Αντώνης Μιχαήλ Πέτρου ν. Sarkisan Merujan, Αγωγή αρ.: 1821/2011, 30/4/2018 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEM:2018:A179 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΜΕΣΟΥ Ενώπιον: Στ. Τσιβιτανίδου-Κίζη, Α.Ε.Δ. Αγωγή αρ.: 1821/2011 Μεταξύ: Αντώνης Μιχαήλ Πέτρου, από τη Λεμεσό Ενάγοντα και
- Sarkisan Merujan, εκ Λεμεσού 2.Χωραίτης Κ. Γεώργιος, εκ Λεμεσού 3.Χωραίτης Κ. Νίκος, εκ Λεμεσού 4.C.A.M. ROOF CREATION LTD, εκ Λεμεσού 5.Oleg Viasov, εκ Ουκρανίας Εναγόμενων Ως έχει τροποποιηθεί σύμφωνα με το διάταγμα ημερ. 18.2.2016 ως ακολούθως Μεταξύ: Αντώνης Μιχαήλ Πέτρου, από τη Λεμεσό Ενάγοντα και
- Sarkisan Merujan, εκ Λεμεσού
- Χωραίτης Κ. Γεώργιος, εκ Λεμεσού
- Χωραίτης Κ. Νίκος, εκ Λεμεσού
- Επίσημος Παραλήπτης σαν διαχειριστής της περιουσίας της C.A.M. ROOF CREATION LTD, εκ Λεμεσού
- Oleg Viasov, εκ Ουκρανίας Εναγόμενων Ως έχει τροποποιηθεί σύμφωνα με το διάταγμα ημερ. 23.2.2016 ως ακολούθως Μεταξύ: Αντώνης Μιχαήλ Πέτρου, από τη Λεμεσό Ενάγοντα και
- Sarkisan Merujan, εκ Λεμεσού
- Χωραίτης Κ. Γεώργιος, εκ Λεμεσού
- Χωραίτης Κ. Νίκος, εκ Λεμεσού
- Επίσημος Παραλήπτης ως προσωρινός εκκαθαριστής της περιουσίας της C.A.M. ROOF CREATION LTD, εκ Λεμεσού
- Oleg Viasov, εκ Ουκρανίας Εναγόμενων Ημερομηνία: 30 Απριλίου, 2018 Εμφανίσεις: Για τον ενάγοντα: κ. Εύρος Κλεάνθους Για τον εναγόμενο 1: κ. Χριστάκης Παύλου Για τους εναγόμενους 4: Καμιά εμφάνιση Α Π Ο Φ Α Σ Η Αποτελεί κοινό έδαφος πως ο ενάγοντας υπήρξε θύμα εργατικού ατυχήματος που επεσυνέβη στις 25.9.2010, σε ανεγειρόμενη οικοδομή (στη συνέχεια το «εργοτάξιο») στο χωριό Πέρα Πεδί, στη Λεμεσό. Ο ίδιος επιρρίπτει την ευθύνη για την πρόκληση του ατυχήματος στους εναγόμενους, από τους οποίους αξιώνει αποζημιώσεις για τις σωματικές βλάβες και τις υλικές ζημιές που κατ' ισχυρισμόν υπέστη. Σύμφωνα με τους προβαλλόμενους στην Έκθεση Απαίτησης ισχυρισμούς, κατά τον ουσιώδη χρόνο: (α) Ο ενάγοντας ήταν ηλικίας 68 ετών, συνταξιούχος και εργαζόταν στους εναγόμενους 4 ως επιστάτης ξυλουργικών εργασιών, λαμβάνοντας καθαρές απολαβές €350.- εβδομαδιαίως (εάν εργαζόταν και την ημέρα του Σαββάτου λάμβανε €70.- επιπλέον). (β) Ο εναγόμενος 1 ήταν «εκ των δυνάμει αγοραστών και/ή κύριος και/ή κάτοχος» υπό ανέγερση οικίας στο Πέρα Πεδί, στη Λεμεσό. Περαιτέρω ενεργούσε ως ο «μοναδικός κύριος εργολάβος» της υπό ανέγερση οικίας, ανέθετε τις διάφορες εργασίες σε υπεργολάβους και γενικά είχε το «γενικό πρόσταγμα, έλεγχο, διεύθυνση και ευθύνη του έργου». (γ) Οι εναγόμενοι 2 και 3 ήσαν οι εξ' αδιαιρέτου εγγεγραμμένοι συνιδιοκτήτες του τεμαχίου γης επί του οποίου ανεγείρετο η οικία. Σ' αυτούς αποδίδεται πως επέτρεψαν την διεξαγωγή εργασιών, χωρίς να «φροντίσουν για την ασφάλεια των εργοδοτουμένων στο εργοτάξιο». (δ) Οι εναγόμενοι 4 (εταιρεία περιορισμένης ευθύνης, νομίμως συσταθείσα στην Κύπρο), ασχολούνται μεταξύ άλλων με την κατασκευή και τοποθέτηση «ξύλινων στεγών, οροφών, πέργολων και περιφράξεων σε οικίες». (ε) Οι εναγόμενοι 4 ανέλαβαν ως υπεργολάβοι (η ανάθεση του έργου έγινε από τον εναγόμενο 1, με τον οποίο συμφώνησαν) την κατασκευή και τοποθέτηση της στέγης στην υπό ανέγερση οικία. (στ) Ο εναγόμενος 5 ήταν ο αγοραστής της οικίας, στη βάση συμφωνίας με τους εναγόμενους 2 και
- Ήταν επίσης το πρόσωπο που ανέθεσε στον εναγόμενο 1, την «γενική επίβλεψη, έλεγχο, εποπτεία, προγραμματισμό, οργάνωση των εργασιών», για την ανέγερση της εν λόγω οικοδομής. Είναι θέση του ενάγοντα πως στις 25.9.2010, κατόπιν οδηγιών των εργοδοτών του (εναγόμενων 4), μετέβη στο εργοτάξιο για να μεταφέρει υλικά και να ελέγξει εάν υπήρχε «ανάγκη τροφοδότησης» των υπαλλήλων των εναγόμενων 4, με περαιτέρω υλικά. Οι υπάλληλοι εργάζοντο στην πλάκα του δεύτερου ορόφου της οικοδομής (στον χώρο της σοφίτας) και κατασκεύαζαν την στέγη. Έλαβε οδηγίες να ανέβει στον χώρο της σοφίτας από μία αλουμινένια σκάλα μήκους 235 εκ. περίπου (είχε δώδεκα σκαλοπάτια), η οποία ήταν τοποθετημένη στο πλατύσκαλο της σκάλας του πρώτου ορόφου. Τόσο το πλατύσκαλο όσο και η «κτιστή» σκάλα που οδηγούσε στον δεύτερο όροφο, ήταν χωρίς περίφραξη ή κιγκλίδωμα προστασίας. Ενώ επιχειρούσε να ανέβει στην σοφίτα (έφτασε σε σημείο «όπου η κεφαλή του πέρασε μέσα από την οπή και/ή άνοιγμα του δαπέδου της σοφίτας»), η σκάλα διπλώθηκε στη μία της πλευρά, με αποτέλεσμα ο ίδιος να χάσει τον έλεγχο και την ισορροπία του και να πέσει από ύψος έξι
(6)περίπου μέτρων στο κενό, καταλήγοντας στο δάπεδο του ισογείου της οικοδομής. Συνεπεία της πτώσης του τραυματίστηκε σοβαρά και μεταφέρθηκε στο Γενικό Νοσοκομείο Λεμεσού. Υπέστη, μεταξύ άλλων, τις ακόλουθες σωματικές βλάβες. Διατροχαντήριο λοξό κάταγμα αριστερού ισχίου, για την ανάταξη του οποίου υπεβλήθη σε «πολύωρες ανοικτές χειρουργικές επεμβάσεις». Τραυματίστηκε επίσης στον αριστερό ώμο. Εξήλθε του νοσοκομείου στις 4.10.
- Επισκέφθηκε στη συνέχεια ιδιώτη ορθοπεδικό χειρουργό, ο οποίος τον παρακολουθεί μέχρι και σήμερα. Του χορηγήθηκε άδεια μέχρι 10.5.
- Σήμερα παρουσιάζει βράχυνση του αριστερού ποδιού και ανισοσκέλεια περίπου 1½ εκατοστό. Έχει δημιουργηθεί μετατραυματικά, βάδιση «trendeleburg». Παρουσιάζει επίσης το σύνδρομο της συμφυτικής θυλακίτιδας (frozen shoulder) και τενοντίτιδα του υπερακάνθιου τένοντα του αριστερού ώμου. Είναι η θέση του ενάγοντα πως λόγω του τραυματισμού του στο αριστερό ισχίο και αριστερό ώμο, θα αναπτύξει στο μέλλον, στο μεν ισχίο, μετατραυματική οστεοαρθρίτιδα και θα πρέπει να υποβληθεί σε ολική αρθροπλαστική επέμβαση, στον δε ώμο θα δημιουργηθούν λειτουργικά προβλήματα τα οποία θα πρέπει να αντιμετωπιστούν χειρουργικά. Οι επεμβάσεις θα κοστίσουν €8.000.- και €4.000.-, αντίστοιχα. Διατείνεται επίσης πως συνεπεία των τραυμάτων του «δεν μπορεί να επιστρέψει στα καθήκοντα του» και ως εκ τούτου τα εισοδήματα του θα μειωθούν. Ο ενάγοντας αξιώνει τα ακόλουθα ποσά ως Ειδικές Αποζημιώσεις: (α) Αξονικός Τομογράφος ΕΥΡΩ 250 (β) Ιατρικό πιστοποιητικό Δρ. Χριστοδούλου ΕΥΡΩ 200 (γ) Έξοδα για την νοσηλεία και θεραπεία των τραυμάτων του σε ιδιωτικό κέντρο αποκατάστασης από 4/10/2010 μέχρι 4/11/2010 ΕΥΡΩ 1.150 (δ) Απώλεια ημερομισθίων από 25.9.2010 μέχρι 3.10.2010 προς Ευρώ 350 εβδομαδιαίως ΕΥΡΩ 500 (ε) Μεταφορικά ΕΥΡΩ 180 (στ) Φάρμακα και βοηθητικό στήριγμα για να περπατά ΕΥΡΩ 230 (ζ) Προσωρινή παραχωρηθείσα άδεια η οποία εδόθη σε σχέση με τις σωματικές βλάβες που υπέστη ο Ενάγων δια την περίοδο από 4/10/2010 μέχρι την 10/5/2011 δηλαδή αναλογία 7 μηνών σε σχέση με τις απολαβές του ΕΥΡΩ 9.800 (η) Διαφορά και/ή μείωση και/ή απώλεια του εισοδήματος του Ενάγοντα από 11/5/2011 μέχρι 11/5/2013, υπολογιζόμενη μέρα Ακρόασης και/ή αποπεράτωσης της παρούσας αγωγής δηλαδή μήνες συμπεριλαμβανομένου και των 13ου μισθών του προς ΕΥΡΩ 1400 μηνιαίως και/ή οιασδήποτε άλλης μεταγενέστερης ημερομηνίας αποπεράτωσης της παρούσας αγωγής (26 Χ ΕΥΡΩ1400) ΕΥΡΩ 36.400 ΣΥΝΟΛΟ ΕΥΡΩ ΕΥΡΩ 48.710 Ο ενάγοντας αποδίδει την ευθύνη για τα διαδραματισθέντα και τις συνέπειες τους, στους εναγόμενους. Στους εναγόμενους 2, 3 και 5 αποδίδει πως «είχαν υποχρέωση εκ του νόμου ως κάτοχοι και κύριοι του τεμαχίου γης και της υπό ανέγερση οικίας, να μην επιδεικνύουν αμέλεια προς κάθε πρόσωπο που τελεί νόμιμα εντός, επί ή πλησίον της ακίνητης ιδιοκτησίας τους». Στον εναγόμενο 1 αποδίδει πως ως ο «κύριος εργολάβος» είχε καθήκον και υποχρέωση εκ του νόμου να «οργανώνει και προγραμματίζει όλων των ειδών τις εργασίες στο εργοτάξιο, με τέτοιο τρόπο ώστε να παρέχει πλήρη ασφάλεια στους εργοδοτούμενους στην οικοδομή». Στους εναγόμενους 4 αποδίδει πως είχαν υποχρέωση να παρέχουν σ' αυτόν ως εργοδοτούμενο τους, ασφαλές σύστημα εργασίας. Με την αγωγή του αξιοί, εναντίον των εναγόμενων 1, 2, 3, 4 και 5, αλληλέγγυα και/ή ξεχωριστά: «Α. Γενικές Αποζημιώσεις με τόκο 8% από 25/9/2010, ημερομηνία του ατυχήματος. Β. ΕΥΡΩ 48,610 ως ειδικές αποζημιώσεις για ζημιές και/ή απώλειες που οφείλονται στην αμέλεια και/ή παράβαση των νομικών και/ή συμβατικών καθηκόντων και/ή υποχρεώσεων των Εναγομένων και/ή υπηρετών και/ή αντιπροσώπων τους απέναντι στον Ενάγοντα, όπως αναφέρεται και πιο πάνω με λεπτομέρεια με τόκο 8% από την 25/9/
- Γ. Νόμιμους τόκους για τα ποσά των μελλοντικών απολαβών. Δ. Οιανδήποτε άλλη θεραπεία και/ή διαταγή κρίνει ορθή και δίκαιη το Δικαστήριο βάση πρακτικής και εξουσιών του. Ε. Έξοδα αγωγής πλέον Φ.Π.Α.» Ο εναγόμενος 1, στην Έκθεση Υπεράσπισης που καταχώρισε, παραδέχεται πως: (α) ήταν ο επιβλέπων αρχιτέκτονας του έργου και πως ανέθεσε υπεργολαβικά στους εναγόμενους 4 να κατασκευάσουν την ξύλινη επικλινή στέγη στην υπό ανέγερση οικοδομή. (β) ο ενάγοντας ήταν εργοδοτούμενος των εναγόμενων 4, υπό την επίβλεψη και τις οδηγίες των οποίων ενεργούσε. Αρνείται ότι: (α) υπήρξε οποτεδήποτε «εν δυνάμει αγοραστής ή ο κύριος ή ο κάτοχος της εν λόγω οικίας». (β) υπήρξε διαχειριστής και/ή αντιπρόσωπος και/ή ενεργούσε για λογαριασμό του εναγόμενου
- Είναι η θέση του πως ο ίδιος δεν έχει παραβεί οποιαδήποτε νομική υποχρέωση, ούτε επέδειξε οποιαδήποτε αμέλεια προς τον ενάγοντα, ούτε και είχε «νομική ευθύνη ή καθήκον» να παρέχει σ' αυτόν «οποιαδήποτε προστατευτικά ή άλλα μέτρα ή μέσα ασφάλειας» κατά την ώρα της εργασίας του, αφ' ης στιγμής ο ενάγοντας κατά τον ουσιώδη χρόνο ήταν εργοδοτούμενος των εναγόμενων 4, οι οποίοι ενεργούσαν ως ανεξάρτητοι εργολάβοι και ήσαν «οι μόνοι που είχαν το δικαίωμα και/ή την υποχρέωση να δίνουν οδηγίες και/ή να επιβλέπουν τον ενάγοντα κατά την εκτέλεση της εργασίας του». Η δε σκάλα ήταν ιδιοκτησίας των εναγόμενων 4, οι οποίοι και την είχαν τοποθετήσει στον χώρο της υπό ανέγερση οικοδομής. Τέλος, ο εναγόμενος 1 αρνείται ότι ο ενάγοντας υπέστη τις κατ' ισχυρισμόν ειδικές ζημιές ή σωματικές βλάβες, οι οποίες, διατείνεται, σε κάθε περίπτωση είναι «διογκωμένες και υπερβολικές». Η αγωγή στο τέλος της ημέρας απεσύρθη εναντίον των εναγόμενων 2, 3 και
- Ο Επίσημος Παραλήπτης, ως προσωρινός εκκαθαριστής της περιουσίας των εναγόμενων 4, παρόλο που καταχώρισε Σημείωμα Εμφάνισης στην αγωγή, παρέλειψε τόσο να καταχωρήσει Έκθεση Υπεράσπισης, όσο και να λάβει μέρος στην ακροαματική διαδικασία. Κατά την ακροαματική διαδικασία, κατέθεσαν από πλευράς ενάγοντα, ο ίδιος (Μ.Ε.1), η Άννα Στυλιανού (Μ.Ε.2), ο Σωκράτης Σωκράτους (Μ.Ε.3), ο Ηλίας Χρίστου (Μ.Ε.4), η Χρυσοβαλάντη Στεφανή (Μ.Ε.5), η Χρίστα Μηνά Μιχαήλ (Μ.Ε.6), ο ιατρός Χρίστος Χριστοδούλου (Μ.Ε.7), ο Παύλος Παναγιώτου (Μ.Ε.8), ο Μιχάλης Νάκος (Μ.Ε.9) και οι ιατροί Βενετοκλής Λανίτης (Μ.Ε.10), Στυλιανός Κρασσάς (Μ.Ε.11) και Γεώργιος Βορκάς (Μ.Ε.12). Από πλευράς εναγόμενου 1 κατέθεσε ο ίδιος (Μ.Υ.1), ο Χριστοφής Χριστοφίδης (Μ.Υ.2) και ο ιατρός Κυριάκος Ανδρέου (Μ.Υ.3). Η μαρτυρία του ενάγοντα (Μ.Ε.1), έχει ως ακολούθως: Για χρόνια εργαζόταν ως εργάτης οικοδόμος σε διάφορους εργοδότες. Τέλος Μαρτίου με αρχές Απριλίου του 2010, εργοδοτήθηκε από την εναγόμενη 4 εταιρεία. Προσελήφθη αρχικά ως οικοδόμος εργάτης με καθαρές απολαβές €350.- εβδομαδιαίως. Λάμβανε επίσης €70.- επιπλέον για «οποιοδήποτε Σάββατο θα έπρεπε να εργαστεί». Οι εργοδότες του θα του κατέβαλλαν και τις εισφορές του στις Κοινωνικές Ασφαλίσεις. Όταν οι εργασίες στον οικοδομικό τομέα άρχισαν να λιγοστεύουν, τα καθήκοντα του διαφοροποιήθηκαν και άρχισε να εργάζεται ως «μεταφορέας και τροφοδότης υλικών», στα εργοτάξια της εναγόμενης
- Τα υλικά τα μετέφερε με όχημα της εταιρείας. Ο εναγόμενος 1 ήταν ο «αρχιτέκτονας και ο κύριος εργολάβος» του έργου (υπό ανέγερση οικία στο Πέρα Πεδί στη Λεμεσό), είχε «την κατοχή, τον έλεγχο και την επίβλεψη όλων των εργασιών που γίνονταν στο εργοτάξιο» και είναι αυτός που ανέθεσε στους εργοδότες του, την κατασκευή της ξύλινης οροφής. Το εργοτάξιο στο Πέρα Πεδί το επισκέφθηκε μόνο τρεις φορές, για να μεταφέρει υλικά. Για πρώτη φορά πήγε την 20.9.
- Άφησε υλικά σε χώρο έξω από το εργοτάξιο και έφυγε. Την δεύτερη φορά, 23.9.2010, πήγε με τον «μάστρο» του, Χρίστο Χριστοφίδη (διευθυντή της εναγόμενης 4). Αφού ήρθε στο εργοτάξιο και ο εναγόμενος 1, εισήλθαν όλοι μαζί στην οικοδομή από το υπόγειο. Ανέβηκαν από τις κτιστές σκάλες αρχικά στο ισόγειο και μετά στον πρώτο όροφο της κατοικίας. Στο πλατύσκαλο του πρώτου ορόφου, ήταν τοποθετημένη μία αλουμινένια «φορητή» σκάλα, η οποία οδηγούσε στη σοφίτα. Ο εναγόμενος 1 και ο «μάστρος» του Χρίστος Χριστοφίδης, ανέβηκαν στη σοφίτα χρησιμοποιώντας την αλουμινένια σκάλα. Τους ακολούθησε και ο ίδιος, παρόλο που ρώτησε κατά πόσο «ήταν εντάξει η σκάλα» για να ανεβοκατεβαίνουν, επειδή την είδε «να είναι ελαφριά κτυπημένη σε ένα σημείο της μιας πλευράς της». Τόσο ο εναγόμενος 1 όσο και ο Χριστοφίδης τον διαβεβαίωσαν ότι η σκάλα δεν είχε κανένα πρόβλημα. Από την ίδια σκάλα ανέβηκαν και οι τρεις στην σοφίτα, όπου θα γίνονταν οι εργασίες κατασκευής της ξύλινης επικλινούς στέγης της κατοικίας. Στη συνέχεια, ο ίδιος μετέφερε τα υλικά για τις εργασίες που έπρεπε να γίνουν, βάσει των οδηγιών του εναγόμενου 1 (επέβλεπε το σύνολο των εργασιών στο εργοτάξιο και όλοι έπαιρναν οδηγίες από αυτόν). Την τρίτη φορά που επισκέφθηκε το εργοτάξιο ήταν στις 25.9.2010 (την ημέρα του ατυχήματος), όπου μετέφερε και πάλι υλικά. Ανέβηκε στον πρώτο όροφο από την κτιστή εσωτερική σκάλα. Φώναξε στους υπαλλήλους που εργάζοντο στην σοφίτα, για να κατέβουν και να τα παραλάβουν. Δεν ανταποκρίθηκε κανένας. Ξαναφώναξε, αλλά και πάλι δεν έλαβε απάντηση. Τότε προσπάθησε να ανέβει στη σοφίτα μέσω της αλουμινένιας σκάλας. Όταν το κεφάλι και τα χέρια του βρίσκονταν «μέσα από το άνοιγμα της οροφής, στο δάπεδο του δεύτερου ορόφου», ένιωσε την σκάλα να «λυγίζει» απότομα και σε κλάσματα δευτερολέπτου έχασε την ισορροπία του και έπεσε στο κενό του κλιμακοστασίου, καταλήγοντας στο ισόγειο. Έπεσε από ύψος έξι
(6)μέτρων. Μεταφέρθηκε με ασθενοφόρο στο Γενικό Νοσοκομείο Λεμεσού. Στις 29.9.2010 υποβλήθηκε σε χειρουργική επέμβαση. Εξήλθε της ορθοπεδικής κλινικής στις 4.10.
- Επισκέφθηκε στη συνέχεια τον ιατρό Δρ. Χριστοδούλου (ορθοπεδικό χειρουργό, αθλίατρο-τραυματιολόγο), τον οποίο συνεχίζει να επισκέπτεται μέχρι και σήμερα. Του παραχωρήθηκε άδεια ασθενείας από 4.10.2010 μέχρι 10.6.
- Τους πρώτους δύο μήνες μετά το ατύχημα, περπατούσε με σιδερένιο «Π» και ακολούθως με μπαστούνι, το οποίο χρησιμοποιεί μέχρι και σήμερα «αρκετές φορές». Έχει τις υπηρεσίες οικιακής βοηθού τρεις φορές την εβδομάδα. Νοσηλεύτηκε σε ιδιωτικό κέντρο αποκατάστασης, όπου έτυχε θεραπείας αποκατάστασης. Το αριστερό του πόδι παρουσιάζει μόνιμη βράχυνση κατά 1,5 εκατοστό. Λόγω της βράχυνσης, παρουσιάζει μόνιμη ανισοσκέλεια, έχει «εσφαλμένη» βάδιση και αφόρητους πόνους στην οσφυϊκή μοίρα. Λόγω του σοβαρού τραυματισμού του, κατέστη «εφ' όρου ζωής» ανίκανος για εργασία, με αποτέλεσμα να υφίσταται ζημιά και απώλεια μελλοντικών εισοδημάτων. Επηρεάστηκε επίσης και η προσωπική του ζωή. Οι συνεχείς ενοχλήσεις στην περιοχή της οσφυϊκής μοίρας, στον αριστερό ώμο και στο αριστερό ισχίο, του δημιουργούν ταλαιπωρία και δυσφορία. Λόγω της κατάστασης των τραυμάτων του, θα χρειαστεί να υποβληθεί στο μέλλον σε νέες χειρουργικές επεμβάσεις στον αριστερό ώμο και στο αριστερό ισχίο. Οι εναγόμενοι 1 και 4 ήσαν αμελείς, αφού παρέλειψαν να λάβουν τα απαραίτητα ή οποιαδήποτε μέτρα ώστε το σύστημα εργασίας στο εργοτάξιο να ήταν ασφαλές. Δεν υπήρχε δίκτυ ασφαλείας και/ή περιμετρική περίφραξη και/ή δεν τοποθετήθηκε προστατευτικό κιγκλίδωμα και/ή δεν καλύφθηκε πλήρως το κενό και/ή το «άνοιγμα της εσωτερικής κτιστής σκάλας», ιδιαίτερα δεν καλύφθηκε το «σημείο του πλατύσκαλου του πρώτου ορόφου προς το ισόγειο». Η Άννα Στυλιανού (Μ.Ε.2), Πρωτοκολλητής στο Επαρχιακό Δικαστήριο Λεμεσού, κατέθεσε πως είχε υπό την φύλαξη της τον φάκελο της ποινικής υπόθεσης με αριθμό 6488/11, η οποία καταχωρίστηκε εναντίον του Sarkisian Merujan. Ο τελευταίος αντιμετώπιζε την κατηγορία της «εκτέλεσης οικοδομικού έργου από μη εγγεγραμμένο εργολήπτη», κατά παράβαση των άρθρων 2, 24, 28, 44, 45
(1)και 47, του περί Εγγραφής και Ελέγχου Εργοληπτών Οικοδομικών και Τεχνικών Έργων, Νόμου 29
(1)/
- Σύμφωνα με τις Λεπτομέρειες Αδικήματος, ο κατηγορούμενος κατά ή περί την 3.3.2011 στο Πέρα Πεδί της επαρχίας Λεμεσού, εκτελούσε οικοδομικό έργο Ε' τάξης, ήτοι ανέγερση κατοικίας συνολικού εμβαδού 250 τετραγωνικών μέτρων, χωρίς να είναι εγγεγραμμένος εργολήπτης στο μητρώο εργοληπτών, σύμφωνα με τις πρόνοιες του προαναφερόμενου νόμου. Ο Σωκράτης Σωκράτους (Μ.Ε.3), επιθεωρητής εργασίας στο Επαρχιακό Γραφείο Επιθεώρησης Εργασίας στη Λεμεσό κατά τον ουσιώδη χρόνο, κατέθεσε τα εξής: Για πρώτη φορά ενημερώθηκε για το επίδικο ατύχημα στις 5.11.2010, όταν του τηλεφώνησε η θυγατέρα του θύματος Αντώνη Μιχαήλ. Στις 22.11.2010 συναντήθηκε με τον «παθόντα» και στις αρχές Ιανουαρίου του 2011 ο τελευταίος τον επισκέφθηκε ξανά στο γραφείο του, συνοδευόμενος από τον δικηγόρο του. Στις 12.1.2011 επισκέφθηκε την αποθήκη της εργοδότριας εταιρείας του θύματος, την C.A.M. Roof Creation Ltd, όπου εξέτασε, καθ' υπόδειξη του ενάγοντα, την επίδικη κλίμακα (σκάλα), την οποία και φωτογράφησε (οι φωτογραφίες κατατέθηκαν ως Τεκμήριο 16). Παρών κατά την επίσκεψη του ήταν και ο διευθυντής της εταιρείας, Χριστοφής Χριστοφίδης, ο οποίος συμφώνησε πως η σκάλα που του υπεδείχθη από τον Μιχαήλ, ήταν αυτή που χρησιμοποιήθηκε στο εργοτάξιο. Έλαβε καταθέσεις τόσο από τον Αντώνη Μιχαήλ, όσο και από τον Χριστοφίδη. Ετοίμασε Έκθεση (Τεκμήριο 15). Λόγω του χρόνου που παρήλθε από την ημερομηνία του ατυχήματος δεν επισκέφθηκε τον χώρο, αφού οι εργασίες στο εργοτάξιο είχαν ήδη τελειώσει. Είχε όμως τηλεφωνική επικοινωνία με τον αρχιτέκτονα του έργου, Μιχάλη Σαρκισιάν. Όπως καταγράφει στην Έκθεση του: «Η κλίμακα που χρησιμοποιήθηκε για την ανάβαση των εργαζομένων στην οροφή της υπό ανέγερση οικοδομής ήταν φορητή κλίμακα από αλουμίνιο και αποτελούσε το ένα σκέλος διπλής φορητής κλίμακας (δίποδα) η οποία αποσυναρμολογήθηκε με αποτέλεσμα να προκύψουν δυο νέες κλίμακες ευθυτενούς διαδρομής (βλέπε φωτ. 1,2). Αποτελείτο από 12 βαθμίδες (σκαλοπάτια). Διαστάσεις κλίμακας: · Μήκος 235cm. · Πλάτος βαθμίδων στη βάση 68 cm. · Πλάτος βαθμίδων στην κορυφή 30 cm. · Οι βαθμίδες είχαν απόσταση μεταξύ τους 26 cm.» Οι παρατηρήσεις, του όσον αφορά την κλίμακα (σκάλα) που του επεδείχθη, ήταν πως αυτή δεν ήταν σε καλή κατάσταση καθότι: · «Δεν έφερε πλαστικά πέλματα στην βάση των ορθοστατών για μείωση του κινδύνου ολίσθησης της κλίμακας στο δάπεδο (βλέπε φωτ. 4). · Τα άκρα των ορθοστατών ήταν λυγισμένα καθώς επίσης και οι βαθμίδες σε διάφορα σημεία (βλέπε φωτ. 3, 5, 6). Η όγδοη βαθμίδα της κλίμακας είχε ενισχυθεί με την τοποθέτηση ξύλου κάτω από το αλουμίνιο για να καταστήσει τη βαθμίδα ανθεκτική (βλέπε φωτ. 5, 6) κάτι που υποδηλεί ότι η βαθμίδα είχε σπάσει.» Κατέθεσε επίσης πως: · Δεν διαβιβάστηκε στο Επαρχιακό Γραφείο Επιθεώρησης Εργασίας Λεμεσού, εκ των προτέρων, γνωστοποίηση του εργοταξίου πριν από την έναρξη των εργασιών. · Ο εργοδότης δεν διέθετε Συμβόλαιο Ασφάλειας Ευθύνης Εργοδότη, κατά την ημερομηνία του ατυχήματος. · Δεν υπήρχε γραπτή εκτίμηση των κινδύνων. · Δεν εκπονήθηκε Σχέδιο Ασφάλειας και Υγείας. Στη στιχομυθία που είχε με τον Σαρκισιάν, ο τελευταίος του ανέφερε πως η οικοδομή ήταν κάποιου Ρώσου, πως δεν υπήρχε εργολάβος και ο ίδιος ενεργούσε εκ μέρους του ιδιοκτήτη αλλά δεν ήταν ο εργολάβος του έργου. Ήταν η θέση του Μ.Ε.3, πως ο κύριος εργολάβος του έργου «είναι αυτός που συμβάλλεται με τον ιδιοκτήτη του έργου. Στον χώρο, ο εργολάβος έχει υποχρεώσεις στα θέματα ασφάλειας και υγείας του χώρου, αλλά έχει και λόγο, αν πρέπει να είναι σωστός εργολάβος και στα θέματα που αφορούν τους υπεργολάβους και στον εξοπλισμό που μπορούν να φέρουν στο εργοτάξιο, ακόμα και στο προσωπικό που διαθέτει. Γενικά έχει την ευχέρεια να έχει παντού άποψη και έλεγχο». Ερωτηθείς, ποια μέτρα προφύλαξης πρέπει να λαμβάνονται όταν χρησιμοποιούνται σκάλες, απάντησε τα εξής: «Οποιαδήποτε σκάλα είτε ξύλινη, είτε μεταλλική, είτε αλουμινένια όταν είναι απλής ευθυτενούς διαδρομής, πρέπει να έχει δίποδα, πρέπει να στερεώνεται στο σημείο που θα γίνει ανάβαση στον τοίχο και να έχει ορισμένες προδιαγραφές. Δηλαδή, θα πρέπει το άνοιγμα από τον τοίχο να είναι σε αναλογία 1 προς
- Τι σημαίνει αυτό; Αν ο τοίχος είναι 4 μέτρα ύψος θα πρέπει το άνοιγμα της σκάλας από τον τοίχο να είναι ένα μέτρο. Επιπλέον, θα πρέπει να στερεώνεται στη βάση η σκάλα στο σημείο που εδράζεται για αποφυγή της διολίσθησης προς τα πίσω. Επίσης, θα πρέπει να δένεται και να στερεώνεται στο σημείο που εφάπτεται της οροφής για να αποφεύγεται η πλαγιολίσθηση της σκάλας, δηλαδή να μην γύρει δεξιά ή αριστερά. Πρέπει να εξέχει τουλάχιστον ένα μέτρο πάνω από το σημείο που ακουμπά στον τοίχο και πάνω απ' όλα να είναι στερεάς κατασκευής και όταν λέμε στερεάς κατασκευής να είναι ανθεκτικά τα υλικά, είτε αυτό είναι ξύλο, είτε αυτό είναι μέταλλα, είτε αλουμίνιο.» Ερωτηθείς στη συνέχεια, κατά πόσον ο Χριστοφίδης του ανέφερε εάν η σκάλα είχε στερεωθεί και στο πάνω και στο κάτω μέρος της, απάντησε αρνητικά. Ο Ηλίας Χρίστου (Μ.Ε.4), κατέθεσε πως είναι γείτονας και φίλος του ενάγοντα. Μετά το ατύχημα πήγαν μαζί στην οικοδομή στο Πέρα Πεδί (δεν θυμόταν ακριβώς πότε) και έβγαλαν φωτογραφίες (Τεκμήριο 17) από το εσωτερικό της οικίας. Συγκεκριμένα φωτογράφησαν το κλιμακοστάσιο. Τις φωτογραφίες τις τράβηξε ο ίδιος από το κινητό του τηλέφωνο και τις εκτύπωσε μέσω του ηλεκτρονικού υπολογιστή. Η Χρυσοβαλάντη Στεφανή (Μ.Ε.5), επιθεωρήτρια στο τμήμα Κοινωνικών Ασφαλίσεων, αναγνώρισε τα έντυπα, Τεκμήρια 7
(1)και 7
(2). Και τα δύο ήσαν Βεβαιώσεις του τμήματος, σε σχέση με την κατάσταση μισθοδοσίας και τους εργοδότες του ενάγοντα, Αντώνη Μιχαήλ. Σύμφωνα με την Βεβαίωση, Τεκμήριο 7
(1), εργοδότης του ενάγοντα για την περίοδο 6.4.2009 μέχρι 3.2.2010 ήταν η εταιρεία M.N.S. INTERLINK CONSTRUCTIONS & DEV. LTD., ενώ από την 22.3.2010, εργοδότης του, σύμφωνα με την Βεβαίωση Τεκμήριο 7
(2), ήταν η εταιρεία CAM ROOF CREATION LTD. Η μάρτυρας ανεγνώρισε επίσης το Τεκμήριο
- Επρόκειτο για Αναλυτική Κατάσταση Αποδοχών του Αντώνη Μιχαήλ για το έτος
- Η Χρίστα Μηνά Μιχαήλ (Μ.Ε.6), Τεχνικός στο Συμβούλιο Εγγραφής και Ελέγχου Εργοληπτών Οικοδομικών και Τεχνικών Έργων, κατέθεσε πως ύστερα από καταγγελία του δικηγόρου που εκπροσωπούσε τον Αντώνη Μιχαήλ, η ίδια επισκέφθηκε το εργοτάξιο στο Πέρα Περί στις 3.3.
- Υπήρχε τοποθετημένη πινακίδα του Sarkisian Merujian, ο οποίος διατηρεί τεχνικό γραφείο. Βρήκε δύο αλλοδαπούς που εργάζοντο στο γκαράζ διώροφης κατοικίας. Ρώτησε ποιος ήταν ο εργολάβος. Της υπέδειξαν την πινακίδα. Σε δεύτερη ερώτηση, ποιος τους πλήρωνε, της απάντησαν πως ήταν «ο ίδιος ο κύριος Sarkisian». Από έρευνα που διενήργησε, διαπιστώθηκε πως εργολάβος του έργου ήταν ο Merujian, ο οποίος δεν είναι εγγεγραμμένος εργολήπτης στο μητρώο εργοληπτών του Συμβουλίου Εργοληπτών και δεν κατέχει ετήσια άδεια εργολήπτη. Μετά τον έλεγχο επικοινώνησε με τον Sarkisian. Στις 10.3.2011, στην πρώτη τηλεφωνική επικοινωνία που είχε μαζί του, ο Sarkisian της ανέφερε πως αναχωρούσε για Μόσχα, «το σπίτι το είχε προς πώληση» και πως θα επικοινωνούσε μαζί της μετά την επιστροφή του. Στις 16.3.2011 επικοινώνησε μαζί της, αναφέροντας της πως «το σπίτι είναι δικό του και είναι για εξοχικό» και πως χρησιμοποιεί υπεργολάβους για την ανέγερση του. Το Συμβούλιο Εργοληπτών προχώρησε σε καταγγελία του Merujian. Εναντίον του καταχωρήθηκε στις 14.4.2011 η ποινική υπόθεση με αρ. 6488/11, Επαρχιακού Δικαστηρίου Λεμεσού. Στις 11.10.2011 ο Merujian παραδέχθηκε την κατηγορία και εξ' όσων θυμόταν, του επεβλήθη πρόστιμο €250.-. Ο Χρίστος Χριστοδούλου (Μ.Ε.7) ορθοπεδικός χειρουργός, τραυματιολόγος, κατέθεσε πως εξέτασε τον ενάγοντα σε διαδοχικές επισκέψεις του (4.10.2010, 15.3.2011, 11.4.2011, 17.10.2011, 23.3.2012, 5.11.2013, 11.2.2015, 12.2.2016) και ετοίμασε σχετικές Εκθέσεις [Τεκμήρια 9
(1)- 9
(7)]. Για πρώτη φορά τον εξέτασε στις 4.10.
- Ο ασθενής χώλαινε και υπήρχε σοβαρός περιορισμός της κινητικότητας του αριστερού ισχίου. Η βάδιση του ήταν εφικτή μετά δυσκολίας και μόνο με «Π» για λίγα βήματα. Η έσω και έξω στροφή στο αριστερό πόδι ήταν ανέφικτη και υπήρχε έντονο πρόβλημα ισορροπίας. Υπήρχε έντονο άλγος, εμφανές αιμάτωμα και εκδορές στον αριστερό ώμο, για τα οποία του συνεστήθη φυσιοθεραπεία και αναλγητική αγωγή. Του δόθηκε άδεια ασθενείας από 4.10.2010 μέχρι 10.5.
- Τα ευρήματα του από την πρώτη κλινική εξέταση, όπως καταγράφονται στο Ιατρικό Πιστοποιητικό [Τεκμήριο 9
(1)], ήσαν: «
- Υποτροχαντήριο λοξό κάταγμα αριστερού ισχίου.
- Εκδορές, θλάση και διάστρεμμα αριστερού ώμου.
- Ανισοσκέλια 1 ½ εκατοστών μετατραυματικά.
- Μετατραυματικό Trendelenburg.
- Επιδείνωση άλγους οσφυϊκής μοίρας.» Στις 15.3.2011 ο ασθενής βάδιζε «ολίγον χωρίς βοήθεια αλλά όχι για μεγάλες αποστάσεις». Λόγω της βράχυνσης του αριστερού μηριαίου (θα παρέμενε μόνιμο κατάλοιπο με ποσοστό ανικανότητος 40%), της ανισοσκέλιας (είναι περίπου 1 ½ εκατοστό) και της «εσφαλμένης βάδισης», δημιουργείτο μυϊκός σπασμός στην οσφυϊκή μοίρα, προκαλώντας έντονο άλγος και ενοχλήσεις. Τα κατάλοιπα στο αριστερό του πόδι ήσαν εμφανή και μόνιμα, με μη αναστρέψιμη πορεία και με επιδείνωση τους στο μέλλον. Όπως καταγράφεται στην Έκθεση [Τεκμήριο 9
(1)] «.. εξακολουθεί να δείχνει επίσης έντονα περιορισμένη κινητικότητα στην έξω στροφή του αριστερού ώμου, όπως επίσης και άλγος εν κινήσει πάνω από εξήντα μοίρες απαγωγή. Η συνέχιση των πιο πάνω συμπτωμάτων είναι ένδειξη για κάκωση του υπερακάνθιου τένοντα που χρήζει περαιτέρω εξετάσεων». Κατά τον μάρτυρα «μελλοντικά θα προκύψει μετατραυματκή οστεοαρθρίτιδα στο αριστερό ισχίο και θα χρήζει ολικής αρθροπλαστικής. Τα έξοδα μιας τέτοιας εγχείρησης ανέρχονται στις οκτώ χιλιάδες Ευρώ». Στις 11.4.2011 ο ενάγοντας τον επισκέφθηκε λόγω των συνεχών ενοχλήσεων στον αριστερό ώμο που επιδεινώνοντο. Διέγνωσε «συμφυτική θυλακίτιδα (frozen shoulder) και τενοντίτιδα υπερακάνθιου τένοντα, αριστερού ώμου». Λόγω της συμφυτικής θυλακίτιδας ο ασθενής παρουσίαζε λειτουργικό σύνδρομο πρόσκρουσης. Η απαγωγή του αριστερού ώμου περιορίζετο στις 40 μοίρες, υπήρχε μηδενική έξω στροφή του ώμου και έντονο άλγος, ακόμη και σε ηρεμία. Όπως κατέγραψε και στο ιατρικό του Πιστοποιητικό [Τεκμήριο 9
(2)] «ο ασθενής χρήζει χειρουργικής επέμβασης στον αριστερό ώμο. Τα έξοδα του χειρουργείου αυτού ανέρχονται συνολικά στις €4.000 με €4.500 ευρώ». Στις 17.10.2011 ο ενάγοντας παραπονείτο για έντονους πόνους στην περιοχή της ιερολαγόνιας άρθρωσης αριστερά καθώς επίσης και για αντανακλαστικούς πόνους μέχρι και το αριστερό γόνατο. Όπως καταγράφει στην Έκθεση του [Τεκμήριο 9
(3)] «το άλγος στην οσφυϊκή μοίρα, στον αριστερό ώμο και στην ιερολαγόνια άρθρωση, πρέπει να θεωρηθούν ως μόνιμα και περιοδικά θα επιδεινώνονται.» Καταγράφεται επίσης πως «πρέπει να θεωρηθεί ως δεδομένο ότι θα προκύψει και μετατραυματική οστεοαρθρίτιδα στο αριστερό ισχίο, που θα χρήζει αρθροπλαστικής». Του συστήθηκε να ακολουθήσει αναλγητική και φυσιοθεραπευτική αγωγή. Στις 23.3.2012 ο ενάγοντας εξακολουθούσε να παραπονείται για έντονους πόνους στην περιοχή της ιερολαγόνιας άρθρωσης αριστερά. Κατά την κλινική εξέταση φαινόταν να υπάρχει έντονο άλγος στην εν λόγω περιοχή με σχεδόν μηδενική έξω στροφή του αριστερού ισχίου. Ο πόνος αντανακλούσε μέχρι και το γόνατο και η βάδιση του ασθενούς ήταν γι' αυτό τον λόγο επιβαρυμένη και με χωλότητα. Όπως καταγράφεται στην Έκθεση του [Τεκμήριο 9
(4)] «είναι εμφανής πλέον η επιδείνωση της κατάστασης του ασθενούς μετατραυματικά και λόγω της εξ' ανάγκης πλέον βάδισης του με χωλότητα, επιδεινώνεται η κατάσταση στην ιερολαγόνια άρθρωση όπως επίσης και στο αριστερό ισχίο». Καταγράφεται επίσης πως «ο μυικός σπασμός και το άλγος στον αυχένα οφείλονται στη σπονδυλολίσθηση Α4 - Α5. Η έντονη ζάλη και αυχεναλγία, για την οποία παραπονείται ο ασθενής, είναι ακόμα αποτέλεσμα μετατραυματικό και δεν μπορεί να προβλεφθεί ο χρόνος μέχρι τη βελτίωση του». Στις 5.11.2013 η κατάσταση του ενάγοντα εξακολουθούσε να είναι η ίδια. Υπήρχε άλγος στην περιοχή της αριστερής ιερολαγόνιας άρθρωσης και περιορισμός των κινήσεων του αριστερού ισχίου, με σχεδόν μηδενική έξω στροφή. Ο πόνος του αριστερού ισχίου αντανακλούσε μέχρι το γόνατο και η βάδιση του ασθενή ήταν επιβαρυμένη και με χωλότητα. Σύνταξε Έκθεση [Τεκμήριο 9
(5)]. Τα αποτελέσματα της εξέτασης στις 11.2.2015, ήσαν τα εξής: Όσον αφορά το αριστερό ισχίο εξακολουθούσε το άλγος και ο περιορισμός των κινήσεων του, μηδενική έσω και έξω στροφή, χωλότητα εν τω βάδη, περιορισμένη κίνηση και άλγος και σε ώρα ηρεμίας. Ο πόνος (στο αριστερό ισχίο) εξακολουθούσε να αντανακλά μέχρι και το γόνατο, με αποτέλεσμα ο ενάγοντας να χρήζει συχνά αναλγητικής και αντιφλεγμονώδους θεραπείας. Υπήρχε επίσης άλγος στην περιοχή της αριστερής ιερολαγόνιας άρθρωσης. Ο ενάγοντας υπεβλήθη σε ακτινολογικό έλεγχο, ο οποίος κατέδειξε την οστεοσύνθεση του υποτροχαντηρίου κατάγματος. Κατά τον μάρτυρα, ο ενάγοντας υπέστη μετατραυματική οστεοαρθρίτιδα στο αριστερό ισχίο. Για να βελτιωθεί η κατάσταση του χρήζει αρθροπλαστικής αριστερού ισχίου, το κόστος της οποίας ανέρχεται στις €8.500.-. Χρήζει επίσης αφαίρεσης οστεοσυνθετικού υλικού (το κόστος της εγχείρησης ανέρχεται στις €2.000). Ετοίμασε Έκθεση [Τεκμήριο 9
(6)]. Στις 12.2.2016 εξέτασε για τελευταία φορά τον ενάγοντα. Στην Έκθεση του, Τεκμήριο 9
(7), κατέγραψε τα εξής: «Ο πιο πάνω ασθενής επανεξετάστηκε από εμένα στις 12/02/
- Υπάρχει άλγος στη περιοχή του αριστερού ισχίου, χωλότητα εν τω βάδη, περιορισμένη κίνηση του ισχίου σε όλες τις κατευθύνσεις με σχεδόν μηδενική έξω στροφή. Υπάρχει επίσης άλγος στη περιοχή της αριστερής ιερολαγώνιας άρθρωσης και στη περιοχή της οσφυϊκής μοίρας. Ο πόνος αυτός οφείλεται στην εσφαλμένη φόρτιση της σπονδυλικής στήλης λόγω ανισοσκέλιας και έξω στροφής του αριστερού μηριαίου. Επίσης υπάρχει περιορισμένη, σχεδόν μηδενική, έσω στροφή του ισχίου. Ο πόνος του αριστερού ισχίου αντανακλά μέχρι και το γόνατο με αποτέλεσμα ο ασθενής να χρήζει συχνά αναλγητικής και αντιφλεγμονώδους θεραπείας. Η κατάσταση του αριστερού ώμου έχει κλινικά επιδεινωθεί. Η απαγωγή πέραν των ενενήντα μοιρών είναι επίπονη για τον ασθενή. Ο ασθενής περιγράφει ότι την νύχτα δεν μπορεί να κοιμηθεί στη πλευρά του αριστερού ώμου και νοιώθει συνεχείς ενοχλήσεις. Η περιγραφή αυτή είναι πιστευτή. Φαίνεται να υπάρχει συμπτωματολογία στο στροφικό πέταλο. Η κατάσταση του ασθενή, από την τελευταία εξέταση που ήταν στις 24/02/2015, κρίνω ότι έχει επιδεινωθεί. Η κατάσταση του αριστερού ισχίου του ασθενή είναι χειρότερη, και εκτιμώ ότι χρήζει, μελλοντικά, χειρουργικής επέμβασης υπό την έννοια αρθροπλαστικής ισχίου. Επίσης επειδή έχει δημιουργηθεί μετατραυματικά βάδιση "trendeleburg" πιστεύω ότι θα χρειαστεί τενοντομεταφορά λόγω ανεπάρκειας του μέσου γλουτιαίου. Τα έξοδα μίας τέτοιας επέμβασης (αρθροπλαστική ισχίου και τενοντομεταφορά λόγω έλλειψης λειτουργίας μέσου γλουτιαίου) ανέρχονται στις €12.000.- Ο ασθενής θα χρήζει, μετέπειτα, συχνής φυσιοθεραπευτικής αγωγής.» Ο Παύλος Παναγιώτου (Μ.Ε.8), προϊστάμενος του αρχείου τήρησης των φακέλων των ασθενών του Νοσοκομείου Λεμεσού και έχων στην κατοχή του τον φάκελο του ενάγοντα, κατέθεσε πως ο τελευταίος εισήχθη στο ορθοπεδικό τμήμα του νοσοκομείου στις 25.9.2010 και στις 29.9.2010 υπεβλήθη σε χειρουργική επέμβαση από τον ιατρό Βενετοκλή Λανίτη. Ο Μιχάλης Νάκος (Μ.Ε.9), υπεύθυνος στη στέγη ηλικιωμένων «Σωκράτειο Μέλαθρον», στην Επισκοπή Λεμεσού, κατέθεσε πως ο ενάγοντας παρέμεινε στη στέγη από τις 4.10.2010 μέχρι 4.11.
- Του παρείχοντο διάφορες υπηρεσίες ώστε να αποκατασταθεί η υγεία του μετά την εγχείρηση στην οποία υπεβλήθη στο αριστερό ισχίο, φυσιοθεραπεία, κινησιοθεραπεία, μαλάξεις ώστε να ενδυναμωθούν οι μύες του ποδιού. Όταν εισήχθη στη στέγη είχε πρόβλημα στη βάδιση, αστάθεια, δεν μπορούσε να λυγίσει το γόνατο του. Είχε επίσης πρόβλημα στον αριστερό του ώμο. Εάν τον έβαζαν να σταθεί, λόγω του ότι ήταν «επηρεασμένο» και το χέρι και το πόδι του από την ίδια πλευρά, έχανε την ισορροπία του εύκολα. Για το διάστημα που έμεινε στη στέγη πλήρωσε €1.150.- (σχετική βεβαίωση κατατέθηκε ως Τεκμήριο 9). Το ποσό αυτό κάλυπτε, πέρα από τις φυσιοθεραπείες, το φαγητό και γενικά τα έξοδα παραμονής του στη στέγη. Ο Βενετοκλής Λανίτης (Μ.Ε.10), ορθοπεδικός χειρουργός, διευθυντής της ορθοπεδικής κλινικής του Γενικού Νοσοκομείου Λεμεσού κατά το έτος 2010, αναγνώρισε το Ιατρικό Πιστοποιητικό (Τεκμήριο 8), το οποίο συνέταξε ο ίδιος. Ο Αντώνης Μιχαήλ προσήλθε στο νοσοκομείο στις 25.9.2010 μετά από αναφερόμενη πτώση. Είχε υποστεί ένα δια-υποτροχαντήριο («έπιανε» τον μείζονα, τον ελάσσονα και τους κάτωθεν τροχαντήρες) λοξό κάταγμα του αριστερού ισχίου. Υπεβλήθη από τον ίδιο στις 29.9.2010 σε χειρουργική επέμβαση. Έγινε «ανοικτή ανάταξη, οστεοσύνθεση του κατάγματος με D.H.S. έξι οπών πλάκα και μια αντιστροφική βίδα». Συνεστήθη στον ασθενή αποφόρτιση του σκέλους. Κατά τον μάρτυρα, λόγω του κατάγματος στο συγκεκριμένο σημείο υπήρχε μεγάλη πιθανότητα να επέλθει βράχυνση του μηριαίου οστού με συνέπεια να δημιουργηθεί πρόβλημα κατά την βάδιση (trendeleburg). Εξελικτικά θα δημιουργείτο και πρόβλημα στην οσφυϊκή μοίρα (αντισταθμική σκολίωση ή κήλη δίσκου). Ο Στυλιανός Κρασσάς (Μ.Ε.11), ιατρός με ειδικότητα στην ακτινολογία, αναγνώρισε το Ιατρικό Πιστοποιητικό (Τεκμήριο 11). Ο ενάγοντας εξετάστηκε ακτινολογικά στο αριστερό ισχίο, στις 11.2.
- Όπως καταγράφεται στο Πιστοποιητικό, «παρατηρείται ηλωθέν διατροχαντήριο κάταγμα αρ. μηριαίου με υλικά εσωτερικής οστεοσύνθεσης. Συνυπάρχει οστεοαθρίτιδα». Ο Γεώργιος Βορκάς (Μ.Ε.12), ειδικός ακτινολόγος, κατέθεσε πως στις 11.4.2011 έγινε μαγνητική τομογραφία στον αριστερό ώμο του ενάγοντα. Αναγνώρισε το Ιατρικό Πιστοποιητικό (Τεκμήριο 10), που ο ίδιος ετοίμασε. Τα ευρήματα, εκ της μαγνητικής τομογραφίας, όπως καταγράφονται και στο πιστοποιητικό του, ήσαν «συμφυτική θυλακίτιδα αριστερού ώμου, σύνδρομο παγωμένου ώμου ή άλλως Frozen Shoulder (πάχυνση του θύλακα κοντά στη περιοχή της μασχάλης), και τενοντίτιδα του υπερακάνθιου τένοντα». Ο εναγόμενος 1 (M.Y.1), στα πλαίσια της κυρίως εξέτασης του, κατέθεσε Γραπτή Δήλωση (Έγγραφο Β), στην οποία αναφέρονται τα εξής: «
- Ονομάζομαι Merujan Sarkisian, είμαι Αρχιτέκτονας και διατηρώ Αρχιτεκτονικό Γραφείο στη Λεμεσό εδώ και 25 χρόνια. Είμαι ο Εναγόμενος 1 σε αυτή την αγωγή και δηλώνω τα ακόλουθα:
- Τον Εναγόμενο 5 Oleg Vlasov τον γνωρίζω από παλιά και είμαστε φίλοι. Αυτός, μέσα στο έτος 2007 αγόρασε, μέσω της εταιρείας του Nirova Company Ltd, ένα οικόπεδο στο χωριό Πέρα Πεδί, προς το σκοπό ανέγερσης εξοχικής κατοικίας και επισκέφτηκε το Γραφείο μου στη Λεμεσό και μου ανάθεσε την ετοιμασία αρχιτεκτονικών σχεδίων για τη κατασκευή της κατοικίας της εταιρείας του στο Πέρα Πεδί.
- Ετοίμασα τα αρχιτεκτονικά σχέδια και τα παρέδωσα στον κ. Vlasov, ο οποίος ανάθεσε, σε κάποιο άγνωστο σε μένα πρόσωπο, την ανέγερση της κατοικίας στο Πέρα Πεδί, στη βάση των αρχιτεκτονικών μου σχεδίων.
- Μέσα στον Ιούνιο του 2010, ο κ. Vlasov με επισκέφτηκε ξανά στο Γραφείο μου και με πληροφόρησε ότι το άτομο που είχε αναλάβει την ανέγερση της κατοικίας στο Πέρα Πεδί, την άφησε ημιτελή και με παρακάλεσε να τον βοηθήσω στη συνέχιση και αποπεράτωση της εν λόγω κατοικίας. Επειδή ο κ. Vlasov ήταν φίλος μου και επειδή την τότε περίοδο ο οικοδομικός τομέας αντιμετώπιζε μεγάλη κρίση και δεν ήμουν απασχολημένος σε άλλες δουλειές, υποσχέθηκα στον κ. Vlasov ότι θα τον βοηθούσα στην αποπεράτωση της πιο πάνω κατοικίας και έτσι πήγα μαζί του στο Πέρα Πεδί για να επιθεωρήσω τις εργασίες που είχαν μέχρι τότε γίνει.
- Διαπίστωσα ότι στην εν λόγω κατοικία είχε γίνει μόνο ο σκελετός, δηλαδή είχαν κατασκευαστεί οι κολώνες, οι πλάκες και το κούγκρινο εσωτερικό κλιμακοστάσιο.
- Στη συνέχεια ο κ. Vlasov μου έδωσε κάποια χρήματα με τα οποία αγόρασα διάφορα αναγκαία υλικά και προσέλαβα μερικούς εργάτες για να συνεχίσουν και αποπερατώσουν την ανέγερση της κατοικίας.
- Μέσα στον Ιούλιο του 2010, ζήτησα από τους εργάτες και τοποθέτησαν τούβλα στους τοίχους, τους οποίους στη συνέχεια σοβάτισαν τόσο εσωτερικά όσο και εξωτερικά.
- Όταν συμπληρώθηκαν οι πιο πάνω εργασίες, ζήτησα προσφορές για τη κατασκευή ξύλινης στέγης και την τοποθέτηση κεραμιδιών στη κατοικία και στις 03/08/2010 υπέβαλε σχετική προσφορά στο Γραφείο μου η εταιρεία C.A.M. ROOF CREATION LTD (Εναγόμενοι 4) (Καταθέτω την προσφορά ημερομηνίας 03/08/2010 ως ΤΕΚΜΗΡΙΟ 22).
- Γνώριζα καλά τόσο την πιο πάνω εταιρεία όσο και τον διευθυντή της Χριστοφή Χριστοφίδη, γιατί είχα συνεργαστεί ξανά μαζί τους και στο παρελθόν και ήμουν ικανοποιημένος από την ποιότητα της εργασίας τους και επειδή βρήκα ότι η προσφορά τους για € 10.992 συμπεριλαμβανομένου του Φ.Π.Α. ήταν λογική, την αποδέχτηκα και τους ανάθεσα, ως ανεξάρτητους υπεργολάβους, τη κατασκευή της ξύλινης στέγης και την τοποθέτηση των κεραμιδιών της κατοικίας.
- Η πιο πάνω γραπτή προσφορά των Εναγόμενων 4 προέβλεπε ρητά ότι με το κλείσιμο της συμφωνίας θα έπρεπε να πληρωθεί το 40% του συνολικού ποσού ως προκαταβολή, έτσι εγώ, στις 06/09/2010 πλήρωσα στους Εναγόμενους 4 το ποσό των € 4.396, στη βάση του Τιμολογίου τους 00338 και την ίδια ημερομηνία έλαβα σχετικά-απόδειξη είσπραξης. (Καταθέτω το Τιμολόγιο 00338 ως ΤΕΚΜΗΡΙΟ 23
(1)(α) και την απόδειξη είσπραξης ως ΤΕΚΜΗΡΙΟ 23
(2)(β).
- Στη συνέχεια εγώ, εξήγησα με λεπτομέρειες στον κ. Χριστοφίδη τι ακριβώς ήθελα να κάνει η εταιρεία του σε σχέση με τη κατασκευή της ξύλινης στέγης και την τοποθέτηση των κεραμιδιών, σύμφωνα με τα αρχιτεκτονικό μου σχέδια που του είχα παραδώσει. Επειδή, όπως προανέφερα, είχα συνεργαστεί αρκετές φορές με τον κ. Χριστοφίδη και την εταιρεία του και είχα απόλυτη εμπιστοσύνη στην ικανότητα και την ποιότητα της δουλειάς τους, είπα στους εργάτες, που είχα εγώ προσλάβει, να αναστείλουν τη διεξαγωγή των οικοδομικών εργασιών της κατοικίας μέχρι τη συμπλήρωση της κατασκευής της ξύλινης στέγης και τη τοποθέτηση των κεραμιδιών και να αναμένουν να τους ειδοποιήσω πότε να προσέλθουν ξανά για να συνεχίσουν και αποπερατώσουν τις εναπομείνασες οικοδομικές εργασίες της κατοικίας.
- Λίγο μετά τα μέσα του Σεπτέμβρη του 2010, ο κ. Χριστοφίδης με πληροφόρησε ότι άρχισαν οι εργασίες κατασκευής της ξύλινης στέγης και εγώ του ζήτησα να με ενημερώσει όταν θα συμπληρώνονταν οι εργασίες για να τις επιθεωρήσω και διαπιστώσω αν είχαν εκτελεστεί σύμφωνα με τα αρχιτεκτονικά μου σχέδια.
- Εγώ, από τις αρχές του Σεπτέμβρη του 2010 που συμφώνησα με τον κ. Χριστοφίδη την κατασκευή της ξύλινης στέγης, δεν επισκέφτηκα ξανά το εργοτάξιο στο Πέρα Πεδί και ανάμενα να ειδοποιηθώ από τους ανεξάρτητους εργολάβους ότι είχαν συμπληρώσει τη κατασκευή της ξύλινης στέγης και την τοποθέτηση των κεραμιδιών, ώστε να μεταβώ στο εργοτάξιο για να επιθεωρήσω ότι οι εργασίες είχαν εκτελεστεί σύμφωνα με τα αρχιτεκτονικά μου σχέδια και στη συνέχεια να ειδοποιήσω τους εργάτες της οικοδομής για να συνεχίσουν και αποπερατώσουν και τις υπόλοιπες οικοδομικές εργασίες της οικοδομής.
- Τον Ενάγοντα δεν τον γνώριζα και ουδέποτε συναντήθηκα μαζί του πριν από το δυστύχημα ή συνομίλησα μαζί του ή ανέβηκα μαζί του στην ελαττωματική αλουμινένια σκάλα ή του έδωσα ποτέ οποιεσδήποτε οδηγίες ή τον απείλησα ότι θα έχανε τη δουλειά του αν δεν ανέβαινε στη σκάλα, όπως αυτός αναληθώς ισχυρίζεται στη μαρτυρία του. Ο Ενάγοντας ήταν εργοδοτούμενος των Εναγόμενων 4 ανεξάρτητων εργολάβων, που ήσαν οι μόνοι που του έδιναν οποιεσδήποτε οδηγίες ή εντολές.
- Τα όσα αναφέρει στη μαρτυρία του ο Ενάγοντας, ότι δήθεν συναντήθηκα μαζί του και με τον κ. Χριστοφίδη στις 23/09/2010 και ότι δήθεν ανέβηκα μαζί του και με τον κ. Χριστοφίδη στην αλουμινένια σκάλα και ότι δήθεν τον απείλησα ότι αν δεν ανέβαινε στη σκάλα θα έχανε τη δουλειά του και ότι δήθεν την ίδια μέρα του έδωσα οποιεσδήποτε οδηγίες ή εντολές, είναι ένα παραμύθι που αυτός έφτιαξε εκ των υστέρων, σε μια απεγνωσμένη προσπάθεια του να με εμπλέξει στην υπόθεση και να ισχυριστεί ότι ευθύνομαι για το δυστύχημα και τον τραυματισμό του και ότι συνακόλουθα είμαι υπόλογος να τον αποζημιώσω.
- Εγώ, όπως ανάφερα και προηγούμενα, ουδέποτε επισκέφτηκα το χώρο του εργοταξίου κατά τη διάρκεια της εκτέλεσης της κατασκευής της ξύλινης στέγης από τους Εναγόμενους 4, ούτε και γνώριζα τον τρόπο που αυτοί, ως ανεξάρτητοι εργολάβοι, θα εκτελούσαν τις εργασίες τους και δεν γνώριζα καν για την ύπαρξη της αλουμινένιας σκάλας στην οικοδομή.
- Στις 25/09/2010, μου τηλεφώνησε ο κ. Χριστοφίδης και με πληροφόρησε ότι έγινε δυστύχημα στο εργοτάξιο του Πέρα Πεδιού και ότι τραυματίστηκε ο εργοδοτούμενος στην εταιρεία του Ενάγοντας και μεταφέρθηκε στο Νοσοκομείο Λεμεσού. Ρώτησα τον κ. Χριστοφίδη αν χρειαζόταν κάτι από εμένα και μου απάντησε ότι ο Ενάγοντας ήταν εργοδοτούμενος της εταιρείας του και ότι ήταν δική υπόθεση και θα την διευθετούσε ο ίδιος.
- Εγώ, παρόλο ότι δεν γνώριζα τον Ενάγοντα και παρόλο ότι δεν ένοιωθα ότι έφερα οποιαδήποτε ευθύνη για τον τραυματισμό του, εντούτοις, για ανθρωπιστικούς και μόνο λόγους επικοινώνησα με τον Ενάγοντα στις 08/04/2011 και του πρότεινα να του δώσω χαριστικά το ποσό των € 2.000 για τον τραυματισμό του. Εκείνος με πληροφόρησε ότι είχε αναθέσει την υπόθεση του σε δικηγόρο και με παρέπεμψε κοντά του. Εγώ επανέλαβα την πρόταση μου στο δικηγόρο του Ενάγοντα ο οποίος την απέρριψε. Ο τότε δικηγόρος μου Πανικός Ονουφρίου, με επιστολή του προς τον δικηγόρο του Ενάγοντα με ημερομηνία 14/04/2011 ( ΤΕΚΜΗΡΙΟ 1 ), επανέλαβε την πρόταση μου για χαριστική πληρωμή στον Ενάγοντα του ποσού των € 2.000, συμπεριλαμβανομένων των εξόδων, άνευ βλάβης των δικαιωμάτων μου, η οποία πρόταση δεν έγινε αποδεχτή.
- Επαναλαμβάνω ότι δεν φέρω οποιαδήποτε ευθύνη για το ατύχημα του Ενάγοντα και για τους όποιους τραυματισμούς του από αυτό και ζητώ από το Σεβαστό Δικαστήριο όπως απορρίψει την αγωγή αυτή εναντίον μου, με έξοδα σε βάρος του Ενάγοντα.» Αντεξεταζόμενος κατέθεσε πως δεν υπήρχε «εργολάβος του έργου», αλλά υπεργολάβοι (άλλους τους βρήκε ο ίδιος και άλλους ο ιδιοκτήτης της κατοικίας) και πως ο ίδιος ήταν ο επιβλέπων μηχανικός και όχι ο εργολήπτης. Στον χώρο που εργάζοντο οι υπαλλήλοι των εναγόμενων 4, δεν ήταν η σοφίτα αλλά το κάτω μέρος της στέγης (τεχνητός χώρος). Ο Χριστοφίδης (διευθυντής των εναγόμενων 4), «ήξερε την δουλειά», είχε μεγάλη πείρα, είχε τους δικούς του ανθρώπους και ανέλαβε (η εταιρεία του) ως υπεργολάβος να κατασκευάσει την στέγη. Γενικά, ως υπεργολάβος είχε την ευθύνη να «οργανώσει την δουλειά του και να φτιάξει την στέγη». Ο ίδιος δεν γνώριζε αν η σκάλα που έφερε ο Χριστοφίδης και την οποία χρησιμοποιούσαν οι «δικοί του άνθρωποι», του Χριστοφίδη δηλαδή, για να ανεβαίνουν στην «σοφίτα», ήταν σιδερένια, ξύλινη ή πλαστική. Η κατοικία είχε υπόγειο, ισόγειο και πρώτο όροφο. Υπήρχε κτιστή (κούγκρινη σκάλα), η οποία οδηγούσε από το υπόγειο στο ισόγειο και μετά στον πρώτο όροφο. Στη μία της πλευρά (αριστερή), ήταν ο τοίχος και στην άλλη πλευρά (δεξιά), υπήρχε κενό. Στο σημείο εκείνο είχαν τοποθετηθεί ξύλινες περιφράξεις. Αρνήθηκε πως στις 23.9.2010 επέτρεψε την τοποθέτηση της φορητής αλουμινένιας σκάλας στο πλατύσκαλο του πρώτου ορόφου «για να ανεβαίνουν στην σοφίτα» και πως κατά τον ίδιο χρόνο (23.9.2010), ο ίδιος, ο Χριστοφίδης και ο ενάγοντας, ανέβηκαν στην σοφίτα από την φορητή αλουμινένια σκάλα. Τέλος αρνήθηκε πως είχε την «πλήρη ευθύνη και έλεγχο του εργοταξίου» και συνακόλουθα πως ευθύνετο για το ατύχημα. Κατά τον ίδιο, ευθύνη είχε ο εργοδότης του ενάγοντα, ο οποίος ανέλαβε ως υπεργολάβος να κατασκευάσει την στέγη. O Χριστοφή Χριστοφίδης (Μ.Υ.2) μέτοχος και διευθυντής της εναγόμενης 4 εταιρείας, κατέθεσε τα εξής: Τον Μάρτιο του 2010 προσέλαβε τον ενάγοντα ως μεταφορέα υλικών (από την αποθήκη της εταιρείας προς τα εργοτάξια ή από προμηθευτές προς τα εργοτάξια). Η εργοδότηση του ήταν επί προσωρινής βάσεως, καθότι οι εργασίες της εταιρείας ήταν μειωμένες. Τον Μάϊο του 2010 δεν εργοδοτήθηκε καθόλου. Για τις μεταφορές των υλικών, ο ενάγοντας χρησιμοποιούσε ημιφορτηγό της εταιρείας. Τον εναγόμενο 1 τον γνώριζε ως αρχιτέκτονα. Είχαν συνεργαστεί σε «πολλές εργασίες» που ανέλαβε η εταιρεία του. Τον Ιούλιο του 2010, η εταιρεία του υπέβαλε προσφορά (Τεκμήριο 22), ύψους €10.990.-, για την κατασκευή ξύλινης στέγης και τοποθέτηση κεραμιδιών στην υπό ανέγερση κατοικία στο Πέρα Πεδί. Η προσφορά έγινε αποδεκτή και τον Αύγουστο βρέθηκαν με τον εναγόμενο 1 στην οικοδομή στο Πέρα Πεδί για να του υποδείξει ο τελευταίος τον χώρο που θα κατασκεύαζαν την στέγη. Τον Σεπτέμβριο του 2010 πληρώθηκε το ποσό των €4.396.- ως προκαταβολή έναντι των εργασιών (σχετικό τιμολόγιο και απόδειξη καταχωρίστηκαν ως Τεκμήριο 23). Με τον εναγόμενο 1 συμφώνησαν πως όταν θα εργάζοντο στο εργοτάξιο να «μην έχει άλλα άτομα για τυχόν ατυχήματα από πτώσεις» και πράγματι για ένα μήνα που εργάζοντο για την κατασκευή της στέγης, δεν «υπήρχε άλλο άτομο στην οικοδομή». Στις 20 του Σεπτέμβρη ετοιμάστηκαν για να ξεκινήσουν τις εργασίες. Διέταξε τον ενάγοντα να πάρει υλικά και μία σκάλα στο εργοτάξιο, στο Πέρα Πεδί. Το απόγευμα της ιδίας ημέρας (2.00 - 3.00 μ.μ.) πήγε μαζί με τους εργάτες στο εργοτάξιο για να τους υποδείξει τον τρόπο που θα διεξάγοντο οι εργασίες. Διαπίστωσε πως η σκάλα που έφερε ο ενάγοντας ήταν ελαττωματική. Ο τελευταίος δεν ήταν στο μέρος. Επικοινώνησε τηλεφωνικά μαζί του και του ανέφερε πως η σκάλα (την χρησιμοποίησε ο ίδιος και οι εργάτες για να βγουν πάνω στην πλάκα), ήταν ελαττωματική (ήταν το ένα μέρος ενός δίποδα ή τριποδιού) και πως έπρεπε να την αντικαταστήσει. Δεν γνώριζε ποιος είχε αφαιρέσει το ένα «πόδι» της σκάλας. Ο εναγόμενος 1 δεν ήταν στο εργοτάξιο. Όταν θα ολοκληρωνόταν η κατασκευή της στέγης θα ερχόταν να την παραλάβει. Δεν γνώριζε εάν τελικά ο ενάγοντας άλλαξε την σκάλα. Όταν πήγε στην οικοδομή στις 25.9.2010, μετά το ατύχημα, η «εν λόγω σκάλα ήταν ακόμη εκεί». Ο πρώτος που τον ενημέρωσε για το ατύχημα ήταν ο ίδιος ο ενάγοντας. Του τηλεφώνησε και του είπε ότι «χτύπησε, έπεσε από την σκάλα». Μετά τον ενημέρωσαν και οι εργάτες της εταιρείας του. Ο ίδιος βρισκόταν στην Πόλη της Χρυσοχούς. Επέστρεψε στη Λεμεσό και πήγε στο εργοτάξιο. Ο ενάγοντας είχε ήδη μεταφερθεί στο νοσοκομείο. Επιστρέφοντας από το Πέρα Πεδί στη Λεμεσό, πήγε στο νοσοκομείο για να ρωτήσει για την κατάσταση της υγείας του ενάγοντα. Εκείνη την χρονική στιγμή ο τελευταίος υποβαλλόταν σε εγχείρηση. Το απόγευμα της ίδιας ημέρας τον επισκέφθηκε ξανά. Συνομίλησε μαζί του. Ο ενάγοντας του περιέγραψε πως έγινε το ατύχημα. Όπως του είπε, στην προσπάθεια του να «βγει πιο κοντά» στους εργάτες που εργάζονταν, για να τους φωνάξει να παραλάβουν υλικά, «έχασε την αίσθηση του και έπεσε κάτω». Κατά τον ίδιο, δεν ήταν μέσα στα καθήκοντα του ενάγοντα να «ανέβει την σκάλα για να ενημερώσει οποιονδήποτε». Προσλήφθηκε για να «κάνει μεταφορές από την εταιρεία προς τα εργοτάξια και από προμηθευτές προς τα εργοτάξια». Οι οδηγίες που είχε ήταν πως τα υλικά θα τα εκφόρτωναν οι εργάτες της εταιρείας. Κανείς άλλος, πλην του ιδίου, δεν είχε δώσει οδηγίες στον ενάγοντα «σε σχέση με την εργασία που θα έκανε». Ούτε και ο εναγόμενος 1 του έδωσε, οποτεδήποτε, οδηγίες. Αρνήθηκε την θέση του ενάγοντα πως στις 23.9.2010 συναντήθηκαν και οι τρεις (ενάγοντας, εναγόμενος 1 και ο ίδιος) στο εργοτάξιο και πως ανέβηκαν την σκάλα για να «βγουν στην ξύλινη στέγη». Στην οικία υπήρχε χτιστή, σκάλα που οδηγούσε από το υπόγειο στο ισόγειο και στον πρώτο όροφο. Στο πλατύσκαλο του ορόφου είχε «καρφωμένα σανίδια» προς την πλευρά του κενού («φωταγωγός»). Τα «ξύλα» τα έβαλε ο εργολάβος που «δούλεψε» πριν από τους ίδιους. Το «ατύχημα έγινε στα σανίδια». Ο Κυριάκος Ανδρέου (Μ.Υ.3), ορθοπεδικός χειρουργός και τραυματιολόγος, κατέθεσε πως εξέτασε τον ενάγοντα (εκ μέρους του εναγόμενου 1) στις 18.2.2016 και ετοίμασε ιατρικό πιστοποιητικό (Τεκμήριο 28). Ο ενάγοντας του προσκόμισε τα Ιατρικά Πιστοποιητικά των ιατρών Λανίτη, Χριστοδούλου και Κρασσά. Του προσκόμισε επίσης και το αποτέλεσμα της μαγνητικής τομογραφίας του ώμου, η οποία έγινε στις 11.4.
- Το περιεχόμενο του Πιστοποιητικού του έχει ως εξής: «Εκ της εξετάσεως διαπιστώθηκαν τα ακόλουθα: ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΙΚΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ Ο ασθενής παραπονείται για πόνο, δυσκαμψία, αδυναμία του αρ. ισχίου. Πόνο, δυσκαμψία αρ. ώμου. Ο πόνος επιδεινούται με βαθύ κάθισμα. Η αντικειμενική εξέταση έδειξε τα ακόλουθα: Περπατά με χωλότητα. Το βαθύ κάθισμα προκαλεί πόνο στο αρ. ισχίο. Παρουσιάζει χειρουργική ουλή 14 εκ., στην έξω επιφάνεια του αρ. μηρού. Παρουσιάζει 1 εκ. οίδημα αρ. μηρού εν συγκρίσει με το δεξιό. Δεν παρουσιάζει διαφορά της αρ. γαστροκνημίας εν συγκρίσει με τη δεξιά. Οι κινήσεις του ισχίου είναι οι ακόλουθες: Η απαγωγή ελαφρώς περιορισμένη και επώδυνη στις τελευταίες μοίρες της κίνησης. Η έξω στροφή ικανοποιητική. Η έσω στροφή ελαφρώς περιορισμένη και επώδυνη στις τελευταίες μοίρες της κίνησης. Η έξω στροφή ικανοποιητική. Η έσω στροφή ελαφρώς περιορισμένη και επώδυνη στις τελευταίες μοίρες της κίνησης. Προσαγωγή του ισχίου φυσιολογική. Παρουσιάζει 1 εκ. βράχυνση του αρ. κάτω άκρου εν συγκρίσει με το δεξιό. Η εξέταση Trendelenburg είναι ελαφρώς θετική, σχεδόν ανύπαρκτη. Παρουσιάζει περιορισμένες κινήσεις του αρ. ώμου κυρίως η πρόσθια κάμψη και οι στροφικές κινήσεις στις τελευταίες μοίρες της κίνησης. Η πρόσθια κάμψη και η απαγωγή ελαφρώς περιορισμένες. 1 εκ. μυϊκή ατροφία αρ. βραχιονίου εν συγκρίσει με το δεξιό. Δεν παρουσιάζει σημεία ουλής εις την περιοχή του αρ. ώμου. Οι ακτινογραφίες τις οποίες έφερε ο ασθενής μαζί του έδειξαν διατροχαντήριο κάταγμα αρ. μηριαίου με μετατόπιση, το οποίον είχε αντιμετωπισθεί με ανοικτή ανάταξη και εσωτερική οστεοσύνθεση σε ικανοποιητική θέση. Η ακτινογραφία θώρακος ήταν φυσιολογική. Οι ακτινογραφίες αμφοτέρων των γονάτων ήταν αρνητικές για κάταγμα. Παρουσιάζει ύπαρξη ελαφράς οστεοαρθρίτιδας αμφοτέρων των γονάτων. Τελευταίες ακτινογραφίες οι οπoίες λήφθηκαν στις 11.02.2015 έδειξαν πώρωση του κατάγματος με ελαφρά μετατόπιση, η δε πλάκα και βίδες σε ικανοποιητική θέση. Δεν παρουσιάζει σημεία μετατραυματικής αρθρίτιδας στο αρ. ισχίο. ΓΝΩΜΗ Κατά τη γνώμη μου ο ως άνω ασθενής υπέστη ένα συντριπτικό διατροχαντήριο κάταγμα του αρ. μηριαίου το οποίο αντιμετωπίσθηκε χειρουργικά με ανοικτή ανάταξη και εσωτερική οστεοσύνθεση με πλάκα και βίδες. Η μετεγχειρητική πορεία ήταν ικανοποιητική. Το κάταγμα πωρώθηκε όμως με ελαφράν μετατόπιση που άφησε στον ασθενή περιορισμό της κινητικότητας, 1 εκ. βράχυνση, με αποτέλεσμα ο ασθενής να δυσκολεύεται στο βαθύ κάθισμα και να περπατά με ελαφρά χωλότητα. Η παρούσα κατάστασης του ασθενούς θα παραμείνει μόνιμη. Το κάταγμα ήταν συντριπτικό αλλά δεν ήταν ενδοαρθρικό, γι' αυτό ο ασθενής παρόλο που έχουν περάσει σχεδόν 5 ½ χρόνια δεν έχει αναπτύξει μετατραυματική αρθρίτιδα και δεν υπάρχει πιθανότητα να αναπτύξει στο μέλλον μετατραυματική αρθρίτιδα. Ο ασθενής δεν υποβάλλεται σε οιανδήποτε θεραπεία τα τελευταία χρόνια. Το 1 εκ. βράχυνσης του κάτω άκρου δεν προκαλεί καμία επιδείνωση της κατάστασης όσον αφορά την σπονδυλική στήλη και δεν χρειάζεται οιανδήποτε άλλη θεραπεία. Η χωλότητα και η εικόνα tendelenburg του ασθενή δεν μπορεί να βελτιωθεί με οιανδήποτε χειρουργική επέμβαση. Μπορεί να βελτιωθεί ελαφρώς με ανύψωση του παπουτσιού κατά 1 εκ. Όσον αφορά τα ενοχλήματα για τα οποία ο ασθενής παραπονείται με τον αρ. ώμο, από τα πιστοποιητικά του νοσοκομείου δεν αναφέρεται πουθενά ότι ο ασθενής παρουσίαζε οιανδήποτε ενοχλήματα ή ανέφερε οιονδήποτε τραυματισμό στον αρ. ώμο ενόσω ευρίσκετο υπό την παρακολούθηση του νοσοκομείου και ούτε χρειάσθηκε να γίνει ακτινολογικός έλεγχος του αρ. ώμου. Τα ενοχλήματα και τα ευρήματα της μαγνητικής τομογραφίας η οποία έγινε στον ασθενή δεν έχουν σχέση με οιονδήποτε τραυματισμό αλλά είναι συμπτώματα περιαρθρίτιδος του αρ. ώμου που δεν έχουν σχέση με το ατύχημα. Δεν έχει ούτε σημεία επιπολής ουλής που να δικαιολογούν προηγούμενο τραυματισμό στον αρ. ώμο.» Διαφώνησε με την θέση του ιατρού Χριστοδούλου (Μ.Ε.7) πως η βάδιση "tendelenburg" που δημιουργήθηκε μετατραυματικά, θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί χειρουργικά με τενοντομεταφορά. Υπεστήριξε πως η εγχείρηση δεν θα προσέφερε «τίποτε» στον ασθενή, υπήρχε δε πιθανότητα να παρουσιαστούν επιπλοκές με καταστροφικά αποτελέσματα. Κατά τον ίδιο, «σε τέτοιου είδους κατάγματα, σε τέτοιου είδους ηλικίες, αυτή η εγχείρηση δεν γίνεται». Πρόσθεσε (αντίθετα με την θέση Χριστοδούλου), πως ούτε και η αρθροπλαστική ισχίου είναι αναγκαία, για τον λόγο ότι ο ασθενής δεν έχει οστεοαρθρίτιδα. Ήταν αντίθετος επίσης με την θέση του ιατρού Χριστοδούλου πως ο ασθενής θα ανέπτυσσε μελλοντικά μετατραυματική οστεοαρθρίτιδα. Κατά τον ίδιο, δεν υπάρχει αυτή η πιθανότητα επειδή το κάταγμα ήταν εκτός της άρθρωσης, η άρθρωση δεν είχε υποστεί καμιά ζημιά, άρα δεν υπήρχε πιθανότητα να προκαλείται τριβή (αιτία δημιουργίας αρθρίτιδας) μεταξύ των οστών ή του χόνδρου. Διαφώνησε επίσης με την θέση πως ο ενάγοντας παρουσίαζε συμφυτική θυλακίτιδα στον αριστερό ώμο. «Δεν συνδυάζεται» ανέφερε, «ένα διάστρεμμα ώμου να παρουσιάσει ύστερα από τρεις μήνες συμφυτική θυλακίτιδα εάν ο ασθενής έκαμε θεραπεία και κινεί το χέρι του. Θα έπρεπε να υπήρχε ακινητοποίηση του ώμου, για αρκετό διάστημα». Κατ' αυτόν, ο ενάγοντας έχει μια γενικευμένη περιαρθρίτιδα του ώμου, η οποία δεν έχει σχέση με το ατύχημα. Κατά την αξιολόγηση της μαρτυρίας (έθεσα ενώπιον μου και το περιεχόμενο των εγγράφων που κατατέθηκαν ως Τεκμήρια), έλαβα υπόψη την εικόνα των μαρτύρων στο Δικαστήριο αλλά εξέτασα την μαρτυρία τους υπό το φως της ανθρώπινης πείρας και συμπεριφοράς, στοιχείο αποφασιστικής σημασίας για να καταλήξει το Δικαστήριο ως προς την αξιοπιστία των μαρτύρων (βλ. Ζαβρού ν. Χαραλάμπους
(1996)1 Α.Α.Δ. 447, Καρεκλά ν. Κλεάνθους
(1997)1 Α.Α.Δ. 1199 και Αθανασίου και άλλος ν. Κουνούνη
(1997)1 Α.Α.Δ. 614). Η μαρτυρία που παρουσιάζεται δεν κρίνεται μικροσκοπικά υπό την έννοια πως δεν απομονώνονται τα λεγόμενα του κάθε μάρτυρα από το συνολικό πλαίσιο της μαρτυρίας στη δίκη. Μπορεί η αξιολόγηση του κάθε μάρτυρα να είναι ατομική, δηλαδή να γίνεται με βάση το περιεχόμενο της, την ποιότητα της και την πειστικότητά της, όμως θα πρέπει τα όσα αναφέρονται από τον κάθε μάρτυρα να συναρτώνται, να αντιπαραβάλλονται και να συγκρίνονται με τα λεγόμενα των λοιπών μαρτύρων και έτσι να διερευνάται η αντικειμενικότητα των εκατέρωθεν εκδοχών (βλ. Μουσταφά ν. Καυκαρή, Πολιτική Έφεση αρ. 10705, ημερ. 8.2.02, Παύλου ν. Αστυνομίας
(1998)2 Α.Α.Δ. 68 και Ομήρου ν. Δημοκρατίας
(2001)2 Α.Α.Δ. 506, 530). Οι μάρτυρες, Άννα Στυλιανού (Μ.Ε.2), Ηλίας Χρίστου (Μ.Ε.4), Χρυσοβαλάντη Στεφανή (Μ.Ε.5), Παύλος Παναγιώτου (Μ.Ε.8), ήσαν τυπικοί μάρτυρες. Η μαρτυρία τους γίνεται αποδεκτή. Οι Σωκράτης Σωκράτους (Μ.Ε.3) και Χρίστα Μηνά Μιχαήλ (Μ.Ε.6) ήσαν ανεξάρτητοι μάρτυρες. Και οι δύο επεξήγησαν στο Δικαστήριο με λεπτομέρεια τις ενέργειες στις οποίες προέβησαν σε σχέση με την υπόθεση. Κατέθεταν με σαφήνεια και δεν έπεσαν σε αντιφάσεις κατά το στάδιο της αντεξέτασης. Αποδέχομαι την μαρτυρία τους. Θεωρώ πως ανεξάρτητος μάρτυρας ήταν και ο Μιχάλης Νάκος (Μ.Ε.9). Σαφής και επεξηγηματικός, χωρίς ίχνος αντίφασης, η μαρτυρία του γίνεται αποδεκτή. Ο ενάγοντας (Μ.Ε.1), μου έδωσε την εικόνα μάρτυρα της αλήθειας. Ήταν σταθερός στη θέση και στην εκδοχή του ως προς το πως προκλήθηκε το επίδικο ατύχημα. Περιέγραψε με λεπτομέρεια τις συνθήκες κάτω από τις οποίες τραυματίστηκε. Δεν περιέπεσε σε αντιφάσεις κατά το στάδιο της αντεξέτασης. Κατέθετε μεν με απλοϊκό τρόπο, αλλά η μαρτυρία του χαρακτηρίζετο από σαφήνεια και πειστικότητα. Δεν έχω εντοπίσει οτιδήποτε στη μαρτυρία του, που θα μπορούσε να καταλήξει σε απόρριψη της εκδοχής του. Αποδέχομαι τα όσα κατέθεσε στο σύνολο τους. Οι ιατροί, Χρίστος Χριστοδούλου (Μ.Ε.7), Βενετοκλής Λανίτης (Μ.Ε.10), Στυλιανός Κρασσάς (Μ.Ε.11), Γεώργιος Βορκάς (Μ.Ε.12) και Κυριάκος Ανδρέου (Μ.Υ.3), προσήλθαν στο Δικαστήριο και κατέθεσαν ως εμπειρογνώμονες. Τα προσόντα και η εμπειρογνωμοσύνη τους δεν αμφισβητήθηκε από καμία πλευρά. Αποδέχομαι τα όσα κατέθεσαν σε σχέση με τα προσόντα και την πείρα τους και βρίσκω ότι όντως είναι εμπειρογνώμονες. Είναι καλά γνωστές οι αρχές που καλύπτουν το ζήτημα της μαρτυρίας εμπειρογνωμόνων. Αυτοί προμηθεύουν το Δικαστήριο με τα αναγκαία επιστημονικά κριτήρια για να αξιολογηθεί η ορθότητα των συμπερασμάτων τους. Εμπειρογνώμονας μπορεί να καταθέσει την γνώμη του, με βάση την γενική πείρα που διαθέτει, χωρίς να παραβιάζεται ο εξ ακοής κανόνας (βλ. Πιττάλης κ.α. ν. Ianira Enter Ltd κ.α.
(1997)1 Α.Α.Δ. 814, Τσαγγαρίδης κ.α. ν. Αυγουστή
(2000)1 Α.Α.Δ. 528). Το Δικαστήριο στόχο έχει αφού εφαρμόσει τα κριτήρια αυτά πάνω στα γεγονότα που αποδεικνύονται με μαρτυρία, να εξάξει τα δικά του ανεξάρτητα συμπεράσματα. Αυτά μπορούν να συμφωνούν ή όχι με την μαρτυρία που δόθηκε. Αναντίλεκτα η εμπειρογνωμοσύνη πάνω σ' ένα θέμα δεν βασίζεται μόνο στα ακαδημαϊκά προσόντα αλλά και στην πραγματική εμπειρία που αποκτάται πάνω σ' αυτό. Ο Βενετοκλής Λανίτης (Μ.Ε.10), εκ των θεραπόντων ιατρών του ενάγοντα, κρίνεται ως αξιόπιστος μάρτυρας. Ουσιαστικά τα ευρήματα του, όσον αφορά τους τραυματισμούς του ενάγοντα (όπως καταγράφησαν στο Ιατρικό του Πιστοποιητικό, Τεκμήριο 8), δεν αμφισβητήθηκαν. Αποδέχομαι την μαρτυρία του. Αξιόπιστοι κρίνονται επίσης και οι ειδικοί ακτινολόγοι, Στυλιανός Κρασσάς (Μ.Ε.11) και Γεώργιος Βορκάς (Μ.Ε.12), τα ευρήματα των οποίων επίσης δεν αμφισβητήθηκαν. Ο Χρίστος Χριστοδούλου (Μ.Ε.7), μου έκανε πολύ καλή εντύπωση, τόσο για την επιστημονική προσέγγιση που είχε στη διατύπωση των θέσεων του, όσο και για τον απλό τρόπο με τον οποίο μετέφερε στο Δικαστήριο τις θέσεις του, δίδοντας, όπου χρειαζόταν, την αναγκαία τεκμηρίωση και επεξήγηση. Ήταν κατηγορηματικός στις θέσεις και στα ευρήματα του, τα οποία αιτιολόγησε πλήρως. Σε όλη την διάρκεια της αντεξέτασης του παρέμεινε σταθερός και συνεπής στη μαρτυρία του. Έχοντας εξετάσει και αξιολογήσει την γνώμη του Μ.Ε.7, στο σύνολο της, καταλήγω ότι ήταν καθ' όλα εμπεριστατωμένη και περιείχε την αναγκαία επιστημονική τεκμηρίωση, ενώ παρουσιάστηκε στο Δικαστήριο με απλό, σαφή και κατανοητό τρόπο και πλήρως τεκμηριωμένη. Την μαρτυρία του ιατρού Κυριάκου Ανδρέου (Μ.Υ.3), την εξέτασα επίσης με την δέουσα προσοχή. Κρίνω πως δεν θα ήταν ασφαλές υπόβαθρο να στηριχθώ σ' αυτήν για να εξάξω ασφαλή συμπεράσματα. Θεωρώ πως δεν τεκμηρίωσε με την απαιτούμενη επάρκεια την γνώμη του. Σε σχέση με την βράχυνση του αριστερού κάτω άκρου, εξέφρασε την γνώμη πως το κατάλοιπο αυτό δεν προκαλεί καμία επιδείνωση της κατάστασης όσον αφορά την σπονδυλική στήλη και πως δεν χρειάζεται οποιανδήποτε άλλη θεραπεία. Όσον αφορά την χωλότητα στη βάδιση και την «εικόνα tendelenburg» που παρουσιάζει ο ενάγοντας, εξέφρασε την γνώμη πως δεν βελτιώνεται με χειρουργική επέμβαση αλλά μπορεί να βελτιωθεί «ελαφρώς» με ανύψωση του παπουτσιού κατά ένα εκατοστό. Δεν επεξήγησε όμως επαρκώς, πώς κατέληξε σ' αυτή την θέση. Αντίθετα ο ιατρός Χριστοδούλου (Μ.Ε.7), επ' αυτού του σημείου, επεξήγησε με λεπτομέρεια τον μηχανισμό και την λειτουργία της ιερολαγόνιας άρθρωσης και τεκμηρίωσε για ποιο λόγο η βράχυνση του αριστερού σκέλους και η βάδιση με χωλότητα, θα επιδεινώσει την κατάσταση του ασθενούς, η οποία θα βελτιωθεί μόνο με αρθροπλαστική στο αριστερό ισχίο. Τεκμηρίωσε επίσης, ο Μ.Ε.7, την θέση του, αναλύοντας όλα τα δεδομένα, για ποιο λόγο ο ενάγοντας θα παρουσιάσει μετατραυματική οστεοαρθρίτιδα. Θεωρώ επίσης απλουστευμένη την θέση του Μ.Υ.3, πως η απουσία ουλής στον αριστερό ώμο και η μη υποβολή παραπόνου για ενοχλήματα στο συγκεκριμένο σημείο κατά την διάρκεια της νοσηλείας του ενάγοντα στο νοσοκομείο, συνηγορούν υπέρ της άποψης πως δεν τραυματίστηκε στον αριστερό ώμο. Και επ' αυτού του σημείου, ο ιατρός Χριστοδούλου ανέπτυξε και ανέλυσε με λεπτομέρεια την δική του γνώμη, πως η συμφυτική θυλακίτιδα και η τενοντίτιδα του υπερακάνθιου τένοντα στον αριστερό ώμο, οφείλοντο στον τραυματισμό του από την πτώση. Ο εναγόμενος 1 (Μ.Υ.1) δεν μου έδωσε την εικόνα μάρτυρα της αλήθειας. Δεν έχω καμία αμφιβολία πως προσήλθε στο Δικαστήριο όχι για να εξιστορήσει πως εξελίχθηκαν τα γεγονότα αλλά για να καταθέσει οτιδήποτε θα ήταν υποβοηθητικό για την δική του θέση. Επέμενε μέχρι τέλους πως δεν ήταν ο εργολάβος του έργου, παρά το ότι κατηγορήθηκε στο Δικαστήριο ότι «εκτελούσε οικοδομικό έργο χωρίς να είναι εγγεγραμμένος εργολήπτης», παραδέχθηκε ενοχή και του επεβλήθη πρόστιμο (η μαρτυρία επί τούτου της πρωτοκολλητού Άννας Στυλιανού (Μ.Ε.2) και της Χρίστας Μιχαήλ (Μ.Ε.6) είναι σχετική). Είναι επίσης, άξιο απορίας για ποιο λόγο στην γραπτή του κατάθεση δεν έκαμε καμιά αναφορά για «ξύλινες περιφράξεις» στη δεξιά πλευρά της κούγκρινης σκάλας όπου υπήρχε το κενό. Το ανέφερε μόνο κατά την αντεξέταση, χωρίς όμως να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες ή επεξηγήσεις σε σχέση με το ποιος τοποθέτησε την ξύλινη περίφραξη, επιμένοντας στη θέση πως ενδεχομένως να τοποθετήθηκαν από τον προηγούμενο εργολάβο αλλά δεν γνώριζε ποιος ήταν αυτός. Θεωρώ πως ακολούθησε αυτή την γραμμή πλεύσης πιστεύοντας πως η γραμμή αυτή συνάδει με την θέση του ότι ο ίδιος δεν ήταν ο εργολάβος του έργου και δεν είχε οποιανδήποτε ευθύνη για το ατύχημα. Σ' όση έκταση η μαρτυρία του έρχεται σ' αντίθεση με την ήδη αποδεχθείσα μαρτυρία, την απορρίπτω. Τα όσα ανέφερα για τον εναγόμενο 1 ισχύουν απόλυτα και για τον Χριστοφή Χριστοφίδη (Μ.Υ.2). Δεν έχω καμμιά αμφιβολία πως η πρόθεση του δεν ήταν να αναφέρει στο Δικαστήριο τα πραγματικά γεγονότα αλλά να βοηθήσει την πλευρά τόσο του εναγόμενου 1 όσο και την δική του. Είναι γι' αυτό τον λόγο που και ο ίδιος ακολούθησε την ίδια γραμμή λέγοντας πως δεν ήξερε ποιος ήταν ο προηγούμενος εργολάβος που τοποθέτησε την ξύλινη περίφραξη στην κούγκρινη σκάλα. Σ' όση έκταση η μαρτυρία του έρχεται σε αντίθεση με την ήδη αποδεχθείσα μαρτυρία, την απορρίπτω. Το σύνολο της αποδεχθείσης μαρτυρίας συνιστά και τα ευρήματα μου, τα οποία ως προς τα ουσιώδη γεγονότα της υπόθεσης είναι, μεταξύ άλλων, τα ακόλουθα. Ο ενάγοντας, ηλικίας 68 ετών κατά τον ουσιώδη χρόνο, ήταν εργοδοτούμενος (μεταφορέας υλικών) των εναγόμενων 4, εταιρείας η οποία ασχολείτο με την κατασκευή ξύλινων στεγών σε οικίες. Ο εναγόμενος 1 ήταν και συνεχίζει να είναι αρχιτέκτονας, διατηρώντας αρχιτεκτονικό γραφείο στη Λεμεσό. Κατά τον ουσιώδη χρόνο ανέλαβε ως εργολάβος την ανέγερση μιας κατοικίας στο χωριό Πέρα Πεδί στη Λεμεσό. Ανέθεσε δε στους εναγόμενους 4 (ενεργούσαν ως υπεργολάβοι), την κατασκευή της ξύλινης στέγης της οικίας. Στις 25.9.2010, ο ενάγοντας έλαβε οδηγίες από τους εργοδότες του όπως μεταβεί στην υπό ανέγερση οικία για να μεταφέρει υλικά και να ελέγξει κατά πόσον οι υπάλληλοι των εναγόμενων 4 χρειάζοντο και άλλα. Οι υπάλληλοι εργάζοντο στη «σοφίτα». Ανέβαιναν δε στο χώρο αυτό από μια φορητή σκάλα από αλουμίνιο, η οποία τοποθετήθηκε από αυτούς στο πλατύσκαλο «κτιστής» (κούγκρινης) σκάλας, στον πρώτο όροφο της οικοδομής. Στη «κτιστή» σκάλα δεν υπήρχε περίφραξη ή κιγκλίδωμα ή δίκτυ προστασίας. Ενώ ο ενάγοντας επιχειρούσε να ανέβει στη σοφίτα, μέσω της αλουμινένιας σκάλας, αυτή διπλώθηκε στη μία της πλευρά, ο ενάγοντας έχασε την ισορροπία του και έπεσε από ύψος έξι
(6)περίπου μέτρων στο κενό, καταλήγοντας στο δάπεδο του ισογείου της οικοδομής. Ο ενάγοντας μεταφέρθηκε με ασθενοφόρο στο νοσοκομείο Λεμεσού. Κατά τις ιατρικές εξετάσεις διαπιστώθηκε ότι υπέστη, μεταξύ άλλων, συντριπτικό διατροχαντήριο λοξό κάταγμα αριστερού ισχίου. Στις 29.9.2010 υποβλήθηκε σε χειρουργική επέμβαση από τον Δρ. Βενετοκλή Λανίτη (Μ.Ε.10). Έγινε ανοικτή ανάταξη και εσωτερική οστεοσύνθεση του κατάγματος με πλάκα και βίδες. Εξήλθε από το νοσοκομείο στις 4.10.
- Στη συνέχεια ο ενάγοντας παρακολουθείτο από τον Δρ. Χρίστο Χριστοδούλου (Μ.Ε.7). Πέραν του κατάγματος στο αριστερό ισχίο, ο ενάγοντας τραυματίστηκε και στον αριστερό ώμο. Διαπιστώθηκε συμφυτική θυλακίτιδα (frozen shoulder) και τενοντίτιδα υπερακάνθιου τένοντα αριστερού ώμου. Λόγω της συμφυτικής θυλακίτιδας ο ενάγοντας παρουσιάζει λειτουργικό σύνδρομο πρόσκρουσης και χρήζει χειρουργικής επέμβασης στον αριστερό ώμο. Τα έξοδα του χειρουργείου ανέρχονται στο ποσό των €4.000.-. Το κάταγμα στο αριστερό ισχίο πωρώθηκε με μετατόπιση, με αποτέλεσμα να υπάρχει βράχυνση του αριστερού μηριαίου κατά 1 ½ εκατοστό. Λόγω της βράχυνσης, ο ενάγοντας περπατά με χωλότητα (βάδιση «Trendelenburg»). Τα κατάλοιπα στο αριστερό ισχίο θα προκαλέσουν μετατραυματική οστεοαρθρίτιδα, η οποία θα χρήζει ολικής αρθροπλαστικής, το κόστος της οποίας ανέρχεται στις €8.000.-. Η φορητή αλουμινένια σκάλα εξετάστηκε, σε χρόνο μεταγενέστερο του ατυχήματος, από τον επιθεωρητή εργασίας Σωκράτη Σωκράτους (Μ.Ε.3) στις 12.1.
- Διαπιστώθηκε ότι δεν έφερε πλαστικά πέλματα στη βάση των ορθοστατών, τα δε άκρα των τελευταίων ήσαν λυγισμένα. Λυγισμένες ήσαν επίσης και οι βαθμίδες (σκαλοπάτια), σε διάφορα σημεία. To πρώτο θέμα που θα πρέπει να εξεταστεί είναι αυτό της ευθύνης. O ενάγοντας αποδίδει ευθύνη για το ατύχημα στον εναγόμενο 1 ως τον κύριο εργολάβο του έργου, ο οποίος είχε την κατοχή του χώρου και στους εναγόμενους 4, ως οι εργοδότες του. Σύμφωνα με τα ευρήματα μου, ο εναγόμενος 1 ήταν ο εργολάβος, έχων την ευθύνη για την ανέγερση ολόκληρης της οικοδομής και οι εναγόμενοι 4 ήσαν οι εργοδότες του ενάγοντα, οι οποίοι ανέλαβαν ως υπεργολάβοι να κατασκευάσουν την ξύλινη στέγη της οικίας. Είναι καλά γνωστό και νομολογημένο πως κάθε πρόσωπο το οποίο έχει οποιουδήποτε βαθμού έλεγχο επί υποστατικών που διατίθενται ως χώροι εργασίας, όπως είναι ο εργολάβος, πρέπει να παίρνει τέτοια μέτρα ώστε να διασφαλίζει, καθόσον τούτο είναι εύλογα εφικτό, ότι τα υποστατικά είναι ασφαλή και χωρίς κινδύνους για την υγεία. Η ευθύνη κατόχου ακίνητης ιδιοκτησίας διέπεται από τις πρόνοιες του άρθρου 51 του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ. 148, οι διατάξεις του οποίου ερμηνεύονται με βάση το αγγλικό δίκαιο. Κάτοχος δε είναι εκείνος που έχει τον έλεγχο και την άμεση επίβλεψη της ιδιοκτησίας, με εξουσία να επιτρέπει ή να απαγορεύει την είσοδο σ' αυτήν. Η ευθύνη βασίζεται στην κατοχή και τον έλεγχο (Α.Π. Φραγκεσκίδης & Σία ν. Μάμα
(1989)1 Α.Α.Δ. 70). Ο εναγόμενος 1 είχε έναντι του ενάγοντα και των υπολοίπων εργαζομένων στην οικοδομή, καθήκον για λήψη λογικών μέτρων, προς αποτροπή γνωστών ή ευλόγως προβλεπτών κινδύνων. Η μη τοποθέτηση περίφραξης ή κιγκλιδώματος προστασίας, στο «κενό» του κλιμακοστασίου (κούγκρινη σκάλα), εμπεριείχε κίνδυνο ο οποίος ήταν εύλογα προβλεπτός. Η διατήρηση ενός ευλόγως προβλεπτού κινδύνου, ο οποίος μπορούσε ευχερώς να εξαλειφθεί, θεμελιώνει ευθύνη του εναγόμενου 1 από αμέλεια, προκύπτουσα από αθέτηση των υποχρεώσεων που είχε με βάση το άρθρο 51
(2)(β). Ως εκ των ανωτέρω, θεωρώ πως έχει στοιχειοθετηθεί αμέλεια εκ μέρους του εναγόμενου 1. Ο εναγόμενος 1 εισηγήθηκε δια του συνηγόρου του πως «από τις αρχές του Σεπτέμβρη του 2010 μέχρι και το δυστύχημα, ο χώρος είχε παραδοθεί στους εναγόμενους 4 για την κατασκευή της ξύλινης στέγης, οι οποίοι είχαν την αποκλειστική κατοχή του χώρου και ο εναγόμενος 1 κατά τον ουσιαστικό χρόνο, δεν είχε ούτε μπορούσε να ασκήσει οποιοδήποτε έλεγχο στο χώρο». Η θέση αυτή δεν με βρίσκει σύμφωνη και απορρίπτεται. Ακόμη και εάν δεχθούμε πως οι εναγόμενοι 4 είχαν την κατοχή κάποιου χώρου, ο χώρος αυτός ήταν ο χώρος της σοφίτας όπου κατασκεύαζαν την ξύλινη στέγη. Οι εναγόμενοι 4 δεν είχαν να κάμουν οτιδήποτε με τα υπόλοιπα μέρη της οικοδομής, πόσω μάλλον με την κούγκρινη σκάλα. Ο εναγόμενος 1, ως ο εργολάβος, είχε την κατοχή της οικοδομής, συμπεριλαμβανομένου του χώρου του εσωτερικού κλιμακοστασίου. Η υποχρέωση επιμέλειας του εργοδότη προς τους εργοδοτουμένους του πηγάζει επίσης από τις πρόνοιες του Άρθρου 51 του ΚΕΦ.148 (χωρίς να υπάρχει ειδική ρύθμιση) και βασίζεται στις αρχές του Κοινού Δικαίου τις οποίες το εν λόγω Άρθρο κωδικοποιεί. Το καθήκον του εργοδότη εξετάστηκε σε μεγάλο αριθμό αποφάσεων του Ανωτάτου Δικαστηρίου. Είναι θεμελιωμένο ότι ο εργοδότης έχει υποχρέωση να καταβάλλει κάθε εύλογη φροντίδα για την ασφάλεια των υπαλλήλων του. Στα πλαίσια αυτού του γενικού καθήκοντος οφείλει, μεταξύ άλλων, να διατηρεί ασφαλές σύστημα και τόπο εργασίας και να παρέχει κατάλληλα μέσα για την εκτέλεση της εργασίας. Το καθήκον του εργοδότη για τη διατήρηση ασφαλούς συστήματος εργασίας, είναι σχετικό. Δεν υπέχει καθήκον διατήρησης απόλυτα ασφαλούς συστήματος, αλλά συστήματος εύλογα ασφαλούς, έχοντας υπόψη τους εγγενείς κινδύνους της συγκεκριμένης εργασίας. Το καθήκον του εργοδότη δεν εκτείνεται σε βαθμό που να δημιουργεί υποχρέωση για τη λήψη μέτρων αντιμετώπισης όλων των κινδύνων. Ο εργοδότης έχει υποχρέωση να μην εκθέτει τους εργοδοτούμενους του σε αχρείαστους κινδύνους και ειδικότερα σε κινδύνους εύλογα προβλεπτούς που θα μπορούσαν να εξουδετερωθούν με μέτρα τα οποία θα μπορούσαν να ληφθούν με δυσκολία και κόστος που δεν είναι δυσανάλογα με τον εμπλεκόμενο κίνδυνο, δηλ. με λογικά και προσιτά μέσα. Αχρείαστος είναι ο κίνδυνος ο οποίος είναι, αφενός, προβλεπτός και, αφετέρου, αποφευκτός με τη λήψη κατάλληλων προφυλακτικών μέτρων. (βλ. Παναγιώτης Ανάγνου ν. ALCO FILTERS (CYPRUS) LTD
(2002)1(Β) Α.Α.Δ.918). Το πότε το σύστημα εργασίας είναι ασφαλές και γενικά το πότε ο εργοδότης έχει εκπληρώσει ή όχι το γενικό του καθήκον για εύλογη μέριμνα για την ασφάλεια των υπαλλήλων του, εξαρτάται από τις περιστάσεις της κάθε υπόθεσης. (Βλ. Panagi v. Galatariotis and Sons Ltd
(1971)1 C.L.R.46, Kakou v. Adriatica
(1980)1 C.L.R.357, Δήμος Λεμεσού ν. Χαραλάμπους
(1989)1 Α.Α.Δ.(Ε) 423, Αλεξάνδρου ν. Κυριάκου & Υιοί Λτδ
(1979)1 (Α) Α.Α.Δ.506, Κωνσταντίνου ν. Phassouri Plantations
(1992)1 A.A.Δ.720). Ειδικότερα, σε σχέση με το καθήκον του εργοδότη για τη διατήρηση ασφαλούς συστήματος εργασίας έχει νομολογηθεί ότι ο όρος αυτός περιγράφει: (α) την οργάνωση της εργασίας, (β) τον τρόπο που θα εκτελεστεί η εργασία, (γ) τη σειρά παροχής οδηγιών (ειδικά σε άπειρους εργάτες), (δ) τη σειρά των ενεργειών, (ε) τη λήψη προφυλάξεων για την ασφάλεια των εργατών και σε ποια στάδια, (στ) τον αριθμό των προσώπων που απαιτούνται για την εκτέλεση της εργασίας, (ζ) τον ρόλο που θα αναλάβει ο καθένας και (η) τον χρόνο κατά τον οποίο θα εκτελέσουν την αντίστοιχη εργασία τους. Στην υπόθεση Αλεξάνδρου ν. Κυριάκου & Υιοί Λτδ (ανωτέρω) υιοθετήθηκε το ακόλουθο απόσπασμα από το Σύγγραμμα Charlesworth & Percy on Negligence, 8η έκδοση παράγρ. 10-59 και 10-60: "Meaning of system of work. A system of work is the term used to describe (
- i)the organization of the work; (
- ii)the way in which it is intended the work shall be carried out; (iii) the sequence of instructions (especially to inexperienced workers); (
- iv)the sequence of events; (
- v)the taking or precautions for the safety of the workers and at what stages; (
- vi)the number of such persons required to do the job; (vii) the part to be taken by each of the various persons employed; and (viii) the moment of which they shall perform their respective tasks." Η Βουλή με την θέσπιση του Νόμου για την Ασφάλεια και Υγεία στην Εργασία (Νόμος 89(Ι)/96), έχει θεσμοθετήσει και ενσωματώσει στο Νόμο αυτό τις αρχές του κοινοδικαίου που αφορούν το καθήκον του εργοδότη προς τον εργοδοτούμενο ως προς την ασφάλεια του κατά την εργοδότηση του. Eίναι επίσης νομολογημένο πως η αιτιώδης συνάφεια πρέπει να συνδέεται με το ζημιογόνο αποτέλεσμα. Για να αποδειχθεί ευθύνη για αστικό αδίκημα θα πρέπει να αποδεικνύεται αμέλεια ή παράβαση νομικού καθήκοντος, καθώς επίσης και ότι η παράβαση αυτή επέφερε το ζημιογόνο αποτέλεσμα. Το βάρος απόδειξης και των δύο αυτών στοιχείων, βαρύνει τον ενάγοντα και δεν μετατοπίζεται κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες. (Βλ. Κωνσταντίνου ν. Phassouri Plantations
(1992)1 A.A.Δ.720). Ο γενικός κανόνας είναι πως ένας εργοδότης δεν ευθύνεται για την αμέλεια ανεξάρτητου εργολάβου. Με βάση το άρθρο 22
(1)(γ) του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, ο εργοδότης δεν ευθύνεται για τα αστικά αδικήματα ανεξάρτητου εργολήπτη ή των υπηρετών του τελευταίου. Στον κανόνα αυτό, υπάρχουν αρκετές εξαιρέσεις και μερικές από αυτές ενσωματώνονται στην επιφύλαξη του Άρθρου 12
(1)(γ), οι οποίες όμως δεν θα μας απασχολήσουν αφού δεν τυγχάνουν εφαρμογής εν προκειμένω. Επαναλαμβάνω πως το κατά πόσον ένα πρόσωπο είναι εργοδότης ή ανεξάρτητος εργολήπτης, αποφασίζεται με βάση τα σχετικά γεγονότα της υπόθεσης. Στην προκειμένη περίπτωση είναι παραδεκτό πως ο ενάγοντας κατά τον ουσιώδη χρόνο ήταν υπάλληλος των εναγομένων 4. Οι τελευταίοι υπείχαν έναντι του, καθήκον επιμέλειας στα πλαίσια του οποίου είχαν την υποχρέωση να του παρέχουν ασφαλές σύστημα, χώρο και μέσα εργασίας, να μην τον εκθέτουν σε περιττούς κινδύνους και να του δίδουν τις αναγκαίες οδηγίες. Από τα ευρήματα μου προκύπτει πως η αλουμινένια σκάλα την οποία χρησιμοποιούσαν οι υπάλληλοι των εναγομένων 4 για να ανεβαίνουν στην σοφίτα όπου εργάζοντο, δεν ήταν σε καλή κατάσταση αφού δεν έφερε πλαστικά πέλματα στην βάση των ορθοστατών για μείωση του κινδύνου ολίσθησης της στο δάπεδο, τα άκρα των ορθοστατών ήταν λυγισμένα όπως επίσης και οι βαθμίδες (σκαλοπάτια), σε διάφορα σημεία. Πέραν τούτου, το ότι η σκάλα ήταν το ένα σκέλος ενός δίποδα ο οποίος είχε αποσυναρμολογηθεί, δεν λήφθηκε σοβαρά υπόψη, ως προς την επικινδυνότητα της. Η σκάλα δεν είχε στερεωθεί στη βάση της ώστε να αποφευχθεί η διολίσθηση της προς τα πίσω ούτε και στερεώθηκε στο σημείο που εφάπτετο της οροφής, ώστε να αποφεύγεται η πλαγιολίσθηση της δεξιά ή αριστερά. Η χρησιμοποίηση της, με αυτά τα δεδομένα, ενείχε τον κίνδυνο αυτή να υποχωρήσει και ο χρήστης της να πέσει στο έδαφος και να τραυματιστεί. Στα προαναφερόμενα σημεία έγκειται η ευθύνη των εναγόμενων 4, οι οποίοι δεν έλαβαν τα αναγκαία διορθωτικά και αποτρεπτικά μέτρα, παρέχοντας ένα ασφαλές σύστημα εργασίας στους εργοδοτουμένους των και στον ενάγοντα ειδικώτερα. Επιλαμβανόμενο το Δικαστήριο απαίτησης για αποζημιώσεις λόγω αμελούς συμπεριφοράς, αποφασίζει πρώτα εάν έχει αποδειχθεί αμέλεια σε βάρος των εναγόμενων. Εάν η απάντηση είναι καταφατική, τότε εξετάζει με βάση το άρθρο 57 του Κεφ. 148, εάν ο ενάγων έχει συντρέχουσα αμέλεια. Εάν η απάντηση είναι και πάλι καταφατική, αποφασίζει στη συνέχεια το ποσοστό ευθύνης μεταξύ εναγόμενων από την μια και ενάγοντα από την άλλη και μειώνει το ποσό των αποζημιώσεων, ανάλογα με το ποσοστό της συντρέχουσας αμέλειας του ενάγοντα. Εν προκειμένω δεν τίθεται θέμα ύπαρξης συντρέχουσας αμέλειας εκ μέρους του ενάγοντα. Ούτε και η πλευρά του εναγόμενου 1, στην Έκθεση Υπεράσπισης της, υπεστήριξε κάτι τέτοιο. Εκ του περισσού αναφέρω ότι για την ύπαρξη συντρέχουσας αμέλειας, το μόνο που απαιτείται να αποδειχθεί είναι κατά πόσον το βλαβέν πρόσωπο, παρά το δικό του συμφέρον, παρέλειψε να ασκήσει εύλογη φροντίδα για τη δική του ασφάλεια και συνέβαλε με τη δική του παράλειψη στην πρόκληση της βλάβης την οποία υπέστη (Σολωμού ν. Γενικού Εισαγγελέα
(2009)1 Α.Α.Δ. 623). Ο επιμερισμός της ευθύνης γίνεται υπό ευρεία σκοπιά, με γνώμονα τη λογική και την κοινή εμπειρία (Metalco (Heaters) Ltd v. Νεοφύτου
(1997)1 Α.Α.Δ. 211). Στην προκειμένη περίπτωση δεν έχει αποδειχθεί ότι ο ενάγοντας προέβη σε ενέργειες που συνέβαλαν στον τραυματισμό του ώστε να θεωρηθεί υπόλογος συντρέχουσας αμέλειας. Εν κατακλείδι, κρίνω ότι αποκλειστική ευθύνη για την πρόκληση του ατυχήματος φέρουν οι εναγόμενοι 1 και
- Το επόμενο θέμα που θα πρέπει να εξεταστεί είναι ο καταμερισμός της ευθύνης και ο καθορισμός του ποσοστού της συνεισφοράς ή αποζημίωσης μεταξύ των εναγόμενων 1 και 4, όπως ορίζει το άρθρο 64 του κεφ.
- Για το θέμα αυτό σχετική είναι η ακόλουθη περικοπή από το Σύγγραμμα Muchman on Employer's Liability 15η έκδοση
(2009)στη σελ. 206, στην παρ. 6.19 την οποία παραθέτω: «6.19 Where there are several defendants, the claimant's share of responsibility against all of them must first be assessed and then the balance divided between them." Στην Αγγλική υπόθεση Fitzgerald v. Lane
(1989)AC 328, ο Λόρδος Ackner ανέφερε τα εξής σχετικά: «Apportionment of liability in the case of contributory negligence between plaintiff and defendants must be kept separate from apportionment of contribution between the defendants inter se. Although the defendants are liable to the plaintiff for the whole amount for which he has obtained judgment, the proportions in which, as between themselves, the defendants must meet the plaintiff's claim do not have any direct relationship to the extent to which the total damages have been reduced by the contributory negligence." Όπως αναφέρεται στο πιο πάνω Σύγγραμμα, στις υποθέσεις όπου ο ενάγων επιτυχώς ενάγει περισσότερους από ένα εναγόμενους για αποζημιώσεις και υπάρχει απαίτηση μεταξύ των συνεναγομένων για συνεισφορά, εγείρονται δύο ξεχωριστά στάδια στη διαδικασία της απόφασης, πρώτα στην κυρίως υπόθεση μεταξύ του ενάγοντα από τη μια και των εναγομένων από την άλλη όσον αφορά το ποια πλευρά ευθύνεται και σε ποιο ποσοστό και κατά δεύτερο στη διαδικασία συνεισφοράς μεταξύ των εναγομένων μόνο, αναφορικά με το ποσοστό που ο κάθε εναγόμενος θα πρέπει να επωμισθεί. Στην υπόθεση Χριστοδουλίδης ν. Laser Plastic Industry Ltd
(2005)1 A.A.Δ. σελ. 556, στις σελίδες 563 και 564 αναφέρονται τα ακόλουθα: «Ο καταμερισμός της ευθύνης έχει ως συνισταμένη την συμβολή του καθενός από τα μέρη στην πρόκληση της ζημιάς και το μέτρο είναι η λογική πρόβλεψη των συνεπειών που θα προκύψουν εξαιτίας της παρέκκλισης από το καθήκον επιμέλειας που αναλογεί στον καθένα από τα μέρη.» Έχοντας υπόψη τα προαναφερθέντα, θεωρώ πως ο δίκαιος υπό τις περιστάσεις της υπόθεσης επιμερισμός της ευθύνης μεταξύ των εναγόμενων 1 και 4, είναι 50% σε βάρος του εναγόμενου 1 και 50% σε βάρος των εναγόμενων 4. Το επόμενο θέμα που θα πρέπει να εξεταστεί, είναι αυτό των αποζημιώσεων. Υπό το φως των ευρημάτων όπως αυτά έχουν διατυπωθεί ανωτέρω, αναφορικά με τους τραυματισμούς που υπέστη ο ενάγοντας, την θεραπεία, την νοσηλεία που έτυχε και γενικά τον πόνο και την ταλαιπωρία που υπέστη, το Δικαστήριο θα πρέπει να προβεί σε αποτίμηση της δίκαιης αποζημίωσης. Όσον αφορά τις γενικές αποζημιώσεις οι αρχές είναι πολύ καλά γνωστές και δεν χρειάζεται εκτενής αναφορά τους. Αρκεί να λεχθεί ότι ο σκοπός της επιδίκασης αποζημιώσεων είναι να αποδοθεί δικαιοσύνη στην απώλεια και στη ζημιά χωρίς να τίθεται υπέρμετρο βάρος στον αδικοπραγούντα (βλ. Paraskevaides (Overseas) Ltd v. Christofi
(1982)1 C.L.R. 789). Η νομολογία αποκαλύπτει σταθερή άνοδο του επιπέδου των γενικών αποζημιώσεων, τάση που αντανακλά μεγαλύτερη ευαισθησία για τον ανθρώπινο πόνο, την αγωνία της αναπηρίας, και την ψυχική οδύνη από την περιθωριοποίηση του ανθρώπου (βλ. Μαυροπετρή ν. Γεωργίου
(1995)1 Α.Α.Δ. 66). Προηγούμενες αποφάσεις δεν αποτελούν δεσμευτικό προηγούμενο υπό την έννοια της αρχής του stare decisis αλλά παρέχουν καθοδήγηση (βλ. Ερωτοκρίτου κ.α. ν. Καραολή, Π.Ε. 9342 και 9333, ημερ. 9.3.1998). Είναι δεκτό, επίσης, πως πρέπει να λαμβάνεται υπόψιν η συνεχής μείωση της αξίας του χρήματος (βλ. Ιακώβου ν. Ι. Παπαδάκη κ.α.
(2000)1 Α.Α.Δ. 2079 και Karkallis v. Galatariotis & Sons
(1980)1 C.L.R. 265). Αποτελεί επίσης σταθερή αρχή πως οι αποζημιώσεις πρέπει να είναι κοινωνικά αποδεκτές. Η αποζημίωση δεν έχει σκοπό την τιμωρία, αλλά την αποκατάσταση (βλ. υπ. Μαυροπετρή, ανωτέρω). Στην προκειμένη περίπτωση οι σωματικές βλάβες και οι όποιες συνέπειες για τον ενάγοντα έχουν καταγραφεί στα ευρήματα μου. Κατά τον καθορισμό των Γενικών Αποζημιώσεων άντλησα καθοδήγηση από αποφάσεις τόσο του Ανωτάτου Δικαστηρίου όσο και των Επαρχιακών Δικαστηρίων στις οποίες υπάρχει αναλογία με τη συγκεκριμένη υπόθεση στην έκταση των κακώσεων και στα επακόλουθα τους προβαίνοντας βέβαια στις αναγκαίες προσαρμογές και λαμβάνοντας υπόψη ότι κάθε υπόθεση έχει τις ιδιαιτερότητες της και είναι σχεδόν αδύνατο να βρεθούν δύο υποθέσεις με τα ίδια ακριβώς στοιχεία (Σπύρου ν. Χ"Χαραλάμπους
(1989)1(Ε) Α.Α.Δ. 298). Συνεκτιμώντας την σοβαρότητα των τραυματισμών του ενάγοντα και τα κατάλοιπα τους, την ηλικία του, την θεραπεία που έτυχε, τον πόνο, την ταλαιπωρία, την απώλεια ανέσεων και απολαύσεων που υπέστη, το ότι θα υποβληθεί εκ νέου σε επεμβάσεις και γενικά την όλη δυσχέρεια στην οποία περιήλθε, καθώς επίσης και κάθε άλλο σχετικό παράγοντα, κρίνω πως το ποσό των €30.000.- θα αποτελούσε για την περίπτωση του δίκαιη και εύλογη αποζημίωση. Το επόμενο θέμα που θα πρέπει να εξεταστεί είναι το θέμα των Ειδικών Αποζημιώσεων. Είναι νομολογημένο ότι οι ειδικές ζημιές όχι μόνο πρέπει να αναφέρονται στα δικόγραφα με λεπτομέρεια, αλλά και να αποδεικνύονται με θετική μαρτυρία και με ακρίβεια (Σπύρου ν. Χ΄ Χαραλάμπους
(1989)1 Α.Α.Δ. 298, Λοιζίδου ν. Μουρτζή, Πολιτική Έφεση αρ. 10085, ημερομηνίας 21.06.1999, Αρχή Τηλεπικοινωνιών Κύπρου ν. Medcon Constructions Ltd, Πολιτική Έφεση αρ. 10239, ημερομηνίας 21.06.2000). Βάσει της προσκομισθείσης και αποδεχθείσης μαρτυρίας, ο ενάγοντας έχει αποδείξει στον απαιτούμενο βαθμό ότι κατέβαλε €250.- για την μαγνητική τομογραφία του αριστερού ώμου (Τεκμήριο 21), €200.- για το Ιατρικό Πιστοποιητικό του Δρος Χριστοδούλου [Τεκμήριο 9
(1)], €1.150.- για την παραμονή του στο Σωκράτειο Μέλαθρο (Τεκμήριο 9). Ο ενάγοντας αξιώνει το ποσό των €500.- ως απώλεια ημερομισθίων για την περίοδο 25.9.2010 μέχρι 3.10.2010 και το ποσό των €9.800.- ως απώλεια εισοδήματος για την περίοδο από 4.10.2010 μέχρι 10.5.2011. Και τα δύο ποσά είναι ανακτήσιμα, αφού είναι αποδεκτό πως αμοίβετο €350.- εβδομαδιαίως και για την περίοδο 25.9.2010 μέχρι 3.10.2010 ευρίσκετο στο νοσοκομείο, ενώ του εδόθη αναρρωτική άδεια για περίοδο έξι
(6)μηνών από 4.10.2010. Τα υπόλοιπα ποσά δεν είναι ανακτήσιμα, αφού δεν έχουν αποδειχθεί με την ακρίβεια που απαιτείται. Συνολικά, οι Ειδικές Αποζημιώσεις που δικαιούται ο ενάγοντας, ανέρχονται στο ποσό των €11.900.-. Ο ενάγοντας αξιώνει επίσης τα ποσά των €8.000.- και €4.000.- για μελλοντικές επεμβάσεις στις οποίες θα χρειαστεί να υποβληθεί. Βάσει της μαρτυρίας του Δρος Χριστοδούλου (Μ.Ε.7), την οποία αποδέχθηκα, ο ενάγοντας θα χρήζει μελλοντικά χειρουργικής επέμβασης στο αριστερό ισχίο (ολική αρθροπλαστκή), το κόστος της οποίας ανέρχεται στις €8.000.- και στον αριστερό ώμο, το κόστος της οποίας ανέρχεται στις €4.000.-. Συνεπώς και τα δύο ποσά είναι ανακτήσιμα. Θα πρέπει να λεχθεί πως νομολογιακά (βλ. Ορθοδόξου ν. Ιωάννου
(2012)1(Β) Α.Α.Δ. 1561), εκρίθη ότι η απαιτούμενη δαπάνη για την διενέργεια χειρουργικής επέμβασης στο μέλλον δεν θεωρείται ως αποκρυσταλλωθείσα ζημιά ώστε να περιλαμβάνεται στις Ειδικές Αποζημιώσεις, αλλά μελλοντική δαπάνη και ως εκ τούτου αποτιμάται ως μέρος των Γενικών Αποζημιώσεων. Εν προκειμένω, το ποσό αυτό (€12.000), θα καταβληθεί πέραν του επιδικασθέντος ποσού των €30.000.- (Γενικές Αποζημιώσεις). Ο ενάγοντας αξιώνει και αποζημιώσεις για απώλεια μελλοντικών εισοδημάτων. Είναι νομολογημένο ότι η απώλεια μελλοντικών απολαβών διεκδικείται υπό μορφή Γενικών Αποζημιώσεων (βλ. Κοιλάνη ν. Ταμπούρα
(2010)1 Α.Α.Δ. 1108). Επί του σημείου τούτου δεν έχει τεθεί ενώπιον μου σαφής και αδιαμφισβήτητη μαρτυρία που να μπορεί να στηρίξει ή να τεκμηριώσει απαίτηση για αποζημιώσεις για ενδεχόμενη απώλεια μελλοντικών απολαβών. Ως εκ τούτου, η εν λόγω απαίτηση απορρίπτεται. Το τελευταίο θέμα που θα πρέπει να εξεταστεί είναι το θέμα του τόκου. Το θέμα ρυθμίζεται από το άρθρο 58 Α του Κεφ. 148 όπως έχει τροποποιηθεί από τον Νόμο 82
(1)/2008, καθώς και από σχετική νομολογία (Φοινικαρίδης κ.ά. v. Γεωργίου κ.ά.
(1991)1 Α.Α.Δ. 475). Το θέμα του καθορισμού του τόκου εμπίπτει εντός των πλαισίων της διακριτικής ευχέρειας του Δικαστηρίου. Στην υπόθεση Φοινικαρίδης (ανωτέρω) τονίστηκε, μεταξύ άλλων, ότι ένας παράγοντας που δεν μπορεί να παραγνωριστεί είναι ο τρόπος με τον οποίο προωθείται η αγωγή προς εκδίκαση, αφού μια αδικαιολόγητη καθυστέρηση στην προώθηση της μπορεί να έχει ως επακόλουθο τον περιορισμό της χρονικής έκτασης καθορισμού του τόκου. Εν προκειμένω, θεωρώ ότι δεν υπήρξε εκ μέρους του ενάγοντα καθυστέρηση ούτε στην καταχώρηση της αγωγής ούτε στην προώθηση της υπόθεσης του, δεδομένου του ότι το ατύχημα επεσυνέβη στις 25.9.2010 και η αγωγή καταχωρίστηκε με Ειδικά Οπισθογραφημένο Κλητήριο Ένταλμα στις 20.4.
- Δια ταύτα, εκδίδεται απόφαση υπέρ του ενάγοντα ως ακολούθως: Ι. Σε βάρος του εναγόμενου 1: (α) €15.000.- ως Γενικές Αποζημιώσεις, με νόμιμο τόκο από 25.9.2010 (ημερομηνία ατυχήματος) μέχρι εξόφλησης. (β) €5.950.- ως Ειδικές Αποζημιώσεις, με νόμιμο τόκο επίσης από 25.9.2010 μέχρι εξόφλησης. (γ) €6.000.- ως μελλοντική δαπάνη για την διενέργεια χειρουργικών επεμβάσεων, με νόμιμο τόκο από σήμερα. Η επιδίκαση του τόκου από σήμερα (ημερομηνία έκδοσης της απόφασης), βασίζεται στο ότι πρόκειται για μελλοντική και όχι αποκρυσταλλωθείσα δαπάνη. ΙΙ. Σε βάρος των εναγόμενων 4: (α) €15.000.- ως Γενικές Αποζημιώσεις, με νόμιμο τόκο από 25.9.2010 (ημερομηνία ατυχήματος) μέχρι εξόφλησης. (β) €5.950.- ως Ειδικές Αποζημιώσεις, με νόμιμο τόκο επίσης από 25.9.2010 μέχρι εξόφλησης. (γ) €6.000.- ως μελλοντική δαπάνη για την διενέργεια χειρουργικών επεμβάσεων, με νόμιμο τόκο από σήμερα. Η επιδίκαση του τόκου από σήμερα (ημερομηνία έκδοσης της απόφασης), βασίζεται στο ότι πρόκειται για μελλοντική και όχι αποκρυσταλλωθείσα δαπάνη. Επιδικάζονται επίσης υπέρ του ενάγοντα και εναντίον των εναγόμενων 1 και 4 και τα έξοδα της αγωγής, όπως αυτά θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή, στην αντίστοιχη κλίμακα και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο. Επιδικάζεται ένα σετ εξόδων, το οποίο θα καταμεριστεί εξ ημισείας στους εναγόμενους 1 και
- (Υπ.) .............................. Στ. Τσιβιτανίδου-Κίζη, Α.Ε.Δ. Πιστό Αντίγραφο Πρωτοκολλητής ΣΤΚ/ΑΓ Subject: Civil / Other actions / Final Αναφορά: Εργατικό Ατύχημα cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο