← Κύπρος

ΚΗΠΟΥΡΑ ν. ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, Αρ. Αγωγής: 1588/2011, 28/9/2018

ΚΗΠΟΥΡΑ ν. ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, Αρ. Αγωγής: 1588/2011, 28/9/2018 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEM:2018:A384 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΜΕΣΟΥ Ενώπιον: Στ. Τσιβιτανίδου-Κίζη, Α.Ε.Δ. Αρ. Αγωγής: 1588/2011 Μεταξύ: XXXXX ΚΗΠΟΥΡΑ Ενάγοντα -και- ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ Εναγομένου Ημερομηνία: 28 Σεπτεμβρίου, 2018. Εμφανίσεις: Για τον Ενάγοντα: κα Άντρη Χατζηχαραλάμπους για ΑΝΔΡΕΑΣ ΣΟΦΟΚΛΕΟΥΣ ΚΑΙ ΣΙΑ Για τον Εναγόμενο: κα Μαρία Αλεξάνδρου, Ανώτερη Δικηγόρος της Δημοκρατίας, για Γενικό Εισαγγελέα Α Π Ο Φ Α Σ Η Στις 22.3.2009, διεξήχθη ποδοσφαιρικός αγώνας μεταξύ των ομάδων ΑΠΟΕΛ-ΑΕΛ στο Τσίρειο Στάδιο Λεμεσού. Ο αγώνας αστυνομεύετο από μέλη της αστυνομίας. Μετά τη λήξη του αγώνα σημειώθηκαν επεισόδια μεταξύ των οπαδών των δύο ομάδων, οι οποίοι διασκορπίστηκαν σε πολλά σημεία μακριά από τον περιμετρικό χώρο του Τσιρείου Σταδίου. Τρεις ομάδες οπαδών της ΑΕΛ, από μεγάλο αριθμό ατόμων η κάθε μία, συγκεντρώθηκαν σε τρία σημεία της περιοχής του Τσιρείου Σταδίου (οδός Στέλιου Κυριακίδη, κυκλικός κόμβος Αγίας Φυλάξεως και νότια του νοσοκομείου «ΑΧΙΛΛΕΙΟΝ»), με σκοπό να επιτεθούν σε οπαδούς του ΑΠΟΕΛ που θα αναχωρούσαν για την Λευκωσία. Ομάδα αστυνομικών, αποτελούμενη από 13 μέλη, μεταξύ αυτών και ο ενάγοντας, τα οποία έφεραν αντιοχλαγωγική εξάρτηση (ρόπαλο, ασπίδα, αντιασφυξιογόνα μάσκα, κράνος), έλαβε οδηγίες από τον επικεφαλής αξιωματικό όπως μεταβεί στον κυκλικό κόμβο Αγίας Φυλάξεως προς αποτροπή επεισοδίων. Με την εμφάνιση των αστυνομικών στο μέρος, οι οπαδοί της ΑΕΛ (περίπου 100 άτομα) εφοδιασμένοι με ξύλα, ρόπαλα, πέτρες και βόμβες μολότοφ, άρχισαν να επιτίθενται εναντίον των αστυνομικών, να τους πετροβολούν και να ρίχνουν τις μολότοφ. Ο ενάγοντας, ο οποίος φορούσε μεν το κράνος του αλλά είχε ανασηκωμένη την διόπτρα («την ζελατίνα» ή visor του κράνους), τραυματίστηκε σοβαρά από πέτρα που δέχθηκε στην μύτη (υπέστη, μεταξύ άλλων, συντριπτικό κάταγμα των ρινικών οστών και του διαφράγματος). Τα γεγονότα έτσι όπως εξελίχθηκαν δεν αμφισβητούνται. Όπως δεν αμφισβητούνται και οι σοβαροί τραυματισμοί του ενάγοντα. Προς τούτο καταχωρίσθηκε από κοινού κείμενο παραδεκτών γεγονότων και έγγραφα, κυρίως ιατρικά πιστοποιητικά (Τεκμήρια 3, 4 και 5), συμφωνήθηκε δε πως οι ειδικές ζημιές του ενάγοντα επί πλήρους ευθύνης, ανέρχονται στο ποσό των €18.400,=. Ό,τι αμφισβητείται είναι το ποιος ευθύνεται για τις σωματικές βλάβες και τις υλικές ζημιές που υπέστη ο ενάγοντας. Ο ενάγοντας επιρρίπτει την ευθύνη για τα διαδραματισθέντα στη Δημοκρατία. Είναι η θέση του, σύμφωνα με τους δικογραφημένους στην Έκθεση Απαίτησης ισχυρισμούς, μεταξύ άλλων, πως η Αστυνομική Δύναμη Κύπρου, παρέλειψε να τον εφοδιάσει με τον κατάλληλο εξοπλισμό, με αποτέλεσμα να είναι «ευάλωτος και/ή ανίκανος να προστατεύσει αποτελεσματικά τον εαυτό του». Ειδικότερα διατείνεται πως η ορατότητα του είχε περιοριστεί σε πολύ μεγάλο βαθμό, λόγω του ότι η διόπτρα (το «διαφανές γυαλί» ή «visor») του κράνους που φορούσε, θόλωσε λόγω ελαττωματικότητας και/ή κακής ποιότητας, γι΄ αυτό αναγκάστηκε να την «ανοίξει για να μπορέσει να συνειδητοποιήσει πού βρισκόταν» και εκείνη τη στιγμή δέχτηκε την πέτρα στη μύτη του. Σε σχέση με την «ελαττωματικότητα και/ή κακή ποιότητα» του κράνους, ισχυρίζεται πως η διόπτρα ήταν φθαρμένη λόγω «κακής ποιότητας και/ή μη σωστής συντήρησης της». Διατείνεται περαιτέρω πως η Αστυνομική Δύναμη απέτυχε να διατηρεί ασφαλές και/ή ικανοποιητικό σύστημα ελέγχου των φιλάθλων και/ή των οπαδών των δύο ομάδων. Είναι η θέση του καταληκτικά πως η Αστυνομική Δύναμη ενήργησε εν προκειμένω «αμελώς και/ή απρόσεκτα». Η Κυπριακή Δημοκρατία διά του Γενικού Εισαγγελέα (εναγόμενος) αρνείται ότι η ίδια υπήρξε αμελής ή ότι παρέβηκε τα καθήκοντα της. Σύμφωνα με ό,τι προβάλλεται στην Έκθεση Υπεράσπισης, η Αστυνομική Δύναμη Κύπρου έλαβε όλες τις αναγκαίες και/ή λογικές υπό τις περιστάσεις προφυλάξεις για την ασφάλεια τόσο του ενάγοντα όσο και των άλλων μελών της αστυνομίας που «βρίσκονταν στον εν λόγω χώρο και/ή εργάζονταν εκεί» και είχε εφαρμόσει στον καλύτερο δυνατό βαθμό ασφαλή πλαίσια εργασίας και/ή ασφαλές σύστημα εργασίας. Είναι η θέση της Δημοκρατίας πως ο ενάγοντας γνώριζε και/ή όφειλε να γνωρίζει τόσο για «τον τρόπο εκτέλεσης της συγκεκριμένης εργασίας όσο και για τις προφυλάξεις και/ή ενέργειες που έπρεπε να ληφθούν για την αποφυγή οποιουδήποτε κινδύνου τραυματισμού είτε του ιδίου είτε των άλλων προσώπων που ευρίσκονταν στον χώρο». Διατείνεται πως ο ενάγοντας έτυχε σχετικής εκπαίδευσης για θέματα βίας στα γήπεδα όπως και για τον τρόπο χρήσης του εξοπλισμού (ρόπαλο, ασπίδα, κράνος, αντισφυξιογόνα μάσκα), τόσο στην Αστυνομική Ακαδημία Κύπρου (Α.Α.Κ.) όσο και στην ΜΜΑΔ, από το 1999-2002, είχε δε «οριστεί καθήκον» σε αρκετούς ποδοσφαιρικούς αγώνες και είχε την κατάλληλη και απαιτούμενη εμπειρία στην αστυνόμευση τους. Για τον συγκεκριμένο αγώνα «επεξηγήθηκε» σ΄ όλους τους αστυνομικούς («ορίστηκαν για καθήκον» 393 μέλη της αστυνομίας, περιλαμβανομένου του ενάγοντα) η κρισιμότητα του καθώς και το ενδεχόμενο πρόκλησης επεισοδίων από τους οπαδούς των δύο ομάδων. Ζητήθηκε δε από όλα τα μέλη της αστυνομίας να «επιδείξουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον στο καθήκον που είχαν να επιτελέσουν». Για την χρήση του κράνους, οι οδηγίες που «δίνονται κατά κανόνα» είναι πως σε περιπτώσεις οχλαγωγίας και επεισοδίων, η διόπτρα πρέπει να παραμένει κλειστή. Ανοικτή μπορεί να παραμένει σε «περίπτωση διακίνησης όταν δεν υπάρχει κίνδυνος». Ο ενάγοντας με την ενέργεια του να ανοίξει την διόπτρα του κράνους, παρέβηκε ρητές οδηγίες του εναγομένου και/ή των αντιπροσώπων του. Καταληκτικά, η Δημοκρατία ισχυρίζεται πως ο ενάγοντας είχε αποκλειστική και/ή συντρέχουσα αμέλεια για το συμβάν και τις συνέπειες τούτου. Κατά την ακροαματική διαδικασία, κατέθεσαν από πλευράς ενάγοντα ο ίδιος (ΜΕ1), ο Α/Αστ. XXX3 XXXXX Αριστείδου (ΜΕ2), ο Αστ. XXX7 XXXXX Σωφρονίου (ΜΕ3) και ο Δρ XXXXX Frener (ME4). Για την πλευρά του εναγομένου κατέθεσαν ο Υπαστυνόμος XXXXX Βασιλείου (ΜΥ1), ο XXXXX Ιακωβίδης (ΜΥ2), η Λοχίας XX8 XXXXX Στυλιανού (ΜΥ3), ο Αστυνόμος Α΄ XXXXX Νίκου (ΜΥ4) και ο XXXXX Κεντώνης (ΜΥ5). Ο ενάγοντας XXXXX Κηπούρας (ΜΕ1) περιέγραψε τα γεγονότα όπως εξελίχθηκαν, ως εξής: Η ομάδα του, αποτελούμενη από 11 αστυνομικούς (περιλαμβανομένου του ιδίου) και με επικεφαλής τον Υπαστυνόμο Βασιλείου, έλαβαν οδηγίες όπως παραταχθούν αρχικά στην δυτική κερκίδα του Τσιρείου Σταδίου ώστε να επιτηρούν την ομαλή είσοδο των φιλάθλων του ΑΠΟΕΛ. Ο ίδιος όπως και οι άλλοι αστυνομικοί, έφεραν την αντιοχλαγωγική εξάρτηση (ασπίδα, ρόπαλο, αντισφυξιογόνα μάσκα και κράνος). Μετέβηκαν εκεί γύρω στις 4:00μ.μ. που άρχιζε ο αγώνας. Παρέμειναν μέχρι τις 5:00μ.μ. Στη συνέχεια έλαβαν διαταγή όπως μεταβούν κάτω από την υπόγεια διάβαση παρά την εκκλησία Αγίου Αρσενίου (οι πληροφορίες έλεγαν πως εκεί έκρυψαν οι χούλιγκαν τις βόμβες μολότοφ). Με την λήξη του αγώνα ήταν σε εξέλιξη επεισόδια στην νότια πλευρά του σταδίου (Θύρα 3), από οργανωμένους οπαδούς της ΑΕΛ. Εκεί μαζεύτηκαν αστυνομικοί και η ομάδα της ΜΜΑΔ. Οι οργανωμένοι οπαδοί έριχναν πέτρες και τις μολότοφ. Έγινε χρήση δακρυγόνων από τους αστυνομικούς. Οι πρώτοι μετέβησαν στη συνέχεια, μαζικά, στον κυκλικό κόμβο Αγίας Φυλάξεως και πετροβολούσαν τα διερχόμενα αυτοκίνητα με κατεύθυνση την Λευκωσία. Η ομάδα του έλαβε οδηγίες να μεταβεί στον κυκλικό κόμβο. Άρχισε να βρέχει και φόρεσε το αδιάβροχο του. Όταν οι αστυνομικοί κόντεψαν στον κόμβο, οι χούλιγκαν άρχισαν να τους πετροβολούν και να ρίχνουν τις μολότοφ. Οι χούλιγκαν τους «ταμπούρωσαν» σ΄ ένα μικρό χώρο δίπλα από την κεντρική είσοδο του νοσοκομείου ΑΧΙΛΛΕΙΟΝ. Οι αστυνομικοί είχαν την ασπίδα μπροστά τους, φορούσαν τα κράνη τους και κρατούσαν το ρόπαλο και την αντιασφυξιογόνα μάσκα. Δέχονταν πέτρες από παντού. Οι οπαδοί, περίπου 100 άτομα, τους «κόντεψαν πολύ απειλητικά». Ο επικεφαλής αξιωματικός διέταξε έφοδο. Οι οπαδοί οπισθοχώρησαν αλλά συνέχισαν να ρίχνουν πέτρες, ξύλα, άλλα αντικείμενα, τις μολότοφ. Έγινε χρήση δακρυγόνων από τους αστυνομικούς. Οι πέτρες, τα αντικείμενα, οι μολότοφ, συνέχισαν να πέφτουν. Μαζί με τα δακρυγόνα, έκαναν την ατμόσφαιρα αποπνικτική. Το δε τοπίο ομιχλώδες. Ο επικεφαλής αξιωματικός διέταξε ξανά έφοδο. Οι πέτρες που έπεφταν, η βροχή, η αποπνικτική ατμόσφαιρα, οι λάσπες στην διόπτρα του κράνους, τα φώτα των αυτοκινήτων, συνέτειναν ώστε να «βρεθεί χαμένος στον αυτοκινητόδρομο». Δεν ήξερε πού βρισκόταν. Είχε στρες και άγχος. Έψαχνε την ομάδα του. Το «διαφανές» μέρος του κράνους («ζελατίνα») «θόλωσε». Γι΄αυτό «έκαμε λίγο πάνω, ελάχιστα το κράνος του», ώστε να δει πού βρισκόταν η υπόλοιπη ομάδα. Εκείνη την στιγμή, χωρίς να αντιληφθεί οτιδήποτε, δέχτηκε την πέτρα στο πρόσωπο. Μεταφέρθηκε αναίσθητος, από τρίτα πρόσωπα, εντός του νοσοκομείου. Το κράνος που παρέλαβε την συγκεκριμένη ημέρα (χρώματος άσπρου) ήταν σε καλή και λειτουργήσιμη κατάσταση, δηλαδή ήταν στο σωστό μέγεθος (εφάρμοζε στο κεφάλι του), φαινόταν όμως πολυχρησιμοποιημένο και είχε εμφανή γδαρσίματα στην διόπτρα («ζελατίνα»). Ερωτηθείς κατά πόσον είχε εκπαιδευτεί για αντιμετώπιση οχλαγωγιών, κατέθεσε πως η μόνη εκπαίδευση που είχε, ήταν κατά την περίοδο των τριών χρόνων που βρισκόταν υπό δοκιμασία. Όταν μονιμοποιήθηκε (εντάχθηκε στην Αστυνομική Δύναμη στις 6.12.1999) τοποθετήθηκε στην Λιμενική και Ναυτική Αστυνομία όπου υπηρετεί μέχρι σήμερα. Έκτοτε δεν έτυχε καμιάς εκπαίδευσης. Κατέθεσε επίσης πως κάποιο χρόνο μετά τα συμβάντα (όταν εξήλθε από το νοσοκομείο) πήγε στην αποθήκη της Αστυνομικής Διεύθυνσης Λεμεσού (Α.Δ.Ε.) και ζήτησε από τον αποθηκάριο (XXXXX Ιακωβίδη) να του υποδείξει «ποιο κράνος φορούσε». Ο τελευταίος του υπέδειξε ένα κράνος το οποίο, όπως του είπε, ήταν «γεμάτο αίματα, το αποσυναρμολόγησε και το καθάρισε». Ο ίδιος είδε «τα νούμερα» του κατασκευαστή στο εσωτερικό μέρος του κράνους και τα φωτογράφισε (Τεκμήριο 2). Το μοντέλο του κράνους που φορούσε ήταν Argus 017T. Όταν εκαλούντο σε «υπηρεσία» (operation) μετέβαιναν στο μέρος με αστυνομικά οχήματα ή με λεωφορεία των 12 ή 15 ατόμων. Τον εξοπλισμό τον έβαζαν πίσω στα αυτοκίνητα. Πολλές φορές επειδή δεν υπήρχε χώρος, «εσφήνωναν» τα κράνη στο αυτοκίνητο. Εξ΄ όσων πληροφορήθηκε από τους συναδέλφους του, μετά τον τραυματισμό του η Αστυνομική Δύναμη προμηθεύτηκε καινούργια κράνη, χρώματος μπλε (κατά τον χρόνο του συμβάντος τα κράνη ήταν χρώματος άσπρου), οι δε αστυνομικοί έτυχαν «κάποιας εκπαίδευσης». Ο Α/αστ. XXX3 XXXXX Αριστείδου (ΜΕ2) υπηρετών κατά τον ουσιώδη χρόνο στον Σταθμό Επισκοπής, κατέθεσε πως στον αγώνα ΑΕΛ-ΑΠΟΕΛ στις 22.3.2009 είχε οριστεί καθήκον και ο ίδιος. Ήταν στην ίδια ομάδα με τον Ενάγοντα. Το 2009 οι αστυνομικοί δεν είχαν τον δικό τους «ατομικό» εξοπλισμό (κράνος, ασπίδα, ρόπαλο και αντιασφυξιογόνα μάσκα). Το κράνος το δοκίμαζαν και αν αυτό «τους έκαμνε» (εφάρμοζε) στο κεφάλι, το έπαιρναν. Το κράνος που ο ίδιος παρέλαβε στις 22.3.2009, ήταν χρώματος άσπρου, πολύ χρησιμοποιημένο, είχε γδαρσίματα τόσο στο πάνω μέρος (κέλυφος) όσο και στην διόπτρα αλλά ήταν σε «λειτουργήσιμη κατάσταση» δηλαδή εφάρμοζε στο κεφάλι του. Τον συγκεκριμένο χρόνο

(2009), ο εξοπλισμός μεταφερόταν τοποθετημένος στο πίσω μέρος των αστυνομικών οχημάτων που τους μετέφεραν στον χώρο που «ορίζοντο καθήκον». Από το 2011 ο κάθε αστυνομικός «χρεώνεται» τον δικό του ατομικό εξοπλισμό, για τον οποίο είναι και αποκλειστικά υπεύθυνος για την συντήρηση του. Το κράνος που παρέλαβε ο ίδιος το 2011 είναι «νέου τύπου», χρώματος μπλε. Στα άσπρα κράνη, η διόπτρα ήταν με «μονό γυαλί», ενώ στα καινούργια, «μπλε χρώματος», είναι με «διπλό γυαλί», το δε κράνος «εφαρμόζει» καλύτερα. Και ο ίδιος έτυχε εκπαίδευσης στην Α.Α.Κ., μόνο κατά την διάρκεια που τελούσε υπό δοκιμασία. Όσον αφορά τα γεγονότα που διαδραματίστηκαν μετά την λήξη του αγώνα έξω από το ΑΧΙΛΛΕΙΟΝ νοσοκομείο, επιβεβαίωσε τα όσα ο ενάγοντας κατέθεσε. Και ο ίδιος αναγκάστηκε να «κάμει λίγο πάνω» την διόπτρα του κράνους του. Λόγω της υγρασίας (ο καιρός ήταν ελαφρώς βροχερός), του σκότους, της λάσπης, ήταν δύσκολο να βλέπει έχοντας κλειστή την διόπτρα. Και ο Αστ. XXX7 XXXXX Σωφρονίου (ΜΕ3), υπηρετών κατά τον ουσιώδη χρόνο στον σταθμό Πλατρών, είχε οριστεί καθήκον στον ίδιο αγώνα. Η μαρτυρία του συνέπλεε με την μαρτυρία του Ενάγοντα και του ΜΕ2, τόσο σε σχέση με τα επεισόδια όπως αυτά είχαν εξελιχθεί έξω από το ΑΧΙΛΛΕΙΟΝ νοσοκομείο, όσο και για τα θέματα εκπαίδευσης που έτυχαν για αντιμετώπιση οχλαγωγιών καθώς και για την κατάσταση του εξοπλισμού που έλαβαν την συγκεκριμένη ημέρα. Και το δικό του κράνος που παρέλαβε την συγκεκριμένη ημέρα ήταν πολυχρησιμοποιημένο με γδαρσίματα στο μπροστινό μέρος της «ζελατίνας». Όπως κατέθεσε, έχοντας την διόπτρα του κράνους κλειστή, δυσκολευόταν «να δει». Λόγω του καιρού (ήταν βροχερός), της λάσπης που έμενε από τον πετροβολισμό που εδέχοντο και της ανάσας του, η διόπτρα «θόλωνε» και η ορατότητα μέσω αυτής δεν ήταν καλή. Γι΄ αυτό την είχε «μισάνοικτη» (περίπου 45°) ώστε να βλέπει «πού περπατούσε». Κάποιες φορές αναγκαζόταν να σηκώνει το κεφάλι του ψηλά για «να βλέπει πού πηγαίνει». Ήταν αδύνατο, τόσο για τον ίδιο όσο και για τους υπόλοιπους αστυνομικούς να σκουπίσουν την διόπτρα, αφού τα χέρια τους δεν ήταν ελεύθερα. Στο ένα κρατούσαν την ασπίδα και στο άλλο, το ρόπαλο. Οι στολές που χρησιμοποιούν πλέον οι αστυνομικοί σε ανάλογες περιπτώσεις (αυτοί που ορίζονται για την αντιμετώπιση οχλαγωγιών) είναι «του καθενός στα μέτρα τους» (ατομικές), ονομάζονται «armatilo» και καλύπτουν από «τα δάκτυλα των ποδιών μέχρι την τελευταία τρίχα της κεφαλής». Ο ίδιος συνεχίζει να «πηγαίνει σε καθήκοντα ποδοσφαίρου». Τα μπλε κράνη που χρησιμοποιούν σήμερα είναι ανώτερης ποιότητας (η διόπτρα τους δεν θολώνει) από τα κράνη χρώματος άσπρου που χρησιμοποιούσαν το 2009. Τα τελευταία είχαν εμφανείς φθορές λόγω του ότι είχαν χρησιμοποιηθεί πολύ. O Δρ XXXXX Frener (ME4), διπλωματούχος μηχανολόγος-μηχανικός, επικεφαλής της Επιτροπής του Ειδικού Πεδίου Προστασίας της Κεφαλής του Τμήματος Προσωπικής Προστασίας της Γερμανικής Νομικής Ασφάλισης Ατυχημάτων από το 2008 και επικεφαλής της αρμόδιας Επιτροπής για την κατάρτιση Κανονισμών της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε σχέση με την προστασία της κεφαλής, κλήθηκε ως ειδικός για θέματα κρανών. Ετοίμασε σχετική Έκθεση/Εμπειρογνωμοσύνη Τεκμήριο 8 (η μετάφραση της στην Ελληνική Γλώσσα, κατατέθηκε ως Τεκμήριο 9), στην οποία ενσωματώθηκαν οι σχετικοί Ευρωπαϊκοί Κανονισμοί. Ο Κανονισμός 89/686/ΕWG (Οδηγία του Συμβουλίου της 21ης Δεκεμβρίου 1989, για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με τα μέσα ατομικής προστασίας) και ο Κανονισμός 89/656/EWG (Οδηγία του Συμβουλίου της 30ης Νοεμβρίου του 1989, σχετικά με τις ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας για την χρήση από τους εργαζόμενους, εξοπλισμών ατομικής προστασίας κατά την εργασία). Ενσωματώθηκαν επίσης στην Έκθεση και σχετικά Πιστοποιητικά σε σχέση με το μοντέλο Argus 017T καθώς επίσης και ο οδηγός χρήσης (User Manual) του εν λόγω μοντέλου. Όπως ανέφερε, σε χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, για την κατασκευή και την προμήθεια των αστυνομικών κρανών και των εξαρτημάτων τους, υπάρχουν εθνικοί κανονισμοί. Στην Αγγλία είναι οι Product Approval Specifications, PAS, τα BSI (British Standard Inst.). Στα PSA έγγραφα αναφέρονται οι PAS Κανονισμοί 89/686EWG. Οι πρόνοιες του Κανονισμού 89/656/EWG αφορούν την χρήση του κράνους. Σύμφωνα με το άρθρο 4, παράγραφος 6, Παράρτημα 2 του εν λόγω Κανονισμού, οι εξοπλισμοί ατομικής προστασίας πρέπει να παρέχονται δωρεάν από τον εργοδότη ο οποίος εξασφαλίζει την καλή λειτουργία τους και την ικανοποιητική κατάσταση τους από άποψης υγιεινής, με τις αναγκαίες συντηρήσεις, επισκευές και αντικαταστάσεις. Αυτοί οι Κανονισμοί, ανέφερε ο μάρτυρας, δεν είναι «εφαρμοστέοι» για το σώμα της Αστυνομίας επειδή τα «ρίσκα κινδύνου» που μπορούν να αντιμετωπίσουν οι τελευταίοι, είναι υψηλότερα. Συνεπώς, κατέληξε, οι εν λόγω Κανονισμοί θέτουν τις ελάχιστες προδιαγραφές που πρέπει να πληρούνται αναφορικά με την ασφάλεια και υγεία στην εργασία, ακόμα και των μελών της αστυνομίας. Στις 28.11.2016 (2-3 ημέρες προτού καταθέσει ενώπιον του Δικαστηρίου) είχε την ευκαιρία να επιθεωρήσει στην ΑΔΕ Λεμεσού, 3 κράνη. Το ένα ήταν καινούργιο μοντέλο, το δεύτερο δεν είχε κανένα διακριτικό στοιχείο και το τρίτο ήταν μοντέλο Argus 0-17T. Εξ΄όσων του ελέχθη, το συγκεκριμένο ήταν παρόμοιο με αυτά που χρησιμοποιούσαν τα μέλη της αστυνομίας, τον «καιρό του συμβάντος». Ο Κηπούρας (ενάγοντας) επιβεβαίωσε ότι την ημέρα του τραυματισμού του, φορούσε το ίδιο μοντέλο κράνους με αυτό που ο ίδιος (ο μάρτυρας) επιθεώρησε. Η διόπτρα (visor) του συγκεκριμένου κράνους ήταν «άσχημα γδαρμένη». «Στην Γερμανία προτείνουμε», ανέφερε ο μάρτυρας, «αντικατάσταση του κράνους όταν υπάρχουν τέσσερις και πλέον γρατσουνιές ανά τετραγωνικό εκατοστό». Μίλησε τηλεφωνικώς (κατά τον πιο πάνω χρόνο) με τον XXXXX Ιακωβίδη, ο οποίος κατά τον ουσιώδη χρόνο
(2009)ήταν ο υπεύθυνος της αποθήκης όπου φυλάσσοντο τα κράνη. Έλαβε από αυτόν πληροφορίες τόσο σε σχέση με τον τρόπο φύλαξης και καθαρισμού των κρανών, όσο και για το μέρος όπου φυλάσσοντο. Σύμφωνα με ό,τι του ανέφερε ο τελευταίος, η αποθήκη είχε μόνο 2 παράθυρα, ήταν μεν φωτεινή αλλά δεν «αεριζόταν καλά». Ο μάρτυρας τοποθετήθηκε πως βάσει των προδιαγραφών συντήρησης που θέτει ο κατασκευαστής, τα κράνη θα πρέπει να φυλάσσονται σ΄ ένα πολύ καλά εξαεριζόμενο χώρο, με όσο το δυνατό καλύτερη ρύθμιση ή σταθερή θερμοκρασία και εάν είναι δυνατόν με καθόλου έκθεση στις ακτίνες του ήλιου. Μόνο κάτω από αυτές τις συνθήκες φύλαξης, ο κατασκευαστής μπορεί να εγγυηθεί την ανθεκτικότητα του κράνους. Ήταν η θέση του πως ο συγκεκριμένος τρόπος φύλαξης των κρανών στην ΑΔΕ Λεμεσού, ήταν λανθασμένος. Όσον αφορά τον τρόπο καθαρισμού, ο XXXXX Ιακωβίδης του ανέφερε πως καθάριζε τα κράνη μόνο με ένα στεγνό πανί. Τούτο, κατά τον μάρτυρα, είναι αντίθετο με τις οδηγίες χρήσης επειδή το στεγνό πανί προκαλεί επιπλέον γδαρσίματα. Ήταν η θέση του πως τα κράνη μετά από μία επιχείρηση ή εάν είναι βρώμικα, θα πρέπει να καθαρίζονται με νερό και σαπούνι και μετά να σκουπίζονται με ένα μαλακό πανί για να στεγνώσουν. Εάν τα κράνη σκουπιστούν εξ΄ αρχής με ένα στεγνό πανί, δημιουργούνται γρατσουνιές στην διόπτρα. Τα κράνη ετοποθετούντο στην αποθήκη σε ράφια, το ένα δίπλα στο άλλο (έτσι του είπε ο Ιακωβίδης). Τούτο ήταν σωστό, πλην όμως τα κράνη όταν εμεταφέροντο στον τόπο της επιχείρησης, «εστοιβάζοντο» (ετοποθετούντο) στο πίσω μέρος των οχημάτων μαζί με τον υπόλοιπο εξοπλισμό. Τούτο, κατά τον μάρτυρα, ήταν λανθασμένο. Τα κράνη έπρεπε να τοποθετούνται σε σακούλες ώστε κατά την μεταφορά τους να μην τρίβονται μεταξύ τους και να προκαλούνται γδαρσίματα στην διόπτρα. Τούτο προνοείται από τους Κανονισμούς Χρήσης. Καταληκτικά επί του θέματος των οδηγιών, ο μάρτυρας κατέθεσε πως ο Οδηγός Χρήσης του κράνους [Τεκμήριο 9
(3)] είναι πολύ σημαντικός, καθότι σ'αυτόν περιγράφεται πώς θα πρέπει να χρησιμοποιούνται τα κράνη ώστε να παρέχουν την απαιτούμενη προστασία, πώς θα πρέπει να μεταφέρονται, να συντηρούνται και ποιες ζημιές επιβάλλουν την αντικατάσταση τους. Με κάθε κράνος παραδίδεται και ο Οδηγός Χρήσης του. Οι οδηγίες χρήσης είναι δεσμευτικές για τον χρήστη. Εάν η μεταχείριση του κράνους δεν γίνεται βάσει των οδηγιών, τότε ο κατασκευαστής δεν φέρει ευθύνη για ό,τι ήθελε προκύψει. Ο μάρτυρας πρόσθεσε πως στον Οδηγό Χρήσης αναφέρεται ότι τα κράνη μετά από μία «τακτική» χρησιμοποίηση για 4 χρόνια, πρέπει να αλλαχθούν. Επίσης, εάν στην διόπτρα (visor) ή στο κράνος το ίδιο χυθούν διαλύτες (χημικό υλικό όπως βενζίνη ή οινόπνευμα γενικά, υλικό από το οποίο κατασκευάζονται συνήθως οι βόμβες μολότοφ), τότε το κράνος ή η διόπτρα θα πρέπει οπωσδήποτε να αντικατασταθούν, επειδή το υλικό από το οποίο είναι κατασκευασμένη η διόπτρα (πολυκαρπονικό) αλλοιώνεται και οι αλλοιώσεις αυτές είναι αρκετά ζημιογόνες τόσο για την διόπτρα αλλά και για το ίδιο το κράνος. Επί του σημείου τούτου επεξήγησε πώς οι γρατσουνιές στην διόπτρα, εάν είναι πολλές, είναι εύκολα αναγνωρίσιμες (με γυμνό μάτι) ενώ οι αλλοιώσεις λόγω των διαλυτών είναι δύσκολο να αναγνωριστούν. Γι΄ αυτό, πρόσθεσε, οι αστυνομικοί μετά από κάθε επιχείρηση θα πρέπει να ενημερώνουν σχετικά τον «άνθρωπο» ο οποίος είναι υπεύθυνος για την συντήρηση των κρανών, ότι έγινε επίθεση με χημικά. Ο μάρτυρας πρόσθεσε πως η ορατότητα ιδίως το βράδυ όπου το φως είναι τεχνητό, μέσω μιας διόπτρας η οποία έχει γρατσουνιές, περιορίζεται κατά πολύ. Εάν παράλληλα βρέχει και υπάρχει και «ζόφωμα» (δημιουργείται λόγω της αναπνοής), τότε δημιουργείται ένα γκρίζο οπτικό πεδίο, το οποίο εμποδίζει την ορατότητα. Γι΄ αυτούς τους λόγους στην Γερμανία οι κατασκευαστές αστυνομικών κρανών, χρησιμοποιούν διπλή διόπτρα (Pin Lock). Οι εν λόγω διόπτρες έχουν δύο επίπεδα, το ένα είναι η διόπτρα και το άλλο βρίσκεται στο εσωτερικό, σε χαμηλότερο σημείο. Έτσι αποφεύγεται το θόλωμα που δημιουργείται λόγω της ανάσας του χρήστη. Επίσης οι διόπτρες «επιχρίονται» με «αντιολισθητικό» και «αντιγδαρσιμικό» επίχρισμα. Η διπλή διόπτρα στα κράνη (τέτοια χρησιμοποιούνται τα τελευταία 20 χρόνια) είναι πολύ καλύτερη και ανθεκτική στο «ζόφωμα». Κατά τον μάρτυρα, τα κράνη που επιθεώρησε στην ΑΔΕ Λεμεσού, είχαν κτυπήματα και γδαρσίματα στην διόπτρα. Αυτά τα κράνη (ιδιαίτερα η διόπτρα τους) έπρεπε να αντικατασταθούν πολύ πιο νωρίς από τα 4 χρόνια. Ο Υπαστυνόμος XXXXX Βασιλείου (ΜΥ1) (τοποθετημένος στο ΤΑΕ Λεμεσού κατά τον ουσιώδη χρόνο όπου υπηρετεί μέχρι και σήμερα) κατέθεσε πως για τον ποδοσφαιρικό αγώνα ΑΕΛ-ΑΠΟΕΛ στις 22.3.2009 «ορίστηκαν καθήκον» 393 μέλη της Αστυνομίας, για την τήρηση «του νόμου και της τάξης». Ο ίδιος (ανέλαβε καθήκον η ώρα 12:00) ήταν επικεφαλής της ομάδας στην οποία ανετέθη η επιτήρηση της νοτιοδυτικής εξωτερικής περιμέτρου του γηπέδου (πλευρά του ΑΠΟΕΛ). Η ομάδα αποτελείτο από 10 αστυνομικούς, μεταξύ αυτών και ο Ενάγοντας). Από την αποθήκη της ΑΔΕ Λεμεσού παρέλαβαν την αντιοχλαγωγική εξάρτηση (ασπίδα, ρόπαλο, κράνος, αντιασφυξιογόνα μάσκα). Δεν θυμόταν εάν το κράνος που φορούσε ο ίδιος εκείνη την ημέρα, ήταν χρώματος μπλε ή άσπρου (στην αποθήκη «τότε» υπήρχαν κράνη και των δύο χρωμάτων) ούτε τι χρώματος κράνος φορούσε ο Ενάγοντας. Σ΄ όλα τα μέλη της αστυνομίας δόθηκαν οι απαραίτητες οδηγίες και έγιναν συστάσεις για τις ενέργειες τους, σε περίπτωση που συνέβαιναν επεισόδια. Επεξηγήθηκε σ΄ όλους η κρισιμότητα του αγώνα καθώς και το ενδεχόμενο πρόκλησης επεισοδίων από τους οπαδούς των δύο ομάδων. Ζητήθηκε δε από όλους να επιδείξουν «ιδιαίτερο ενδιαφέρον στο καθήκον που είχαν να επιτελέσουν». Ειδικώτερα για την χρήση του κράνους, οι οδηγίες που «δίνονται κατά κανόνα και που συγκεκριμένα δόθηκαν» ήταν πως σε περιπτώσεις οχλαγωγίας και επεισοδίων, η διόπτρα του κράνους πρέπει να παραμένει κλειστή. Ανοικτή μπορεί να παραμένει σε περίπτωση διακίνησης, όταν δεν υπάρχει κίνδυνος. Η ώρα 17:30 κατόπιν οδηγιών που έλαβε από τον υπεύθυνο αστυνόμευσης του αγώνα (Αστυνόμο Β΄, Η. Χρυσάνθου), μαζί με την ομάδα του (εκτός από δύο μέλη που τοποθετήθηκαν αλλού), κατευθύνθηκαν βόρεια του αυτοκινητόδρομου και ακροβολίστηκαν δυτικά της εκκλησίας Αγίου Αρσενίου. Η ώρα 18:20, κατόπιν οδηγιών, κατευθύνθηκαν πεζοί προς τον κυκλικό κόμβο Αγίας Φυλάξεως, όπου νότια του νοσοκομείου ΑΧΙΛΛΕΙΟΝ υπήρχε σε εξέλιξη οχλαγωγία από 50 άτομα, οπαδούς της ΑΕΛ, οι οποίοι πετροβολούσαν τα διερχόμενα οχήματα. Μόλις οι οχλαγωγούντες είδαν τους αστυνομικούς άρχισαν να τους πετροβολούν και να έρχονται κατά πάνω τους κρατώντας ξύλα και πέτρες. Την ώρα που τραυματίστηκε ο ενάγοντας, ο ίδιος βρισκόταν λίγα μέτρα πιο μπροστά. Στο τέλος της ημέρας, κατάφεραν να διαλύσουν τους οχλαγωγούντες οι οποίοι ετράπησαν σε φυγή. Ο καιρός ήταν κατά διαστήματα βροχερός. Αυτό όμως «δεν εμπόδιζε την πλήρη ορατότητα διά μέσου των κρανών, αφού στην χειρότερη περίπτωση μπορούσαν με ένα απλό σκούπισμα να καθαρίσουν την ζελατίνα του κράνους». Ο ενάγοντας με την ενέργεια του να ανοίξει την διόπτρα του κράνους, παρέβη ρητές οδηγίες (πως η διόπτρα θα πρέπει να παραμένει πάντα κλειστή) τόσο του ιδίου όσο και των ανωτέρων τους. Ο ενάγοντας, κατά τον μάρτυρα, «θα μπορούσε εάν ένοιωθε ότι δεν έβλεπε ικανοποιητικά, να εξαντλούσε όλα τα περιθώρια δοκιμάζοντας άλλους τρόπους για να βλέπει, όπως να σκουπίσει την ζελατίνα ή αφού την σήκωνε να τοποθετήσει την ασπίδα του μπροστά από το κεφάλι του για να προστατέψει το πρόσωπο του». Πρόσθεσε πως, εξ΄όσων γνώριζε, ο ενάγοντας ούτε κατά την παραλαβή του κράνους, ούτε και μετά τον αγώνα, «ανέφερε ή έκανε παράπονο σε οποιονδήποτε στην Αστυνομία ότι το κράνος που φορούσε ήταν ελαττωματικό ούτε και στην κατάθεση του ανέφερε κάτι τέτοιο». Η παράλειψη του να αναφέρει την «κατ΄ισχυρισμόν ελαττωματικότητα του κράνους», είτε στον υπεύθυνο αξιωματικό είτε στην κατάθεση του, καθώς και το γεγονός πως «το κράνος δεν κρατήθηκε ως Τεκμήριο και/ή πιθανόν να επανατοποθετήθηκε στην αποθήκη για χρήση, καταδεικνύει ότι δεν υπήρχε κανένα πρόβλημα με το συγκεκριμένο κράνος». Ανέφερε επίσης πως για την αστυνόμευση αγώνων, οι αστυνομικοί μεταφέρονται με αστυνομικά οχήματα και τον εξοπλισμό τον τοποθετούν «προσεκτικά» είτε στο πίσω μέρος του οχήματος είτε μπροστά αν έχει χώρο, ανάλογα με την περίπτωση. «Θεωρώ», κατέληξε, «ότι η Αστυνομική Διεύθυνση Λεμεσού και κατ΄επέκταση η Δημοκρατία, έλαβε όλα τα αναγκαία μέτρα υπό τις περιστάσεις για την ασφάλεια όλων των αστυνομικών που έλαβαν μέρος στην αστυνόμευση του εν λόγω αγώνα και ο συγκεκριμένος τραυματισμός του XXXXX Κηπούρα δεν οφειλόταν σε οποιαδήποτε παράλειψη της Αστυνομικής Διεύθυνσης Λεμεσού και/ή της Αστυνομίας γενικά, αλλά στην κακή χρήση του κράνους από τον XXXXX Κηπούρα.» Ο XXXXX Ιακωβίδης (ΜΥ2), υπεύθυνος της αποθήκης (αποθηκάριος) της ΑΔΕ Λεμεσού από τις 15.3.2004 - 22.11.2009 (χρόνο κατά τον οποίο αφυπηρέτησε), κατέθεσε τα εξής. Η αποθήκη όπου φυλάσσετο ο εξοπλισμός κατά τον ουσιώδη χρόνο ήταν ένα δωμάτιο στην νότια πλευρά της Αστυνομικής Διεύθυνσης Λεμεσού, με παράθυρα τόσο στην βόρεια πλευρά του δωματίου όσο και στην νότια. Τα παράθυρα στην βόρεια πλευρά είχαν μπροστά στο γυαλί «λούβρα» ενώ στην νότια πλευρά τα παράθυρα ήταν πάντα κλειστά. Τα καθήκοντα του ήταν, μεταξύ άλλων, η τήρηση των βιβλίων, οι «χορηγίες» του εξοπλισμού και η φύλαξη και η συντήρηση του εξοπλισμού στην αποθήκη. Τα κράνη ήταν τοποθετημένα το ένα δίπλα στο άλλο σε ράφια. Όταν τα κράνη επιστρέφοντο στην αποθήκη και ήταν λερωμένα από λάσπες, σκόνη, δακρυγόνα, τα σκούπιζε με ένα «συνηθισμένο» πανί. Εάν χρειαζόταν, χρησιμοποιούσε και νερό της «φουντάνας». Τον Μάρτιο του 2009, στην αποθήκη υπήρχαν κράνη χρώματος άσπρου και μπλε. Τα κράνη «τότε» δεν έφεραν διακριτικούς αριθμούς. Δεν θυμόταν εάν ο Κηπούρας χρεώθηκε με μπλε ή άσπρο κράνος για αστυνόμευση του αγώνα στις 22.3.
  1. Ο υπηρεσιακός εξοπλισμός που ελάμβανε ο κάθε αστυνομικός για το συγκεκριμένο καθήκον (αστυνόμευση αγώνα) εσημειώνετο σε ειδικό έντυπο (Operation). Στο ίδιο έντυπο εσημειώνετο και ο εξοπλισμός που επέστρεφε το κάθε μέλος. Σε περίπτωση απώλειας ή ζημιάς στον εξοπλισμό ή σε περίπτωση μη επιστροφής του, τότε ο ίδιος όφειλε να το αναφέρει γραπτώς στην Διεύθυνση. Όσον αφορά τον αγώνα της 22.3.2009, δεν έλειπε οποιοδήποτε μέρος του εξοπλισμού που παραδόθηκε στα μέλη της αστυνομίας. «Κατά συνέπεια το κράνος που φορούσε ο Κηπούρας, σίγουρα επιστράφηκε στην αποθήκη και αυτό πρέπει να επιστράφηκε καθαρό και χωρίς οποιαδήποτε βλάβη ή ζημιά». Πρόσθεσε πως εάν επιστρεφόταν αιματωμένο, σίγουρα θα το θυμόταν καθότι θα έπρεπε να το καθάριζε. Εάν πάλι επιστρεφόταν με βλάβη ή ζημιά θα το γνώριζε, επειδή θα έπρεπε να υποβάλει γραπτή αναφορά για την βλάβη, κάτι που δεν έκανε ποτέ. Ούτε θυμόταν επίσης να είχε έρθει σε γνώση του οποιοδήποτε παράπονο, γραπτό ή προφορικό, είτε από τον Κηπούρα είτε από οποιοδήποτε άλλο μέλος της αστυνομίας, «ότι το κράνος που φορούσε ο Κηπούρας ήταν ελαττωματικό ή ότι υπέστη οποιαδήποτε βλάβη ή ζημιά, είτε πριν είτε μετά τον αγώνα στις 22.3.2009». Εάν υπήρχε τέτοιο παράπονο ή αναφορά, θα ήταν ο πρώτος που θα το γνώριζε, επειδή το συγκεκριμένο κράνος θα «ετύγχανε σχετικής έρευνας» και ακολούθως είτε θα επιδιορθωνόταν εάν τούτο ήταν εφικτό, είτε θα αποσυρόταν από την αποθήκη, «πράγμα που δεν έγινε». Το συγκεκριμένο κράνος «σίγουρα πρέπει να επανατοποθετήθηκε στην αποθήκη». Αρνήθηκε πως υπέδειξε στον Κηπούρα το κράνος που φορούσε ο τελευταίος στις 22.3.2009 και πως ανέφερε σ΄ αυτόν (τον Κηπούρα) ότι το κράνος ήταν γεμάτο αίματα, πως το καθάρισε και πως το έβαλε πίσω για «χρήση από άλλο». Αρνήθηκε επίσης πως ο Κηπούρας μετά τον τραυματισμό του φωτογράφισε μπροστά του οποιοδήποτε κράνος. Η Λοχίας XX8 XXXXX Στυλιανού (ΜΥ3) υπεύθυνη του Γραφείου Ανθρώπινου Δυναμικού και Υποστήριξης της Αστυνομικής Διεύθυνσης Λεμεσού (σ΄αυτό υπάγεται και το Τμήμα της Αποθήκης από τις 17.3.2014) κατέθεσε τα εξής. Στην Αποθήκη τηρείται Βιβλίο στο οποίο καταχωρείται η παραλαβή, χρέωση καταστροφή και το υπόλοιπο των αποθεμάτων όσον αφορά τις αντιοχλαγωγικές εξαρτήσεις (κράνη, χειροβομβίδες, ρόπαλα, ασπίδες). Από το 1986 το Βιβλίο τηρείτο στα αγγλικά, είχε δε την ονομασία STORE LEDGER, Form Gen.28 (Πρώτο Βιβλίο). Στην συνέχεια το Βιβλίο τηρείτο και συνεχίζει να τηρείται στα ελληνικά και έχει τον τίτλο ΚΑΘΟΛΙΚΟ ΑΠΟΘΗΚΗΣ, Έντυπο Γεν.28 (Δεύτερο Βιβλίο). Σύμφωνα με το Πρώτο Βιβλίο (σελίδα 9), στις 30.12.2003 υπήρχε απόθεμα στην Αποθήκη 28 κράνη, χρώματος άσπρου. Στις 9.9.2004 παραλήφθηκαν 50 κράνη από την ΜΜΑΔ, του ιδίου χρώματος. Στις 7.10.2005 καταστράφηκαν στον σκυβαλότοπο Λεμεσού 50 κράνη και στις 23.11.2005 παραλήφθηκαν 75 καινούργια κράνη, ιδίου χρώματος. Στην αποθήκη κατά τον πιο πάνω χρόνο (23.11.2005) και μέχρι την 14.5.2009, υπήρχαν 103 κράνη. Είναι άγνωστο εάν τα κράνη που καταστράφηκαν στις 7.10.2005 ήταν αυτά που παραλήφθηκαν στις 9.9.2004 ή ήταν από αυτά που προϋπήρχαν. Στο Πρώτο Βιβλίο (σελίδα 19) καταγράφεται πως στις 5.6.2008 παραλήφθηκαν στην Αποθήκη 50 μεταχειρισμένα κράνη χρώματος μπλε. Στην Αποθήκη της ΑΔΕ Λεμεσού τον Μάρτιο του 2009, υπήρχαν 103 άσπρα κράνη (μεταχειρισμένα και καινούργια) και 50 μπλε κράνη (μεταχειρισμένα). Είναι άγνωστο το «είδος» του κράνους που χρεώθηκε στο κάθε μέλος της αστυνομίας, στον συγκεκριμένο ποδοσφαιρικό αγώνα στις 22.3.
  2. Ήταν παρούσα στις 28.11.2016 που ο Δρ Frener (ΜΕ4) επιθεώρησε τα κράνη στην ΑΔΕ Λεμεσού. Στον Δρα Frener δόθηκαν 3 κράνη από την Αποθήκη, ένα από κάθε «είδος» κρανών που χρησιμοποιούντο κατά τον ουσιώδη χρόνο (22.3.2009). Συγκεκριμένα, δόθηκαν τα εξής: (α) άσπρο κράνος αρ.
  3. Το συγκεκριμένο κράνος είχε παραληφθεί στην ΑΔΕ Λεμεσού ως καινούριο, στις 23.11.
  4. Είναι Μοντέλο ARGUS 017T (Τεκμήριο 14). (β) άσπρο κράνος αρ.
  5. Είχε παραληφθεί ως μεταχειρισμένο στις 9.9.2004 ή είναι «το απόθεμα από αυτά τα 28 κράνη που υπήρχαν στις 30.12.2003». (γ) μπλε κράνος αρ.
  6. Είχε παραληφθεί ως μεταχειρισμένο στις 5.6.
  7. Σήμερα δεν χρησιμοποιείται κανένα από τα πιο πάνω «είδη» κρανών, αλλά χρησιμοποιούνται νέα μοντέλα, τα οποία δεν θεωρήθηκε σκόπιμο να δοθούν για επιθεώρηση στον Δρα Frener, καθότι αυτά δεν υπήρχαν στην Αποθήκη το
  8. Παρών κατά την επιθεώρηση στις 28.11.2016 ήταν και ο ενάγοντας, ο οποίος ανέφερε πως το κράνος που φορούσε στις 22.3.2009 ήταν του ιδίου τύπου με το κράνος αρ.46 που επιθεώρησε ο Δρ Frener. Ούτε η ίδια αλλά ούτε και ο αστ. XXX7 XXXXX Σοφοκλέους (επίσης παρών κατά την επιθεώρηση), επιβεβαίωσαν αυτή την δήλωση του Ενάγοντα. Κατά την μάρτυρα, ούτε ο ενάγοντας αλλά ούτε και οποιοσδήποτε άλλος αστυνομικός είναι σε θέση να γνωρίζει ποιο συγκεκριμένο κράνος ή ποιο μοντέλο κράνους φορούσε ο πρώτος στις 22.3.2009, επειδή το κράνος που φορούσε ο ενάγοντας δεν κατακρατήθηκε από την αστυνομία ως τεκμήριο. Ήταν η θέση της πως ο ενάγοντας «θα μπορούσε να είχε φορέσει κράνος οποιουδήποτε τύπου από τα 3 είδη που έχουν δοθεί για επιθεώρηση στον Dr Frener στις 28.11.2016». Ο Αστυνόμος Α΄ XXXXX Νίκου (ΜΥ4), Βοηθός Αστυνομικός Διευθυντής Επιχειρήσεων στην ΑΔΕ Λεμεσού, κατέθεσε τα εξής. Την γενική ευθύνη της επιχείρησης (αστυνόμευση του συγκεκριμένου αγώνα), την είχε ο Αστυνόμος Β΄ Η. Χρυσάνθου, «βοηθούμενος» από τον ίδιο. Το σύνολο των αστυνομικών που στάληκαν για αστυνόμευση, περιλαμβανομένων των μελών της ΜΜΑΔ, ΥΠΕΓΕ, Πυροσβεστικής και ΑΔΕ Λευκωσίας, ήταν αρχικά
  9. Στην συνέχεια προστέθηκαν και άλλα μέλη, στο σύνολο
  10. Η ΑΔΕ Λεμεσού έλαβε όλα τα απαραίτητα μέτρα για την αποτροπή και καταστολή των επεισοδίων. Και τα 393 μέλη τοποθετήθηκαν σ΄ όλα τα σημεία που κρίθηκαν επικίνδυνα. Όλες οι ομάδες που παρατάχθηκαν περιμετρικά του Τσιρείου Σταδίου, διατήρησαν ένα ασφαλές και ικανοποιητικό σύστημα ελέγχου. Ωστόσο οι ομάδες των χούλιγκαν είχαν διασκορπιστεί σε πολλά σημεία, μακριά από τον περιμετρικό χώρο του σταδίου και έπρεπε επίσης να αντιμετωπιστούν. Τόσο ο συνολικός αριθμός
(393)των μελών της Αστυνομίας που ορίσθηκαν καθήκον για την αστυνόμευση του αγώνα, αλλά και ειδικώτερα ο αριθμός των μελών που συγκροτούσε την ομάδα στην οποία συμμετείχε ο ενάγοντας, (καθήκον της συγκεκριμένης ομάδας ήταν η επιτήρηση της νοτιοδυτικής εξωτερικής κερκίδας για αποτροπή εισαγωγής εντός του σταδίου απαγορευμένων αντικειμένων από οπαδούς της ομάδας του ΑΠΟΕΛ), ήταν ικανοποιητικός για την αστυνόμευση του αγώνα και δεν ήταν δυσανάλογος του αριθμού των ατόμων που είχαν να αντιμετωπίσουν. Κατά τον μάρτυρα, «απόδειξη αυτού είναι το γεγονός ότι στο τέλος οι οχλαγωγούντες τράπηκαν σε φυγή και εξαφανίστηκαν». Όλα τα μέλη της αστυνομίας που έλαβαν μέρος στην αστυνόμευση του αγώνα έτυχαν, «τουλάχιστον», της βασικής εκπαίδευσης που τύγχαναν όλοι οι αστυνομικοί τόσο στην Αστυνομική Ακαδημία Κύπρου όσο και στην ΜΜΑΔ. Ο ενάγοντας, όπως και όλα τα μέλη της αστυνομίας, έτυχε σχετικής εκπαίδευσης για θέματα βίας στα γήπεδα, κατά τον χρόνο εκπαίδευσης του τόσο στην ΑΑΚ (για αντιμετώπιση επεισοδίων σε αγώνες και άλλες εκδηλώσεις) όσο και στην ΜΜΑΔ (για τον τρόπο χρήσης της εξάρτησης και του κράνους). Από τις 20.7.2007 και μετέπειτα ο ενάγοντας, οικειοθελώς (υπέβαλε σχετικό αίτημα στον Αρχηγό Αστυνομίας το οποίο και εγκρίθηκε) οριζόταν καθήκον σε ποδοσφαιρικούς αγώνες και είχε «εμπειρίες στην αστυνόμευση τους». Κατά τον μάρτυρα, ο ενάγοντας λόγω των εμπειριών του ήταν σε θέση να προστατεύσει τον εαυτό του. Τέλος, κατέθεσε πως το 2009, δεν είχαν συσταθεί οι αντιοχλαγωγικές διμοιρίες οι οποίες χρησιμοποιούνται σήμερα, τα μέλη των οποίων τυγχάνουν ειδικής εκπαίδευσης. Ο XXXXX Κεντώνης (ΜΥ5), κάτοχος πανεπιστημιακού διπλώματος στην ηλεκτρονική επικοινωνία (electronic communication) και στην επιστήμη των υπολογιστών (computer science), κατέθεσε πως το 1997 ίδρυσε την εταιρεία Lella Kentonis Investments Co Ltd. Η εταιρεία του προμηθεύει την Αστυνομία, την Πυροσβεστική και την Εθνική Φρουρά, με εξειδικευμένο εξοπλισμό (ραντάρ, συσκευές για αλκοτέστ, ταχύμετρα, κράνη, χειροπέδες, κλπ). Τα κράνη εισάγονται από την Αγγλία και όσον αφορά θέματα ασφαλείας, τηρούν τις αγγλικές προδιαγραφές. Εισάγονται διαφόρων ειδών κράνη. Για μοτοσυκλετιστές, «αντιδιαδηλωτικά» (anti riot), «βαλλιστικά», δηλαδή αλεξίσφαιρα (είναι ανθεκτικά στην σφαίρα πιστολιού). Η Αστυνομία προμηθεύεται κράνη, μοντέλο Argus. Η εταιρεία του, δύο φορές προμήθευσε την Αστυνομία με το μοντέλο Argus 017T. Το συγκεκριμένο μοντέλο εισάγεται από το
  1. Αναγνώρισε το κράνος (Τεκμήριο 14) ως αυτό που προμήθευσε η εταιρεία του, την Αστυνομία. Το συγκεκριμένο κράνος κατασκευάστηκε τον Μάρτιο του
  2. Υπεστήριξε πως σύμφωνα με ό,τι ο κατασκευαστής αναφέρει στις προδιαγραφές, ένα κράνος μπορείς να το φυλάξεις χωρίς να το χρησιμοποιήσεις, για 10 χρόνια. Από την ώρα που θα χρησιμοποιηθεί, ο χρόνος ζωής του είναι γύρω στα 4 χρόνια. Η χρήση του κράνους παίζει ρόλο στην διάρκεια της ζωής του. Το γεγονός πως το συγκεκριμένο κράνος (Τεκμήριο 14) χρησιμοποιήθηκε για 4 χρόνια (2005-2009), ήταν εντός των προδιαγραφών. Ως προς τον τρόπο φύλαξης τους, ανέφερε πως εάν τα κράνη φυλάσσονται σε χώρο με εξαερισμό, ο ήλιος «δεν κτυπά απευθείας πάνω τους» και η θερμοκρασία δεν υπερβαίνει τους 60° Κελσίου, τότε η φύλαξη τους είναι σωστή και εντός των προδιαγραφών. Εκτός από την αποθήκευση, είναι σημαντικό για την «ζωή» του κράνους και ο τρόπος μεταφοράς του. Εάν τα κράνη μεταφέρονται το ένα πάνω στο άλλο, υπάρχει η πιθανότητα να γρατσουνιστεί η διόπτρα (visor). Η διόπτρα (visor) του κράνους (είναι πάχους 3 χιλιοστών), είναι κατασκευασμένη από πολυκαρπονικό υλικό, έχει «επικάλυψη» ώστε να προστατεύεται από γδαρσίματα και να μην θολώνει από την υγρασία, (να έχει δηλαδή αντίσταση στην υγρασία). Η διόπτρα καθαρίζεται με σαπούνι και νερό και με ένα μαλακό πανί. Εάν χρησιμοποιήσεις «κάτι σκληρό», τότε η επικάλυψη, μπορεί να «φύγει». Ένα κράνος θεωρείται ακατάλληλο όταν υπάρχουν ρωγμές (ραγίσματα) στο κέλυφος ή στην διόπτρα (visor). Επίσης εάν η διόπτρα έχει «βαθιές» γρατσουνιές και είναι τόσες πολλές που δεν βλέπει ο χρήστης. Εάν η διόπτρα έχει πολλές γρατσουνιές, η ορατότητα του χρήστη περιορίζεται στο σκοτάδι. Κατά την αξιολόγηση της μαρτυρίας έλαβα υπόψη την εικόνα των μαρτύρων στο Δικαστήριο αλλά εξέτασα την μαρτυρία τους υπό το φως της ανθρώπινης πείρας και συμπεριφοράς, στοιχείο αποφασιστικής σημασίας για να καταλήξει το Δικαστήριο ως προς την αξιοπιστία των μαρτύρων [βλ. Ζαβρού ν. Χαραλάμπους
(1996)1 Α.Α.Δ. 447, Καρεκλά ν. Κλεάνθους
(1997)1 Α.Α.Δ. 1199 και Αθανασίου και άλλος ν. Κουνούνη
(1997)1 Α.Α.Δ. 614]. Η μαρτυρία που παρουσιάζεται δεν κρίνεται μικροσκοπικά υπό την έννοια πως δεν απομονώνονται τα λεγόμενα του κάθε μάρτυρα από το συνολικό πλαίσιο της μαρτυρίας στη δίκη. Μπορεί η αξιολόγηση του κάθε μάρτυρα να είναι ατομική, δηλαδή να γίνεται με βάση το περιεχόμενο της, την ποιότητα της και την πειστικότητά της, όμως θα πρέπει τα όσα αναφέρονται από τον κάθε μάρτυρα να συναρτώνται, να αντιπαραβάλλονται και να συγκρίνονται με τα λεγόμενα των λοιπών μαρτύρων και έτσι να διερευνάται η αντικειμενικότητα των εκατέρωθεν εκδοχών [βλ. Μουσταφά ν. Καυκαρή, Πολιτική Έφεση αρ. 10705, ημερ. 8.2.02, Παύλου ν. Αστυνομίας
(1998)2 Α.Α.Δ. 68 και Ομήρου ν. Δημοκρατίας
(2001)2 Α.Α.Δ. 506, 530]. Ο ενάγοντας (ΜΕ1) κρίνεται αξιόπιστος μάρτυρας. Ήταν σταθερός στη θέση και στην εκδοχή του και δεν άφησε καμιά πτυχή της υπόθεσης αδιευκρίνιστη. Δεν περιέπεσε σε αντιφάσεις κατά το στάδιο της αντεξέτασης. Ούτε διέκρινα στοιχεία υπερβολής σ΄ ό,τι κατέθεσε αναφορικά με τις σωματικές του βλάβες, τα κατάλοιπα τους και τα όσα αντιμετωπίζει στην καθημερινότητα του. Αποδέχομαι τα όσα κατέθεσε στο σύνολό τους. Τα όσα ανέφερα για τον ενάγοντα ισχύουν απόλυτα και για τους αστυφύλακες Αριστείδου και Σωφρονίου, ΜΕ2 και ΜΕ
  1. Δεν διέκρινα ίχνος υπερβολής στα λεγόμενα τους σε σχέση με το πώς εξελίχθηκαν τα γεγονότα. Οι μαρτυρίες τους συνέπλεαν απόλυτα τόσο μεταξύ τους όσο και με την μαρτυρία του ενάγοντα. Αποδέχομαι τα όσα κατέθεσαν. Όπως έχει προαναφερθεί τα όσα επεσυνέβησαν έξω από το ΑΧΙΛΛΕΙΟΝ νοσοκομείο, δεν αμφισβητούνται από την Υπεράσπιση. Όμως ο Υπαστυνόμος Βασιλείου και ο Αστυνόμος Β΄ Νίκου, ΜΥ1 και ΜΥ4 αντίστοιχα, προσπάθησαν να υποβαθμίσουν, έστω κατά τι, την έκταση των γεγονότων. Θέλησαν να δώσουν την εικόνα πως η κατάσταση ήταν διαχειρίσιμη από πλευράς της Αστυνομίας και όχι τόσο επικίνδυνη για την ομάδα των αστυνομικών που ανέλαβε δράση. Και οι δύο κατέθεσαν πως οι χούλιγκαν ήταν 50 στον αριθμό και όχι 100 όπως κατέθεσε ο ενάγοντας και οι ΜΕ2 και ΜΕ
  2. Και οι δύο υπεστήριξαν πως ο αριθμός των αστυνομικών που συγκροτούσε την ομάδα του ενάγοντα δεν ήταν δυσανάλογος του αριθμού των χούλιγκαν που είχαν να αντιμετωπίσουν. Ο ΜΥ4 μάλιστα, κατέθεσε χαρακτηριστικά πως «απόδειξη αυτού είναι το γεγονός ότι στο τέλος, οι οχλαγωγούντες τράπηκαν σε φυγή και εξαφανίστηκαν». Τούτο έρχεται σε αντίθεση με τα όσα ο Βασιλείου (ΜΥ1) κατέθεσε. Σύμφωνα με τα λεγόμενα του τελευταίου, ο όχλος διαλύθηκε μετά που οι αστυνομικοί επιτέθηκαν στους χούλιγκαν με αφρό. Οι τελευταίοι φοβήθηκαν ότι ήταν δακρυγόνα και γι΄ αυτό διαλύθηκαν. Η θέση του Βασιλείου πως ο εξοπλισμός ετοποθετείτο «προσεκτικά» στο πίσω μέρος του αυτοκινήτου, κρίνεται εξωπραγματική και απορρίπτεται. Πόσο «προσεκτικά» ετοποθετούντο τα κράνη όταν τούτα εστοιβάζοντο πάνω από τις ασπίδες και τα ρόπαλα; Όπως εξωπραγματική κρίνεται και η θέση του πως οι αστυνομικοί μπορούσαν με ένα «απλό σκούπισμα» να καθαρίσουν την «ζελατίνα» (διόπτρα) του κράνους. Πώς μπορούσε τούτο να γίνει αφ΄ης στιγμής τα χέρια των αστυνομικών δεν ήσαν ελεύθερα, δεδομένου του ότι στο ένα χέρι κρατούσαν το ρόπαλο και στο άλλο την ασπίδα; Και ο XXXXX Ιακωβίδης (ΜΥ2) δεν ήταν αντικειμενικός μάρτυρας. Είχε επιλεκτική μνήμη. Αντεξεταζόμενος, στις περισσότερες ερωτήσεις απαντούσε «δεν θυμάμαι». Δεν θυμόταν εάν ο ενάγοντας μετά τον τραυματισμό του επισκέφθηκε την ΑΔΕ Λεμεσού και ο ίδιος του υπέδειξε το κράνος που φορούσε (ο πρώτος). Ήταν όμως σίγουρος ότι το κράνος που φορούσε ο Κηπούρας επιστράφηκε στην αποθήκη καθαρό. Πώς είναι δυνατόν μετά από τόσα χρόνια να θυμάται με σιγουριά το δεύτερο γεγονός ενώ δεν θυμόταν το πρώτο; Δεν έχω καμμιά αμφιβολία πως και οι τρεις μάρτυρες Υπεράσπισης (ΜΥ1, ΜΥ2 και ΜΥ4) ήρθαν στο Δικαστήριο με πρόθεση να βοηθήσουν την πλευρά της Δημοκρατίας. Σ΄όση έκταση η μαρτυρία τους έρχεται σε αντίθεση με την μαρτυρία των ΜΕ1, ΜΕ2 και ΜΕ3, την απορρίπτω. Η μαρτυρία της Λοχία XXXXX Στυλιανού (ΜΥ3) ήταν τυπική. Δεν προσφέρει αλλά ούτε και αφαιρεί οτιδήποτε από την υπόθεση. Γίνεται όμως αποδεκτή. Ο Δρ XXXXX Frener (ME4) προσήλθε στο Δικαστήριο ως εμπειρογνώμονας. Αναφέρθηκε εκτενώς τόσο στα ακαδημαϊκά του προσόντα όσο και στην πείρα που απέκτησε στον συγκεκριμένο τομέα («Ειδικό Πεδίο Προστασίας της Κεφαλής»), όπου εργάστηκε για χρόνια. Είναι καλά γνωστές οι αρχές που καλύπτουν το ζήτημα της μαρτυρίας εμπειρογνωμόνων. Αυτοί προμηθεύουν το Δικαστήριο με τα αναγκαία επιστημονικά κριτήρια για να αξιολογηθεί η ορθότητα των συμπερασμάτων τους. Εμπειρογνώμονας μπορεί να καταθέσει την γνώμη του, με βάση την γενική πείρα που διαθέτει, χωρίς να παραβιάζεται ο εξ ακοής κανόνας [βλ. Πιττάλης κ.α. ν. Ianira Enter Ltd κ.α.
(1997)1 Α.Α.Δ. 814, Τσαγγαρίδης κ.α. ν. Αυγουστή
(2000)1 Α.Α.Δ. 528]. Το Δικαστήριο στόχο έχει αφού εφαρμόσει τα κριτήρια αυτά πάνω στα γεγονότα που αποδεικνύονται με μαρτυρία, να εξάξει τα δικά του ανεξάρτητα συμπεράσματα. Αυτά μπορούν να συμφωνούν ή όχι με την μαρτυρία που δόθηκε. Αναντίλεκτα η εμπειρογνωμοσύνη πάνω σ' ένα θέμα δεν βασίζεται μόνο στα ακαδημαϊκά προσόντα αλλά και στην πραγματική εμπειρία που αποκτάται πάνω σ' αυτό. Θεωρώ πως τόσο τα ακαδημαϊκά προσόντα όσο και η πείρα του Δρος Frener τον καθιστούν εμπειρογνώμονα και αυτής της μεταχείρισης θα τύχει από το Δικαστήριο. Η εντύπωση που σχημάτισα για τον Δρα Frener (ΜΕ4) ήταν θετική. Διατύπωσε και μετέφερε στο Δικαστήριο τις θέσεις του, τις οποίες προσέγγισε επιστημονικά, με απλό τρόπο δίδοντας, όπου χρειαζόταν, την αναγκαία τεκμηρίωση και επεξήγηση. Έχοντας εξετάσει και αξιολογήσει την γνώμη του Δρος Frener στο σύνολό της, καταλήγω ότι ήταν καθ΄όλα εμπεριστατωμένη και περιείχε την αναγκαία επιστημονική τεκμηρίωση, ενώ παρουσιάστηκε στο Δικαστήριο με απλό, σαφή και κατανοητό τρόπο και πλήρως αιτιολογημένη. Γίνεται πλήρως αποδεκτή. Και ο XXXXX Κεντώνης (ΜΥ5) κλήθηκε από την Υπεράσπιση ως εμπειρογνώμονας. Δεν συμφωνώ πως το γεγονός ότι η εταιρεία του προμηθεύει την Αστυνομία, την Πυροσβεστική και την Εθνική Φρουρά με κράνη, τον καθιστά, άνευ ετέρου, εμπειρογνώμονα. Ούτε και τα ακαδημαϊκά του προσόντα θεωρώ πως συνηγορούν υπέρ αυτής της τοποθέτησης. Σ΄ όση έκταση η μαρτυρία του έρχεται σε αντίθεση με την μαρτυρία του Δρος Frener, την απορρίπτω. Το σύνολο της αποδεχθείσας μαρτυρίας, συνιστά και τα ευρήματα μου. Αποτελεί κοινό έδαφος πως ο ενάγοντας κατά τον ουσιώδη χρόνο ήταν εργοδοτούμενος της Κυπριακής Δημοκρατίας και πως τραυματίστηκε εν ώρα υπηρεσίας. Το ερώτημα που θα πρέπει να απαντηθεί είναι εάν η Κυπριακή Δημοκρατία ως ο εργοδότης του ενάγοντα έλαβε όλα τα δέοντα μέτρα και τις προφυλάξεις για την προστασία του, κατά την ώρα εκτέλεσης της εργασίας του. H υποχρέωση επιμέλειας του εργοδότη προς τους εργοδοτουμένους του, πηγάζει από τις πρόνοιες του Άρθρου 51 του ΚΕΦ.148 (χωρίς να υπάρχει ειδική ρύθμιση) και βασίζεται στις αρχές του Κοινού Δικαίου τις οποίες το εν λόγω Άρθρο κωδικοποιεί. Το καθήκον του εργοδότη εξετάστηκε σε μεγάλο αριθμό αποφάσεων του Ανωτάτου Δικαστηρίου. Είναι θεμελιωμένο ότι ο εργοδότης έχει υποχρέωση να καταβάλλει κάθε εύλογη φροντίδα για την ασφάλεια των υπαλλήλων του. Στα πλαίσια αυτού του γενικού καθήκοντος οφείλει, μεταξύ άλλων, να διατηρεί ασφαλές σύστημα και τόπο εργασίας και να παρέχει κατάλληλα μέσα για την εκτέλεση της εργασίας. Το καθήκον του εργοδότη για τη διατήρηση ασφαλούς συστήματος εργασίας, είναι σχετικό. Δεν υπέχει καθήκον διατήρησης απόλυτα ασφαλούς συστήματος, αλλά συστήματος εύλογα ασφαλούς, έχοντας υπόψη τους εγγενείς κινδύνους της συγκεκριμένης εργασίας. Το καθήκον του εργοδότη δεν εκτείνεται σε βαθμό που να δημιουργεί υποχρέωση για τη λήψη μέτρων αντιμετώπισης όλων των κινδύνων. Ο εργοδότης έχει υποχρέωση να μην εκθέτει τους εργοδοτούμενους του σε αχρείαστους κινδύνους και ειδικότερα σε κινδύνους εύλογα προβλεπτούς που θα μπορούσαν να εξουδετερωθούν με μέτρα τα οποία θα μπορούσαν να ληφθούν με δυσκολία και κόστος που δεν είναι δυσανάλογα με τον εμπλεκόμενο κίνδυνο, δηλ. με λογικά και προσιτά μέσα. Αχρείαστος είναι ο κίνδυνος ο οποίος είναι, αφενός, προβλεπτός και, αφετέρου, αποφευκτός με τη λήψη κατάλληλων προφυλακτικών μέτρων. [βλ. Παναγιώτης Ανάγνου ν. ALCO FILTERS (CYPRUS) LTD
(2002)1(Β) Α.Α.Δ.918]. Το πότε το σύστημα εργασίας είναι ασφαλές και γενικά το πότε ο εργοδότης έχει εκπληρώσει ή όχι το γενικό του καθήκον για εύλογη μέριμνα για την ασφάλεια των υπαλλήλων του, εξαρτάται από τις περιστάσεις της κάθε υπόθεσης. [Βλ. Panagi v. Galatariotis and Sons Ltd
(1971)1 C.L.R.46, Kakou v. Adriatica
(1980)1 C.L.R.357, Δήμος Λεμεσού ν. Χαραλάμπους
(1989)1 Α.Α.Δ.(Ε) 423, Αλεξάνδρου ν. Κυριάκου & Υιοί Λτδ
(1979)1 (Α) Α.Α.Δ.506, Κωνσταντίνου ν. Phassouri Plantations
(1992)1 A.A.Δ.720]. Ειδικότερα, σε σχέση με το καθήκον του εργοδότη για τη διατήρηση ασφαλούς συστήματος εργασίας έχει νομολογηθεί ότι ο όρος αυτός περιλαμβάνει: (α) την οργάνωση της εργασίας, (β) τον τρόπο που θα εκτελεστεί η εργασία, (γ) τη σειρά παροχής οδηγιών (ειδικά σε άπειρους εργάτες), (δ) τη σειρά των ενεργειών, (ε) τη λήψη προφυλάξεων για την ασφάλεια των εργατών και σε ποια στάδια, (στ) τον αριθμό των προσώπων που απαιτούνται για την εκτέλεση της εργασίας, (ζ) τον ρόλο που θα αναλάβει ο καθένας και (η) τον χρόνο κατά τον οποίο θα εκτελέσουν την αντίστοιχη εργασία τους. Στην υπόθεση Αλεξάνδρου ν. Κυριάκου & Υιοί Λτδ (ανωτέρω) υιοθετήθηκε το ακόλουθο απόσπασμα από το Σύγγραμμα Charlesworth & Percy on Negligence, 8η έκδοση παράγρ. 10-59 και 10-60: "Meaning of system of work. A system of work is the term used to describe (
  1. i)the organization of the work; (
  2. ii)the way in which it is intended the work shall be carried out; (iii) the sequence of instructions (especially to inexperienced workers); (
  3. iv)the sequence of events; (
  4. v)the taking or precautions for the safety of the workers and at what stages; (
  5. vi)the number of such persons required to do the job; (vii) the part to be taken by each of the various persons employed; and (viii) the moment of which they shall perform their respective tasks." Η Βουλή με την θέσπιση του Νόμου για την Ασφάλεια και Υγεία στην Εργασία (Νόμος 89(Ι)/96), έχει θεσμοθετήσει και ενσωματώσει στο Νόμο αυτό τις αρχές του κοινοδικαίου που αφορούν το καθήκον του εργοδότη προς τον εργοδοτούμενο ως προς την ασφάλεια του κατά την εργοδότηση του. Είναι επίσης νομολογημένο πως η αιτιώδης συνάφεια πρέπει να συνδέεται με το ζημιογόνο αποτέλεσμα. Για να αποδειχθεί ευθύνη για αστικό αδίκημα θα πρέπει να αποδεικνύεται αμέλεια ή παράβαση νομικού καθήκοντος, καθώς επίσης και ότι η παράβαση αυτή επέφερε το ζημιογόνο αποτέλεσμα. Το βάρος απόδειξης και των δύο αυτών στοιχείων, βαρύνει τον ενάγοντα και δεν μετατοπίζεται κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες. [Βλ. Κωνσταντίνου ν. Phassouri Plantations
(1992)1 A.A.Δ.720]. Κατά την κρίση μου, ευθύνη για το ατύχημα έχει (για τους λόγους που θα εξηγήσω στην συνέχεια), η Κυπριακή Δημοκρατία και όχι ο ενάγοντας. Η Δημοκρατίας προσπάθησε (ανεπιτυχώς) μέσω των ΜΥ1 και ΜΥ4, να περάσει την θέση πως ο ενάγοντας άνευ λόγου και αιτίας, άνοιξε την διόπτρα του κράνους, παραβαίνοντας έτσι τις ρητές οδηγίες των ανωτέρων του. Ο ενάγοντας επεξήγησε για ποιο λόγο άνοιξε την διόπτρα του κράνους. Παραδέχθηκε πως όταν το παρέλαβε, αυτό εφάρμοζε στο κεφάλι του και μπορούσε να το κουμπώσει. Μέσω της διόπτρας μπορούσε να βλέπει. Όμως το κράνος ήταν πολυχρησιμοποιημένο και είχε εμφανή γδαρσίματα στην διόπτρα. Όταν τα γεγονότα εξελίχτηκαν έτσι όπως τα περιέγραψε, ο ενάγοντας δεν μπορούσε να δει μέσω της διόπτρας επειδή αυτή «ζόφωσε», και είναι γι΄ αυτό τον λόγο που την άνοιξε. Ο Δρ Frener τεκμηρίωσε επιστημονικά για ποιο λόγο η διόπτρα ενός κράνους «ζοφώνει» με αποτέλεσμα να επηρεάζεται η ορατότητα του χρήστη. Η αναπνοή του χρήστη, ο τεχνητός φωτισμός (φώτα του δρόμου και των αυτοκινήτων), η βροχή, οι λάσπες ή η σκόνη που «κάθεται» σε μία διόπτρα, η οποία έχει γρατσουνιές (εμφανείς ή όχι), είναι τα αίτια. Είναι αναπόφευκτο πως όταν ο χρήστης δεν μπορεί να δει τότε θα ανοίξει την διόπτρα. Η κα Αλεξάνδρου στην αγόρευση της υπεστήριξε πως η μαρτυρία του Δρος Frener δεν θα πρέπει να ληφθεί υπόψη καθότι ο τελευταίος δεν εξέτασε ποτέ το συγκεκριμένο κράνος που φορούσε ο ενάγοντας. Τούτο είναι ορθό. Στην βάση όμως της μαρτυρίας του ίδιου του ενάγοντα πως το μοντέλο του κράνους που φορούσε ήταν Argus 017T, πολύ ορθά ο ΜΕ4 εστιάστηκε στην μελέτη του συγκεκριμένου μοντέλου. Εξάλλου ποτέ δεν υπεβλήθη ως θέση από την Υπεράσπιση πως το 2009, και συγκεκριμένα κατά τον ουσιώδη χρόνο, τα μέλη της αστυνομίας χρησιμοποιούσαν οποιοδήποτε άλλο μοντέλο κράνους. Πέραν τούτου, όπως και ο ΜΥ5 (Κεντώνης) συμφώνησε, οι διόπτρες όλων των μοντέλων είναι κατασκευασμένες από το ίδιο υλικό (Polycarbonate - Πολυκαρπονικό) το οποίο είναι ένα πολύ ευαίσθητο υλικό που χρήζει ειδικής μεταχείρισης. Ο Δρ Frener επεξήγησε με πολύ λεπτομέρεια πώς πρέπει να καθαρίζονται τα κράνη, να αποθηκεύονται, να μεταφέρονται ώστε να μην δημιουργούνται γρατσουνιές στην διόπτρα. Επεξήγησε επίσης λεπτομερώς τις διαφορές της «διπλής» από την «μονή» διόπτρα. Συνεπώς οποιοδήποτε μοντέλο κράνους και να φορούσε ο ενάγοντας, εάν αυτό είχε γρατσουνιές στην διόπτρα, το πρόβλημα που θα αντιμετώπιζε σε σχέση με την ορατότητα μέσω αυτής, κάτω από τις ίδιες συνθήκες, θα ήταν το ίδιο. Η κα Αλεξάνδρου υπεστήριξε επίσης πως οι Ευρωπαϊκοί Κανονισμοί δεν εφαρμόζονται στα «αστυνομικά» κράνη. Υπέβαλε δε τούτο και στον ΜΕ4. Ο τελευταίος συμφώνησε, προσθέτοντας όμως πως οι προδιαγραφές για τα «αστυνομικά» κράνη είναι αυστηρότερες, για να καταλήξει πως οι Ευρωπαϊκοί Κανονισμοί θέτουν τις ελάχιστες προδιαγραφές που θα πρέπει να τηρούν και τα κράνη που χρησιμοποιούν τα μέλη της Αστυνομίας. Καταληκτικά, θεωρώ πως εν προκειμένω ο εξοπλισμός ατομικής προστασίας που παραχωρήθηκε στον ενάγοντα την συγκεκριμένη ημέρα και ειδικώτερα το κράνος, δεν ήταν σε καλή και λειτουργήσιμη κατάσταση (ο χρήστης να έχει ορατότητα μέσω της διόπτρας σε συνθήκες όπως αυτές που περιέγραψε ο ενάγοντας), ώστε να τον προστατεύσει από κινδύνους οι οποίοι ήσαν εύλογα προβλεπτοί. Η κρισιμότητα του αγώνα, όπως κατέθεσε ο Αστυνόμος Βασιλείου, επεξηγήθηκε σ΄όλους όπως και το ενδεχόμενο πρόκλησης επεισοδίων από τους οπαδούς των δύο ομάδων. Συνεπώς η Αστυνομία θα έπρεπε να λάβει όλα τα μέτρα που ήσαν αναγκαία ώστε να προστατεύσει τα μέλη της, εφόσον γνώριζε τους κινδύνους. Καταληκτικά θεωρώ πως το σύστημα εργασίας δεν ήταν καθόλου ασφαλές για τον ενάγοντα. Η θέση της Υπεράσπισης πως ο ενάγοντας έχει συντρέχουσα αμέλεια καθότι έπρεπε να μεριμνήσει ο ίδιος ώστε να πάρει προφυλάξεις για την δική του ασφάλεια, δεν με βρίσκει σύμφωνη και απορρίπτεται. Ήταν η θέση της Δημοκρατίας, την οποία μάλιστα υπέβαλε τόσο στον ενάγοντα όσο και στους ΜΕ2 και ΜΕ3, πως θα μπορούσε να σκουπίσει την διόπτρα με το χέρι. Τούτο κρίνεται ανεδαφικό αφού τα χέρια των αστυνομικών δεν ήσαν ελεύθερα (στο ένα χέρι κρατούσαν την ασπίδα και στο άλλο το ρόπαλο). Το πρόβλημα δεν ήταν μόνο οι λάσπες στο κράνος. Το πρόβλημα ήταν το «ζόφωμα» της διόπτρας. Σύμφωνα με την μαρτυρία του Δρος Frener ακόμη και εάν η διόπτρα σκουπιζόταν από τις λάσπες, το ζόφωμα θα παρέμενε (για τους λόγους που επεξήγησε) και ο ενάγοντας πάλι δεν θα έβλεπε. Δεν πρέπει επίσης να διαφεύγει της προσοχής πως το 2009, την ευθύνη για την φύλαξη και την συντήρηση του εξοπλισμού, την είχε η ίδια η Αστυνομία. Τα πράγματα άλλαξαν το 2011, όπου πλέον ο κάθε αστυνομικός χρεώνεται με τον δικό του ατομικό εξοπλισμό, για τον οποίο είναι υπεύθυνος για την φύλαξη και την συντήρηση του. Βάσει αυτού του πραγματικού υποβάθρου, πώς ο ενάγοντας θα μπορούσε να θεωρηθεί υπεύθυνος είτε για την φύλαξη είτε για την συντήρηση του εξοπλισμού που του εδόθη. Το αντίθετο. Ο ενάγοντας δεν αμφισβήτησε πως ο αγώνας ήταν κρίσιμος και υπήρχε κίνδυνος πρόκλησης επεισοδίων. Γνώση αναφορικά με το δυνητικά επικίνδυνο του τρόπου εκτέλεσης της εργασίας δεν είναι στοιχείο που, από μόνο του, μπορεί να στοιχειοθετήσει συντρέχουσα αμέλεια όταν το ζημιογόνο αποτέλεσμα επέρχεται επειδή ο εργοδοτούμενος απλώς εκτέλεσε την εργασία του, ως όφειλε να κάμει [Fysko Constructing Co Ltd v. Χριστάκη Γεωργίου
(1991)1 Α.Α.Δ. 1014]. Οι τραυματισμοί του ενάγοντα δεν αμφισβητούνται. Όπως δεν αμφισβητείται ότι αυτοί ήσαν σοβαροί. Μετά τον τραυματισμό του έξω από το ΑΧΙΛΛΕΙΟΝ νοσοκομείο, ο ενάγοντας μεταφέρθηκε αιμόφυρτος από τρίτα πρόσωπα, στο τμήμα Α΄ Βοηθειών του συγκεκριμένου νοσοκομείου. Εξετάστηκε από τον Δρα XXXXX Μαιχούπ, χειρούργο Ω.Ρ.Λ. Όπως λεπτομερώς καταγράφεται στο Ιατρικό Πιστοποιητικό του Δρος Μαιχούπ ημερομηνίας 20.10.2009 [Τεκμήριο 3
(1)] κατά την κλινική εξέταση διαπιστώθηκαν τα ακόλουθα: « -Μεγάλο θλαστικό τραύμα στη βάση της μύτης. Το δέρμα και οι μυς είχαν ξεκολλήσει από το κόκκαλο, το οποίο εξείχε προς τα έξω. -Συντριπτικό κάταγμα των ρινικών οστών και του διαφράγματος -Εκχύμωση και οίδημα του αριστερού βλεφάρου, ιδιαίτερα του κάτω -Διπλωπία -Ενόφθαλμος -Υπεραιμία και υπαισθησία στην περιοχή του υποκόγχιου νεύρου - Ρινορραγία -Οίδημα και εκχυμώσεις γύρω από τη μύτη και αριστερό ιγμόρειο -Ασυμμετρία προσώπου -Αιματοτύμπανο αριστερά -Δυσκολία διάνοιξης του στόματος -Αναπνευστική δυσχέρεια.» Στον ενάγοντα έγινε αξονική τομογραφία, τα αποτελέσματα της οποίας ήσαν: « -Συντριπτικό κάταγμα ρινικού οστού και διαφράγματος -Εκρηκτικό κάταγμα του εδάφους του αριστερού οφθαλμικού κόγχου (Blow out). Λόγω της διαταραχής της όρασης ζητήθηκε αξιολόγηση και από οφθαλμίατρο.» Στο πιστοποιητικό καταγράφεται πως κατέστη αναγκαία η άμεση αντιμετώπιση του τραύματος χειρουργικά. «-Για την αποκατάσταση της αναπνευστικής οδού -Την ανάταξη του κατάγματος του εδάφους του οφθαλμικού κόγχου, για την αποκατάσταση της όρασης -Καθώς και η συρραφή του θλαστικού τραύματος.» Μετά δε την πολύωρη χειρουργική επέμβαση τοποθετήθηκε: «-Νάρθηκας στη μύτη για πέντε μέρες. -Για πέντε ημέρες παρέμεινε καθετήρας στο αριστερό ιγμόρειο, για να κρατήσει το πρόθεμα που τοποθετήθηκε για να ανυψωθεί ο βολβός -Για τρεις ημέρες πρόσθιος πωματισμός στις ρινικές κοιλότητες. -Του παρασχέθηκε ισχυρή αντιβιοτική και αναλγητική θεραπεία. -Παρέμεινε στην κλινική μέχρι την αφαίρεση του νάρθηκα και του καθετήρα.» Ο Δρ Μαιχούπ καταγράφει στη συνέχεια στο ιατρικό του πιστοποιητικό: « Από τότε παρακολουθείται συστηματικά (τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα) για λύση των συμφύσεων και τοπική θεραπεία και καθαρισμό στο ιγμόρειο άντρο και στη ρινική κοιλότητα. -Η όραση αποκαταστάθηκε πλήρως -Η αναπνοή μερικώς (χρειάζεται διορθωτική επέμβαση) -Παραπονιέται για απουσία όσφρησης και γεύσης. Αυτό είναι αποτέλεσμα του κατάγματος στο κέντρο της όσφρησης -Υπαισθησία προσώπου αριστερά, λόγω τραυματισμού των νεύρων από το βίαιο κτύπημα -Δυνατός πόνος στα δόντια (τραυματισμός V/II κρανιακού νεύρου) -Ουλές στην ράχη της μύτης (λόγω του βάθους και της έκτασης του θλαστικού τραύματος). Κατά το διάστημα αυτό έγιναν άλλες δύο αξονικές τομογραφίες για επανεκτίμηση της κατάστασης του. Επίσης από τον Απρίλιο παρακολουθείται από ψυχολόγο για την αντιμετώπιση των μόνιμων βλαβών. Στις 29 Σεπτεμβρίου 2009 έγινε δεύτερη χειρουργική επέμβαση. Κατέστη αναγκαία για την τέλεια αποκατάσταση της αναπνευστικής λειτουργίας. Κατά την εγχείρηση λύθηκαν όλες οι συμφύσεις, τοποθετήθηκαν φύλλα σιλικόνης για αποφυγή νέων. Έγινε κογχοτομή ρινός αμφοτερόπλευρα καθώς και διορθωτική επέμβαση στο ρινικό οστό. Κλινικά στον τραυματία σήμερα έχει αποκατασταθεί η όραση του. Εκτιμάτε ότι θα αποκατασταθεί και η αναπνευστική λειτουργία. Όμως η απώλεια της όσφρησης και της γεύσης καθώς και ο πόνος στα δόντια και στο πρόσωπο αριστερά θα είναι μόνιμα. Η ουλή στη βάση της μύτης μόνο με πλαστική εγχείρηση μπορεί να καλυτερεύσει. Η ψυχολογική στήριξη του ασθενούς παραμένει ακόμα αναγκαία, για να μπορέσει να αντιμετωπίσει τις επιπτώσεις των μόνιμων βλαβών. Η συστηματική παρακολούθηση θα συνεχιστεί ως ότου κρίνεται αναγκαία.» Ο ενάγοντας στην συνέχεια επισκέφθηκε την χειρουργό οδοντίατρο Δρ XXXXX Γρηγορίου η οποία καταγράφει στο Ιατρικό της Πιστοποιητικό [Τεκμήριο 3
(8)]: «Ο ασθενής προσήλθε με νέκρωση του αριστερού κεντρικού τομέα άνω
(21)και κάταγμα στεφάνης που είχε στο δεξιό κεντρικό τομέα άνω
(11)στις 13/4/09, μετά από χτύπημα από άγνωστο αντικείμενο σε επεισόδιο στις 22/3/09. Προέβηκα σε ενδοδοντική θεραπεία του 21 και κατασκευή 2 ολοκεραμικών στεφανών
(11)και
(21). Το συνολικό κόστος θεραπείας ανήλθε στα €1.270.» Την 1.7.2009 ο ενάγοντας εξετάστηκε από τον νευροχειρουργό Μ. Σπύρου. Ο τελευταίος καταγράφει σχετικά στο Ιατρικό του Πιστοποιητικό [Τεκμήριο 3
(12)]: «Γνώμη, Ο κύριος Κηπούρας, συνεπεία του τραυματισμού υπέστη ανοικτή κρανιοεγκεφαλική κάκωση, θλαστικό τραύμα στην μετωπιαία περιοχή, κάταγμα της βάσης του κρανίου, θλάση της βάσης των μετωπιαίων λοβών, διαταραχές στην όσφρηση και γεύση.» Κατόπιν σύστασης του θεράποντος ιατρού του Δρος Μαιχούπ, ο ενάγοντας παρακολουθείτο από τον ψυχολόγο XXXXX Πετρίδη από τον Απρίλιιο του 2009, σε εβδομαδιαία βάση. Στο πιστοποιητικό του [Τεκμήριο 3
(10)] ο Πετρίδης αναφέρει: «O Κύριος Κηπούρας παρουσιάζει κατάθλιψη και αδυναμία να αντιμετωπίσει τα προβλήματα που απορρέουν από ατύχημα το οποίο είχε σε ώρα εργασίας και λόγω του οποίου έχασε την ικανότητα όσφρησης και γεύσης. Το ατύχημα πέραν των ιατρικών επιπλοκών, προκάλεσε ένα δυνατό σοκ στον κύριο Κηπούρα. Οι συνέπειες της όλης κατάστασης εξακολουθούν να επηρεάζουν τη ζωή του. Η αδυναμία της ιατρικής επιστήμης να επαναφέρει στον ασθενή τις χαμένες αισθήσεις, η σύγχυση που ακολούθησε, οι πολλές και χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα ιατρικές εξετάσεις, έχουν προκαλέσει ψυχολογική αστάθεια και την αίσθηση στον ασθενή ότι είναι εντελώς αβοήθητος. Έξη μήνες μετά το ατύχημα ο Κύριος Κηπούρας έχει αρχίσει να αντιμετωπίζει ξανά τη ζωή, χρειάζεται όμως πολλή βοήθεια και στήριξη. Θα συνεχίσω να τον βλέπω μια και χρειάζεται να μάθει να ζει στην απουσία δυο σημαντικών λειτουργιών, της όσφρησης και γεύσης.» Στις 10.12.2009 ο ενάγοντας εξετάστηκε στα Εξωτερικά Ω.Ρ.Λ. Ιατρεία του Γενικού Νοσοκομείου Λεμεσού από τον Δρ Γ. Σάββα, Ωτορινολαρυγγολόγο. Όπως ο τελευταίος καταγράφει στο Ιατρικό του Πιστοποιητικό [Τεκμήριο 3
(11)]: «Ο ανωτέρω ασθενής εξετάσθηκε στις 10/12/09 στα εξωτερικά ΩΡΑ ιατρεία πάσχων από δυσχέρεια ρινικής αναπνοής και πλήρη απώλεια όσφρησης. Ο ασθενής υπέστη πολλαπλές κακώσεις σπλαγχνικού κρανίου μετά από κάκωση κεφαλής η οποία έγινε προ μερικών μηνών. Από την κάκωση ο ασθενής παρουσίαζε συντριπτικό κάταγμα ρινικών οστών και διαφράγματος, κάταγμα μείζονος πτέρυγας του αριστερού σφηνοειδούς οστού, εκρηκτικό κάταγμα (blow out) επί του εδάφους του αριστερού κόγχου και κατάληψη του σύστοιχου ιγμορείου άνδρου από αιμορραγικό υλικό. Επίσης παρουσίαζε κάταγμα στο έσω πλάγιο του αριστερού ιγμορείου και του παπυρώδους πετάλου του ηθμοειδούς οστού αριστερά. Ο ασθενής υποβλήθηκε σε χειρουργική επέμβαση σε ιδιωτικό νοσοκομείο για αποκατάσταση των πιο πάνω καταγμάτων. Έκτοτε ο ασθενής αναφέρει πλήρη απώλεια όσφρησης και δυσχέρεια ρινικής αναπνοής. Από την κλινική εξέταση στην οποία υποβλήθηκε ο ασθενής (ρινοσκόπηση και ενδοσκόπηση ρινός) παρατηρείται διάτρηση ρινικού διαφράγματος ως αποτέλεσμα των πολλαπλών κακώσεων που υπέστη ο ασθενής. Ο πιο πάνω ασθενής χρήζει ενδελεχούς ελέγχου από εξειδικευμένο κέντρο του εξωτερικού που ασχολείται με διαταραχές όσφρησης για να διαπιστωθεί η ακριβής αιτιολογία για την απώλεια της όσφρησης και για ενδεχόμενη θεραπεία.» Ο ενάγοντας, σε σχέση με την απώλεια των αισθήσεων της όσφρησης και της γεύσης, αναζήτησε εξειδικευμένο κέντρο στο εξωτερικό ώστε να τύχει θεραπείας. Τον Μάϊο του 2010 μετέβη στο Ισραήλ όπου εξετάστηκε από τον Δρα XXXXX Menachern (Senior in Otolaryngology/Head & Neck Surgery) του πανεπιστημιακού νοσοκομείου, HADASSAH. Ο Δρ Gross απεφάνθη πως η απώλεια της όσφρησης και της γεύσης ήταν μη ανατάξιμη και πως οποιαδήποτε άλλη επέμβαση για την επαναφορά τους ήταν ανώφελη. Το Ιατρικό Πιστοποιητικό [Τεκμήριο 3
(5)] είναι σχετικό. Τέλος ο ενάγοντας εξετάστηκε στις 29.9.2010 στα Εξωτερικά Ιατρεία της Ο.Ρ.Λ. Κλινικής του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας. Σύμφωνα με το Ιατρικό Πιστοποιητικό [Τεκμήριο 3
(4)] το οποίο υπογράφεται από τον Διευθυντής της Κλινικής, Δρ XXXXX Κυαμίδη, η απώλεια της γεύσης και της όσφρησης, είναι μη ανατάξιμη. Ο ενάγοντας καταθέτοντας διά ζώσης, σκιαγράφησε με τα μελανότερα χρώματα τις επιπτώσεις από την απώλεια των οσφρήσεων της γεύσης και της όσφρησης, στην καθημερινότητα του. Όπως κατέθεσε «αυτός ο τραυματισμός μου έμελλε να στιγματίσει για πάντα την ζωή μου , διατάραξε την ψυχική μου υγεία». Πρόσθεσε πως «ο κάθε άνθρωπος στην καθημερινότητα του ρωτά, τι να φάω σήμερα, τι να γευτώ, τι να κάνω. Εγώ αυτό το πράγμα δεν το έχω, εγώ μόνο ικανοποιώ το αίσθημα της πείνας, δηλαδή πεινώ πρέπει να φάω για να επιβιώσω, μόνο αυτό. Σε ό,τι αφορά την γεύση, αισθάνομαι το πικρό, το γλυκό, το αλμυρό, το ξινό, αλλά αν έχει γεύση φράουλας ή αχλαδιού, δεν μπορώ να την διακρίνω.» Σε σχέση με την απώλεια της όσφρησης, κατέθεσε «ειδικά η όσφρηση είναι ανιχνευτής κινδύνου για τον ανθρώπινο οργανισμό ως επίσης και απολαύσεων. Στην καθημερινή μου ζωή αντιμετωπίζω διάφορους κινδύνους τους οποίους δεν αντιλαμβάνομαι, νοιώθω ανασφάλεια ρωτώντας τους γύρω μου συνέχεια "να πάω εκεί, να πάω εδώ;" Αν υπάρξουν τα οποιαδήποτε προβλήματα, όπως μια διαρροή γκαζιού στο σπίτι μου ή κάτι, εγώ δεν μπορώ να το αντιληφθώ αυτό το πράγμα. Επίσης με την αλλαγή των εποχών, την Άνοιξη, να μυριστώ ένα λουλούδι να μου αλλάξει την διάθεση μου, ένα άρωμα, πάλι δεν έχω αυτό το πράγμα. Όταν κτύπησα, ο γιος μου ήταν 4 χρονών και φάνηκα τυχερός γιατί πρόλαβα να μυρίσω το μωρουδίστικο ρούχο του για 4 χρόνια, ακολούθως γέννησα την κόρη μου, πράγμα το οποίο δεν το ένοιωσα. Και με ταλαιπωρεί μέχρι σήμερα, αιμορραγώ, ούτε θα επουλωθεί ποτέ αυτό το πράγμα, αν δεν μυρίσεις το μωρό σου. ....». Οι εφαρμοστέες επί των Γενικών Αποζημιώσεων Αρχές είναι πολύ καλά γνωστές και δεν χρειάζεται εκτενής αναφορά τους. Αρκεί να λεχθεί ότι ο σκοπός της επιδίκασης αποζημιώσεων είναι να αποδοθεί δικαιοσύνη στην απώλεια και στη ζημιά χωρίς να τίθεται υπέρμετρο βάρος στον αδικοπραγούντα [βλ. Paraskevaides (Overseas) Ltd v. Christofi
(1982)1 C.L.R. 789]. Η νομολογία αποκαλύπτει σταθερή άνοδο του επιπέδου των γενικών αποζημιώσεων, τάση που αντανακλά μεγαλύτερη ευαισθησία για τον ανθρώπινο πόνο, την αγωνία της αναπηρίας, και την ψυχική οδύνη από την περιθωριοποίηση του ανθρώπου [βλ. Μαυροπετρή ν. Γεωργίου
(1995)1 Α.Α.Δ. 66]. Προηγούμενες αποφάσεις δεν αποτελούν δεσμευτικό προηγούμενο υπό την έννοια της αρχής του stare decisis αλλά παρέχουν καθοδήγηση (βλ. Ερωτοκρίτου κ.α. ν. Καραολή, Π.Ε. 9342 και 9333, ημερ. 9.3.1998). Είναι δεκτό, επίσης, πως πρέπει να λαμβάνεται υπόψιν η συνεχής μείωση της αξίας του χρήματος [βλ. Ιακώβου ν. Ι. Παπαδάκη κ.α.
(2000)1 Α.Α.Δ. 2079 και Karkallis v. Galatariotis & Sons
(1980)1 C.L.R. 265]. Αποτελεί επίσης σταθερή αρχή πως οι αποζημιώσεις πρέπει να είναι κοινωνικά αποδεκτές. Η αποζημίωση δεν έχει σκοπό την τιμωρία του θύτη, αλλά την αποκατάσταση του θύματος (βλ. υπ. Μαυροπετρή, ανωτέρω). Κατά τον καθορισμό των Γενικών Αποζημιώσεων άντλησα καθοδήγηση από αποφάσεις τόσο του Ανωτάτου Δικαστηρίου όσο και των Επαρχιακών Δικαστηρίων στις οποίες υπάρχει αναλογία με την συγκεκριμένη υπόθεση στην έκταση των κακώσεων και στα επακόλουθα τους, προβαίνοντας βέβαια στις αναγκαίες προσαρμογές και λαμβάνοντας υπόψη ότι κάθε υπόθεση έχει τις ιδιαιτερότητες της και είναι σχεδόν αδύνατο να βρεθούν δύο υποθέσεις με τα ίδια ακριβώς στοιχεία [Σπύρου ν. Χ"Χαραλάμπους
(1989)1(Ε) Α.Α.Δ. 298]. Στην υπόθεση Χριστοδούλου ν. Γενικού Εισαγγελέα, Αρ. Αγωγής 3601/2011, Επαρχιακού Δικαστηρίου Λάρνακος, το πρωτόδικο Δικαστήριο με απόφαση του ημερομηνίας 31.5.2016, επιδίκασε ως γενικές αποζημιώσεις το ποσό των €80.000,- σε ενάγοντα ο οποίος τραυματίστηκε συνεπεία της έκρηξης που επεσυνέβη στην Ναυτική Βάση Ευάγγελος Φλωράκης στο Μαρί στις 11.7.
  1. Ο ενάγοντας είχε υποστεί, μεταξύ άλλων τραυμάτων, ελαφριά βαρηκοΐα στις χαμηλές και μεσαίες συχνότητες ενώ στις ψηλές συχνότητες από 2000 Ηz και άνω, είχε σοβαρού βαθμού βαρηκοΐα με εμβοές και στα δύο αυτιά. Τόσο η βαρηκοΐα όσο και οι εμβοές ήσαν μόνιμα κατάλοιπα. Θα πρέπει βεβαίως να λεχθεί πως η απόφαση εφεσιβλήθη από τον Γενικό Εισαγγελέα. Στην υπόθεση Τόμη Νικολαΐδη ν. Γενικού Εισαγγελέα, Αρ. Αγωγής 3606/2011 Επαρχιακού Δικαστηρίου Λάρνακος, όπου ο ενάγοντας επίσης τραυματίστηκε στο ίδιο ατύχημα, το πρωτόδικο Δικαστήριο επεδίκασε ως γενικές αποζημιώσεις το ποσό των €100.000,- στον ενάγοντα ο οποίος, μεταξύ άλλων τραυμάτων, παρουσίαζε «σοβαρού βαθμού νευροαισθητήρια βαρηκοΐα άμφω» η οποία κρίθηκε ως μόνιμη βλάβη και μη αναστρέψιμη. Και η συγκεκριμένη απόφαση εφεσιβλήθη από τον Γενικό Εισαγγελέα. Στην υπόθεση Τσίβικου ν. Γενικού Εισαγγελέα κ.α., ECLI:CY:AD:2018:A255, Πολιτική Έφεση 350/11, ημερομηνίας 29.5.2018, το Ανώτατο Δικαστήριο αύξησε από €50.000- σε €80.000- τις γενικές αποζημιώσεις σε ενάγοντα ο οποίος παρουσίαζε μετατραυματική νευροαισθητήρια βαρηκοΐα και εμβοές, που θεωρήθηκαν μόνιμα κατάλοιπα. Η βαρηκοΐα παρουσιάζετο αμφοτερόπλευρα,με υπερίσχυση αριστερά, στις υψηλές συχνότητες 2000-8000 Hz. Υπήρχε δε μείωση της ακοής 35% μέχρι 80%. Συνεκτιμώντας την σοβαρότητα των τραυματισμών του ενάγοντα, τις χειρουργικές επεμβάσεις στις οποίες υπεβλήθη και τις θεραπείες που έτυχε, το γεγονός πως η απώλεια των αισθήσεων της όσφρησης και της γεύσης είναι μη αναστρέψιμες (μόνιμα κατάλοιπα), την ηλικία του, τον πόνο, την ταλαιπωρία και την απώλεια ανέσεων και απολαύσεων που υπέστη και θα συνεχίζει να υποφέρει στο μέλλον, καθώς επίσης και την όλη δυσχέρεια στην οποία περιήλθε, όπως και κάθε άλλο σχετικό παράγοντα, κρίνω πως το ποσό των €120.000,- θα αποτελούσε για την περίπτωση του, δίκαιη και εύλογη αποζημίωση. Όσον αφορά το θέμα του τόκου (ο καθορισμός του εμπίπτει εντός των πλαισίων της διακριτικής ευχέρειας του Δικαστηρίου), θεωρώ πως στην προκειμένη περίπτωση θα πρέπει να επιδικαστεί τόκος από την ημέρα του ατυχήματος, καθότι δεν υπήρξε αδικαιολόγητη καθυστέρηση στην προώθηση της υπόθεσης. Το ατύχημα επεσυνέβη την 22.3.2009 και η αγωγή καταχωρήθηκε με Ειδικά Οπισθογραφημένο Κλητήριο Ένταλμα στις 7.4.
  2. Λαμβανομένων υπόψη των εγχειρήσεων που υπέστη ο ενάγοντας, των εξετάσεων, της μετάβασης του σε εξειδικευμένο κέντρο στο Ισραήλ και του χρόνου που απαιτήθηκε για την σύνταξη των ιατρικών πιστοποιητικών (το τελευταίο πιστοποιητικό του Δρος Κυαμίδη φέρει ημερομηνία 13.1.2011), θεωρώ πως δεν υπήρξε καθυστέρηση, ούτε στην καταχώρηση της αγωγής, ούτε στην προώθηση της. Διά ταύτα εκδίδεται απόφαση υπέρ του ενάγοντα και εναντίον του εναγομένου για τα ακόλουθα ποσά: (α) Για το ποσό των €120.000,- ως γενικές αποζημιώσεις, με νόμιμο τόκο από την ημερομηνία του ατυχήματος, ήτοι την 22.3.
  3. (β) Για το ποσό των €18.400,- ως ειδικές αποζημιώσεις, με νόμιμο τόκο επίσης από την ημέρα του ατυχήματος, ήτοι την 22.3.
  4. Τα έξοδα της αγωγής επιδικάζονται υπέρ του ενάγοντα και εναντίον του εναγομένου, όπως αυτά θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο στην ανάλογη κλίμακα. (Υπ.).............. Στ. Τσιβιτανίδου-Κίζη, Α.Ε.Δ. Πιστό Αντίγραφο Πρωτοκολλητής ΣΤΚ/ΣΣΑ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο

🔗 Στην επίσημη πηγή

Επεξήγηση AI βάσει του επίσημου κειμένου του νόμου. Ενδεικτική, δεν υποκαθιστά νομική συμβουλή.