Γεωργίου κ.α. ν. Andros Tryfonos Co. Ltd, Αρ. Αγωγής 5193/2010, 29/8/2018

(3)μηνών από σήμερα τον αναφερόμενο δρόμο με δικά της αποκλειστικά έξοδα και σύμφωνα με τους όρους της Πολεοδομικής Άδειας που έχει εκδοθεί από την Αρμόδια Αρχή καθώς και την Άδεια Οικοδομής της Επαρχιακής Διοίκησης Λεμεσού με αριθμό ΛΕΜ/02314/2005 και αριθμό φακέλου Β663/2006.» Η αναφορά σε τεμάχιο 5X3 αναμφίβολα συνιστά τυπογραφικό ολίσθημα. Έπρεπε να αναφέρεται σε τεμάχιο 5X

1. Το τεμάχιο 5X4 ήταν η ιδιοκτησία της Εναγόμενης, ενώ προς επιβεβαίωση ότι κανένα τεμάχιο 5X3 δεν είναι σχετικό, καταγράφεται η διαπίστωση ότι στο κτηματικό σχέδιο της περιοχής δεν υπάρχει τεμάχιο 5X3, τουλάχιστον που να γειτνιάζει. Περαιτέρω, κατέστηκε πρόδηλο ότι τα μέρη αναφερόμενα σε δρόμο εννοούσαν το όλο έργο του δρόμου μαζί με τον τοίχο αντιστήριξης του. Είναι εξάλλου κοινό έδαφος ότι τα μέρη κατέληξαν σε συμφωνία για την κατασκευή από την Εναγόμενη τόσο του δρόμου, όσο και του τοίχου αντιστήριξης του. Είναι η θέση του Ενάγοντα 1 πως τον προσέγγισε εκ μέρους της Εναγόμενης ο XXXXX Τρύφωνος (Μ.Υ.2) (γραπτή δήλωση - Τεκμ. 29), διευθυντής της, και του ζήτησε την παραχώρηση διόδου ώστε να εξασφαλίσει άδεια για την ανάπτυξη του τεμαχίου
2. Είναι ο Τρύφωνος που πρότεινε να αναλάβει την κατασκευή με δικά του έξοδα. Κατέληξαν στην παραχώρηση διόδου με αντάλλαγμα η Εναγόμενη με δική της δαπάνη να κατασκευάσει όλο το δρόμο που η Πολεοδομική Αρχή είχε επιβάλει ως όρο στους Ενάγοντες. Το έργο του δρόμου περιλάμβανε και την κατασκευή του τοίχου αντιστήριξης, των πεζοδρομίων και των λοιπών δημόσιων υπηρεσιών. Η θέση του Τρύφωνος για το χρόνο που συνομίλησε με τον Ενάγοντα 1 αναφορικά με το δρόμο δεν ήταν σταθερή. Στη γραπτή του δήλωση (παρ.4) καταγράφει ότι η διερεύνηση του κατά πόσο οι Ενάγοντες θα κατασκεύαζαν το δρόμο έγινε με δική του πρωτοβουλία μετά την αγορά από την Εναγόμενη του τεμαχίου 5X4, ενώ δια ζώσης υποστήριξε ότι η Εναγόμενη το αγόρασε όταν έμαθε από τον Ενάγοντα 1 ότι θα κατασκεύαζε το δρόμο. Προσπάθησε ο Τρύφωνος να διασυνδέσει την απόφαση αγοράς του τεμαχίου 5X4 με τη ισχυριζόμενη διαβεβαίωση του Ενάγοντα 1 ότι θα κατασκεύαζε το δρόμο. Είπε πως αποτάθηκε στην Πολεοδομία και αφού πληροφορήθηκε για το σχετικό όρο είχε συνομιλία με τον Ενάγοντα 1 και έλαβε τη σχετική διαβεβαίωση του πριν την αγορά του τεμαχίου 5X
3. Ανάφερε πως δεν γνωρίζει γιατί ο Ενάγοντας 1 αρχικά δήλωσε ότι θα κατασκεύαζε το δρόμο και μετά υπαναχώρησε. Ίσως, ανάφερε, να σκέφτηκε ότι εάν η Εναγόμενη αγόραζε το τεμάχιο 5X4 θα αναγκαζόταν στη συνέχεια να κατασκευάσει και το δρόμο. Το Δικαστήριο δεν αποδέχεται τη θέση ότι το ζήτημα της κατασκευής του δρόμου συζητήθηκε μεταξύ του Τρύφωνος και του Ενάγοντα 1 πριν την αγορά του τεμαχίου 5X4 από την Εναγόμενη. Η θέση στην γραπτή δήλωση του Τρύφωνος είναι ξεκάθαρη και η μεταγενέστερη προσπάθεια διαφοροποίησης της εικόνας απορρίπτεται ως εκ των υστέρων προσπάθεια δημιουργίας εντυπώσεων. Ο Τρύφωνος επεδίωξε να τεκμηριώσει τη θέση ότι η Εναγόμενη παραπλανήθηκε από τον Ενάγοντα 1 και αφότου αγόρασε το τεμάχιο 5X4 βρέθηκε σε δεινή θέση όταν ο τελευταίος υπαναχώρησε από την υπόσχεση του. Προκειμένου να μπορέσει να προχωρήσει στην ανάπτυξη του τεμαχίου της η Εναγόμενη «.αναγκάστηκε υπό τις περιστάσεις, να υπογράψει μέσω [του Τρύφωνος] γραπτή συμφωνία με τον Ενάγοντα 1, προς το σκοπό κατασκευής του συγκεκριμένου δρόμου». Ο εξαναγκασμός χρησιμοποιήθηκε με τη λαϊκή του έννοια και όχι σε αυτή που αποδίδεται από το νόμο. Η Εναγόμενη δεν εξαναγκάστηκε να προσχωρήσει στη συμφωνία, ούτε κατά τα λεγόμενα του Τρύφωνος. Δεν υπήρξε εξαναγκασμός στη νομική έννοια του όρου, αλλά, σύμφωνα με τον Τρύφωνος, οι Ενάγοντες αθέμιτα εκμεταλλεύτηκαν τα δεδομένα και τη θέση ισχύος στην οποία μπορεί να βρίσκονταν και προσχώρησαν με την Εναγόμενη σε συμφωνία ευνοϊκή γι' αυτούς που εξυπηρετούσε όμως και την Εναγόμενη. Δεν εξανάγκασαν οι Ενάγοντες την Εναγόμενη να συμβληθεί, ούτε κατά την ουσία της εκδοχής της υπεράσπισης. Όπως είχε το Δικαστήριο την ευκαιρία να αναφέρει κατά τη δίκη θέμα εξαναγκασμού δεν είχε κατάλληλα δικογραφηθεί. Ούτε ήταν η θέση της υπεράσπισης ότι η συμφωνία ήταν άκυρη ή ακυρώσιμη κατά τη δική της επιλογή ή ότι την τερμάτισε. Αντίθετα η προβαλλόμενη θέση, πάνω στην οποία στηρίζεται και η Ανταπαίτηση, ήταν πως η συμφωνία ήταν έγκυρη και ότι εκτελέστηκε ορθά από την Εναγόμενη που δικαιούται και θα έπρεπε να δικαιούται από τότε στη χρήση και διέλευση από το δρόμο. Ο XXXXX Βακανάς (Μ.Ε.2) είναι αρχιτέκτονας μηχανικός με επαγγελματική πείρα 30 χρόνια και δικό του γραφείο από το
4. Δικαιούται να υπογράφει τόσο αρχιτεκτονικές όσο και στατικές μελέτες. Είναι ο αρχιτέκτονας που εκπόνησε τα αρχιτεκτονικά σχέδια και τη στατική μελέτη για την ανέγερση της κατοικίας των Εναγόντων. Ο Βακανάς με αναφορά στον όρο 60 της Πολεοδομικής Άδειας, χαρακτήρισε τον επίδικο δρόμο ως προτεινόμενο και υποστήριξε πως ο ιδιοκτήτης, ο λαμβάνον την άδεια, δεν είναι υπόχρεος να τον κατασκευάσει, όμως η κατασκευή του παραμένει δική του ευθύνη, όποτε μπορέσει, ακόμα και μετά από 10 χρόνια. Εξήγησε πως το μέρος της ρυμοτομίας που επηρεάζει το ακίνητο του οφείλει ο ιδιοκτήτης να το κατασκευάσει αμέσως, ενώ αυτό που επηρεάζει μελλοντικές αναπτύξεις όχι. Το τελευταίο είναι προτεινόμενο. Ο XXXXX Ξενοφώντος (Μ.Ε.3) είναι πολιτικός μηχανικός, με μεταπτυχιακό στην Διοίκηση Κατασκευών, με 30 χρόνια εμπειρία και πραγματογνώμονας του ΕΤΕΚ εδώ και 15 χρόνια. Ο Ξενοφώντος ανάφερε ότι η κατασκευή του δρόμου ήταν υποχρεωτική βάσει του όρου της Πολεοδομικής Άδειας, σημειώνοντας ότι μπορεί η ανέγερση να γίνει εντός τριών ετών από την ημερομηνία χορήγησης της άδειας οικοδομής. Το Δικαστήριο δεν χρειάζεται τη γνώμη του οποιουδήποτε για να καταλήξει σε σχέση με νομικό ζήτημα που αφορά την ημεδαπή νομοθεσία. Οι όροι στη βάση των οποίων χορηγείται μια πολεοδομική άδεια είναι υποχρεωτικοί. Η οικοδομή που θα ανεγερθεί, δυνάμει άδειας οικοδομής που χορηγείται στη συνέχεια, θα πρέπει να συμμορφώνεται με τους όρους αυτούς. Η άδεια οικοδομής ισχύει για τρία έτη από την ημερομηνία της έκδοσης της (βλ. άρθρο 5

(1)του περί Ρυθμίσεως οδών και Οικοδομών Νόμου). Το γεγονός ότι υπό προϋποθέσεις είναι επιτρεπτό να ανανεωθεί μια άδεια οικοδομής (βλ. άρθρο 5

(2)και

(4)) δεν σημαίνει πως μπορεί να ανανεώνεται στο διηνεκές. Το πρόσωπο προς το οποίο εκδόθηκε μια άδεια οικοδομής μπορεί να μην την αξιοποιήσει, οπόταν και η άδεια θα εκπνεύσει χωρίς το έργο για το οποίο χορηγήθηκε να εκτελεστεί. Όμως εάν εκτελεστεί μερικώς μόνο θα υπάρχει παραβίαση των όρων που δεν εκτελέστηκαν, δεν θα μπορεί να εκδοθεί πιστοποιητικό τελικής έγκρισης και πέραν των άλλων συνεπειών, τα ανεγερθέντα δεν θα μπορούν ούτε να χρησιμοποιούνται (βλ. άρθρο 10

(1)). Το ακίνητο της Εναγομένης που θα ελάμβανε όφελος από την κατασκευή του δρόμου ήταν, όπως προειπώθηκε, το τεμάχιο 5X

1. Δεν είναι προς όφελος αυτού του ακινήτου που το τεμάχιο των Εναγόντων υπόκειτο σε δουλεία. Δικαίωμα διάβασης, σύμφωνα με τον τίτλο του τεμαχίου των Εναγόντων, είχαν τα τεμάχια 7X και 5X
2. Ο όρος της Πολεοδομικής Άδειας προνοούσε κάτι διαφορετικό από δικαίωμα διάβασης, την εγγραφή του δρόμου ως δημόσιου. Το αντίγραφο του επίσημου κτηματικού σχεδίου που παρουσιάστηκε (μέρος του Τεκμ.7), δεν είναι έγχρωμο και δεν είναι απόλυτα κατατοπιστικό, προκύπτει όμως ο δρόμος αυτός θα έφτανε μέχρι και το τεμάχιο 534 της Εναγομένης. Όταν και εφόσον ο δρόμος εγγραφόταν ως δημόσιος, το δικαίωμα διάβασης προς όφελος των τεμαχίων 7X και 5X5 πρόδηλα θα καταργείτο. Το τεμάχιο 7X θα αποκτούσε πρόσωπο στο δημόσιο δρόμο και μέσω του πρόσβαση και το τεμάχιο 5X
3. Αλλά δεν είναι το δικαίωμα διόδου που εδώ ενδιαφέρει αφού δεν αφορά το τεμάχιο 5X4 της Εναγόμενης. Το τεμάχιο της Εναγόμενης θα ελάμβανε το όφελος της χρήσης του δρόμου όταν αυτός θα εγγραφόταν ως δημόσιος δρόμος. Το δημόσιο δρόμο δικαιούται να χρησιμοποιεί ο καθένας. Μέχρι τότε όμως, ο χώρος θα αποτελούσε ιδιωτική περιουσία των Εναγόντων που δικαιούνταν να μην επιτρέπουν τη διέλευση ή χρήση του από την Εναγόμενη. Επομένως η Εναγόμενη, με τη συμφωνία της με τους Ενάγοντες έλαβε όφελος, αυτό του δικαιώματος της διέλευσης και χρήσης του δρόμου και ορθά με την Έκθεση Υπεράσπισης και Ανταπαίτησης το θέμα δεν τίθεται ως ζήτημα έλλειψης αντιπαροχής στην επίδικη συμφωνία. Δεν εγείρεται στην Έκθεση Υπεράσπισης και Ανταπαίτησης ζήτημα, όμως το Δικαστήριο επιθυμεί να διευκρινίσει ότι βρίσκει ότι τα μέρη κατέληξαν και προσχώρησαν σε μια έγκυρη συμφωνία. Δ. Το Περιεχόμενο της Συμφωνίας των Μερών Η συμφωνία των μερών περιλάμβανε τόσο την κατασκευή του ιδίου του δρόμου όσο και του τοίχου αντιστήριξης του. Ακόμα και ο Τρύφωνος, που αρχικά αναφέρθηκε σε επιμέρους συμφωνίες, αποδέχτηκε στη συνέχεια πως η συμφωνία ήταν «πακέτο» και περιλάμβανε και τα δύο. Παραπονέθηκε ο Ενάγοντας 1 ότι η Εναγόμενη καθυστερούσε στην εκτέλεση του έργου. Προέβηκε μόνο σε κάποια ισοπέδωση και χρησιμοποιούσε το χώρο ως χωματόδρομο για διέλευση βαρέων οχημάτων για τις εργασίες της. Ήταν, αναφέρει, επικίνδυνο να καταρρεύσουν χώματα στην αυλή της κατοικίας τους. Απευθύνθηκαν προς την Εναγόμενη με την επιστολή του δικηγόρου τους ημερ. 3.8.2007 (Τεκμ.8) προειδοποιώντας για τερματισμό της συμφωνίας. Οι εργασίες προχώρησαν με αργό ρυθμό και περί τον Απρίλιο του 2008 αποπερατώθηκαν. Σημείο διαφωνίας ήταν κατά πόσο οι Ενάγοντες είχαν αναλάβει μέρος του κόστους για την κατασκευή του τοίχου αντιστήριξης. Στη γραπτή του δήλωση ο Τρύφωνος παρουσιάζεται συγκεκριμένος και θετικός ότι συμφωνήθηκε όπως οι Ενάγοντες καταβάλουν το ήμισυ του συνολικού κόστους κατασκευής του τοίχου αντιστήριξης ύψους €20.
4. Το Δικαστήριο δεν αποδέχεται τη θέση ότι οι Ενάγοντες ανέλαβαν να καταβάλουν το μισό ή οποιοδήποτε ποσό σε σχέση με το κόστος κατασκευής του τοίχου αντιστήριξης. Κατά πρώτο λόγο εφόσον η συμφωνία για το δρόμο και τον τοίχο αντιστήριξης ήταν «πακέτο», λογικό και αναμενόμενο θα ήταν να υπάρξει αναφορά στη γραπτή δήλωση των Εναγόντων, που ήταν το έγγραφο που μαρτυρούσε τη συμφωνία, αφού αυτή θα ήταν η μόνη υποχρέωση των Εναγόντων πέραν της υποχρέωσης παροχής δικαιώματος διέλευσης στην Εναγόμενη. Αντί αυτού γίνεται αναφορά σε έξοδα αποκλειστικά της Εναγομένης. Κατά δεύτερο λόγο, ο Τρύφωνος δεν υπήρξε σταθερός στη θέση του. Ερωτηθείς ποιος κοστολόγησε το ποσό του συνολικού κόστους των €40.000 ανάφερε πως ήταν ο ίδιος μαζί με το λογιστή του και παρέπεμψε στην επιστολή των τότε δικηγόρων της Εναγόμενης ημερ. 14.9.2009 (Τεκμ.13), αναφέροντας ότι κάλεσε τους Ενάγοντες να καταβάλουν το ποσό αυτό. Όμως, η θέση που προβαλλόταν στην επιστολή ήταν πως οι Ενάγοντες είχαν αναλάβει το ήμισυ του κόστους όλου του έργου του δρόμου που ανήλθε σε €68.
5. Ο Τρύφωνος δεν έδωσε καμιά εξήγηση, δεν θυμόταν ανάφερε τέτοιες λεπτομέρειες και ούτε μαρτυρία προσφέρθηκε για το πραγματικό κόστος ανέγερσης του τοίχου αντιστήριξης. Σημειώνεται πως η ρηθείσα επιστολή των δικηγόρων της Εναγομένης ήταν προς απάντηση της επιστολής του δικηγόρου των Εναγόντων ημερ. 16.4.2009, από τον καιρό δηλαδή που είχαν αποπερατωθεί οι εργασίες. Δεν επρόκειτο για επιστολή που στάλθηκε χωρίς άλλο, προς διεκδίκηση οφειλής, αλλά ήταν απαντητική και μετά πάροδο πέντε μηνών από την αποπεράτωση των εργασιών, και χωρίς ποτέ προηγουμένως να προβληθεί τέτοια αξίωση. Τα στοιχεία αυτά επιβεβαιώνουν την εκτίμηση του Δικαστηρίου ότι ο Ενάγοντας 1 είπε την αλήθεια επί του προκειμένου. Πρόδηλα η διεκδίκηση επινοήθηκε ως αντιπερισπασμός στα παράπονα και την επικείμενη αξίωση των Εναγόντων. Σημείο έντονης αντιπαράθεσης κατά τη δίκη ήταν το ποιά πλευρά είχε την ευθύνη της επίβλεψης της κατασκευής του δρόμου και του τοίχου αντιστήριξης. Έναντι της δημόσιας αρχής και του Νόμου την ευθύνη δεν φαίνεται να ανέλαβε κάποιος μηχανικός εκ μέρους της Εναγομένης. Στο ερμηνευτικό άρθρο 2 του Νόμου προνοείται ότι ο «επιβλέπων μηχανικός» σημαίνει το πρόσωπο το οποίο έχει κατάλληλα διοριστεί και αναλαμβάνει την επίβλεψη του έργου. Αυτός ήταν ο Βακανάς. Όταν οι Ενάγοντες τερμάτισαν τις υπηρεσίες του δεν θα μπορούσε να επιβλέπει. Θα ήταν ίσως επέμβαση στην περιουσία των Εναγόντων αν εισερχόταν στο τεμάχιο τους για να επιβλέψει το έργο. Όμως αυτό που αποτελεί επίδικο ζήτημα είναι στη μεταξύ των διαδίκων σχέση ποιός όφειλε να επιβλέπει την ορθή κατασκευή του τοίχου και του δρόμου και αυτό όχι ως πρωτεύον στοιχείο στη συμφωνία τους, αλλά στο κατά πόσο μπορεί η Εναγόμενη να διατείνεται ότι ο επιβλέπων μηχανικός των Εναγόντων συμφωνούσε ή δεν υπέδειξε κάτι το διαφορετικό. Σημειώνεται ότι οι διατάξεις του άρθρου 9Α

(1)του περί Ρυθμίσεως οδών και Οικοδομών Νόμου, εισάχθηκαν με τον τροποποιητικό νόμο 47(Ι) του 2011, την 8.4.2011 και δεν εφαρμόζονταν κατά τους ουσιώδεις χρόνους. Είναι η θέση του Ενάγοντα 1 ότι ο Τρύφωνος τον διαβεβαίωσε ότι η Εναγόμενη είχε τους δικούς του μηχανικούς και εμπειρογνώμονες που θα επέβλεπαν την κατασκευή του έργου, γι' αυτό και οι Ενάγοντες τερμάτισαν τις υπηρεσίες του δικού τους αρχιτέκτονα και πολιτικού μηχανικού, του Βακανά. Ο Βακανάς επιβεβαίωσε ότι ο Ενάγοντας 1 τον πληροφόρησε για τη συμφωνία των Εναγόντων με την Εναγόμενη και προφορικά τερμάτισε τις υπηρεσίες του σε σχέση με την εργασία που αφορούσε την ανοικοδόμηση του τοίχου αντιστήριξης και του δρόμου. Προβλήθηκε η θέση ότι οι Ενάγοντες ενημέρωσαν την Επαρχιακή Διοίκηση Λεμεσού και ως σχετική παρουσιάζεται η επιστολή της Διοίκησης ημερ. 12.1.2010 (Τεκμ.25). Η επιστολή απευθύνεται προς τους δικηγόρους των Εναγόντων και σε απάντηση επιστολών τους με τις οποίες εξέφραζαν παράπονα για τις επίδικες εργασίες ζητώντας την άμεση παρέμβαση της Διοίκησης καθιστώντας την συνυπεύθυνη για την πρόκληση ζημιών. Αναφέρεται στην επιστολή της Επαρχιακής Διοίκησης ότι «όσον αφορά τον τοίχο αντιστήριξης κλήθηκαν οι ιδιοκτήτες του τεμαχίου με αρ. 5X4 και προσκόμισαν μελέτη για τη στατική του επάρκεια από δύο μελετητές, αντίγραφα επισυνάπτονται, βάσει των οποίων δεν φαίνεται να παρουσιάζει αλλοίωση από την αρχική του κατασκευή, ρωγμές πέραν των φυσιολογικών ή επικινδυνότητα». Περαιτέρω αναφέρεται ότι «με βάση τις εκδοθείσεις άδειες, ανεξάρτητα από ιδιωτικές συμφωνίες, η ανέγερση του τοίχου αντιστήριξης προνοείται στους όρους/σχέδια της άδειας οικοδομής για το τεμάχιο με αρ. 6X7 και προτρέπονται οι ιδιοκτήτες να υλοποιήσουν την εισήγηση του μελετητή κ. XXXXX Ανδρέου. Με την ολοκλήρωση της ανάπτυξης καλούνται όπως υποβάλουν αίτηση για έκδοση Πιστοποιητικού Τελικής Εγκρίσεως πριν την χρήση της». Ο XXXXX Ανδρέου (Μ.Υ.1) (γραπτή δήλωση - Τεκμ.26) είναι μηχανικός αρχιτέκτονας μέλος και πραγματογνώμονας του ΕΤΕΚ. Έχει επαγγελματική πείρα 34 ετών. Ο Ανδρέου, κατ' εντολή της Εναγόμενης διενήργησε επιτόπια εξέταση του τοίχου αντιστήριξης την 7.5.2009 και ετοίμασε έκθεση ημερ. 11.5.2009 (Τεκ.27). Καθίσταται πρόδηλο ότι η εμπλοκή του δεν αφορά στους χρόνους κατασκευής του δρόμου και του τοίχου αντιστήριξης. Επομένως η αναφορά στο πρόσωπο του στην επιστολή της Επαρχιακής Διοίκησης δεν εξυπακούει ότι η Επαρχιακή Διοίκηση είχε καθ' οιονδήποτε χρόνο ενημερωθεί ή αποδεχτεί τον Ανδρέου ή οιονδήποτε άλλο καθ' υπόδειξη της Εναγομένης ως τον υπεύθυνο πολιτικό για τις εργασίες. Η επιστολή της Επαρχιακής Διοίκησης δεν έχει τη δυναμική που αποδίδουν σε αυτή οι Ενάγοντες. Ο Ανδρέου, που τυγχάνει και Πρόεδρος της Παγκύπριας Οργάνωσης Ελεύθερων Επαγγελματιών Αρχιτεκτόνων και Πολιτικών Μηχανικών, ΠΟΕΜ, ανάφερε πως για να αποχωρήσει οποιοσδήποτε αρχιτέκτονας ή μηχανικός από την επίβλεψη του έργου και να αναλάβει άλλος, χρειάζεται να δώσει γραπτή αναφορά στον ιδιοκτήτη ότι έχει εξοφληθεί για να μπορέσει ο ιδιοκτήτης να αναθέσει σε άλλον να συνεχίσει. Εάν δεν γίνει αυτό, ο νέος αρχιτέκτονας ή μηχανικός θα είναι σε παραβίαση του «περί δεοντολογίας νόμου του ΕΤΕΚ» και μπορούν να κινηθούν εναντίον του νομικές διαδικασίες. Το Δικαστήριο αποδέχεται τη θέση του Ενάγοντα 1 ότι η συνεννόηση με την Εναγόμενη ήταν ότι το έργο της κατασκευής του δρόμου και του τοίχου αντιστήριξης θα επέβλεπε μηχανικός της Εναγόμενης και περαιτέρω αποδέχεται τη θέση του και του Βακανά ότι οι υπηρεσίες του τελευταίου σε σχέση με το έργο αυτό διακόπηκαν. Ότι αυτό επεσυνέβηκε επιβεβαιώνεται και από το κοινώς αποδεκτό γεγονός πως ο Βακανάς ουδέποτε επιθεώρησε ή έδωσε οιαδήποτε εντολή ή οδηγία προς την Εναγόμενη σε σχέση με το έργο. Αυτή είναι η ουσία της πτυχής που ενδιαφέρει, ότι δηλαδή στην μεταξύ των μερών συμφωνία την ευθύνη της επίβλεψης μηχανικού ανέλαβε η Εναγόμενη. Όσα άλλα μαρτυρήθηκαν, περί γραπτής αποδέσμευσης από τον ιδιοκτήτη ή γραπτής αναφοράς εξόφλησης από τον πολιτικό μηχανικό ώστε να μπορεί να αναλάβει άλλος, αφορούν σε ζητήματα επαγγελματικής δεοντολογίας που δεν εγείρονται στην παρούσα υπόθεση. Παρόλο που ο Τρύφωνος το είπε και αυτό, δεν είναι η θέση της Εναγομένης ότι δεν διόρισε μηχανικό γιατί οι Ενάγοντες παρέλειψαν να την εφοδιάσουν με εξοφλητική απόδειξη του δικού τους πολιτικού μηχανικού. Η θέση της υπεράσπισης ήταν πως η ευθύνη παρέμενε στον μηχανικό των Εναγόντων και ακριβώς τίθεται το ερώτημα προς τι η αναφορά του Τρύφωνος πως δεν θα μπορούσε να διορίσει πολιτικό μηχανικό, εφόσον κατά τη θέση του τέτοια υποχρέωση δεν είχε. Σημείο αντιπαράθεσης ήταν επίσης το ζήτημα των σχεδίων και προδιαγραφών για τα έργα που η Εναγόμενη ανέλαβε. Η κατασκευή του δρόμου και του τοίχου αντιστήριξης κατά παρέκκλιση από τα εγκριμένα αρχιτεκτονικά σχέδια και στατική μελέτη θα ήταν παράνομη και ο δρόμος και ο τοίχος αντιστήριξης δεν θα μπορούσαν να λάβουν πιστοποιητικό τελικής έγκρισης και να χρησιμοποιούνται. Είναι η θέση του Ενάγοντα 1 πως, κατ' ακολουθία της συμφωνίας, παραδόθηκαν στην Εναγόμενη τα αρχιτεκτονικά σχέδια και η στατική μελέτη της Πολεοδομικής Άδειας και της Άδειας Οικοδομής για σκοπούς εκτέλεσης της συμφωνίας. Στην Στατική Μελέτη που φέρεται να είχε εκπονηθεί από τον πολιτικό μηχανικό XXXXX Χριστοδούλου και υποβληθεί και εγκριθεί με την Άδεια Οικοδομής (Τεκμ.4) περιλαμβανόταν στατική και αντισεισμική έκθεση για τρεις τοίχους αντιστήριξης (ΤΧ, ΤΠ2 και ΤΠ3) καθώς και σχέδιο για τον κάθε ένα. Στην δέσμη των αρχιτεκτονικών σχεδίων που παρουσιάστηκαν (Τεκμ.5) στο σχέδιο Σ9 παρουσιάζονται οι λεπτομέρειες και των τριών τοίχων. Ο Τρύφωνος ενώ αποδέχεται ότι η Εναγόμενη ανέλαβε να κατασκευάσει το δρόμο σύμφωνα με τους όρους της Πολεοδομικής Άδειας αρνείται ότι του παραδόθηκαν αρχιτεκτονικά σχέδια ή στατική μελέτη παρά μόνο λεπτομέρειες κατασκευής του δρόμου και μηκοτομές. Βασίστηκε, ανάφερε, σε δικά του σχέδια που ουδέποτε παρουσίασε. Τα σχέδια, ανάφερε, του παραδόθηκαν μεταγενέστερα στο στάδιο που τα μέρη είχαν επαφές για την επίλυση της διαφοράς που είχε προκύψει. Το Δικαστήριο δεν αποδέχεται τη θέση του Τρύφωνος ότι δεν παραδόθηκαν αρχιτεκτονικά σχέδια και στατική μελέτη για την κατασκευή του τοίχου. Είναι σχήμα οξύμωρο, οι Ενάγοντες, που χρησιμοποιώντας τη θέση ισχύος τους εξασφάλισαν μια ευνοϊκή γι' αυτούς συμφωνία, να μην εμμένουν στην κατασκευή του τοίχου σύμφωνα με τα εγκριμένα σχέδια. Είναι εύρημα του Δικαστηρίου ότι η συμφωνία των μερών εμπεριείχε όρο ότι οι κατασκευές θα γίνονταν σύμφωνα με τα εγκριμένα αρχιτεκτονικά σχέδια και στατική μελέτη. Άλλωστε στην δήλωση που υπογράφηκε αναφέρεται ότι η κατασκευή θα γινόταν «σύμφωνα με τους όρους της Πολεοδομικής Άδειας που έχει εκδοθεί από την Αρμόδια Αρχή καθώς και την Άδεια Οικοδομής της Επαρχιακής Διοίκησης Λεμεσού με αριθμό ΛΕΜ/02314/2005 και αριθμό φακέλου Β663/2006.» Η Οικοδομική Άδεια περιλάμβανε τα αρχιτεκτονικά σχέδια και το φύλλο Σ9 με τους τοίχους αντιστήριξης. Ε. Η Κατάσταση του Δρόμου και του Τοίχου Αντιστήριξης: Είναι η θέση του Ενάγοντα 1 πως λίγο καιρό μετά την ολοκλήρωση της κατασκευής του δρόμου και του τοίχου αντιστήριξης άρχισαν να διαφαίνονται οι σοβαρές κακοτεχνίες που είχαν γίνει. Ο δρόμος παρουσίασε ρωγμές και ο τοίχος αντιστήριξης «άνοιξε». Οι Ενάγοντες ανάθεσαν σε ειδικούς τη σχετική μελέτη. Αρχικά στον Βακανά και περί την 6.9.2009 απευθύνθηκαν στο ΕΤΕΚ. Μετά την αποδέσμευση του από τους Ενάγοντες, ο Βακανάς ενεπλάκηκε εκ νέου την 14.4.2009 μετά την διαπίστωση των κακοτεχνιών, με εντολή να ελέγξει τις εργασίες και ετοίμασε έκθεση ημερ. 14.4.2009 (Τεκμ.9). Εξήγησε ότι ο τοίχος αντιστήριξης ήταν αναπόσπαστο μέρος της κατασκευής του δρόμου. Πρώτα έπρεπε να γίνει ο τοίχος και στη συνέχεια να τοποθετηθούν στρώσεις χωμάτων μέχρι το επίπεδο του δρόμου. Ο Βακανάς που είχε εκπονήσει τα σχέδια και τη στατική μελέτη για τον τοίχο αντιστήριξης, διαπίστωσε πως αυτά δεν εφαρμόστηκαν από τον εργολάβο που τον κατασκεύασε. Κατασκευάστηκε μικρό πέδιλο θεμελίωσης του τοίχου, με ελαφρύ οπλισμό και όχι αυτό που ο ίδιος είχε σχεδιάσει και εμφαίνεται στο σχέδιο Σ9 (βλ. Τεκμ.5). Ως αποτέλεσμα ο τοίχος έγειρε κατά 40 εκατ. προς την πλευρά της κατοικίας των Εναγόντων και έχει ρωγμές σε όλο του το μήκος, ενώ το πεζοδρόμιο έχει ανασηκωθεί και είναι όπως τα κύματα. Υποστήριξε ο Βακανάς ότι υπήρξε καθίζηση της ασφάλτου λόγω κακής υποδομής και κακής επιχωμάτωσης με αργυλώδες χώμα (κώνος) που υπήρχε. Το αργυλώδες χώμα θα έπρεπε να απομακρυνθεί και να προστεθούν χαβαροχώματα σε στρώσεις που να βρέχονται και να κυλινδρίζονται. Ο Βακανάς επισκέφθηκε το έργο μια εβδομάδα πριν την παρουσία του στο Δικαστήριο. Ήταν σε πολύ χειρότερη κατάσταση, παρά ένα μήνα πριν όταν είχε ξαναπάει. Το γεγονός ότι δεν διέρχονται από το δρόμο οχήματα έχει βοηθήσει ώστε να μην πέσει ο τοίχος. Με τους κραδασμούς των οχημάτων σίγουρα, ανάφερε, θα είχε πέσει προς την πλευρά της κατοικίας των Εναγόντων. Ο Βακανάς δεν είχε ποτέ επιθεωρήσει το έργο όταν κατασκευαζόταν. Η γνώμη του εδράζεται στις φωτογραφίες που του διέθεσε ο Ενάγοντας 1 και που ο τελευταίος λάμβανε κατά τους χρόνους κατασκευής του έργου και τη σημερινή κατάσταση του δρόμου και του τοίχου αντιστήριξης. Αποδέχτηκε ο Τρύφωνος ότι ο τοίχος αντιστήριξης δεν κατασκευάστηκε σύμφωνα με τα σχέδια και είναι η θέση του πως αυτά δεν μπορούσαν να εφαρμοστούν. Στο Βακανά υποβλήθηκε ότι τα σχέδια του ως προς την κατασκευή του πέδιλου του τοίχου αντιστήριξης δεν μπορούσαν να εφαρμοστούν, γιατί πέτρινος τοίχος που είχαν κατασκευάσει οι Ενάγοντες στην κατοικία τους παρεμπόδιζε αφού δεν υπήρχε αρκετός χώρος. Περιμετρικά της κατοικίας υπάρχει διακοσμητικός πέτρινος τοίχος. Στην πρόσοψη έχει ύψος 1,20 και είναι πέτρα και οι δύο του όψεις. Στις άλλες πλευρές η πέτρα φαίνεται από την εσωτερική πλευρά. Γίνεται αντιληπτό ότι ο περίβολος της κατοικίας είναι πιο χαμηλά από τον περιβάλλοντα χώρο εκτός στην πρόσοψη. Η κατασκευή του πέτρινου τοίχου είχε προηγηθεί της ανέγερσης του τοίχου αντιστήριξης του δρόμου. Εξήγησε ο Βακανάς ότι ο πέτρινος τοίχος που υπάρχει είναι δύο μέτρα μέσα από τη γραμμή ρυμοτομίας και επομένως υφίστατο χώρος για να κατασκευαστεί το πέδιλο. Η Έκθεση του ΕΤΕΚ (Τεκμ.10) έγινε από τον πολιτικό μηχανικό XXXXX Καμιναρά. Ο Καμιναράς δεν παρουσιάστηκε κατά τη δίκη. Ο λόγος είναι γιατί ο Καμιναράς απουσιάζει από την Κύπρο τα τελευταία χρόνια. Η Έκθεση συνιστά την γνώμη του Καμιναρά και είναι αποδεκτή ως εξ ακοής μαρτυρία δυνάμει του άρθρου 24 του περί Απόδειξης Νόμου. Σύμφωνα με το άρθρο 27 του ιδίου Νόμου, κατά την αξιολόγηση τέτοιας μαρτυρίας το Δικαστήριο λαμβάνει υπόψη το σύνολο των περιστάσεων και τις παραμέτρους που εξειδικεύονται στο άρθρο. Στο Δικαστήριο την υποστήριξε ο Ξενοφώντος. Ο Ξενοφώντος μελέτησε την Έκθεση του ΕΤΕΚ και ανέφερε ότι συμφωνεί απόλυτα με τα ευρήματα του Καμιναρά. Έκανε δύο αυτοψίες στο χώρο και έχει διαπιστώσει σημαντική χειροτέρευση της κατάστασης. Εάν συνεχιζόταν η διέλευση βαρέων μηχανημάτων από το δρόμο ίσως ο τοίχος να είχε καταρρεύσει. Αναφέρθηκε και αυτός στο αργιλώδες έδαφος της περιοχής, που με τη μεταβολή της υγρασίας διογκώνεται και συρρικνώνεται με μεγάλες μετακινήσεις οριζόντια και κάθετα και προκαλεί σοβαρές ζημιές. Τα χώματα αυτά έπρεπε να είχαν αντικατασταθεί με κατάλληλα. Επεσήμανε περαιτέρω ότι ενώ το υψόμετρο θεμελίωσης θα έπρεπε να ήταν στο υψόμετρο της αυλής της κατοικίας, ο τοίχος θεμελιώθηκε 1,80 μ. πιο ψηλά. Ο τοίχος που κατασκευάστηκε δεν έχει καμιά σχέση με την εγκριμένη άδεια οικοδομής. Οι προδιαγραφές βάσει της άδειας ήταν σωστές αλλά δεν ακολουθήθηκαν. Περαιτέρω, θα έπρεπε να αφεθούν αρμοί και υδρορροές για να αναπνέει ο τοίχος και να αντεπεξέρχεται στις πιέσεις του νερού. Οι πετρότοιχοι της αυλής της κατοικίας, ανάφερε, δεν φαίνεται να επηρέαζαν την κατασκευή των πεδίλων του τοίχου αντιστήριξης. Λαμβάνοντας υπόψη ότι ο Καμιναράς ενεπλάκηκε μετά τη διεκπεραίωση των εργασιών και προέβηκε σε διαπιστώσεις έχοντας επιθεωρήσει το έργο τελειωμένο, ευκαιρία που είχε και ο Ξενοφώντος σε μεταγενέστερο χρόνο, το Δικαστήριο κρίνει ότι είναι ασφαλέστερο να βασιστεί στο αποτέλεσμα της αξιολόγησης της μαρτυρίας του Ξενοφώντος. Άλλωστε ο τελευταίος ουσιαστικά μετέφερε τις προσωπικές του εκτιμήσεις που συνάδουν με τις εκτιμήσεις του Καμιναρά. Ο Τρύφωνος ανάφερε ότι κατασκεύασε τον τοίχο αντιστήριξης και τον δρόμο χρησιμοποιώντας την πείρα του και ότι πιστεύει ότι έκανε καλά τη δουλειά του. Αναμφίβολα δεν έκανε καλά τη δουλειά του και τα αποτελέσματα ομιλούν αφ' εαυτών. Ο Τρύφωνος δεν περιορίστηκε σε αυτή τη θέση αλλά, κατά τρόπο αντιφατικό επέρριψε ευθύνες στους Ενάγοντες γιατί ο δρόμος δεν κατασκευάστηκε όπως θα έπρεπε να γίνει. Ανάφερε ότι χρειάζονταν υποστηρίγματα λόγω των όμβριων υδάτων που κατέρχονταν από το βουνό αλλά δεν μπορούσε να προβεί στις εργασίες αυτές γιατί οι Ενάγοντες του απέκοψαν τον δρόμο. Δεν είναι αποδεκτό ότι η ισχυριζόμενη παρεμπόδιση από τους Ενάγοντες θα μπορούσε να επηρεάσει τον τρόπο εκτέλεσης των εργασιών, αφού η κατ' ισχυρισμό αποκοπή του δρόμου τοποθετείται σε χρόνο μεταγενέστερο. Ο Ανδρέου, ο μηχανικός αρχιτέκτονας που διόρισε η Εναγόμενη, διαπίστωσε αποκόλληση του πεζοδρομίου από τον τοίχο αντιστήριξης και για την αποκατάσταση της ζημιάς εισηγείται την τοποθέτηση συγκολλητικού υλικού μεταξύ τους για την αποφυγή διάβρωσης του εδάφους και περαιτέρω φθοράς του πεζοδρομίου. Για τον τοίχο αντιστήριξης αναφέρεται σε τριχοειδές ρωγμές τις οποίες χαρακτηρίζει φυσιολογικές και αμελητέες έχοντας υπόψη το μήκος και ύψος του τοίχου και την ποιότητα του υπεδάφους στην περιοχή. Ο Ανδρέου προβαίνει σε συμπέρασμα ότι ο τοίχος αντιστήριξης δεν παρουσιάζει οποιαδήποτε αλλοίωση από την αρχική του κατασκευή και επικαλείται ότι αυτό επιβεβαιώνεται από το γεγονός ότι οι πέτρινοι τοίχοι περίφραξης της κατοικίας των Εναγόντων δεν παρουσιάζουν αλλοίωση ή μετατόπιση. Τα φωτοαντίγραφα των φωτογραφιών που παρουσίασε με την Έκθεση του είναι κακής ποιότητας και δεν προσφέρονται για την εξαγωγή ή επιβεβαίωση οιωνδήποτε συμπερασμάτων. Οι φωτογραφίες που παρουσιάστηκαν από κοινού (Τεκμ.28) απεικονίζουν το έργο σε διάφορα στάδια της κατασκευής του, αλλά και το τελικό αποτέλεσμα. Το ασφαλτικό οδόστρωμα απεικονίζεται σε άθλια κατάσταση αποκολλημένο από το πεζοδρόμιο και με πολλές ρωγμές σε κάποιες από τις οποίες έχουν βλαστήσει χόρτα. Ούτε σε αυτές μπορεί να διαπιστωθεί μετακίνηση του τοίχου αντιστήριξης, όμως η κατάσταση του πέτρινου τοίχου όπως παρουσιάζεται στην φωτογραφία 9 καταδεικνύει πως υπήρξε πίεση στον τοίχο που μετακινήθηκε. Κατά την αντεξέταση του ο Ανδρέου παρουσιάστηκε λιγότερο υποστηρικτικός της υπόθεσης της υπεράσπισης. Αναφερόμενος στο αργιλώδες έδαφος της περιοχής, αναφέρθηκε σε περιπτώσεις όπου χρειάστηκε να αφαιρεθούν μέχρι και δύο μέτρα χώματος και να τοποθετηθούν κράσερα και αμμοχάλικες και να συμπιεστούν προτού κατασκευαστούν τα πέδιλα των δρόμων, σημειώνοντας πως εάν στην προκειμένη περίπτωση δεν είχαν γίνει αυτές οι εργασίες θα υπήρχαν επιπτώσεις στο έργο. Κατέληξε και ανέφερε ότι υπολογίζει ότι η αποκόλληση του πεζοδρομίου από τον τοίχο αντιστήριξης ήταν λόγω της κακής θεμελίωσης τους. Ο Ανδρέου επέμενε ότι τον Μάϊο του 2009 που επισκέφθηκε το χώρο ο δρόμος ήταν χωμάτινος και δεν είχε κατασκευαστεί ούτε το θεμέλιο του, αντίθετα με τη θέση που του υποβλήθηκε ότι ο δρόμος ήταν ασφαλτοστρωμένος. Δεν έχει πραγματοποιήσει μεταγενέστερη επίσκεψη αλλά αναφέρει ότι αν δεν έχουν γίνει οι κατάλληλες εργασίες θα πρέπει να υπάρχουν σοβαρά προβλήματα και στο πεζοδρόμιο και στον τοίχο αντιστήριξης. Εάν ο δρόμος δεν προστατευθεί, ανάφερε, η κατάσταση οπωσδήποτε θα χειροτερεύει. Περαιτέρω, εάν διέρχονταν από αυτόν αυτοκίνητα, με τους τριγμούς θα επηρεαζόταν. Ο Ανδρέου διήλθε τα αρχιτεκτονικά σχέδια του δρόμου και από τις φωτογραφίες που λήφθηκαν από τον Ενάγοντα 1 κατά την κατασκευή και που του υποδείχθηκαν εξέφρασε την θέση ότι τα σχέδια δεν εφαρμόστηκαν σωστά. Το Δικαστήριο αποδέχεται τη μαρτυρία του Βακανά και του Ξενοφώντος. Αμφότεροι έκαμαν θετική εντύπωση στο Δικαστήριο ως μάρτυρες της αλήθειας και οι θέσεις τους ενισχύονται από την αδιάψευστη εικόνα των φωτογραφιών αλλά και τις παραδοχές για πλημμελή εκτέλεση των εργασιών τόσο από τον Ανδρέου όσο και τον ίδιο τον Τρύφωνος. Κατέληξε η ουσία της αντιδικίας να είναι όχι κατά πόσο ο τοίχος αντιστήριξης και ο δρόμος είχαν κατασκευαστεί κατά τον ορθό τρόπο, αλλά το ποιος ευθύνεται για το αποτέλεσμα. Είναι εύρημα του Δικαστηρίου ότι ο τοίχος αντιστήριξης και ο δρόμος δεν κατασκευάστηκαν σύμφωνα με τα εγκριμένα σχέδια και τις εκδοθείσες άδειες. Είναι περαιτέρω εύρημα του Δικαστηρίου ότι ανεξάρτητα με τα πιο πάνω δεν κατασκευάστηκαν κατά τρόπο μαστορικό, αλλά παρουσιάζουν σοβαρά προβλήματα απόρροια των κακοτεχνιών κατά την κατασκευή τους. Η χρήση του δρόμου είναι επικίνδυνη και σε κάθε περίπτωση παράνομη. Υπαίτια για την δημιουργηθείσα κατάσταση είναι έναντι των Εναγόντων η Εναγόμενη που συμβλήθηκε μαζί τους για να κατασκευάσει τον τοίχο αντιστήριξης και τον δρόμο σύμφωνα με τα εγκριμένα σχέδια και τις εκδοθείσες άδειες και κατά τρόπο μαστορικό. Δεν το έπραξε παραβιάζοντας την μεταξύ τους συμφωνία. Στ. Το Αποτέλεσμα του Τερματισμού της Συμφωνίας Μετά την έκθεση Βακανά, την 16.4.2009 οι Ενάγοντες απευθύνθηκαν με επιστολή του δικηγόρου τους προς την Εναγόμενη (Τεκμ.11) και την 16.7.2009 με νέα επιστολή του δικηγόρου τους (Τεκμ.12) τερμάτισαν τη συμφωνία και κάλεσαν την Εναγόμενη να πάψει να χρησιμοποιεί το δρόμο επιφυλάσσοντας τα δικαιώματα τους. Η Εναγόμενη διέρρηξε τη συμφωνία της με τους Ενάγοντες. Επρόκειτο για διάρρηξη ουσιώδους όρου της συμφωνίας που αφορούσε στην ποιότητα της κατασκευής. Ήταν τόσο κακή που ουσιαστικά ο δρόμος, περιλαμβανομένου και του τοίχου αντιστήριξης, δεν ήταν λειτουργικός αλλά επικίνδυνος. Είχε κατασκευαστεί και κατά παράβαση των όρων των σχετικών αδειών και συνεπώς παράνομα. Οι Ενάγοντες ως το αναίτιο μέρος στη συμφωνία είχαν την επιλογή, είτε να εμμένουν στη συμφωνία, είτε να την τερματίσουν. Επέλεξαν να την τερματίσουν. Όταν το αναίτιο μέρος επιλέξει τον τερματισμό της συμφωνίας, αυτή τερματίζεται από το χρονικό σημείο άσκησης του δικαιώματος τερματισμού και όχι αναδρομικά (βλ. Π. Πολυβίου «Το Δίκαιο των Συμβάσεων», 2014, Τόμ. Β, 658). Αυτή είναι η διαφορά του τερματισμού λόγω παράβασης ουσιώδους όρου και του τερματισμού λόγω ψευδούς παράστασης, λάθους ή δόλου. Στην τελευταία περίπτωση η σύμβαση παραμερίζεται και αναδρομικά και η θεραπεία είναι η επαναφορά του αθώου μέρους στην κατάσταση που θα ήταν πριν τη σύναψη της συμφωνίας (βλ. Ε. McKendrick "Contract Law" 2009, 312). Με τον τερματισμό λόγω παράβασης ουσιώδους όρου, τερματίζεται η περαιτέρω εκτέλεση της συμφωνίας, η οποία δεν ακυρώνεται ούτε εξαφανίζεται εξ υπαρχής. Οι μελλοντικές υποχρεώσεις των μερών δεν υφίστανται πλέον, όμως, όπως τέθηκε από το αγγλικό εφετείο στην Photo Production Ltd v. Secuvicov Transport Ltd [1980] AC 827 οι πρωτεύουσες (primary) υποχρεώσεις του μέρους που διέρρηξε τη συμφωνία και δεν εκτελέστηκαν αντικαθίστανται από δευτερεύουσες (secondary) υποχρεώσεις να πληρώσει χρηματική αποζημίωση για τη ζημιά που το αθώο μέρος υπέστηκε συνεπεία της μη εκτέλεσης των πρωτευουσών υποχρεώσεων στο μέλλον. Στην προκειμένη περίπτωση οι Ενάγοντες έχοντας επιλέξει τον τερματισμό δεν μπορούν να επιμένουν στην ειδική εκτέλεση της συμφωνίας, δηλαδή να αναγκαστεί η Εναγόμενη να κατασκευάσει τον τοίχο αντιστήριξης σύμφωνα με τις εκδοθείσες άδειες ως ήταν η υποχρέωση της. Δικαιούνται όμως στη χρηματική ζημιά που έπαθαν λόγω της μη κατασκευής τους σύμφωνα με τις άδειες. Η πιο πάνω διάκριση και η συνέπεια της καθόσον αφορά τις αποζημιώσεις, επιβεβαιώθηκε από το αγγλικό εφετείο στην Howard-Jones v. Tate [2011] EWCA Civ 1330. Ο Ενάγοντας είχε αγοράσει ένα υποστατικό από τον Εναγόμενο που είχε αναλάβει την υποχρέωση να εγκαταστήσει παροχές υπηρεσιών σε αυτό. Δεν το έπραξε στο χρόνο που προνοούσε η συμφωνία, ούτε στον περαιτέρω χρόνο που παραχωρήθηκε με προειδοποιητική επιστολή, οπόταν ο Ενάγοντας τερμάτισε τη συμφωνία. Η πρωτόδικη απόφαση για επιστροφή του τιμήματος αγοράς παραμερίστηκε. Το ορθό μέτρο αποζημιώσεων ήταν η ζημιά που ο Ενάγοντας είχε υποστεί ως αποτέλεσμα της παράβασης, δηλαδή της παράλειψης του Εναγόμενου να εγκαταστήσει παροχές υπηρεσιών στο υποστατικό. Αυτές συνίσταντο στο κόστος που θα είχε ο Ενάγοντας να εγκαταστήσει τις παροχές ο ίδιος πλέον οι ζημιές του από την προκληθείσα καθυστέρηση. Εφόσον η συμφωνία τερματίστηκε η Εναγόμενη και οι Ενάγοντες δεν έχουν υποχρέωση να προχωρήσουν με την εκπλήρωση των υποσχέσεων τους. Η Εναγόμενη δεν υποχρεούται να κατασκευάσει ορθά το δρόμο και τον τοίχο αντιστήριξης διορθώνοντας ή επανακατασκευάζοντας τον σύμφωνα με τις εκδοθείσες άδειες, υποχρεούται όμως να καταβάλει αποζημίωση προς τους Ενάγοντες ώστε οι ίδιοι να το πράξουν. Ζ. Επιδιόρθωση ή Κατεδάφιση και Επανακατασκευή Το Δικαστήριο δεν αποδέχεται τη θέση του Ανδρέου πως οι κακοτεχνίες μπορούν να επιδιορθωθούν με την τοποθέτηση συγκολλητικού υλικού μεταξύ του δρόμου και του πεζοδρομίου. Ο ίδιος παραδέχτηκε ότι η αιτία είναι η κακή θεμελίωση, ενισχύοντας τη θέση του Βακανά ότι το πέδιλο κατασκευάστηκε με ελαφρότερο από τον προβλεπόμενο οπλισμό. Αν ήταν δυνατό να μην γίνονται σωστές θεμελιώσεις και τα προβλήματα να επιλύονται με λιγότερο δαπανηρές επεμβάσεις δεν θα υπήρχε λόγος να κατασκευάζονται τα κατάλληλα θεμέλια. Άλλωστε, όπως μαρτύρησαν ο Βακανάς και ο Ξενοφώντος η κατάσταση χειροτερεύει. Η χρήση δε του δρόμου θα επιδεινώσει την κατάσταση, όπως φαίνεται να παραδέχεται και ο Ανδρέου. Είναι η κρίση του Δικαστηρίου ότι, για δύο λόγους ο κάθε ένας από τους οποίους θα ήταν αρκετός, ο τοίχος αντιστήριξης και ο δρόμος δεν μπορούν να επιδιορθωθούν αλλά θα πρέπει να κατεδαφιστούν και επανακατασκευαστούν. Ο πρώτος λόγος είναι ότι καμιά επιδιόρθωση δεν μπορεί να διαμορφώσει το έργο ώστε να συνάδει με τις εκδοθείσες άδειες. Επομένως θα παραμείνει παράνομο και χωρίς δυνατότητα να χρησιμοποιηθεί. Ο δεύτερος λόγος είναι ότι το έργο δεν είναι λειτουργικό, αλλά επικίνδυνο να καταρρεύσει. Η. Το Κόστος Κατεδάφισης και Επανακατασκευής Ο XXXXX Πολυκάρπου (Μ.Ε.4) είναι εκτιμητής, επιμετρητής ποσοτήτων με πείρα 55 χρόνων, μέλος του ΕΤΕΚ, του Συνδέσμου Επιμετρητών και του Βασιλικού Ινστιτούτου Επιμετρητών του Ηνωμένου Βασιλείου. Επιμέτρησε το κόστος κατεδάφισης του τοίχου αντιστήριξης και του πεζοδρομίου και την επανακατασκευή τους και ετοίμασε γραπτή εκτίμηση ημερ. 21.9.2010 (Τεκμ.15). Η εκτίμηση του Πολυκάρπου δεν αμφισβητήθηκε κατά την αντεξέταση του, που ήταν διευκρινιστική ως προς την εντολή που είχε. Ωστόσο, προβλήθηκε στην αγόρευση του δικηγόρου της Εναγομένης ότι η μαρτυρία του δεν μπορεί να έχει οποιαδήποτε βαρύνουσα αποδεικτική σημασία επειδή ο μάρτυρας δεν έχει προσόντα πολιτικού μηχανικού. Είναι αντιληπτό πως είναι ο πολιτικός μηχανικός που θα καθορίσει ένας τοίχος αντιστήριξης πόσο χοντρός πρέπει να είναι και κάθε πόση απόσταση πρέπει να υπάρχει σίδερο και πόσο χοντρό. Η εργασία του επιμετρητή ποσοτήτων είναι στη βάση των σχεδίων και των προδιαγραφών του πολιτικού μηχανικού να επιμετρήσει πόσα κυβικά μέτρα σκυροδέματος απαιτούνται και πόσες ράβδοι σιδήρου, ο οπλισμός φαίνεται να υπολογίζεται σε κιλά, για να κατασκευαστεί ο τοίχος. Ο Πολυκάρπου δεν υποστήριξε ότι ο ίδιος αποφάσισε τον τρόπο κατασκευής. Είναι πρόδηλο πως έλαβε υπόψη τις προδιαγραφές και επιμέτρησε τις ποσότητες. Εάν η πλευρά της Ενάγουσας επιθυμούσε να προσβάλει ή να αμφισβητήσει οιαδήποτε πτυχή της εργασίας του όφειλε να το κάμει με την επανεξέταση του και την υποβολή των θέσεων της. Το Δικαστήριο αποδέχεται την αναντίλεκτη μαρτυρία του Πολυκάρπου ως ειλικρινή και τον μάρτυρα αξιόπιστο. Το πεδίο στο οποίο μαρτύρησε είναι της ειδικότητας και εμπειρογνωμοσύνης του. Η μακροχρόνια πείρα στο επάγγελμα του επιμετρητή ποσοτήτων και η ειλικρίνεια του μάρτυρα διασφαλίζουν την ορθότητα της εργασίας του, την οποία το Δικαστήριο αισθάνεται ασφάλεια στο να αποδεχτεί. Είναι συνεπώς η κατάληξη του Δικαστηρίου ότι τα κόστη κατεδάφισης και επανακατασκευής του τοίχου αντιστήριξης και του δρόμου ανέρχονται στο ποσό των €59.283 και μαζί με το Φ.Π.Α. στο ποσό των €68.175,45. Οι Ενάγοντες δικαιούνται περαιτέρω στα ποσά που ευλόγως κατέβαλαν προς το ΕΤΕΚ €3.128 (Τεκμ.23) και €200 προς τον Πολυκάρπου (Τεκμ.24) για τις αναγκαίες μελέτες. Θ. Η Ανταπαίτηση Η Εναγόμενη αγόρασε το τεμάχιο 5X4 από κάποιο XXXXX Παπασάββα με αγοραπωλητήριο έγγραφο ημερ. 10.10.2006 για ΛΚ 340.000, που κατατέθηκε στο Κτηματολόγιο την 12.10.2006 (Τεκμ.37). Με τη δήλωση μεταβίβασης Π2642/2007 την 18.5.2007 μεταβιβάστηκε στην Εναγόμενη και αυθημερόν δηλώθηκε η υποθήκη Υ 5416/2007 με ενυπόθηκο δανειστή την Alpha Bank Cyprus Ltd. Για την ανάπτυξη του τεμαχίου 534 με την ανέγερση 14 κατοικιών, είχε εκδοθεί την 13.6.2008 Πολεοδομική Άδεια (Τεκμ.34). Το σχετικό παράρτημα όπου αναφέρονται οι προϋποθέσεις δεν παρουσιάστηκε. Την 17.12.2009 εκδόθηκε η σχετική Άδεια Οικοδομής (Τεκμ.33). Οι όροι που καταγράφονται στο αναφερόμενο Παράρτημα Α΄ δεν παρουσιάστηκαν. Η βάση της Ανταπαίτησης είναι πως η Εναγόμενη εμποδίστηκε από τους Ενάγοντες στο να προχωρήσει στην ανάπτυξη του τεμαχίου και παρουσιάζει τις ανταξιούμενες αποζημιώσεις ως ζημιές που υπέστηκε ως αποτέλεσμα και στις οποίες δικαιούται. Ο Τρύφωνος παρουσίασε δύο αγοραπωλητήρια έγγραφα για την πώληση των κατοικιών αρ. 5 και 10 για €180.000 και €210.000 αντίστοιχα (Τεκμ.35 και 36). Η XXXXX Παπαγιώργη (Μ.Υ.3), που εργάζεται στο Επαρχιακό Κτηματολογικό Γραφείο Λεμεσού, στον Κλάδο Αναγκαστικών Πωλήσεων και Επιβαρύνσεων, μαρτύρησε ότι τα δύο αγοραπωλητήρια κατατέθηκαν στο Κτηματολόγιο την 14.1.2011, ΠΩΕ 43/2011 και 20.1.2011, ΠΩΕ 73/2011 αντίστοιχα (Τεκμ.38 και 39), όμως, αμφότερα αποσύρθηκαν την 22.12.2011. Ενώ στη γραπτή του δήλωση, ο Τρύφωνος κατά τρόπο σαφή αφήνει να νοηθεί ότι το δάνειο από την Alpha που αφορούσε ποσό €820.000 έγινε για σκοπούς ανέγερσης του συγκροτήματος των 14 κατοικιών, διά ζώσης ανάφερε πως το δάνειο χρησιμοποιήθηκε και για την εξόφληση της αγοράς του τεμαχίου 534. Δεν ήταν σε θέση να αναφέρει ποιο μέρος του δανείου χρησιμοποιήθηκε για την αγορά του τεμαχίου. Ο XXXXX Καλλονάς (Μ.Υ.4) (γραπτή δήλωση - Τεκμ.40) είναι ορκωτός λογιστής και από το 2000 εργάζεται στο ελεγκτικό γραφείο Γ. Ιακώβου & Σία Λτδ. Η Εναγόμενη είναι πελάτης τους. Ο Καλλονάς αναφέρθηκε στην δανειοδότηση της Εναγόμενης από την Τράπεζα Alpha αναφερόμενος σε ποσό των €770.000. Περίπου €410.000 πληρώθηκαν προς εξόφληση του τιμήματος αγοράς του τεμ.534 και τα υπόλοιπα ήταν για την ανάπτυξη του. Το χρεωστικό υπόλοιπο του δανείου ανήλθε στα €1.100.000 και λόγω της παράλειψης της Εναγομένης να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις της η Τράπεζα διόρισε διαχειριστή της. Η χρήση οικοδομής, στην προκειμένη περίπτωση του τοίχου αντιστήριξης που είναι αναπόσπαστο μέρος του δρόμου, για τον οποίο δεν εκδόθηκε και δεν θα μπορούσε να εκδοθεί πιστοποιητικό τελικής έγκρισης λόγο έκδηλης παρανομίας, δεν ήταν δυνατή. Επομένως, ανεξάρτητα από τις όποιες ενέργειες των Εναγόντων για να εμποδίσουν την χρήση του δρόμου, η Εναγόμενη δεν νομιμοποιείτο στην χρήση του και δεν μπορεί να διατηρεί αξίωση για κάτι που και αν εμποδίστηκε να κάνει θα ήταν παράνομο. Σε κάθε όμως περίπτωση η διέλευση από τον δρόμο και η χρήση του από την Εναγόμενη απαγορεύτηκε με το ενδιάμεσο διάταγμα που εκδόθηκε την 29.10.2010 και κατέστηκε απόλυτο με την Ενδιάμεση Απόφαση, ημερ. 31.3.2011. Οιαδήποτε αξίωση της Εναγόμενη για την περίοδο που το διάταγμα ήταν σε ισχύ θα μπορούσε να εδράζεται μόνο επί των διατάξεων του άρθρου 32

(3)των περί Δικαστηρίων Νόμων και νοουμένου ότι θα φαινόταν ότι η έκδοση του βασίστηκε σε ανεπαρκείς λόγους ή η αξίωση των Εναγόντων αποτύχανε. Η επιτυχία της αξίωσης και η διαπίστωση ότι η Εναγόμενη διέρρηξε την μεταξύ των μερών συμφωνία κατασκευάζοντας το δρόμο και τον τοίχο αντιστήριξης κακότεχνα και κατά παράβαση των όρων της σχετικής Πολεοδομικής και Οικοδομικής άδειας και ότι οι Ενάγοντες νομιμοποιούνταν στον τερματισμό της συμφωνίας, σφραγίζει την τύχη της Ανταπαίτησης η οποία και απορρίπτεται. Το Δικαστήριο επιθυμεί, ωστόσο, να προβεί σε κάποιες διαπιστώσεις όσον αφορά τις προβαλλόμενες ανταξιώσεις. Οι αποζημιώσεις που αφορούν το δάνειο από την Alpha και οι χρεωστικοί τόκοι που έχουν επιβληθεί δεν θα μπορούσε να ήταν ανακτήσιμες. Το δάνειο, που μεγάλο μέρος του χρησιμοποιήθηκε για την αγορά του τεμαχίου 5X4 δεν είναι το μέτρο της αποζημίωσης. Ο καθορισμός της πραγματικής οικονομικής βλάβης, εάν φαινόταν ότι οι Ενάγοντες παράνομα παρεμπόδισαν την εκτέλεση του έργου της ανάπτυξης του τεμαχίου 5X4 με την ανέγερση 14 κατοικιών ή παράνομη τερμάτισαν τη συμφωνία, θα απαιτούσε εξειδικευμένους υπολογισμούς με τα κόστη για το έργο, τις τιμές πώλησης και τα συνακόλουθα κέρδη για την Εναγόμενη. Ούτε και τα ποσά των δύο αγοραπωλητηρίων θα μπορούσε να είναι ανακτήσιμα, αλλά ενδεχομένως το κέρδος που η Εναγόμενη θα αποκόμιζε από την κάθε πώληση. Ούτε η ανταξιούμενη ζημιά των €53.000 υποστηρίχτηκε με ικανοποιητική μαρτυρία, με τον Τρύφωνος να περιορίζεται στην απλή αναφορά στο ποσό χωρίς οτιδήποτε άλλο. Ι. Η Κλίμακα των Εξόδων Η αγωγή καταχωρίστηκε στην κλίμακα €100.000 - €500.

1. Οι αξιούμενες αποζημιώσεις είναι €71.503,45 πλέον νόμιμο τόκο, αξιώνεται όμως και διάταγμα που να απαγορεύει στην Εναγόμενη να διέρχεται από το δρόμο. Περιλάμβανε δηλαδή η αξίωση επέμβαση σε ακίνητη ιδιοκτησία. η αξία της οποίας καθορίζει σε τέτοιες περιπτώσεις την κλίμακα της αγωγής (Δ.2, θ.10 των Θεσμών Πολιτικής Δικονομίας). Αναφέρεται στην αξίωση πως η αγοραία αξία του ακινήτου των Εναγομένων ήταν €450.
2. Είναι, ωστόσο, αμφίβολο αν η αξία του μέρους όπου γινόταν η επέμβαση ήταν τέτοια που να εντάσσει την αγωγή σε αυτή την κλίμακα. Τουλάχιστον κάτι τέτοιο δεν έχει αποδειχθεί. Κρίνεται ότι έξοδα είναι ορθό και δίκαιο να επιδικαστούν στην κλίμακα €50.000 - €100.
3. Τούτο όμως μέχρι την 27.1.2012, γιατί στη συνέχεια η κλίμακα αυξήθηκε με την καταχώρηση της Ανταπαίτησης σε €500.000 - €2.000.
4. Κ. Η Κατάληξη Ως εκ των ανωτέρω, στην Απαίτηση εκδίδεται απόφαση υπέρ των Εναγόντων και εναντίον της Εναγομένης για το ποσό των €71.503,45 με νόμιμο τόκο και έξοδα όπως θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή στην κλίμακα του επιδικασθέντος ποσού (κλίμακα €50.000 - €100.000) και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο. Περαιτέρω εκδίδεται διάταγμα που να απαγορεύει στην Εναγόμενη να διέρχεται, να χρησιμοποιεί ή να επεμβαίνει σε οποιοδήποτε μέρος του ακινήτου των Εναγόντων, με κτηματικά στοιχεία τεμάχιο 6X7, του Φ/Σχ. LIV/31 στην τοποθεσία Παρόλλας του χωριού Παρεκκλησιά της Επαρχίας Λεμεσού. Η Ανταπαίτηση απορρίπτεται με έξοδα υπέρ των Εναγόντων και εναντίον της Εναγομένης όπως θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή στην κλίμακα της Ανταπαίτησης (κλίμακα €500.000 - €2.000.000) και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο. Εφόσον Απαίτηση και Ανταπαίτηση συνεκδικάστηκαν, για τις δικασίμους και άλλες εμφανίσεις που αφορούσαν τόσο την Απαίτηση όσο και την Ανταπαίτηση, μετά την 27.1.2012, οι Ενάγοντες θα δικαιούνται σε ένα σετ εξόδων στην υψηλότερη κλίμακα. (Υπ.) ............ Χ. Μαλαχτός, Π.Ε.Δ. Πιστό Αντίγραφο, Πρωτοκολλητής /ΞΠ Subject: Civil / Other Actions / Final Αναφορά: Διάρρηξη σύμβασης / τερματισμός / αποζημιώσεις. cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο