαρισμός της βιομηχανικής περιοχής γινόταν από εργολάβους, τους οποίους πλήρωνε το Υπουργείο Εμπορίου. Το Συμβούλιο Αποχετεύσεως Λεμεσού - Αμαθούντος (ΣΑΛΑ), είχε την αρμοδιότητα για την εγκατάσταση, συντήρηση και λειτουργία συστημάτων αποχέτευσης ομβρίων υδάτων, βάσει σχετικού Νόμου (Αρ. 1/1971). Το Υπουργικό Συμβούλιο, τόνισε ο κ. Χριστοδούλου, με σχετικά διατάγματα (Κ.Δ.Π. 212/88 και Κ.Δ.Π. 27/96), κήρυξε τον Δήμο Αγίου Αθανασίου ως περιοχή εμπίπτουσα στις διατάξεις του Νόμου, σε ό,τι αφορά την εγκαθίδρυση και λειτουργία συστημάτων αποχέτευσης λυμάτων και ομβρίων υδάτων. Ο Δήμος Αγίου Αθανασίου δεν είχε αρμοδιότητα ούτε εξουσία ή υποχρέωση για εκτέλεση οποιωνδήποτε εργασιών εντός της βιομηχανικής περιοχής. Συνεπώς, δεν είχε οποιοδήποτε νόμιμο καθήκον έναντι των εναγόντων ή οποιουδήποτε άλλου κατόχου υποστατικού εντός της βιομηχανικής περιοχής, κατέληξε. Η κα Νικολάτου, εκ μέρους του Γενικού Εισαγγελέα (εναγόμενος 2), κάλεσε το Δικαστήριο να απορρίψει την θέση και την εκδοχή των εναγόντων. Υπεραμύνθηκε της μαρτυρίας της Έλλης Θεοδούλου και τόνισε πως οι ενάγοντες δεν κατάφεραν να καταδείξουν «την αιτιώδη συνάφεια μεταξύ της κατ' ισχυρισμό αμέλειας του εναγόμενου 2 και της αιτίας που κατ' ισχυρισμό υπερχείλισε το κανάλι και/ή της αιτίας που πλημμύρισε το υποστατικό της ενάγουσας». Προχωρώντας ένα βήμα περαιτέρω, τόνισε πως είναι θέση του εναγόμενου 2 ότι η Δημοκρατία εκπλήρωσε το καθήκον της έναντι των εναγόντων. Σε καμία περίπτωση, κατέληξε, δεν μπορεί να θεωρηθεί πως ο εναγόμενος 2 και/ή οι εναγόμενοι 1 και 2 «είχαν γενική και αφηρημένη υποχρέωση να λάβουν όλα τα δυνατά μέτρα ώστε να συγκρατήσουν τα όμβρια ύδατα που εξέρχονταν από τον οχετό κατά την διάρκεια τέτοιας έκτασης βροχόπτωσης και/ή να μην υπερχειλίσει ποτέ το κανάλι αλλά μόνο να λάβουν εκείνα τα λογικά μέτρα που ένας συνετός άνθρωπος θα λάμβανε υπό τις περιστάσεις.» Για να απαντηθούν τα επίδικα θέματα θα πρέπει να αξιολογηθεί προηγουμένως η μαρτυρία. Είναι καλά γνωστό και νομολογημένο πως η μαρτυρία που παρουσιάζεται δεν κρίνεται μικροσκοπικά υπό την έννοια πως δεν απομονώνονται τα λεγόμενα του κάθε μάρτυρα από το συνολικό πλαίσιο της μαρτυρίας στη δίκη. Μπορεί η αξιολόγηση του κάθε μάρτυρα να είναι ατομική, δηλαδή να γίνεται με βάση το περιεχόμενο της, την ποιότητα της, και την πειστικότητά της, όμως θα πρέπει τα όσα αναφέρονται από τον κάθε μάρτυρα να συναρτώνται, να αντιπαραβάλλονται και να συγκρίνονται με τα λεγόμενα των λοιπών μαρτύρων και έτσι να διερευνάται η αντικειμενικότητα των εκατέρωθεν εκδοχών (Βλ. Μουσταφά ν. Καυκαρή, Πολιτική Έφεση αρ. 10705, ημερ. 8.2.02, Παύλου ν. Αστυνομίας