ΣΩΤΗΡΙΟΥ, υπό την ιδιότητα του ως διαχειριστής της περιουσίας της αποβιωσάσης Redjep ν. ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ κ.α., Αρ. Αγωγής: 1083/2011, 30/11/2018 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEM:2018:A499 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΜΕΣΟΥ Ενώπιον: Στ. Τσιβιτανίδου-Κίζη, Α.Ε.Δ. Αρ. Αγωγής: 1083/2011 Μεταξύ: XXXXXXXX ΣΩΤΗΡΙΟΥ, υπό την ιδιότητα του ως διαχειριστής της περιουσίας της αποβιωσάσης XXXXXXXX Redjep, τέως από το Καντού. Ενάγοντα -και-
- ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ
- ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ, υπό την ιδιότητα του ως Κηδεμόνας των Τουρκοκυπριακών Περιουσιών Εναγομένων Ημερομηνία: 30 Νοεμβρίου,
- Εμφανίσεις: Για τον Ενάγοντα: κ. Σάββας Φασουλιώτης για ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΟΥΡΓΟΥΡΙΔΗΣ & ΣΙΑ ΔΕΠΕ (για ν΄ακούσει απόφαση ο κ. Κλεάνθης Στέλιου) Για τους Εναγόμενους: κα Έλλη Φλωρέντζου, Δικηγόρος της Δημοκρατίας Α΄, για Γενικό Εισαγγελέα (για ν΄ακούσει απόφαση η Κωνσταντία Παύλου) Α Π Ο Φ Α Σ Η Αποτελεί κοινό έδαφος μεταξύ των μερών πως ο ενάγοντας είναι ο διαχειριστής της περιουσίας της τουρκοκύπριας XXXXXXX Redjep, τέως από το χωριό Καντού της επαρχίας Λεμεσού, η οποία απεβίωσε στις 9.4.
- Σύμφωνα με τους προβαλλόμενους στην Έκθεση Απαίτησης ισχυρισμούς: (α) Μοναδικός κληρονόμος της XXXXXX Redjep ήταν η θυγατέρα της XXXXXX Sukri η οποία απεβίωσε στις 22.6.1963 αφήνοντας ως μοναδική κληρονόμο την κόρη της XXXXXX Hassan, (είναι κάτοχος διαβατηρίου του Ηνωμένου Βασιλείου), η οποία διέμενε μόνιμα στο Ηνωμένο Βασίλειο, μεταξύ Αυγούστου και Οκτωβρίου 1978 και Σεπτεμβρίου 1986 μέχρι σήμερα (9.3.2011, ημερομηνία καταχώρισης της αγωγής). (β) Ο ενάγοντας (με την πιο πάνω ιδιότητα του) στη βάση Αγοραπωλητηρίου Εγγράφου ημερομηνίας 7.4.2009, πώλησε σε κάποια XXXXXX Ευσταθίου, το εγγεγραμμένο επ΄ονόματι της XXXXXX Redjep ακίνητο (με αριθμό εγγραφής XXXXXX, Φ/Σχ XXXXX, τεμάχιο XXXXX, στο χωριό Επισκοπή της Επαρχίας Λεμεσού) για το ποσό των €188.000,=. (γ) Τον Ιούνιο του 2009 και ειδικώτερα κατά ή περί την 4.6.2009, ο ενάγοντας αιτήθηκε την κατάθεση του Πωλητηρίου Εγγράφου στο Κτηματολόγιο Λεμεσού, για σκοπούς Ειδικής Εκτέλεσης. Ο Επαρχιακός Κτηματολογικός Λειτουργός ζήτησε την συγκατάθεση του εναγομένου 2, πλην όμως ο τελευταίος αρνήθηκε να την δώσει. Ο ενάγοντας ενημερώθηκε με επιστολή του Διευθυντού του τμήματος Κτηματολογίου και Χωρομετρίας ημερομηνίας 22.11.
- Είναι η θέση του ενάγοντα πως η άρνηση του εναγομένου 2 να δώσει την συγκατάθεση του ώστε να ολοκληρωθεί η αγοραπωλησία και στην συνέχεια η άρνηση του Διευθυντού του Τμήματος Κτηματολογίου και Χωρομετρίας να προχωρήσει στην μεταβίβαση του επίδικου ακινήτου: (α) παραβιάζει το δικαίωμα (προστατεύεται από το άρθρο 1 του Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της Σύμβασης για την προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών) του πολίτη να έχει περιουσία την οποία να την διαθέτει, κατά τον τρόπο που ο ίδιος επιθυμεί και (β) ισοδυναμεί με παράνομη και/ή αθέμιτη και/ή αδικαιολόγητη παρέμβαση στα συνταγματικά δικαιώματα του ιδιοκτήτη του ακινήτου που διασφαλίζονται από τα άρθρα 23 (δικαίωμα διάθεσης ακίνητης ιδιοκτησίας) και 26 (δικαίωμα του συμβάλλεσθαι ελευθέρως) του Συντάγματος της Κυπριακής Δημοκρατίας. Με την αγωγή ο ενάγοντας αξιώνει: «Α. Διάταγμα του Δικαστηρίου που να διατάσσει τον Επαρχιακό Κτηματολογικό Λειτουργό Λεμεσού όπως μεταβιβάσει το ακίνητο με αριθμό εγγραφής XXXXXX, Φύλλο/Σχέδιο XXXXXX, τεμάχιο XXXXX, στην Επισκοπή της επαρχίας Λεμεσού, στο όνομα της XXXXXX Ευσταθίου, από τη Λεμεσό, σύμφωνα με τους όρους του αγοραπωλητηρίου εγγράφου της με τον Ενάγοντα ημερομηνίας 7/4/
- Β. Δήλωση του Δικαστηρίου ότι με την άρνηση του Εναγόμενου 2 να παραχωρήσει τη συγκατάθεση του στην ολοκλήρωση της επίδικης αγοραπωλησίας και ακολούθως με την άρνηση του Διευθυντή του Τμήματος Κτηματολογίου και Χωρομετρίας να προχωρήσει στη μεταβίβαση του επίδικου ακινήτου, έχουν παραβιασθεί τα ανθρώπινα και συνταγματικά δικαιώματα του ιδιοκτήτη της επίδικης ακίνητης ιδιοκτησίας που διασφαλίζονται με το άρθρο 1 του Πρόσθετου Πρωτοκόλλου στη Σύμβαση Περί Προάσπισης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών και με τα άρθρα 23 και 26 του Συντάγματος της Κυπριακής Δημοκρατίας. Γ. Αποζημιώσεις για ζημιά ή βλάβη μη χρηματικής φύσης που έχει υποστεί λόγω της πιο πάνω παραβίασης. Δ. Αποζημιώσεις για χρηματική ζημιά, απώλεια, έξοδα και δαπάνες που έχει υποστεί λόγω της πιο πάνω παραβίασης. Ε. Έξοδα και Φ.Π.Α. (Αρ. Μητρώου Φ.Π.Α XXXXX366F). Στ. Οποιαδήποτε άλλη θεραπεία ήθελε το Δικαστήριο κρίνει ότι έχει εξουσία να αποδώσει σύμφωνα με τα γεγονότα της υπόθεσης. Ζ. Νόμιμους τόκους.» Ο εναγόμενος απορρίπτει την θέση και τις αξιώσεις του ενάγοντα. Διατείνεται πως η μη παροχή της συγκατάθεσης του εναγόμενου 2, οφείλεται στην επικράτηση του «δικαίου της ανάγκης», το οποίο θεσπίστηκε λόγω της έκρυθμης κατάστασης που δημιουργήθηκε στην Κύπρο συνεπεία της τουρκικής εισβολής. Προσθέτει πως με βάση τις πρόνοιες του περί Τουρκοκυπριακών Περιουσιών Νόμου Αρ. 139/91, όλες οι τουρκοκυπριακές περιουσίες που ευρίσκονται στις ελεύθερες περιοχές της Κύπρου, είναι υπό την κηδεμονία του Κηδεμόνα των Τουρκοκυπριακών Περιουσιών, μέχρι την επίλυση του κυπριακού προβλήματος. Ως Παραδεκτά Γεγονότα συμφωνήθηκαν μεταξύ των μερών τα εξής: · Ότι ο ενάγων είναι διαχειριστής της περιουσίας της τ/κ XXXXXXX Redjep τέως από το Καντού, η οποία απεβίωσε στις 9/4/48, δυνάμει διαχειριστικού διατάγματος του Ε.Δ. Λεμεσού ημερομηνίας 12/12/
- · Ο εναγόμενος 1 ενάγεται ως αντιπρόσωπος ή και εκπρόσωπος της Κυπριακής Δημοκρατίας. · Ο εναγόμενος 2 ενάγεται υπό την ιδιότητα του Κηδεμόνα Τουρκοκυπριακών Περιουσιών. · Δυνάμει αγοραπωλητηρίου εγγράφου ημερομηνίας 7/4/09, ο ενάγων συμφώνησε με κάποια XXXXXX Ευσταθίου όπως πωλήσει σε αυτήν το κτήμα με αριθμό εγγραφής XXXXXX, Φ/Σχ XXXXXX, Τεμ. XXXXX στην Επισκοπή της επαρχίας Λεμεσού το οποίο ήταν ολόκληρο εγγεγραμμένο στο όνομα της αποβιωσάσης, για το ποσό των €188.
- · Περί την 4.6.09 το πιο πάνω αγοραπωλητήριο έγγραφο παρουσιάστηκε για κατάθεση στο Επαρχιακό Κτηματολόγιο Λεμεσού για σκοπούς ειδικής εκτέλεσης, αλλά ο Επαρχιακός Κτηματολογικός Λειτουργός ζήτησε την συγκατάθεση του Εναγομένου 2 προτού προχωρήσει με την διαδικασία μεταβίβασης του πιο πάνω ακινήτου. · Σε επιστολή ημερομηνίας 22/11/10 που στάληκε από τον Διευθυντή Τμήματος Κτηματολογίου και Χωρομετρίας προς τον Ενάγοντα, αναφέρονταν ότι ο εναγόμενος 2 δεν έδωσε τη συγκατάθεση του για αποδοχή του πιο πάνω αγοραπωλητηρίου εγγράφου και κατ΄επέκταση δεν μπορούσε να προχωρήσει στην ολοκλήρωση της πιο πάνω αγοραπωλησίας. Η ακροαματική διαδικασία ολοκληρώθηκε με την κατάθεση ενός και μόνο μάρτυρα, του ενάγοντα XXXXXX Σωτηρίου (ΜΕ1). Ο ενάγοντας κατέθεσε τα εξής: Η XXXXXXX Redjep τέως από το χωριό Καντού στην Λεμεσό, απεβίωσε στις 9.4.
- (Πιστοποιητικό Θανάτου κατατέθηκε ως Τεκμήριο 1). Ο ίδιος διορίστηκε ως διαχειριστής της περιουσίας της στις 12.12.2007 στην βάση Εγγράφων Διαχείρισης (Τεκμήριο 2). Για να εκδοθεί το Διαχειριστικό Διάταγμα, λήφθηκε υπόψη Δήλωση της XXXXXX Hassan (Τεκμήριο 3), πολίτιδος του Ηνωμένου Βασιλείου (είναι κάτοχος αγγλικού διαβατηρίου με αριθμό XXXXX3246), σύμφωνα με την οποία μοναδική κληρονόμος της XXXXXX Redjep ήταν η XXXXX Sukri, (μητέρα της XXXXX), η οποία απεβίωσε την 22.6.
- Μοναδική δε κληρονόμος της XXXXX Sukri είναι η XXXXX Hassan. H XXXXXX Redjep ήταν και εξακολουθεί να είναι μέχρι και σήμερα, η εγγεγραμμένη ιδιοκτήτρια του ακινήτου με αριθμό εγγραφής XXXXX, στο χωριό Επισκοπή της επαρχίας Λεμεσού (αντίγραφο του τίτλου ιδιοκτησίας κατατέθηκε ως Τεκμήριο 4). Στις 7.4.2009, ο ενάγοντας, ενεργώντας ως διαχειριστής της περιουσίας της XXXXXX Redjep, πώλησε στην XXXXX Ευσταθίου, βάσει Αγοραπωλητηρίου Εγγράφου, το εν λόγω ακίνητο αντί του ποσού των €188.000=. Το Αγοραπωλητήριο Έγγραφο κατατέθηκε στις 4.6.2009 στο Κτηματολόγιο Λεμεσού για σκοπούς Ειδικής Εκτέλεσης (αντίγραφο της κατάθεσης κατατέθηκε ως Τεκμήριο 5). Ο Διευθυντής του Κτηματολογίου με επιστολή του ημερομηνίας 22.11.2010 (Τεκμήριο 6), τον πληροφόρησε πως η κατάθεση του Αγοραπωλητηρίου δεν μπορούσε να γίνει αποδεκτή, καθότι ο Υπουργός Εσωτερικών υπό την ιδιότητα του ως ο Κηδεμόνας των Τουρκοκυπριακών Περιουσιών, δεν συγκατατίθετο προς τούτο. Ο ίδιος «αναζήτησε περαιτέρω μαρτυρία» που να υποστηρίζει πως η XXXXX Hassan είναι η μοναδική κληρονόμος της XXXXXX Redjep. Εξασφάλισε ενυπόγραφη δήλωση ημερομηνίας 13.10.2011 (Τεκμήριο 7) από κάποιον XXXXX Musa, συγγενή του επίσης αποβιώσαντος συζύγου της XXXXX Sukri. Από επιστολή του Υπουργείου Εσωτερικών ημερομηνίας 11.11.2011 (Τεκμήριο 8), πληροφορήθηκε πως ο Κηδεμόνας Τουρκοκυπριακών Περιουσιών, δεν θα είχε ένσταση στην μεταβίβαση του επίδικου ακινήτου επ΄ονόματι της XXXXXX Ευσταθίου, εφόσον διαπιστωνόταν, μετά από έρευνα, πως δεν υπάρχουν άλλοι κληρονόμοι της XXXXX Redjep που να διαβιούν στις κατεχόμενες περιοχές και πως η XXXXXX Hassan είναι η μοναδική κληρονόμος της τελευταίας. Ήταν η θέση του, πως παρά το ότι οι εναγόμενοι δεν έχουν οποιαδήποτε στοιχεία που να αντικρούουν το γεγονός ότι η XXXXXX Hassan είναι η μοναδική κληρονόμος της XXXXXX Redjep, εντούτοις εξακολουθούν «εντελώς παράλογα να καταπατούν τα ανθρώπινα και συνταγματικά δικαιώματα της ιδιοκτήτριας της πιο πάνω ακίνητης ιδιοκτησίας». Αντεξεταζόμενος κατέθεσε πως γνώρισε την XXXXX Hassan μέσω κάποιου συγγενή της ο οποίος διαμένει, όπως και η XXXXX, στην Αγγλία. Ο ίδιος μεσολάβησε (βρήκε τους αγοραστές) ώστε η XXXXX να πωλήσει άλλη ακίνητη περιουσία της (εγγεγραμμένη επ΄ονόματι της) στην Λεμεσό. Από την πώληση εξασφάλισε και ο ίδιος προμήθεια. Όσον αφορά την επίδικη πώληση, το ποσό καταβλήθηκε εξ΄ολοκλήρου στην XXXXX, στην παρουσία και του υιού της. Τα χρήματα (άλλα με επιταγές και άλλα σε μετρητά) τα κατέβαλε ο ίδιος για την αγοράστρια Κατερίνα Ευσταθίου, η οποία είναι η σύζυγος του. Ο Κηδεμόνας των Τουρκοκυπριακών Περιουσιών, τους πληροφόρησε πως δεν «μπορούσε να προχωρήσει» η πώληση επειδή υπήρχαν πληροφορίες περί ύπαρξης και άλλων κληρονόμων της XXXXX Redjep. «Ψάχνοντας» μέσω του XXXXX, κατατέθηκε η Δήλωση (Τεκμήριο 7). Σε υποβολή της κας Φλωρέντζου πως η XXXXXX Redjep Sukri είχε τρία παιδιά, την XXXXX Sukri, την XXXXX Sukri και τον XXXXXX Sukri, δήλωσε άγνοια. Άγνοια δήλωση επίσης και σε υποβολή της κας Φλωρέντζου πως σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες η XXXXX Sukri είχε 8 παιδιά, τρία εκ των οποίων διαμένουν στην Ζώδια, ένα στην Κερύνεια, ένα στην κατεχόμενη Αμμόχωστο και ένα στην Αγγλία. Επέμενε στην θέση πως η XXXXX Redjep είχε μόνο μία κόρη, την XXXXX Sukri. Επιβεβαίωσε πως η XXXXX Λάμπρου, υπεύθυνη στο Τμήμα Τουρκοκυπριακών Περιουσιών, την οποία επισκέφθηκε, του ανέφερε πως «για να μπορέσει να προχωρήσει η υπόθεση και να μπορέσει να γίνει ή να δοθεί η έγκριση, θέλουμε επιβεβαίωση ότι δεν υπάρχουν άλλοι κληρονόμοι». Κατά τον ίδιο δεν ήταν δική του δουλειά για να το ψάξει. Η πλευρά των εναγομένων δεν προσκόμισε μαρτυρία. Αρκέστηκε σε μία δήλωση η οποία με την συγκατάθεση της άλλης πλευράς δηλώθηκε ως παραδεκτό γεγονός. Η δήλωση έχει ως εξής: «Ο XXXXXX Σωτηρίου χορήγησε στο Δικαστήριο έγγραφα διαχείρισης της XXXXXX Redjep για να ξεκινήσει η διαδικασία διαχείρισης με αρ. XXXXX/
- Προς το σκοπό αυτό κατατέθηκε δήλωση της XXXXXX Hassan (Τεκμ.3) που έγινε ενώπιον Πρωτοκολλητή με την οποία η ίδια δηλώνει ότι είναι η μοναδική νόμιμη κληρονόμος, χωρίς να γίνει οποιαδήποτε προς τούτο έρευνα από μέρους του Πρωτοκολλητείου, όπως δεν γίνεται έρευνα για καμία άλλη περίπτωση διαχείρισης». Κατά τις τελικές αγορεύσεις η κάθε πλευρά υπεραμύνθηκε της θέσης της. Ο κ. Φασουλιώτης εκ μέρους του ενάγοντα εισηγήθηκε πως η XXXXX Redjep, ιδιοκτήτρια της επίδικης ακίνητης περιουσίας, δεν μπορούσε να θεωρηθεί ως «Τουρκοκύπριος» με την έννοια που αποδίδεται στον εν λόγω όρο από τον Νόμο Αρ. 139/1991, καθότι είχε αποβιώσει το 1948, πολύ πριν από το 1960, χρόνο κατά τον οποίο θα μπορούσε να αποκτήσει την τουρκοκυπριακή ιδιότητα, δηλαδή να θεωρηθεί πολίτης της Κυπριακής Δημοκρατίας που ανήκει στην τουρκοκυπριακή κοινότητα της Κύπρου. Συνεπώς η περιουσία της στις ελεύθερες περιοχές της Κύπρου, δεν μπορούσε να θεωρηθεί ως «τουρκοκυπριακή περιουσία» όπως ο όρος αυτός καθορίζεται στον εν λόγω Νόμο. Συνεπώς ο Υπουργός Εσωτερικών ο οποίος διορίστηκε ως Κηδεμόνας των Τουρκοκυπριακών Περιουσιών βάσει του Νόμου 139/91, δεν έχει εξουσία ή αρμοδιότητα σε σχέση με την επίδικη περιουσία και δεν ήταν απαραίτητη η συγκατάθεση του ώστε το Κτηματολόγιο να διενεργήσει την μεταβίβαση. Προς επίρρωση των λόγω του ο κ. Φασουλιώτης επικαλέστηκε την απόφαση του Προέδρου Χ. Μαλακτού που εξέδωσε την 21.1.2016 στα πλαίσια της αγωγής αρ. XXXXX/11 του Ε.Δ.Λάρνακας (Raymond Riza προσωπικά και υπό την ιδιότητα του ως εκτελεστής της διαθήκης και κληρονόμου του αποβιώσαντα Τουρκοκύπριου Fikret Ali Riza ν. 1.Κυπριακής Δημοκρατίας, μέσω του Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας και 2.Υπουργού Εσωτερικών υπό την ιδιότητα του ως Κηδεμόνας Τουρκοκυπριακών Περιουσιών), καθώς επίσης και τις υποθέσεις A & A Enterprises Ltd v. Υπουργού Εσωτερικών ως Κηδεμόνα των Τουρκοκυπριακών Περιουσιών
(2009)4(Α) Α.Α.Δ. 97 και Djemali Raif Tahir ν. Κυπριακής Δημοκρατίας, μέσω του Υπουργού Εσωτερικών ως Κηδεμόνα Διαχείρισης Τουρκοκυπριακών Περιουσιών
(2007)4(Α) Α.Α.Δ. 348. Αντίθετη ήταν η θέση της κας Φλωρέντζου εκ μέρους του Γενικού Εισαγγελέα. Κατ΄αρχήν κάλεσε το Δικαστήριο να μην αποδεχθεί την μαρτυρία του ενάγοντα και ειδικώτερα την θέση του πως η XXXXX Redjep είχε μία μόνο κληρονόμο, την XXXXX Sukri. Εισηγήθηκε περαιτέρω πως η αγωγή καταχωρήθηκε πρόωρα καθότι η απάντηση του αρμόδιου τμήματος του Υπουργείου Εσωτερικών προς τον δικηγόρο του ενάγοντα (Τεκμήριο 8) είχε «πληροφοριακό χαρακτήρα και δεν δύναται να ερμηνευτεί έστω και ως σιωπηρή άρνηση των αρμοδίων αρχών». Και τούτο επειδή με την επιστολή (Τεκμήριο 8) δεν απερρίφθη το αίτημα τους για μεταβίβαση του ακινήτου, αλλά τους εζητήθη να αποδείξουν την θέση τους περί ύπαρξης ενός και μόνο κληρονόμου. Ο ιδιοκτήτης τουρκοκυπριακής περιουσίας (εν προκειμένω ο διαχειριστής της περιουσίας του), εισηγήθηκε η κα Φλωρέντζου, έχει δικαίωμα να προσφύγει στο Επαρχιακό Δικαστήριο και να αξιώσει αποζημιώσεις από την Δημοκρατία για παραβίαση δικαιώματος του που κατοχυρώνεται από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την Προάσπιση των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, μόνο σε περίπτωση που το αίτημα του απορριφθεί από τον Υπουργό, πράγμα που στην προκειμένη περίπτωση δεν έγινε. Μόνο τότε, τόνισε, γεννάται το αγώγιμο δικαίωμα του, βάσει του σχετικού Νόμου, όπως έχει τροποποιηθεί το 2010 (N.39
(1)/2010). Όσον αφορά τα γεγονότα της υπόθεσης δεν υπάρχει διάσταση. Μοναδικό σημείο τριβής μεταξύ των δύο πλευρών είναι το κατά πόσον η XXXXX Redjep άφησε μία κληρονόμο, την XXXXX Sukri, όπως διατείνεται η πλευρά του ενάγοντα, ή τρεις (την XXXXX Sukri, την XXXXX Sukri και τον XXXXX Sukri), όπως διατείνεται η πλευρά των εναγομένων. Η θέση του ενάγοντα δεν γίνεται, επί τούτου, αποδεκτή. Θεωρώ πως δεν θα ήταν ασφαλές υπόβαθρο να στηριχθώ στην μαρτυρία του για να εξάξω ασφαλή συμπεράσματα. Η θέση του πως εμπλάκηκε στην όλη υπόθεση από φιλικό ενδιαφέρον προς την οικογένεια της XXXXX Hassan, απογόνου της XXXXX Redjep, καταρρίπτεται από τα όσα ο ίδιος κατέθεσε αντεξεταζόμενος. Διεφάνη πως ενεπλάκη στην όλη υπόθεση έχοντας ως κίνητρο το κέρδος. Δεν είναι άνευ σημασίας και το γεγονός πως αποσιώπησε (η υπογράμμιση δική μου) κατά την κυρίως εξέταση πως ο ίδιος είχε εξεύρει αγοραστές για την πώληση της περιουσίας της XXXXX στην Λεμεσό προγενέστερα και πως η XXXXXX Ευσταθίου, αγοραστής εν προκειμένω του επίδικου κτήματος, είναι η σύζυγος του. Γενικά η μαρτυρία του κατά την κυρίως εξέταση, χαρακτηρίζεται προσεκτική έως και επιλεκτική. Το περιεχόμενο της Δήλωσης (DECLARATION) που κατατέθηκε ως Τεκμήριο 7, χαρακτηρίζεται ως εξαιρετικά αμφίβολο. Ο ενάγοντας κατέθεσε αντεξεταζόμενος πως μαζί με τον Δηλούντα XXXXX Mussa επισκέφθηκαν την XXXXX Λάμπρου (υπεύθυνη κατά τον ουσιώδη χρόνο του Τμήματος Διαχείρισης των Τουρκοκυπριακών Περιουσιών στο Υπουργείο Εσωτερικών), όπου ο τελευταίος παρουσίασε στην Λάμπρου «το οικογενειακό δένδρο» της αποβιωσάσης XXXXX Redjep, πλην όμως κανένα στοιχείο δεν προσκομίστηκε προς επιβεβαίωση της θέσης τους, όπως τους εζητήθη από την Λάμπρου. Η θέση του κ. Φασουλιώτη πως η XXXXX Redjep δεν θα πρέπει να λογίζεται ως «Τουρκοκύπρια» και το επίδικο ακίνητο της δεν θα έπρεπε να τεθεί υπό την κηδεμονία του Κηδεμόνα Τουρκοκυπριακών Περιουσιών, καθότι δεν εμπίπτει σε ό,τι ο περί Τουρκοκυπριακών Περιουσιών (Διαχείριση και άλλα θέματα) Νόμος Ν.139/91προνοεί, δεν γίνεται αποδεκτή. Μια σύντομη αναδρομή στα γεγονότα που οδήγησαν στην ψήφιση του σχετικού Νόμου, όπως πολύ εύστοχα τα παραθέτει η κα Φλωρέντζου στην αγόρευση της, θα βοηθήσει. «Το 1974, όταν η Τουρκία απεφάσισε να εισβάλει στο έδαφος της Κυπριακής Δημοκρατίας και εισέβαλε κατέχοντας έκτοτε περίπου το 37% των εδαφών της, δημιουργήθηκαν σωρεία προβλημάτων. Κοινωνικά προβλήματα, ανθρωπιστικά θέματα, νομικά και οικονομικά αδιέξοδα έπλητταν αδυσώπητα τη νεαρή τότε Κυπριακή Δημοκρατία. Το κράτος κλήθηκε να αντεπεξέλθει των αδιεξόδων και κατάφερε αρκετά. Οι ανάγκες στήριξης των προσφύγων ήταν πολλές. Η ανάγκη προστασίας των περιουσιών που έμειναν εγκαταλελειμμένες λόγω της αναγκαστικής αποχώρησης των τουρκοκυπρίων ήταν επιβεβλημένη. Ακριβώς μετά την τουρκική εισβολή και κατοχή, το κράτος, θέλοντας να ικανοποιήσει τις ανάγκες των προσφύγων από τη μια και να προστατεύσει τις περιουσίες των τ/κ από την άλλη, εξέδωσε κατ' επανάληψη και κατ' ακολουθία, διατάγματα επίταξης των τ/κ περιουσιών μέχρι το 1991, μέρος των οποίων χρησιμοποιήθηκε προσωρινά, για τις ανάγκες των προσφύγων. Με βάση τον περί Τουρκοκυπριακών Περιουσιών Διαχείριση και άλλα θέματα Νόμο (Ν.139/91), η διαχείριση των τουρκοκυπριακών περιουσιών ανατέθηκε στον Κηδεμόνα αφού οι τουρκοκύπριοι ιδιοκτήτες της την εγκατέλειψαν μετά από τη μετακίνηση των πληθυσμών που ακολούθησε την τουρκική εισβολή και κατοχή του 1974. Το μέτρο αυτό κρίθηκε αναγκαίο βάσει του Δικαίου της Ανάγκης, ενός νομικού μορφώματος που δημιουργήθηκε για να σωθεί το κράτος και οι βασικές του λειτουργίες να εξακολουθήσουν, με απώτερο σκοπό να αντεπεξέλθει το κράτος στις ανάγκες που δημιουργήθηκαν από την τουρκική εισβολή και θα ισχύουν μέχρι τη λήξη της έκρυθμης κατάστασης όπως ορίζεται στο νόμο. Κορυφαία και πρωτοπόρος υπόθεση αναφορικά με την αρχή του δικαίου της ανάγκης και της εφαρμογής του στην Κύπρο είναι η απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου στην υπόθεση The Attorney-General of the Republic v. IBRAHIM
(1964)C.L.R. 195.» Οι όροι «τουρκοκύπριος», «τουρκοκυπριακή περιουσία» και «έκρυθμη κατάσταση», ορίζονται στο άρθρο 2 του Νόμου 139/91, ως εξής: «Τουρκοκύπριος», σημαίνει «τουρκοκύπριο που δεν έχει τη συνήθη διαμονή του στις ελεγχόμενες από τη Δημοκρατία περιοχές και περιλαμβάνει εταιρεία ή άλλο νομικό πρόσωπο που ελέγχεται από τουρκοκύπριο, καθώς και το ΕΒΚΑΦ, «τουρκοκυπριακή περιουσία», σημαίνει την περιουσία που «περιλαμβάνει κάθε ιδιοκτησία κινητή ή ακίνητη που ανήκει σε τουρκοκύπριο και βρίσκεται στις ελεγχόμενες από τη Δημοκρατία περιοχές και περιλαμβάνει και τη βακούφικη περιουσία, «έκρυθμη κατάσταση», σημαίνει «τη συνεπεία της τουρκικής εισβολής δημιουργηθεία κατάσταση η οποία εξακολουθεί να υπάρχει μέχρις ότου το Υπουργικό Συμβούλιο, με γνωστοποίηση του δημοσιευόμενη στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας, ορίσει ημερομηνία λήξης της κατάστασης αυτής», Στο άρθρο 3 του Νόμου ορίζεται ότι: «ο Υπουργός διορίζεται με τον παρόντα Νόμο Κηδεμόνας των Τουρκοκυπριακών περιουσιών και τις διαχειρίζεται σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντος Νόμου και ασκεί τις αρμοδιότητες που του χορηγούνται με τον παρόντα Νόμο διαρκούσης της έκρυθμης κατάστασης και μέχρις ότου επιτευχθεί τελική διευθέτηση του θέματος αυτού», Στο δε άρθρο 7 ορίζεται ότι «ο Κηδεμόνας κατά τη διαχείριση των τουρκοκυπριακών περιουσιών και την άσκηση των αρμοδιοτήτων του με βάση τον παρόντα Νόμο, θα μεριμνά για την εξυπηρέτηση των συμφερόντων των ιδιοκτητών των εν λόγω περιουσιών με βάση καθορισμένα κριτήρια: Νοείται ότι η εξυπηρέτηση αυτή μη προσφύγων κατά τη διαχείριση των τουρκοκυπριακών περιουσιών θα γίνεται μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις όπως θα καθοριστεί». Βάσει του Νόμου, ο τουρκοκύπριος ιδιοκτήτης δεν αποστερείται της περιουσίας του της οποίας εξακολουθεί να είναι κύριος. Η διαχείριση όμως της περιουσίας αυτής, ανατίθεται κατά την διάρκεια της έκρυθμης κατάστασης στον Κηδεμόνα. Το δικαίωμα κατοχής, διαχείρισης και ελέγχου της περιουσίας, υπόκειται σε απόλυτα αναγκαίους περιορισμούς που συνάδουν με το άρθρο 23 του Συντάγματος (Βλ. Suleyman ν. Δημοκρατίας, υπ. Αρ. 99/2005, ημερομηνίας 21/5/2007). Στην εν λόγω υπόθεση γίνεται εκτενής αναφορά στις πρόνοιες της νομοθεσίας και στους σκοπούς του νομοθέτη. Στην υπόθεση Perihan Mustafa Korkut ν. Δημοκρατίας, Πολ. Έφεση 303/06, ημερομηνίας 11/9/2008, αποφασίστηκε μεταξύ άλλων ότι η κυριότητα της ακίνητης ιδιοκτησίας παραμένει στους ιδιοκτήτες της, οι οποίοι όμως περιορίζονται προσωρινά κατά την διάρκεια της έκρυθμης κατάστασης από του να μπορούν να την αποξενώσουν. Ο Νόμος 139/91 τροποποιήθηκε το 2010. Σύμφωνα με την εν λόγω Τροποποίηση (Ν.39
(1)/2010), επιτρέπεται η υπό προϋποθέσεις, μεταβίβαση ή εγγραφή της τουρκοκυπριακής περιουσίας επ΄ονόματι όχι μόνο των τέκνων των ιδιοκτητών, αλλά και τρίτων ατόμων. Η οποιαδήποτε όμως δικαιοπραξία, μπορεί να γίνει κατόπιν σχετικής άδειας και πάντοτε μέσω του Κηδεμόνα. Επίσης ο ιδιοκτήτης τουρκοκυπριακής περιουσίας έχει, μετά την τροποποίηση του Νόμου το 2010, αγώγιμο δικαίωμα για παραβίαση των δικαιωμάτων του από την εφαρμογή της νομοθεσίας. Το άρθρο 6Α του Νόμου προνοεί τα εξής: «6Α.
(1)Η παραβίαση δικαιώματος που κατοχυρώνει η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την Προάσπιση των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και των Θεμελιωδών Ελευθεριών ή και τα Πρωτόκολλά της που κυρώθηκαν από τη Δημοκρατία λόγω της εφαρμογής πρόνοιας του παρόντος Νόμου, είναι αγώγιμη.
(2)Πρόσωπο που ισχυρίζεται ότι λόγω της εφαρμογής πρόνοιας του παρόντος Νόμου στη δική του περίπτωση παραβιάστηκε οποιοδήποτε δικαίωμα που κατοχυρώνει η πιο πάνω Σύμβαση ή και τα Πρωτόκολλά της, δικαιούται, εάν απορριφθεί σχετικό αίτημά του στον Υπουργό, να προσφύγει στο επαρχιακό δικαστήριο με αγωγή κατά της Δημοκρατίας και του Κηδεμόνα για την κατ' ισχυρισμόν παραβίαση και να αξιώσει για την παραβίαση τις θεραπείες που προβλέπονται στο παρόν άρθρο: ...................». Η εισήγηση του κ. Φασουλιώτη πως η XXXXX Redjep δεν μπορεί να θεωρηθεί «τουρκοκύπρια» εν τη εννοία του Νόμου 139/91, αφού απεβίωσε το 1948, πολύ προτού εγκαθιδρυθεί η Κυπριακή Δημοκρατία, δεν με βρίσκει σύμφωνη. Το απόσπασμα της υπόθεσης Α & Α Enterprises Ltd ν. Υπουργού Εσωτερικών ως Κηδεμόνα Τουρκοκυπριακών Περιουσιών
(2009)4(Α) Α.Α.Δ. 97, που παρέθεσε ο κ. Φασουλιώτης στην αγόρευση του, είναι πολύ βοηθητικό και το παραθέτω: «...για να απαντηθεί το ερώτημα του κατά πόσον ο αποβιώσας ήταν τουρκοκύπριος και επομένως ότι και η περιουσία του ήταν τουρκοκυπριακή, σύμφωνα με το Ν. 139/91, θα πρέπει να ανατρέξουμε στο Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας όπου στο Άρθρο 2 καθορίζεται ποιοι αποτελούν την ελληνική και ποιοι την τουρκική κοινότητα της Κύπρου. Την τουρκική κοινότητα αποτελούν όλοι οι πολίτες της Δημοκρατίας που είναι τουρκικής καταγωγής και έχουν ως μητρική γλώσσα την τουρκική ή μετέχουν των τουρκικών πολιτιστικών παραδόσεων ή είναι μωαμεθανοί. Είναι προφανές, κατά την κρίση μου, ότι για να είναι κάποιος τουρκοκύπριος πρέπει να ανήκει στην τουρκική κοινότητα της Κύπρου και επομένως θα πρέπει να είναι πολίτης της Κυπριακής Δημοκρατίας. Άρα τίθεται το ερώτημα κατά πόσον ο αποβιώσας ήταν πολίτης της Κυπριακής Δημοκρατίας. Όπως ήδη ανέφερα, ο αποβιώσας δεν φαίνεται να ήταν ποτέ πολίτης της Κυπριακής Δημοκρατίας ενώ αντίθετα είχε αυστραλιανή υπηκοότητα. Πέραν όμως τούτου ο αποβιώσας δεν φαίνεται να είχε και δικαίωμα να αποκτήσει την κυπριακή υπηκοότητα εφόσον, σύμφωνα με το δεύτερο τμήμα του Παραρτήματος Δ' της Συνθήκης Εγκαθίδρυσης, τα πρόσωπα που έγιναν πολίτες της Δημοκρατίας ή εκείνα που δικαιούνταν να γίνουν πολίτες της Δημοκρατίας, κατά την εγκαθίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας, ήταν οι πολίτες του Ηνωμένου Βασιλείου και των αποικιών, οι οποίοι, κατά το χρόνο υπογραφής της συνθήκης εκείνης (16.2.1960), είχαν, μεταξύ άλλων, τη συνήθη διαμονή τους στην Κύπρο κατά την περίοδο των τελευταίων 5 ετών πριν την ημερομηνία της συνθήκης. Ο αποβιώσας, από τα ενώπιον μου στοιχεία, είχε μεταναστεύσει στην Αυστραλία από το 1951 και ήταν μόνιμος κάτοικος Αυστραλίας από τότε μέχρι το 1996 που απεβίωσε και επομένως δεν είχε τη συνήθη διαμονή του στην Κύπρο κατά τα τελευταία 5 χρόνια πριν τις 16.2.1960. Κατά την εκτίμησή μου, λαμβανομένου υπόψη και του προοιμίου του Νόμου 139/91, θα ήταν παράλογο να επεκταθεί η έννοια του όρου «τουρκοκύπριος», στον προαναφερόμενο Νόμο, και στα άτομα τουρκικής καταγωγής που ήταν υπήκοοι του Ηνωμένου Βασιλείου και των αποικιών του και κάτοικοι της αποικίας της Κύπρου, πριν την εγκαθίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας, όπως ήταν ο αποβιώσας. Έχοντας κατά νου τα προαναφερόμενα θεωρώ ότι ο αποβιώσας δεν μπορεί να θεωρηθεί ως τουρκοκύπριος επειδή ουδέποτε φαίνεται να είχε κυπριακή υπηκοότητα αλλά ούτε και δικαιούτο να έχει ή να αποκτήσει κυπριακή υπηκοότητα, εφόσον όταν μετανάστευσε στην Αυστραλία δεν υπήρχε ακόμη η Κυπριακή Δημοκρατία και αυτός δεν ήταν κάτοικος Κύπρου κατά τα τελευταία 5 χρόνια πριν την εγκαθίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας. Εφόσον ο αποβιώσας δεν ήταν τουρκοκύπριος με την έννοια του Άρθρου 2 του Συντάγματος και του Άρθρου 2 του Ν. 139/91, κατά συνέπεια και η περιουσία του δεν ήταν τουρκοκυπριακή περιουσία, σύμφωνα με τον προαναφερόμενο νόμο...». Τόσο στην εν λόγω υπόθεση όσο και στις υπόλοιπες υποθέσεις που επικαλέστηκε ο κ. Φασουλιώτης, οι αποβιώσαντες ή οι αιτητές, αναλόγως των περιστάσεων, δεν είχαν ως τόπο διαμονής τους την Κύπρο κατά την περίοδο των τελευταίων πέντε
(5)ετών προ της ημερομηνίας υπογραφής της Συνθήκης Εγκαθίδρυσης της Κυπριακής Δημοκρατίας (16.2.1960) ώστε να θεωρηθούν πολίτες της Κυπριακής Δημοκρατίας, ανήκοντες στην τουρκική κοινότητα της Κύπρου και άρα Τουρκοκύπριοι. Στην προαναφερόμενη υπόθεση ο αποβιώσας είχε μεταναστεύσει στην Αυστραλία από το 1951 και ήταν μόνιμος κάτοικος Αυστραλίας από τότε μέχρι και το 1996 που απεβίωσε, είχε δε Αυστραλιανή υπηκοότητα. Στην υπόθεση Djemali Raif Tahir ν. Κυπριακής Δημοκρατίας, μέσω του Υπουργού Εσωτερικών ως Κηδεμόνα Διαχείρισης Τουρκοκυπριακών Περιουσιών, ο αιτητής εγκατέλειψε την Κύπρο και εγκαταστάθηκε μόνιμα στο Ηνωμένο Βασίλειο από το 1947 και κατά την περίοδο της τουρκικής εισβολής του 1974 είχε την διαμονή του στο Ηνωμένο Βασίλειο, διατηρούσε δε πάντοτε την Βρεττανική υπηκοότητα. Εν προκειμένω, ποτέ δεν ετέθη θέμα, ούτε και υπάρχει τέτοια μαρτυρία, πως η XXXXX Redjep είχε μεταναστεύσει στο εξωτερικό ή ότι δεν ήταν κάτοικος της Κύπρου προ του θανάτου της. Κατά την κρίση μου, και με κάθε σεβασμό προς το πρόσωπο του κ. Φασουλιώτη, η εισήγηση πως δεν θα πρέπει η XXXXX Redjep να θεωρηθεί ως «τουρκοκύπρια» επειδή απεβίωσε πολύ πριν την εγκαθίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας, κρίνεται παράλογη. Θεωρώ εντελώς παράλογη την θέση πως όσοι κάτοικοι της Κύπρου απεβίωσαν προ του 1960 δεν είχαν δικαίωμα να αποκτήσουν την κυπριακή υπηκοότητα, εάν φυσικά ζούσαν κατά τον εν λόγω χρόνο. Εύλογα διερωτάται κανείς, εάν τα πρόσωπα αυτά δεν είχαν το δικαίωμα, τότε ποιοι είχαν το δικαίωμα να θεωρηθούν πολίτες της Κυπριακής Δημοκρατίας; Καταληκτικά θεωρώ πως η XXXXX Redjep είναι τουρκοκύπρια εν τη εννοία του Νόμου 139/91 και το ακίνητο της είναι τουρκοκυπριακή περιουσία στα πλαίσια του ίδιου Νόμου. Συνεπώς, ορθώς ετέθη υπό την κηδεμονία του Κηδεμόνα Τουρκοκυπριακών Περιουσιών, ο οποίος και θα πρέπει να συναινέσει για την μεταβίβαση του. Η θέση της κας Φλωρέντζου πως η υπό κρίση αγωγή είναι πρόωρη, κρίνεται ως ορθή. Με βρίσκει σύμφωνη η θέση πως η επιστολή της Μαίρης Λάμπρου εκ μέρους του Υπουργού Εσωτερικών (Τεκμήριο 8) είχε πληροφοριακό χαρακτήρα. Το αίτημα του ενάγοντα να δοθεί η συγκατάθεση του Κηδεμόνα ώστε να μεταβιβαστεί το ακίνητο στην αγοράστρια Αικατερίνη Ευσταθίου, δεν απερρίφθη. Εζητήθησαν στοιχεία ώστε να επιβεβαιωθεί πως η XXXXX Hassan ήταν η μοναδική κληρονόμος της XXXXX Redjep. Εάν προσκομίζοντο τέτοια στοιχεία, ο Κηδεμόνας, σύμφωνα με τα λεγόμενα της XXXXX Λάμπρου, δεν θα είχε ένσταση για την μεταβίβαση του ακινήτου. Καταληκτικά επί τούτου, θεωρώ πως η αγωγή θα πρέπει να απορριφθεί και για αυτόν τον λόγο. Διά ταύτα, η αγωγή απορρίπτεται. Τα έξοδα όπως αυτά θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο, επιδικάζονται προς όφελος των εναγομένων και σε βάρος του ενάγοντα. (Υπ.).............. Στ. Τσιβιτανίδου-Κίζη, Α.Ε.Δ. Πιστό Αντίγραφο Πρωτοκολλητής /ΣΣΑ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο