Μουστερή ν. Σαββίδη κ.α., Αρ. Αγωγής 6231/2010, 7/12/2018 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEM:2018:A513 ΣΤΟ ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΜΕΣΟΥ ΕΝΩΠΙΟΝ: Χ. Μαλαχτού, Π.Ε.Δ Αρ. Αγωγής 6231/2010 Μεταξύ: XXXX Μουστερή Ενάγουσας και
- XXXX Σαββίδη
- XXXX Λεμεσού Εναγομένων ------------------- Ημερ.: 7.12.2018 Για την Ενάγουσα: κα Γ. Βλαδιμήρου για Σούλα Ιακωβίδου & Συνεργάτες ΔΕΠΕ Για τον Εναγόμενο 1: κ. Τ. Παπαμιχαλόπουλος Α Π Ο Φ Α Σ Η Α. Εισαγωγή - η Δικογραφία Η αγωγή καταχωρίστηκε με Κλητήριο Ένταλμα Ειδικά Οπισθογραφημένο την 17.12.
- Έκθεση Υπεράσπισης από τον Εναγόμενο 2 καταχωρίστηκε την 30.6.
- Ο Εναγόμενος 1 καταχώρησε Έκθεση Υπεράσπισης και Ανταπαίτηση την 4.7.
- Απάντηση στην Έκθεση Υπεράσπισης του Εναγόμενου 2 καταχωρίστηκε την 26.11.
- Την ίδια ημέρα καταχωρίστηκε Απάντηση στην Υπεράσπιση και Υπεράσπιση στην Ανταπαίτηση του Εναγόμενου
- Την 23.1.2012 εκδόθηκε εκ συμφώνου διάταγμα με το οποίο διατάχθηκε η διαγραφή της πρότασης «σύμφωνα με την πραγματογνωμοσύνη του πολιτικού μηχανικού του Εναγομένου» στο τέλος της παρ.37 της Έκθεσης Υπεράσπισης του Εναγομένου 1 και όλης της παρ.
- Το διάταγμα συντάχθηκε, ωστόσο, ο Εναγόμενος 1 ουδέποτε καταχώρησε Έκθεση Υπεράσπισης με διαγραμμένα τα πιο πάνω μέρη, ούτε και του δόθηκαν οδηγίες να το πράξει. Κατά την δικάσιμο της 24.5.2017 η Ενάγουσα με άδεια του Δικαστηρίου απέσυρε ανεπιφύλακτα την αξίωση της εναντίον του Εναγομένου
- Επιδικάστηκαν €1.500 συμφωνηθέντα έξοδα υπέρ του Εναγομένου 2 και εναντίον της Ενάγουσας. Κατά την δικάσιμο της 13.12.2017 ο Εναγόμενος 1 με άδεια του Δικαστηρίου απέσυρε άνευ βλάβης την Ανταπαίτηση του. Επιδικάστηκαν έξοδα της Ανταπαίτησης υπέρ της Ενάγουσας και εναντίον του Εναγόμενου 1 όπως θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο. Έτσι η αγωγή κατέληξε να αφορά μόνο την αξίωση της Ενάγουσας εναντίον του Εναγόμενου 1, στη συνέχεια ο Εναγόμενος. Αναφορά στον Εναγόμενο 2, Δήμο Λεμεσού, θα γίνεται ως η αρμόδια αρχή εντός των ορίων της οποίας βρίσκεται το επίδικο ακίνητο και όχι πλέον ως διαδίκου. Το επίδικο ακίνητο βρίσκεται στην οδό XXXXX 32 στη Λεμεσό. Αποτελείται από ισόγειο και πρώτο όροφο. Στο ισόγειο ήταν μια κατοικία και στον πρώτο όροφο άλλες δύο. Οι δύο κατοικίες στον πρώτο όροφο ανήκουν στην Ενάγουσα (Τεκμ.1 και 2). Από τις περιγραφές η κατοικία στην πρόσοψη της οικοδομής μπορεί να χαρακτηριστεί ως η κύρια κατοικία, ενώ η κατά πολύ μικρότερη στο πίσω μέρος ως η βοηθητική. Η Ενάγουσα διαμένει στην ανώγεια κύρια κατοικία από περίπου το 1960 που αυτή ανεγέρθηκε. Προηγουμένως διέμενε στην ισόγειο κατοικία που είχε ανεγερθεί το
- Η κατοικία στο ισόγειο ανήκει πλέον στον Εναγόμενο. Αυτή ανήκε στην αδελφή της Ενάγουσας (Τεκμ.24) που την πώλησε την 7.7.2006 σε τρίτο πρόσωπο (Τεκμ.19) από το οποίο την αγόρασε ο πατέρας του Εναγόμενου και που την έχει μεταβιβάσει στο γιο του. Η ισόγεια κατοικία αποκτήθηκε για σκοπούς του επαγγέλματος του Εναγομένου. Είναι κτηνίατρος και πρόθεση του ήταν να την μετατρέψει σε κτηνιατρική κλινική. Οικοδομικές εργασίες ήταν απαραίτητες ώστε η εσωτερική διαρρύθμιση να προσαρμοστεί στις ανάγκες της νέας χρήσης. Είναι η θέση της Ενάγουσας ότι περί τον Φεβρουάριο του 2010, χωρίς τη συγκατάθεση της και χωρίς άδεια από την αρμόδια αρχή, ο Εναγόμενος προέβηκε σε κατεδαφίσεις και κακοτεχνίες αλλοιώνοντας την κοινόκτητη οικοδομή προκαλώντας σοβαρό πρόβλημα στατικότητας στην οικοδομή και στην κατοικία της. Του καταλογίζεται ότι επενέβηκε στον σκελετό και στις θεμελιακές βάσεις και βάσεις στήριξης της οικοδομής και προέβηκε σε εκτεταμένες κατεδαφίσεις εσωτερικών, εξωτερικών και βασικών τοίχων αντιστήριξης και θεμελίωσης, υποβάλλοντας την οικοδομή και την κατοικία της Ενάγουσας σε άμεσο κίνδυνο κατάρρευσης, ειδικά σε περίπτωση σεισμικής δόνησης. Αναφέρεται ότι κατεδάφισε τέσσερις κύριους τοίχους επί των οποίων στηρίζονταν αντίστοιχοι τοίχοι της ανωγείου κατοικίας της χωρίς να προβεί προηγουμένως σε αντιστηρικτική υποστήριξη, ότι κατεδάφισε τον τοίχο με τα ερμάρια του διαδρόμου με αποτέλεσμα να εμφανιστούν στο ταβάνι οι σωλήνες υδροδότησης της ανωγείου κατοικίας, ότι διέρρηξε μεγάλο τμήμα του εσωτερικού τοιχώματος μεταξύ υπνοδωματίου και προχώλ χωρίς να κατασκευάσει το απαραίτητο ανώφλι για την κατάλληλη στήριξη του τοίχου και ότι κατεδάφισε δύο αψίδες στο σαλόνι οι οποίες ήταν μέρος της τοιχοποιίας και αποτελούσαν αντιστηρικτικά στοιχεία της οροφής και της στήριξης και στατικότητας μεταξύ της κεντρικής κολώνας του σαλονιού και του εξωτερικού πετρόκτιστου τοίχου. Ακόμα ότι διάτρησε τον εξωτερικό πετρόκτιστο τοίχο στον οποίο στηρίζονταν τα δοκάρια της ανωγείου κατοικίας και δημιούργησε οπές. Από τις δονήσεις που προκλήθηκαν από τα τρυπάνια που χρησιμοποιήθηκαν, προκλήθηκαν ρήγματα στην οικοδομή και κυρίως στην κατοικία της Ενάγουσας. Η Ενάγουσα διόρισε πολιτικό μηχανικό που προέβηκε σε εκτίμηση των ζημιών στην οικοδομή. Της εξέδωσε τιμολόγιο την 26.11.2010 και πλήρωσε €1.
- Kατέβαλε ακόμη €400 για εισηγούμενα στατικά σχέδια ενίσχυσης και επίβλεψη κατά τη διάρκεια προσωρινών εργασιών για τη διάσωση της κατοικίας της. Άλλα €400 κατέβαλε σε εργολάβο οικοδομών που προέβηκε σε προκαταρτικές οικοδομικές εργασίες στην κατοικία της. Το κόστος υποστύλωσης της κατοικίας της είναι σύμφωνα με προσφορές που έλαβε €18.
- Για να αποκατασταθούν οι ζημιές στην κατοικία της, δηλαδή να επιδιορθωθούν οι ρωγμές και «γενικά μπογιατίσματα», απαιτούνται άλλες €7.000 σύμφωνα με προσφορά ημερ. 8.12.2010 που έχει λάβει. Είναι η περαιτέρω θέση της Ενάγουσας ότι λόγω του ενδεχόμενου κατάρρευσης της κατοικίας της συνεπεία των ενεργειών του Εναγόμενου σύμφωνα με εκτιμήσεις εμπειρογνωμόνων, αναγκάστηκε από τον Φεβρουάριο του 2010 να εγκατασταθεί προσωρινά αλλού και να υποστεί ταλαιπωρία και αναστάτωση. Είναι η θέση της ότι κατά τον χρόνο καταχώρισης της αγωγής είχε επανέλθει και διέμενε στην κατοικία της. Ωστόσο, διατείνεται ότι, λόγω της κατάστασης, είχε μισθώσει στην ίδια οδό διαμέρισμα στο οποίο θα εγκαθίστατο από 1.1.2011, καταβάλλοντας ενοίκιο €300 μηνιαία, μέχρις ότου η επίδικη οικοδομή και η κατοικία της καθίσταντο πλήρως κατοικήσιμες και ασφαλείς. Αξιώνει η Ενάγουσα 22 αναγνωριστικές αποφάσεις και διατάγματα που να διατάσσουν τον Εναγόμενο να επαναφέρει την οικοδομή στην κατάσταση που βρισκόταν πριν τις επεμβάσεις του και διαζευκτικά στην καταβολή των δαπανών που απαιτούνται προς τούτο. Περαιτέρω διεκδικούνται τα προαναφερόμενα κονδύλια αποζημιώσεων, που συμποσούνται σε €27.
- Για τα έξοδα μίσθωσης διαμερίσματος δεν υπάρχει αναφορά στο Παρακλητικό, όμως, εάν κριθεί ότι δικαιούται σε αυτά, μπορεί να της αποδοθούν εφόσον δικογραφούνται στο σώμα της αγωγής. Είναι η θέση του Εναγομένου ότι η δημιουργία κτηνιατρείου έτυχε της έγκρισης της Ενάγουσας και πως των εργασιών προηγήθηκαν αρχιτεκτονικά και ηλεκτρολογικά σχέδια που υποβλήθηκαν στην αρμόδια αρχή. Ο Εναγόμενος διατείνεται ότι οι εργασίες στο ισόγειο έγιναν κυρίως για την αντικατάσταση και επιδιόρθωση πεπαλαιωμένων υδραυλικών, αποχετευτικών και ηλεκτρικών εγκαταστάσεων. Είναι η θέση του ότι καμιά εργασία δεν έγινε που θα μπορούσε να διαταράξει τη στατικότητα της οικοδομής και αρνείται ότι έγινε οποιαδήποτε επέμβαση στο σκελετό ή στις θεμελιακές βάσεις ή στηρίξεις της οικοδομής. Οι ζημιές που προβάλλει η Ενάγουσα, αναφέρει, προϋπήρχαν των εργασιών που έγιναν στο ισόγειο. Μικρός εσωτερικός τοίχος που κατεδαφίστηκε κατέληγε στο ψευδοτάβανο και δεν στήριζε το ανώγειο. Άλλοι τέσσερις τοίχοι, που του καταλογίζεται ότι κατεδάφισε, δεν υφίσταντο όταν ο ίδιος αγόρασε την ισόγειο κατοικία. Οι αψίδες που κατεδάφισε δεν υπήρχαν στα εγκριμένα σχέδια, έφταναν μέχρι το ψευδοτάβανο, ήταν διακοσμητικές και δεν επηρέαζαν την στατικότητα της οικοδομής. Η διάνοιξη τρύπας στο εξωτερικό τοίχο ήταν αναγκαία ώστε να διέλθουν οι νέες παροχές, δεν χρησιμοποιήθηκαν όμως εργαλεία που προκαλούν δονήσεις. Ο Εναγόμενος αρνείται ότι η Ενάγουσα εγκατέλειψε οποτεδήποτε την κατοικία της. Συνέχισε, όπως δικογραφεί, να διαμένει σε αυτή και να δέχεται επισκέψεις από μαθητές για σκοπούς διδασκαλίας. Ο Εναγόμενος διατείνεται ότι η οικοδομή παρουσιάζει προβλήματα στατικότητας λόγω της ηλικίας της και της φθοράς των υλικών που είχαν χρησιμοποιηθεί. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται σε έξι στρογγυλές εξωτερικές κολώνες στη βεράντα του ισογείου, οι οποίες δεν είχαν θεμελίωση και ο οπλισμός τους είχε διαβρωθεί. Ο Εναγόμενος δεν είχε επέμβει σε αυτές, και αναφέρει ότι μπορούσε να προκαλέσουν κατάρρευση της οικοδομής. Είχε προτείνει στην Ενάγουσα την επιδιόρθωση τους από κοινού, η τελευταία όμως αρνήθηκε να συμβάλει οικονομικά. Σημειώνεται πως δεν έχει δεόντως εκτιμηθεί από τους διαδίκους ότι η δικογραφία δεν καλύπτει μεγάλο μέρος σημαντικών γεγονότων και εξελίξεων στην υπόθεση. Ο λόγος είναι ότι σύντομα μετά την έναρξη των εργασιών στην ισόγεια κατοικία και κατόπιν παραστάσεων της Ενάγουσας προς το Δήμο Λεμεσού, ο Δήμος επενέβηκε και οι εργασίες διακόπηκαν. Όπου υπήρχαν χαλάσματα τοποθετήθηκαν προσωρινά υποστηρίγματα. Οι εργασίες συνεχίστηκαν και διεκπεραιώθηκαν σε χρόνους μεταγενέστερους της καταχώρισης της αγωγής, ακόμα και της καταχώρισης της Έκθεσης Υπεράσπισης και Ανταπαίτησης του Εναγομένου. Η επιτόπου κατάσταση σήμερα είναι πολύ διαφορετική από την κατάσταση που επικρατούσε κατά το χρόνο καταχώρισης της αγωγής. Όχι μόνο δημιουργήθηκαν νέα δεδομένα, αλλά και δεδομένα που υφίσταντο και αποτέλεσαν τη βάση της αγωγής έχουν ανατραπεί. Η Ενάγουσα δεν θα μπορούσε να στηριχτεί σε βάσεις αγωγής που προέκυψαν μετά την καταχώριση της αγωγής της, ο Εναγόμενος όμως θα μπορούσε, δυνάμει της Δ.23 των Θεσμών Πολιτικής Δικονομίας να καταχωρήσει περαιτέρω υπεράσπιση ώστε να δικογραφήσει γεγονότα μεταγενέστερα της καταχώρησης της Έκθεσης Υπεράσπισης και Ανταπαίτησης του για να προβάλει περαιτέρω υπερασπίσεις. Β. Ο Τρόπος Κατασκευής της Οικοδομής Προκύπτει ότι η ισόγεια κατοικία ανεγέρθηκε κατόπιν άδειας οικοδομής που εκδόθηκε την 1.3.
- Την 5.4.1960 εκδόθηκε νέα άδεια οικοδομής που αφορούσε τροποποιήσεις στο ισόγειο και ανέγερση δεύτερης κατοικίας στον πρώτο όροφο. Ο τρόπος κατασκευής της ισόγειας κατοικίας και στη συνέχεια της ανώγειας περιγράφεται στις εκθέσεις των δύο βασικών εμπειρογνωμόνων που κάλεσαν τα μέρη. Οι περιγραφές δεν διαφέρουν ουσιαστικά. Όπου κάποια επιμέρους παρατήρηση εκφράζεται μόνο από τον ένα, αυτό σημειώνεται. Ο XXXX Παπαχριστοφόρου (Μ.Ε.8) είναι πτυχιούχος πολιτικός μηχανικός και η εμπλοκή του στην υπόθεση έγινε κατόπιν ανάθεσης από το ΕΤΕΚ τη αιτήσει της Ενάγουσας. Συνέταξε Έκθεση Πραγματογνωμοσύνης ημερ. Μάϊος 2016 (Τεκμ.25) με αντικείμενο τη διερεύνηση της ασφάλειας της ανώγειας κατοικίας λόγω επεμβάσεων που έγιναν στην ισόγεια κατοικία. Ο Παπαχριστοφόρου δεν έκαμε στατική μελέτη. Η πραγματογνωμοσύνη του βασίστηκε στις πληροφορίες που έλαβε από τους εμπλεκομένους, τα σχέδια, έγγραφα και φωτογραφίες που του παραδόθηκαν και στις επιτόπου επισκέψεις που διενήργησε. Ο XXXX Περικλέους (Μ.Υ.4) (γραπτή δήλωση - Τεκμ.43) είναι πολιτικός μηχανικός, μέλος του ΕΤΕΚ, με δικό του γραφείο από το
- Έχει, αναφέρει, αναπαλαιώσει και επισκευάσει πολλά παλιά πετρόκτιστα κτίρια. Τέλη Φεβρουαρίου με αρχές Μαρτίου του 2010 του ανατέθηκε από τον Εναγόμενο να επισκεφθεί την επίδικη οικοδομή και να εκτιμήσει την στατικότητα της και κατά πόσο οι εργασίες που είχαν εκτελεστεί στο ισόγειο είχαν επηρεάσει τη στατικότητα της οικοδομής. Ο Περικλέους επισκέφθηκε την οικοδομή και την έλεγξε οπτικά. Ούτε και αυτός προέβηκε σε στατική μελέτη. Η Έκθεση Πραγματογνωμοσύνης ημερ. 9.9.2010 που ετοίμασε (Τεκμ.44) βασίστηκε, πέραν από τις επιτόπου παρατηρήσεις του, στα σχέδια και φωτογραφίες που του παραδόθηκαν. Από τα σχέδια της άδειας οικοδομής του 1949 για την ισόγεια κατοικία και τις επιτόπου παρατηρήσεις, διαπιστώνεται ότι ο φέρων σκελετός της ισόγεια κατοικίας συνίστατο από φέρουσα πετρόκτιστη τοιχοποιία πλάτους 45 εκατ.. Οι εσωτερικοί τοίχοι δεν ήταν φέροντες. Κολώνες από σκυρόδεμα δεν υπήρχαν στους πέτρινους τοίχους. Μόνο στη βεράντα, που είχε στρογγυλές κολώνες οπλισμένου σκυροδέματος και καλυπτόταν από πλάκα και πλακοδοκούς οπλισμένου σκυροδέματος. Η θεμελίωση των κολώνων είχε γίνει με απλή έδραση τους στον περιμετρικό πέτρινο τοίχο. Η πλάκα από οπλισμένο σκυρόδεμα περιέβαλλε μέρος του περιμετρικού τοίχου των κλειστών χώρων του ισογείου και στηριζόταν σε αυτόν. Στο εσωτερικό του κτιρίου δεν σημειώνονταν κολώνες από σκυρόδεμα. Η εσωτερική τοιχοποιία ήταν από τούβλο πλάτους 10 εκ. Στα σχέδια που αφορούν στην προσθήκη της ανώγειας κατοικίας παρουσιάζεται η προσθήκη τριών κολώνων από σκυρόδεμα στην ισόγεια κατοικία. Για τη διαμόρφωση του δαπέδου της ανώγειας κατοικίας, και σύμφωνα με τα σχέδια της άδειας του 1960, τοποθετήθηκαν πάνω στους πετρόκτιστους εξωτερικούς τοίχους μεταλλικές δοκοί ως κύρια φέροντα στοιχεία και μεταξύ τους ξύλινες μορίνες ως δευτερεύοντες δοκοί. Σημειώνει ο Πολυκάρπου ότι κάτω από μερικές κύριες μεταλλικές δοκούς φαίνεται να υπάρχουν τοίχοι από τούβλα. Πάνω στους ξύλινους δοκούς τοποθετήθηκε γαλβανισμένη κυματοειδής λαμαρίνα και ακολούθως σκυρόδεμα. Το πάχος του δεν έχει διαπιστωθεί, ούτε κατά πόσο εμπεριέχει οπλισμό. Από το πατάρι του μπάνιου του ισογείου διαπιστώθηκε ότι το κάτω μέρος του πατώματος του ανωγείου απέχει περίπου 25 με 30 εκ. από την οροφή του ισογείου που είναι μπαγδατί με γύψο και λειτουργεί ως ψευδοτάβανο. Διαπιστώθηκε ακόμα ότι οι μεταλλικές δοκοί ήταν οξειδωμένες, οι ξύλινοι δοκοί είχαν και αυτοί προβλήματα φθοράς ενώ και η λαμαρίνα είχε οξειδώσεις. Η οροφή της ανώγειας κατοικίας είναι κυρίως ξύλινη και σε μικρό της μέρος υπάρχει πλάκα σκυροδέματος. Ο Περικλέους αναφέρει ότι πλάκα εδράζεται σε δοκούς και κολώνες που έχουν εδραστεί φυτευτά στην πέτρινη εξωτερική τοιχοποιία. Αναφέρει ακόμα ότι τόσο στη δυτική όσο και στην ανατολική πλευρά της οικοδομής έγιναν επεκτάσεις, άγνωστο με ποιο τρόπο ή μεθοδολογία. Ο Παπαχριστοφόρου δεν είχε σχέδια της άδειας του 1960 και καταγράφει ότι δεν είναι γνωστό κατά πόσο ότι οι πέτρινοι περιμετρικοί τοίχοι συνεχίζουν και στο ανώγειο. Σημειώνει ότι στον όροφο ίσως να κατασκευάστηκε διαζωματική τοιχοποιία με κατακόρυφα και οριζόντια διαζώματα από οπλισμένο σκυρόδεμα που περιβάλλουν τοιχοπληρώσεις από τούβλα πάχους 20 εκ. και παραλαμβάνουν τα φορτία της ξύλινης στέγης. Παρατηρεί ότι στα σχέδια της άδειας του 1960 φαίνονται κολώνες που η θέση τους είναι είτε πάνω από πέτρινους τοίχους του ισογείου, είτε πάνω από κύριες μεταλλικές δοκούς του δαπέδου του ορόφου. Αναφέρει ακόμα πως ο φέροντας οργανισμός της οικοδομής δεν ήταν ο συνηθισμένος για την εποχή του για παραδοσιακές οικοδομές με φέροντες τοίχους. Εξηγήθηκε ότι τα φορτία του δαπέδου του ορόφου κατανέμονται στις ξύλινες δοκούς οι οποίες στηρίζονται και μεταφέρουν τα φορτία στις κύριες μεταλλικές δοκούς οι οποίες στηρίζονται στους περιμετρικούς πέτρινους τοίχους του ισογείου και στις τρεις κολώνες που προστέθηκαν στο εσωτερικό της ισόγειας κατοικίας. Είναι αναγκαίο για σκοπούς αντίληψης βασικής παραμέτρου των επίδικων θεμάτων να επεξηγηθεί ο όρος φέρουσα τοιχοποιία και η διάκριση της από τοιχοποιία που δεν είναι φέρουσα. Φέρουσα είναι η τοιχοποιία στην οποία στηρίζονται περαιτέρω στοιχεία της οικοδομής. Συνήθως τέτοιοι τοίχοι είναι πέτρινοι και χοντροί. Έτσι κατασκευάζονταν παλιά οι οικοδομές. Ο σύγχρονος τρόπος κατασκευής είναι με τη δημιουργία σκελετού από ενισχυμένο σκυρόδεμα αποτελούμενο από κολώνες και δοκούς. Σε μια τέτοια οικοδομή οι πιο πάνω όροφοι δεν στηρίζονται στην τοιχοποιία των πιο κάτω ορόφων αλλά στο σκελετό. Γι' αυτό και συμβαίνει να ανεγείρονται πρώτα οι σκελετοί πολυώροφων κτιρίων και μετά να συμπληρώνεται η τοιχοποιία. Οι εσωτερικές τοιχοποιίες από τούβλο πάχους 10 εκ. κατά κανόνα δεν είναι φέροντες οργανισμοί. Όμως εφόσον εφάπτονται στο κάτω μέρος φερόντων οργανισμών όπως για παράδειγμα μεταλλικών δοκών λειτουργούν ανακουφιστικά γι' αυτούς και υποβοηθούν ώστε να μην κυρτώνουν οι μεταλλικοί δοκοί ή να περιορίζεται η κύρτωση τους. Όταν ένας εσωτερικός τοίχος δεν φτάνει μέχρι το ύψος του πατώματος του πιο πάνω ορόφου ώστε να εφάπτεται σε κάποιο δοκό, δεν μπορεί να είναι φέρον. Σε χώρους όπου υπάρχει ψευδοροφή, τοίχοι που φτάνουν μέχρι την ψευδοροφή και δεν προεκτείνονται ώστε να εφάπτονται του πατώματος του πιο πάνω ορόφου, εξ αντικειμένου δεν μπορεί να είναι φέροντες, ούτε και να υποβοηθούν ανακουφιστικά τις μεταλλικές δοκούς. Γ. Η Κατάσταση της Επίδικης Οικοδομής πριν τις Επεμβάσεις του Εναγομένου Η Ενάγουσα (Μ.Ε.1) μαρτύρησε ότι πριν την έναρξη των εργασιών από τον Εναγόμενο η οικοδομή ήταν σε άριστη κατάσταση και επικαλέστηκε ότι στον μεγάλο σεισμό του 1996 δεν είχε υποστεί οιαδήποτε ζημιά. Σήμερα την περιγράφει ως υπό κατάρρευση. Ο XXXX Χριστοφίνης (Μ.Ε.2) είναι το πρόσωπο που αγόρασε την ισόγειο κατοικία από την αδελφή της Ενάγουσας το
- Κλήθηκε από την Ενάγουσα για να επιβεβαιώσει την, κατά τη θέση της, καλή κατάσταση στην οποία βρισκόταν η ισόγεια κατοικία όταν την αγόρασε. Παρουσιάστηκε έκθεση εκτίμησης ημερ. 25.8.2006 των XXXX Λοίζου και Συνεργάτες, εκτιμητών ακινήτων και διαχειριστών έργων ανάπτυξης (Τεκμ.15). Η έκθεση απευθύνεται προς την Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος και είναι στο όνομα της αδελφής της Ενάγουσας. Αναφέρει ο εκτιμητής που την υπογράφει ότι κατά την επίσκεψη του η κατοικία βρέθηκε σε καλή κατάσταση και ότι είχαν γίνει βελτιώσεις πριν μερικά χρόνια. Η εκτίμηση έγινε για σκοπούς εξασφάλισης κάποιας χρηματοδότησης. Γι' αυτό και αναφέρει ότι είναι μια καλή εξασφάλιση αξίας £90.000, όμως, σημειώνεται, η ηλικία του κτιρίου είναι μειονέκτημα. Ο Χριστοφίνης επέμενε ότι ο ίδιος παράγγειλε την εκτίμηση και πλήρωσε γι' αυτή. Εκδόθηκε στο όνομα της αδελφής της Ενάγουσας γιατί αυτή ήταν η εγγεγραμμένη ιδιοκτήτρια. Η σημασία που μπορεί να αποδοθεί στην εκτίμηση, για τους σκοπούς που προσκομίστηκε στην παρούσα αγωγή, είναι πολύ περιορισμένη, εφόσον η εκτίμηση ετοιμάστηκε για σκοπούς χρηματοδότησης και δεν αναφέρεται ειδικά στη δομική κατάσταση της οικοδομής. Ο Χριστοφίνης ανάφερε ότι για λόγους οικονομικούς πώλησε την ισόγειο κατοικία στον πατέρα του Εναγόμενου δύο μήνες μετά που την αγόρασε στην ίδια τιμή. Η προθυμία του έξι χρόνια μετά να υπογράψει δήλωση ημερ. 30.7.2012 (Τεκμ.20) στην οποία να αναφέρει ότι η κατοικία ήταν «σε άριστη κατάσταση όσον αφορούσε τη δομή και την κατασκευή της, σύμφωνα με τη γνωμάτευση έγκριτων πολιτικών μηχανικών που είχα καλέσει για να την επιθεωρήσουν» αφήνει ερωτηματικά, πολύ περισσότερο όταν ο πολιτικός μηχανικός που αναφέρεται ότι την πιστοποιεί δεν έχει προσυπογράψει τη δήλωση. Επρόκειτο για τον XXXX Ζωδιάτη που εργαζόταν στους προαναφερθέντες εκτιμητές και για τον οποίο ο Χριστοφίνης αρχικά είπε ότι ίσως να μη τον βρήκε, ενώ στη συνέχεια θετικά ότι τον έψαξε και δεν τον εύρισκε. Ο Χριστοφίνης δεν έκαμε θετική εντύπωση στο Δικαστήριο ως μάρτυρας της αλήθειας. Η σαφής εντύπωση που το Δικαστήριο αποκόμισε είναι ότι χρησιμοποιήθηκε για να εξυπηρετήσει την Ενάγουσα, όπως ενδεχομένως εξυπηρέτησε με κάποιο τρόπο και την αδελφή της το
- Ουδεμία βαρύτητα μπορεί να αποδοθεί στην γνώμη του Χριστοφίνη, που, πέρα του ζητήματος της ειλικρίνειας του, ούτε τα προσόντα είχε για να εκφέρει γνώμη για την δομή και την κατασκευή της επίδικης οικοδομής. Ούτε έχει το Δικαστήριο ικανοποιηθεί ότι ο αναφερθείς πολιτικός μηχανικός είχε ποτέ εκφέρει την άποψη που του αποδίδεται για την επίδικη οικοδομή. Ο XXXXX Κωνσταντίνου (Μ.Ε.3) είναι οικογενειακός φίλος της Ενάγουσας. Έτυχε την περίοδο 2002 - 2003, όταν είχε κάποια οικογενειακά προβλήματα, να φιλοξενηθεί από την αδελφή της Ενάγουσας στην ισόγεια κατοικία. Η κατοικία ήταν σε λειτουργήσιμη κατάσταση. Την περίγραψε ως μικρό παλατάκι. Είχε ανακαινιστεί, ανάφερε, όταν παντρεύτηκε η αδελφή της Ενάγουσας, δεν ήταν όμως σε θέση να καθορίσει πότε. Δεν μπορεί να αποδοθεί ιδιαίτερη βαρύτητα στην εντύπωση που αποκόμισε ένας μη ειδικός 7 - 8 χρόνια πριν τον επίδικο χρόνο. Σε κάθε περίπτωση οι περιγραφές του φαίνεται να αφορούν στη διακόσμηση και λειτουργικότητα της κατοικίας παρά στην όποια επάρκεια της από μηχανικής πλευράς. Ο Εναγόμενος (Μ.Υ.3) (γραπτή δήλωση - Τεκμ.37) μαρτύρησε πως πριν αρχίσει εργασίες στην ισόγεια κατοικία είχε επισκεφθεί την Ενάγουσα στην ανώγεια κατοικία της για να την ενημερώσει και είχε παρατηρήσει ότι οι τοίχοι της κατοικίας της είχαν ρωγμές και υγρασίες ενώ εντύπωση του έκαμε το πάτωμα που έτριζε και κουνιόταν όταν κάποιος περπατούσε. Του υποβλήθηκε πως δεν είχε επισκεφθεί την Ενάγουσα στην ανώγειο κατοικία της και συνεπώς δεν θα μπορούσε να προβεί στις παρατηρήσεις που αναφέρθηκε. Το Δικαστήριο αποδέχεται τη θέση του Εναγόμενου ότι είχε επισκεφθεί την ανώγεια κατοικία και ότι πράγματι προέβηκε στις διαπιστώσεις που ανάφερε. Η ύπαρξη των καταστάσεων για τις οποίες μαρτύρησε είναι αναμενόμενη σε μια οικοδομή που ανεγέρθηκε πριν 60 χρόνια και συμπληρώθηκε πριν 50 χρόνια με τον τρόπο που οι Παπαχριστοφόρου και Περικλέους παραστατικά περίγραψαν. Είναι η επιμέρους κατάληξη του Δικαστηρίου ότι η επίδικη οικοδομή είχε πληθώρα εγγενών ελαττωμάτων που προέρχονταν από τον τρόπο κατασκευής της που, όπως περιγράφηκε, δεν ήταν ο ενδεδειγμένος ούτε και με τα κριτήρια της εποχής εκείνης. Η οικοδομή δεν ήταν στα επίπεδα ασφαλείας που θα έπρεπε να είναι και συνεπεία των εγγενών ελαττωμάτων της ήταν και επιρρεπής στο να καταστεί ακόμα πιο ανασφαλής και επικίνδυνη. Δ. Οι Εργασίες κατά τον Φεβρουάριο - Μάρτιο του 2010 Ο XXXX Χατζηγεωργίου (Μ.Υ.5) (γραπτή δήλωση - Τεκμ.45) είναι αρχιτέκτονας, μέλος του ΕΤΕΚ, με δικό του γραφείο από το
- Επειδή είναι εγγεγραμμένος πριν από το 1992 δικαιούται να εργάζεται και ως πολιτικός μηχανικός. Μαρτύρησε ότι τέλη του 2009 κατόπιν εντολής του Εναγομένου ανέλαβε ως αρχιτέκτονας την ανακαίνιση και επιδιόρθωση της επίδικης ισογείου κατοικίας. Ετοίμασε αρχιτεκτονικό σχέδιο για κτηνιατρείο που υποβλήθηκε για άδεια τον Μάρτιο του 2010 αφού αποτύπωσε την επιτόπου κατάσταση. Παρουσιάστηκαν τρία προκαταρκτικά σχέδια, η αποτύπωση του ισογείου και δύο προτεινόμενες λύσεις για την κτηνιατρική κλινική (Τεκμ.46). Παράλληλα είχαν ετοιμαστεί και σχέδια από ηλεκτρολόγο μηχανικό. Τα τελικά σχέδια έχουν ημερομηνίες 7.7.2010 και 15.1.2011 (Τεκμ.25 μέρος) και έχουν διαφορές από τα προτεινόμενα. Η εξήγηση που δίνει ο Χατζηγεωργίου γιατί οι εργασίες άρχισαν τον Φεβρουάριο του 2010 είναι ότι παρουσιάστηκε σοβαρό πρόβλημα διαρροής νερού που καθιστούσε επιβεβλημένη την παρέμβαση για αποκατάσταση του προβλήματος. Διαπιστώθηκε τότε ότι όλες οι σωλήνες ήταν λειωμένες και έτσι ξεκίνησαν οι εργασίες αποκατάστασης τους σύμφωνα με τα σχέδια του υδραυλικού. Παράλληλα «αποφάσισαν» να γίνει και νέα ηλεκτρική εγκατάσταση αφού η υφιστάμενη ήταν παλιά και είχε προβλήματα. Έκρινε ο ίδιος ότι δεν χρειαζόταν οιαδήποτε προς τούτο αδειοδότηση λόγω του είδους των εργασιών. Όμως, εκτός από τις υδραυλικές και τις ηλεκτρικές εργασίες, αποδέχεται ότι έγιναν και εργασίες αποχέτευσης, ενώ κατεδαφίστηκαν μια τοιχοποιία διαδρόμου, δύο διακοσμητικές αψίδες και διανοίχθηκε και ένα εσωτερικό παράθυρο. Ο τοίχος του διαδρόμου δεν υφίστατο στην άδεια όταν είχε ανεγερθεί η κατοικία και είχε κτιστεί πάνω στη μαρμαρίνη του πατώματος. Επίσης τόσο ο τοίχος όσο και οι αψίδες έφταναν μέχρι το ψευδοτάβανο και είχαν πλάτος 10 εκατ.. Είναι η θέση του ότι όλες οι εργασίες έγιναν υπό την δική του καθοδήγηση και επίβλεψη και ότι μόνο όπου ήταν απόλυτη ανάγκη χρησιμοποιήθηκε κάγκο (ηλεκτρικό διατρητικό κρουστικό εργαλείο χειρός) ελαφριού τύπου, εννοώντας όχι κομπρεσόρος όπως εξήγησε στη συνέχεια. Οι εργασίες αναφέρει κράτησαν 13 ημέρες. Ο Εναγόμενος ανάφερε πως όταν αγόρασε την ισόγεια κατοικία αυτή ήταν σε άθλια κατάσταση. Από τη μαρτυρία του προκύπτει πως δεν περιορίστηκε σε εργασίες αντιμετώπισης της ισχυριζόμενης ανάγκης που προέκυψε από τις διαρροές νερού, αλλά έγιναν και πολλές άλλες εργασίες, και αναμφίβολα θα γίνονταν και άλλες αν ο Εναγόμενος δεν αναγκαζόταν μετά την παρέμβαση του Δήμου Λεμεσού να σταματήσει. Αναφέρει ο Εναγόμενος πως πέραν του διακοσμητικού τοίχου, που υπήρχε ώστε να μην φαίνονται οι πόρτες των υπνοδωματίων, κανένας άλλος τοίχος δεν καθαιρέθηκε. Καθαιρέθηκαν επίσης οι δύο αψίδες μεταξύ χωλ και τραπεζαρίας που ήταν ετοιμόρροπες. Λήφθηκαν μέτρα, ανάφερε, για την στερέωση και αποκατάσταση της περιοχής των αψίδων σύμφωνα με νέα σχέδια και μελέτες του πολιτικού τους μηχανικού. Στην αντεξέταση αναφέρθηκε και στην διάνοιξη ενός εσωτερικού παραθύρου και ότι αφαιρέθηκαν όλα τα πλακίδια των δαπέδων. Εκεί που διατρήθηκαν οι εξωτερικοί τοίχοι, ανάφερε ο Εναγόμενος, υπήρχε τούβλο γιατί είχαν προφανώς ξαναδιανοιχθεί στα ίδια σημεία για να διέλθουν διασωληνώσεις. Ο Εναγόμενος ανάφερε ότι χρησιμοποιήθηκαν μόνο μικρά κάγκα και ειδικά τρυπάνια που δεν προκαλούν έντονους κραδασμούς Η αναφορά του ότι η τοποθέτηση των ηλεκτρολογικών εγκαταστάσεων έγινε το 2011 δεν είναι ακριβής. Φαίνεται στις φωτογραφίες του Τεκμ.12 πως είχε γίνει διάνοιξη καναλιών και τοποθετήθηκαν οι σωληνώσεις στους τοίχους για την νέα ηλεκτρική εγκατάσταση. Είναι η θέση και του Εναγομένου ότι οι εργασίες διήρκεσαν μόνο 13 ημέρες και διακόπηκαν την 23.2.2010 όταν έμαθαν ότι η Ενάγουσα είχε προβεί σε καταγγελία στο Δήμο Λεμεσού. Ανάφερε ακόμα ο Εναγόμενος ότι ενισχύθηκαν οι εσωτερικές κολώνες και κατασκευάστηκαν και νέες για στήριξη του ανωγείου. Επίσης, ενισχύθηκαν οι αψίδες και κτίστηκαν καινούργιοι τοίχοι εκεί που είχαν κατεδαφιστεί από τους προηγούμενους ιδιοκτήτες. Είναι πρόδηλο ότι αυτές οι εργασίες έγιναν σε μεταγενέστερους χρόνους και όχι την περίοδο Φεβρουαρίου - Μαρτίου του
- Ο XXXX Σαββίδης (Μ.Υ.1) (γραπτή δήλωση - Τεκμ.31) είναι ο πατέρας του Εναγομένου. Έλαβε φωτογραφίες της ισογείου κατοικίας όπως ήταν πριν αρχίσουν οι εργασίες τον Φεβρουάριο του 2010 (Τεκμ.32). Είναι η θέση του XX Σαββίδη ότι μόνο ένα μικρό τοίχο κατεδάφισαν ο οποίος δεν στήριζε οτιδήποτε. «Απομάκρυναν», όπως το έθεσε, και δύο αψίδες που στην πραγματικότητα έπεσαν μόνες τους. Εξήγησε πως πίσω από το τζάκι υπήρχε τοίχος που δεν αφαιρέθηκε. Ό,τι αφαιρέθηκε ήταν ο διακοσμητικός τοίχος του τζακιού. Ο Περικλέους επιβεβαίωσε ότι ο Εναγόμενος αφαίρεσε πέτρινο τοίχο με τζάκι, εξηγώντας ότι ο συγκεκριμένος τοίχος δεν ήταν στοιχείο στήριξης της οικοδομής, τον μήκους 2,5 μ. τοίχο που διαχώριζε τα υπνοδωμάτια από το σαλόνι, ότι αφαίρεσε μεγάλο τμήμα εσωτερικού τοίχου για κατασκευή εσωτερικού παραθύρου. O Σαββίδης ανάφερε ότι προστέθηκαν δύο εσωτερικές κολώνες με θεμέλια μέσα στην σαλοτραπεζαρία και ενισχύθηκαν οι υφιστάμενες με περιμετρικό οπλισμό (μανδύες). Επίσης ανέφερε τοποθετήθηκαν και μεταλλικά ψαλίδια στην οροφή όπου υπήρχε κίνδυνος. Επίσης ενδυναμώθηκαν τα σημεία όπου είχαν διανοιχθεί οπές. Οι εργασίες αυτές δεν έγιναν την περίοδο του Φεβρουαρίου - Μαρτίου του
- Μαρτύρησε η Ενάγουσα ότι κατεδαφίστηκαν δύο από τις τέσσερις αψίδες που υπήρχαν στην ισόγειο κατοικία και ένας τοίχος μήκους 4,5 μ. ο οποίος διαχώριζε τα υπνοδωμάτια από την σαλοτραπεζαρία. Κατεδαφίστηκε ακόμη πέτρινος τοίχος μαζί με το τζάκι και όλες οι βιβλιοθήκες και ερμάρια του ισογείου. Κατεδαφίστηκε και μέρος ενός παραθύρου και παρέμεινε χωρίς ανώφλι και χωρίς προσωρινή αντιστήριξη. Ξηλώθηκε ολόκληρο το πάτωμα του ισογείου και διατρήθηκαν οι πέτρινοι περιμετρικοί τοίχοι. Παρουσίασε η Ενάγουσα δέσμη φωτογραφιών (Τεκμ.12) που δείχνουν χαλάσματα, διανοιγμένα κανάλια σε τοίχους από τούβλο, κάποιες μεγάλες ρωγμές που όμως δεν επεξηγήθηκαν και ένα άνοιγμα από το οποίο φαίνεται φως. Συμπεράσματα δεν μπορούν να εξαχθούν, πέραν της γενικής εκτίμησης ότι πρόκειται για εκτεταμένες εργασίες. Υποβλήθηκε στην Ενάγουσα ότι κατεδαφίστηκε μόνο ένας εσωτερικός τοίχος ο οποίος δεν ήταν καν στα αρχικά σχέδια της ισόγειας κατοικίας. Αποδέχτηκε η Ενάγουσα ότι επρόκειτο για τον τοίχο που διαχώριζε τα υπνοδωμάτια από τη σαλοτραπεζαρία, επέμενε όμως ότι τα τραντάγματα από την κατεδάφιση του προσέθεσαν στην όλη αποδυνάμωση της οικοδομής. Υποστήριξε η Ενάγουσα ότι για τις κατεδαφίσεις χρησιμοποιείτο κάγκο και μάτσα (βαριοπούλα). Οι εργασίες κατεδάφισης διήρκησαν ένα μήνα και 10 ημέρες, από 10.2.2010 μέχρι 20.3.2010 επί καθημερινής βάσεως ακόμα και τα μεσημέρια. Οι δονήσεις δημιούργησαν ρωγμές στην κατοικία της. Αρνήθηκε υποβολή ότι οι εργασίες διήρκησαν οκτώ με δέκα μέρες και ότι κάγκο χρησιμοποιήθηκε μόνο μια μέρα, επικαλούμενη ότι κρατούσε ημερολόγιο. Επισκέφθηκε τον Δήμο Λεμεσού και προέβηκε σε παραστάσεις υποβάλλοντας τις θέσεις της και γραπτώς με επιστολή της ημερ. 23.2.2010 (Τεκμ.26). Διαπιστώθηκε πως δεν υφίστατο άδεια οικοδομής για τις εργασίες που γίνονταν. Επενέβηκε ο Δήμος και επιβλήθηκε να γίνει προσωρινή αντιστήριξη στα σημεία των κατεδαφίσεων και μέχρι να ληφθούν άδειες. Η οικοδομή παρέμεινε με την προσωρινή αντιστήριξη για περίοδο δύο ετών. Σχετική είναι η επιστολή του Δήμου Λεμεσού ημερ. 1.3.2010 (Τεκμ.4) με την οποία καλείται ο Εναγόμενος να τερματίσει αμέσως τις εργασίες και να καταθέσει αίτηση για άδεια οικοδομής η οποία θα περιλάμβανε στατική μελέτη για την αντοχή της οικοδομής σύμφωνα με τις αλλαγές που είχαν γίνει και θα γίνονταν. Αναφερόταν ότι θα έπρεπε να διοριστεί πολιτικός μηχανικός για να διεξάγει μελέτη που να υποβαλλόταν στο Δήμο για έγκριση. Η Ενάγουσα ενημερώθηκε σχετικά με επιστολή του Δήμου προς την ίδια ημερ. 26.3.2010 (Τεκμ.22). Είναι η θέση της Ενάγουσας ότι παρά την αντιστήριξη που έχει γίνει συνεχίζεται η κύρτωση των πατωμάτων της κατοικίας της γιατί αφαιρέθηκαν δύο ενδιάμεσες τοιχοποιίες στο ισόγειο και έχει αναγκαστεί να κλείσει και να μη χρησιμοποιεί τρία δωμάτια όπου τα πατώματα ταλαντεύονται επικίνδυνα. Περαιτέρω, ενώ στο παρελθόν προέβαινε σε επιδιορθώσεις και μπογιατίσματα κάθε τρία με τέσσερα χρόνια, μετά τις επεμβάσεις του Εναγομένου χρειαζόταν κάθε έξι μήνες. Ήταν πολλά τα έξοδα και έχει εγκαταλείψει την προσπάθεια γιατί παρουσιάζονται συνεχώς ζημιές. Ο Κ. Κωνσταντίνου διαπίστωσε ότι κατά τις εργασίες του Φεβρουαρίου - Μαρτίου 2010 αφαιρέθηκαν αψίδες που υπήρχαν στην κατοικία και κολώνες. Την κατοικία της Ενάγουσας επισκέπτεται ως φίλος και μέλος της Λυρικής Σκηνής και έχει διαπιστώσει ότι από την είσοδο της κατοικίας μέχρι την κουζίνα τρίζουν τα πατώματα. Οι τοίχοι έχουν μεγάλες ρωγμές και κάποιοι έχουν στρεβλώσει. Δεν έχει εξειδικευμένες γνώσεις, όμως στη βάση της λογικής τα προβλήματα πρέπει να συνδέονται με την αφαίρεση των αψίδων και των κολώνων στο ισόγειο. Τα τελευταία πέντε χρόνια η Ενάγουσα δεν οργανώνει εκεί δεξιώσεις όπως παλιά. Η αναφορά του Κ. Κωνσταντίνου ότι κάποιοι τοίχοι στην ανώγεια κατοικία έχουν στρεβλώσει δεν υποστηρίζεται από μαρτυρία οιουδήποτε ειδικού και δεν γίνεται αποδεκτή. Περαιτέρω σημειώνεται ότι αν είναι πραγματικότητα ότι ένας εργάτης που ασχολείτο με τις κατεδαφίσεις είπε ότι ήταν λάθος να κατεδαφιστούν οι αψίδες γιατί θα αδυνάτιζε η οικοδομή, η γνώμη του δεν γίνεται αποδεκτή ως ορθή ενόψει επιστημονικής μαρτυρίας περί του αντιθέτου. Ο XXXXX Δημάκης (Μ.Ε.4) είναι ξυλουργός. Η Ενάγουσα και η αδελφή της ήταν για χρόνια πελάτισσες του ιδίου και του πεθερού του που είναι ελαιοχρωματιστής. Μαρτύρησε ότι τον Φεβρουάριο του 2010 αφαίρεσε τους πάγκους των κουζίνων των δύο κατοικιών στο ανώγειο. Για την εργασία αυτή βρισκόταν για δύο με τρεις μέρες στο χώρο για την αφαίρεση των παλαιών και στη συνέχεια για άλλες τόσες για την τοποθέτηση των νέων. Τις ημέρες που εργαζόταν εκεί ακούγονταν κάγκα από το ισόγειο. Δεν κατέβηκε να δει τι γινόταν αλλά με την εικοσαετή πείρα που έχει στις δουλειές αυτές αναγνωρίζει τον θόρυβο που κάνει ένα κάγκο. Ο XXXX Κωνσταντίνου (Μ.Ε.5) είναι οικογενειακός φίλος της Ενάγουσας. Είναι μουσικός. Μαρτύρησε ότι την περίοδο Ιανουαρίου 2010 μέχρι και το 2013 διέμενε στην βοηθητική κατοικία του πρώτου ορόφου. Η Ενάγουσα του την είχε παραχωρήσει για να διαμένει γιατί ήταν άνεργος. Περιγράφει την κατάσταση της κατοικίας ως καλή. Μαρτύρησε ότι από τα μέσα Φεβρουαρίου μέχρι τα τέλη Μαρτίου του 2010 διεξάγονταν εργασίες στο ισόγειο με τη χρήση κάγκου. Αρνήθηκε ότι οι εργασίες σταμάτησαν την 1.3.2010 όπως του υποβλήθηκε. Το κάγκο εργαζόταν από το πρωί μέχρι το απόγευμα χωρίς διακοπή το μεσημέρι. Είχε προς τούτο παραπονεθεί στον πατέρα του Εναγόμενου χωρίς να εισακουστεί. Στην κατοικία της Ενάγουσας είχαν παρουσιαστεί ρωγμές και κατέβηκε με την ίδια στο ισόγειο για να διαπιστώσουν τι γινόταν. Ένας εργάτης κατεδάφιζε μια αψίδα. Επιβεβαιώνει τη θέση της Ενάγουσας ότι σε παρατήρηση της ο εργάτης ανάφερε στα αγγλικά ότι ήταν λάθος να κατεδαφιστούν οι αψίδες γιατί θα αδυνάτιζε η οικοδομή. Το Δικαστήριο δεν αποδέχεται τις δικαιολογίες που δόθηκαν από τον Εναγόμενο, τον πατέρα του και τον Χατζηγεωργίου για την έναρξη των εργασιών τον Φεβρουάριο του 2010 και χωρίς να έχει εξασφαλιστεί άδεια οικοδομής. Ήταν ότι πιο απλό να διακοπεί η υδροδότηση και ηλεκτροδότηση του ισογείου εν αναμονή της εξασφάλισης άδειας οικοδομής για την οποία δεν είχε καν υποβληθεί αίτηση. Το Δικαστήριο δεν διατηρεί καμιά αμφιβολία ότι ο Εναγόμενος ενήργησε ετσιθελικά για να κατασκευάσει αυτό το οποίο ήθελε στο χρόνο που το ήθελε και προς τούτο είχε τη συνδρομή επαγγελματικών που αποδέχτηκαν να εργαστούν για τη διεκπεραίωση παράνομων επεμβάσεων στην επίδικη οικοδομή. Ο Εναγόμενος αναφέρθηκε σε μικρά κάγκα και ειδικά τρυπάνια που δεν προκαλούν έντονους κραδασμούς, ενώ ο επιβλέπων αρχιτέκτονας, ο Χατζηγεωργίου είπε πως όταν αναφερόταν σε κάγκα ελαφριού τύπου εννοούσε όχι κομπρεσέρ. Το Δικαστήριο είναι βέβαιο πως αν είχαν χρησιμοποιηθεί τέτοια ειδικά τρυπάνια ο Χατζηγεωργίου θα το πρόβαλλε. Το Δικαστήριο αποδέχεται τη μαρτυρία της Ενάγουσας, του Δημάκη και του Γ. Κωνσταντίνου που διαπίστωσαν τη χρήση κάγκου κατά τις κατεδαφίσεις. Αποδέχεται επίσης τη μαρτυρία της Ενάγουσας και του Γ. Κωνσταντίνου για το χρονικό εύρος των εργασιών και απορρίπτει τη θέση του Εναγομένου και του Χατζηγεωργίου ότι οι εργασίες σταμάτησαν προτού αυτό απαιτηθεί από το Δήμο Λεμεσού. Είναι εύρημα του Δικαστηρίου ότι οι εργασίες, που άρχισαν στις 10.2.2010 και διήρκεσαν μέχρι 20.3.2010, περιλάμβαναν υδραυλικές, ηλεκτρικές και αποχετευτικές εργασίες. Κατεδαφίστηκε η τοιχοποιία του διαδρόμου και δύο διακοσμητικές αψίδες που έφταναν μέχρι το ψευδοτάβανο και διανοίχθηκε σε εσωτερικό τοίχο ένα παράθυρο. Ακόμα, διατρήθηκαν εξωτερικοί τοίχοι. Αφαιρέθηκε ακόμα πέτρινος τοίχος με τζάκι. Δεν είχαν ληφθεί οιαδήποτε μέτρα προσωρινής αντιστήριξης σε οποιοδήποτε χρόνο πριν την παρέμβαση του Δήμου Λεμεσού. Ε. Επιμέρους Παράμετροι
(1)Κατεδάφιση από Προηγούμενο Ιδιοκτήτη Ο εσωτερικός διαχωρισμός της ισόγειας κατοικίας ακόμα και πριν τις επεμβάσεις του Εναγομένου ήταν διαφορετικός από αυτό που παρουσιάζεται στα σχέδια της άδειας. Ο Εναγόμενος παρουσίασε φωτογραφία της σαλοτραπεζαρίας όπως ήταν όταν αγοράστηκε η κατοικία (φωτ.17 του Τεκμ.42). Ήταν ενιαία, δηλαδή τοιχοποιία που παρουσιαζόταν στα σχέδια είχε αφαιρεθεί πριν ο Εναγόμενος αγοράσει την ισόγεια κατοικία. Στα τελικά σχέδια του Χατζηγεωργίου σημειώνονται ως προγενέστερες κατεδαφίσεις τοίχοι που ενώ παρουσιάζονταν στην άδεια οικοδομής του 1960 δεν υφίσταντο επιτόπου. Το γεγονός προβλήθηκε από την Υπεράσπιση ως στοιχείο ότι ο Εναγόμενος δεν φέρει ευθύνη. Το γεγονός ότι συγκεκριμένος τοίχος που μπορούσε να λειτουργεί ανακουφιστικά για μια μεταλλικό δοκό καθαιρέθηκε από προηγούμενο ιδιοκτήτη δεν απαλλάσσει τον νυν ιδιοκτήτη από της υποχρέωσης επαναφοράς του και της καταβολής αποζημίωσης για προκληθείσες ζημιές στον ιδιοκτήτη άλλης μονάδας στην ίδια οικοδομή. Όμως, αυτή η διάσταση δεν εγείρεται στα περιστατικά της παρούσας αγωγής, όπου οι αξιώσεις εδράζονται αποκλειστικά στις εργασίες τις οποίες εκτέλεσε ο Εναγόμενος την περίοδο Φεβρουαρίου - Μαρτίου 2010.
(2)Εργασίες χωρίς Άδεια Οικοδομής Το Δικαστήριο έχοντας υπόψη τη σχετική νομοθεσία και έχοντας προβεί σε ευρήματα ως προς τις εργασίες που έγιναν στην ισόγειο κατοικία την περίοδο Φεβρουαρίου - Μαρτίου 2010, καταλήγει ότι επρόκειτο για εργασίες οι οποίες δεν ήταν νόμιμο να διεξαχθούν χωρίς να έχει γι' αυτές εξασφαλιστεί εκ των προτέρων άδεια οικοδομής. Ο Εναγόμενος δεν είχε εξασφαλίσει τέτοια άδεια και είχε παρανομήσει. Είναι πολύ αργότερα που ο Δήμος Λεμεσού με επιστολή του προς τον Εναγόμενο ημερ. 10.3.2011 (Τεκμ.13 και 33) έδωσε το πράσινο φως για να επαναρχίσουν οι εργασίες εν αναμονή της χορήγησης της άδειας οικοδομής σύντομα εφόσον παρέμενε μόνο το διαδικαστικό της μέρος. Με επιστολή του προς την Ενάγουσα ημερ. 22.11.2011 9 (Τεκμ.14) ο Δήμος Λεμεσού την πληροφόρησε ότι είχε εξασφαλιστεί άδεια οικοδομής για τις τροποποιήσεις που γίνονταν στην ισόγειο κατοικία. Είχε προηγηθεί δική της επιστολή καταγγελίας ημερ. 24.10.2011 (Τεκμ.27) ότι εργασίες συνεχίζονταν. Η άδεια οικοδομής εκδόθηκε την 6.6.2012 (βλ. Τεκμ.40). Την 7.8.2015 εκδόθηκε η πολεοδομική άδεια που αφορούσε στην αλλαγή χρήσης της ισόγειας κατοικίας σε κτηνιατρική κλινική (Τεκμ.41). Είχε προηγηθεί ιεραρχική προσφυγή από τον Εναγόμενο, η οποία έγινε αποδεκτή από την Υπουργική Επιτροπή (βλ. Τεκμ.39). Είναι γεγονός ότι όταν δεν υφίσταται άδεια οικοδομής είναι πιο σύνηθες να παρουσιάζονται κακοτεχνίες. Αυτοί που επιδίδονται σε οικοδομικές εργασίες για τις οποίες δεν υφίσταται άδεια, είτε είναι ιδιοκτήτες, είτε αρχιτέκτονες ή μηχανικοί, είτε εργολάβοι ή τεχνίτες ή απλοί εργάτες είναι πιο πιθανόν να επιδείξουν εγωιστική και αντιεπαγγελματική συμπεριφορά και προχειρότητα. Όμως δεν εξυπακούεται ότι μια οικοδομική εργασία είναι ελαττωματική ή δεν διεκπεραιώθηκε με μαστορικό τρόπο απλά και μόνο γιατί δεν έχει εξασφαλιστεί άδεια οικοδομής, για της εκτέλεσης της Ούτε και το αντίθετο. Πολλές φορές συμβαίνει να μην ακολουθούνται οι όροι μιας άδειας οικοδομής, αλλά και όταν φαινομενικά τηρούνται, να διεκπεραιώνονται οι εργασίες κατά τρόπο πλημμελή, χωρίς μαστοριά και με υποδιαίστερα υλικά. Έτσι η παράμετρος που στην προκειμένη περίπτωση ενδιαφέρει είναι κατά πόσο οι εργασίες που έγιναν κατά την επίδικη περίοδο που η δικογραφία καλύπτει, ήταν ελαττωματικές έννοια που στην προκειμένη περίπτωση περιλαμβάνει την βλάβη στη στατική της οικοδομής, την παράληψη λήψης των αναγκαίων μέτρων προστασίας της οικοδομής και κατά πόσο προκλήθηκαν οι ζημιές που η Ενάγουσα διατείνεται ότι υπέστηκε η περιουσία της.
(3)Η Συγκατάθεση της Ενάγουσας Η Ενάγουσα αρνήθηκε ότι ενημερώθηκε για τις εργασίες που θα γίνονταν και πολύ περισσότερο ότι συγκατατέθηκε στην αλλαγή χρήσης της ισογείου κατοικίας. Το Δικαστήριο αποδέχεται τη θέση του Εναγομένου και του πατέρα του ότι η Ενάγουσα είχε εκ των προτέρων πληροφορηθεί από τους ιδίους για τα σχέδια τους για μετατροπή της ισόγειας κατοικίας σε κτηνιατρική κλινική και πως δεν είχε εκδηλώσει οιαδήποτε ένσταση, αλλά αντίθετα ως ζωόφιλη έδειξε ενδιαφέρον στο να βοηθά. Η εισήγηση των δικηγόρων της ότι είναι αλλεργική στα ζώα ήταν άστοχη. Φωτογραφίες του μπαλκονιού της στο ανώγειο όπου κυκλοφορούσαν γάτοι (Τεκμ.38) δίδουν μια άλλη εικόνα. Ωστόσο η παράμετρος, πέραν της επιβεβαίωσης της έλλειψης ειλικρίνειας από την Ενάγουσα, δεν έχει άλλη σημασία. Η στάση της Ενάγουσας δεν συνιστούσε αποποίηση των περιουσιακών της δικαιωμάτων πολύ περισσότερο ανοχή στην παρανομία. Στ. Η Εργασία του Σιαμαρή Ο XXXX Σιαμαρής (Μ.Ε.9) είναι πολιτικός μηχανικός. Οι υπηρεσίες του ζητήθηκαν και από τους δύο διαδίκους την περίοδο μετά τη διακοπή των εργασιών τον Μάρτιο του
- Αρχικά κλήθηκε από την Ενάγουσα για να επιθεωρήσει την επίδικη οικοδομή και να ετοιμάσει έκθεση για τη στατική επάρκεια της. Συνέταξε σχετική επιστολή προς την Ενάγουσα ημερ. 15.4.2010 (Τεκμ.3) στην οποία αναφέρει ότι η αρχική κατασκευή ήταν πολύ ιδιάζουσα και ότι η όλη ισορροπία της οικοδομής επηρεάστηκε με την αφαίρεση εσωτερικών τοίχων του ισογείου. Αυτοί οι τοίχοι δεν ήταν φέροντες αλλά σίγουρα, αναφέρει, βοηθούσαν στην σταθερότητα των κολώνων σε περίπτωση εξασκήσεως οριζοντίων δυνάμεων. Σημείωνε πως με την αφαίρεση των εσωτερικών τοίχων και την πλήρη αποκάλυψη των κολώνων και δεδομένης της κατάστασης των εξωτερικών στρογγυλών κολώνων το κτίριο ήταν πολύ επικίνδυνο σε σεισμό και γενικά σε δομήσεις. Ο Σιαμαρής υποστήριξε ότι οι αψίδες δεν ήταν απλά διακοσμητικές. Όταν επισκέφθηκε το χώρο ήταν ήδη κατεδαφισμένες. Ανάφερε ότι μικρορωγματώσεις που δημιουργήθηκαν στις τοιχοποιίες της ανωγείου κατοικίας υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να προκλήθηκαν με αυτό τον τρόπο. Δηλαδή, με την αφαίρεση της τοιχοποιίας που ανακούφιζε την μεταλλική δοκό, η δοκός έλαβε μια ελαφριά κάμψη την οποία ο τοίχος της ανωγείου κατοικίας πάνω από τη δοκό δεν είχε την ελαστικότητα για να ακολουθήσει με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν μικρορωγματώσεις. Το γεγονός ότι αυτές οι μικρορωγματώσεις ήταν στο κέντρο του βέλους κάμψης επιβεβαιώνει ότι η κάμψη της μεταλλικής δοκού τις είχε προκαλέσει. Ο Σιαμαρής είπε ότι οι μεταλλικές δοκοί είχαν ελάχιστη διάβρωση. Η Ενάγουσα αποδέχτηκε τη θέση που της υποβλήθηκε από την Υπεράσπιση ότι ο Εναγόμενος εργοδότησε τον Σιαμαρή κατόπιν δικής της σύστασης και προς δική της ικανοποίηση. Ο Σιαμαρής ανάφερε ότι οι όροι εντολής του από τον Εναγόμενο ήταν όπως η στατικότητα των στοιχείων που αφαιρέθηκαν να επανέλθει ακόμη πιο καλά απ' ότι ήταν προηγουμένως. Ήταν η θέση του Σιαμαρή ότι μετά τις επεμβάσεις του Εναγομένου η στατική κατάσταση της οικοδομής είναι καλύτερη παρά πριν. Κατασκευάστηκαν φέροντες οργανισμοί, τοιχοποιίες από ξύλο και ενισχύθηκαν οι εσωτερικές κολώνες του ισογείου. Τοποθετήθηκαν νέες μεταλλικές κολώνες και μεταλλικά ψαλίδια για να ενισχυθεί η μεταλλική δοκός πάνω στην οποία εδραζόταν τοιχοποιία του ανωγείου. Ζ. Οι Εκτιμήσεις των Εμπειρογνωμόνων Η XXXX Μιχαηλίδου (Μ.Ε.7) είναι πολιτικός μηχανικός. Της ανατέθηκε από την Ενάγουσα να εξετάσει τη στατική επάρκεια της επίδικης οικοδομής μετά τις εργασίες του Φεβρουαρίου - Μαρτίου του
- Η πρώτη έκθεση που ετοίμασε έχει ημερομηνία 9.7.2010 (Τεκμ.28). Συνέταξε ακόμη τρία έγγραφα για την υπόθεση ημερ. 19.12.2011, 10.2.2012 και 27.2.2014 (ως δέσμη Τεκμ.7). Περαιτέρω έχει εκδώσει στην Ενάγουσα τιμολόγιο ημερ. 26.11.2010 για το ποσό των €1.700 (Τεκμ.8). Η Μιχαηλίδου δεν προέβηκε σε κάποια μελέτη παρά μόνο επιθεώρησε οπτικά τα χαλάσματα που είχαν γίνει. Εξέφρασε τη γενική θέση ότι σε οικοδομές μεγάλης ηλικίας, όπου οι τοιχοποιίες είναι φέρουσες και δεν έχουν σκελετό από δοκούς και κολώνες, δεν πρέπει να γίνονται παρεμβάσεις αν δεν προηγηθούν οι απαραίτητες μελέτες. Οτιδήποτε θα αφαιρεθεί πρέπει προηγουμένως να διερευνηθεί κατά πόσον είναι φέρον οργανισμός. Προκύπτει ότι η Μιχαηλίδου επισκέφθηκε την οικοδομή τον Ιούλιο του
- Διαπίστωσε ότι είχε αφαιρεθεί εσωτερική τοιχοποιία. Στην έκθεση της (Τεκμ.28) την χαρακτηρίζει ως ζωτικής σημασίας για την όλη στήριξη του κτιρίου, ενώ δια ζώσης διαφοροποιήθηκε αναφέροντας γενικά ότι δεν πρέπει να γίνονται επεμβάσεις σε εσωτερικά στοιχεία που μπορούν να θεωρηθούν ζωτικής σημασίας. Αναφέρθηκε ακόμα σε διάνοιξη μεγάλων τρυπών σε αρκετούς από τους περιμετρικούς τοίχους. Σημειώνει ακόμα ότι κατεδαφίστηκαν τέσσερις τοίχοι στο ισόγειο με αποτέλεσμα να προκληθούν πολλαπλές σοβαρές ρωγμές στα αντίστοιχα σημεία στο ανώγειο. Ρωγμές προκλήθηκαν και από τις δονήσεις λόγω των εργασιών. Επιθεώρησε τις ρωγμές στο ανώγειο και διαπίστωσε ότι ήταν καινούργιες και όχι αποτέλεσμα της φθοράς του χρόνου. Η κατάληξη της ήταν ότι η στατική επάρκεια της οικοδομής είχε διαταραχθεί επικίνδυνα. Παρουσίασε τέσσερις φωτογραφίες (Τεκμ.29) που δείχνουν τις προσωρινές υποστυλώσεις που είχαν γίνει. Οι τρεις φωτογραφίες φαίνεται να είναι στο ίδιο δωμάτιο, προφανώς στην υποδοχή της ισογείου κατοικίας. Τα υποστυλώματα συγκρατούν την οροφή του δωματίου. Η τέταρτη δείχνει ένα τοίχο από τούβλο όπου έχει διανοιχθεί κανάλι για να διέλθουν διασωληνώσεις υπηρεσιών. Πρόδηλα δεν φωτογραφήθηκαν όλα τα σημεία στα οποία αναφέρθηκε η μάρτυρας. Στην έκθεση της καταλήγει σε συμπεράσματα ότι με τις παρεμβάσεις που είχαν γίνει, αλλά και γιατί η ισόγειος κατοικία ήταν για τρία χρόνια εγκαταλειμμένη, η οικοδομή είχε καταστεί επικίνδυνη. Είχε με τις παρεμβάσεις διαταραχθεί επικίνδυνα η στατική της επάρκεια και η κατοίκιση της κρινόταν επικίνδυνη. Στα έγγραφα της ημερ. 19.12.2011, 10.2.2012 και 27.2.2014 (Τεκμ.7) προβαίνει σε παρατηρήσεις σε σχέση με τις περαιτέρω εργασίες που έγιναν στην ισόγειο κατοικία μετά την αγωγή. Στο έγγραφο της ημερ. 19.12.2011 η βασική της θέση ήταν ότι οι εργασίες στήριξης του ανωγείου που είχαν γίνει ήταν ανεπαρκείς. Σε αυτή την διαπίστωση είχε προβεί σε επίσκεψη της στην ισόγειο κατοικία την 16.12.2011 μαζί με τον Χρ. Σιαμαρή. Στην επίσκεψη αυτή παρατήρησε ακόμα πως δεν είχε ληφθεί καμιά πρόνοια για την πλάκα στο πίσω μέρος της οικοδομής που είχε μετακινηθεί λόγω της διατάραξης της στατικότητας της οικοδομής. Αναφέρει ότι έχει σε αυτή ανοιχθεί κανάλι υπηρεσιών αποσταθεροποιώντας την οικοδομή ακόμη περισσότερο. Ακόμα, συνεχίστηκε η αφαίρεση εξωτερικής τοιχοποιίας και είδε να προχωρούν υδραυλικές και ηλεκτρολογικές εργασίες χωρίς την κατάλληλη αντιστήριξη. Όσον αφορά τις στρογγυλές κολώνες της βεράντας ήταν η θέση της πως δεν έπρεπε να αντικατασταθούν αλλά να ενισχυθούν ώστε να μην διαταραχθεί η συνοχή και το δέσιμο των υλικών και το όλο στατικό σύστημα της οικοδομής. Στο έγγραφο της ημερ. 10.2.2012, αναφερόμενη και πάλι στην διεξαγωγή εργασιών χωρίς προηγούμενη κατάλληλη υποστήριξη, καταλήγει ότι έχει επιδεινωθεί η όλη στατικότητα και ισορροπία της οικοδομής που έχει καταστεί επικίνδυνη για κατοίκηση. Στο τελευταίο της έγγραφο ημερ. 27.2.2014 αναφέρεται σε διαπιστώσεις της κατά την επίσκεψη της στην ανώγειο κατοικία. Διαπίστωσε πως τα πατώματα είχαν υποστεί περαιτέρω καθίζηση και πως συγκεκριμένος τοίχος που ήταν πάνω από τοίχο του ισογείου που καθαιρέθηκε χωρίς να αποκατασταθεί παρουσιάζει σημεία κατάρρευσης. Η εν κατακλείδι γνώμη της ήταν ότι θα έπρεπε πάραυτα να διενεργηθεί μελέτη και να ακολουθήσει η σωστή στήριξη της οικοδομής. Διαπιστώνει το Δικαστήριο ότι στα έγγραφα της η Μιχαηλίδου επιδεικνύει μια σαφή διάθεση να αποδώσει την κατάσταση της επίδικης οικοδομής στις παρεμβάσεις του Εναγομένου υποστηρίζοντας ότι η οικοδομή ήταν ανθεκτική, εισηγούμενη ότι ουδεμία ζημιά είχε υποστεί στον σεισμό του 1996, που ασφαλώς δεν ήταν δική της εκτίμηση. Δια ζώσης ήταν πιο επιφυλακτική, παραπέμποντας σε άλλους εμπειρογνώμονες που προέβηκαν σε μελέτες, αφού η ίδια περιορίστηκε στην οπτική επισκόπηση της οικοδομής. Ανάφερε πως δεν μπορούσε να πει ποια ενέργεια του Εναγομένου είχε προκαλέσει την καθίζηση του πατώματος της ανωγείου κατοικίας και δέχθηκε πως δεν είδε την κατάσταση του πατώματος του ανωγείου από την κάτω πλευρά. Ούτε εξέτασε την κατασκευή του. Είπε ακόμα ότι πιστεύει ότι η αντικατάσταση των στρογγυλών κολώνων επηρέασε αρνητικά την οικοδομή, αλλά δεν είχε το χρόνο για να το αποδείξει. Γενικά ανάφερε πως δεν μπορούσε να αποδείξει κάτι και αυτό θα μπορούσε να το κάμει κάποιος που θα είχε χρόνο για να κάμει έρευνα. Σε σχέση με το τιμολόγιο των €1.700 που εξέδωσε, αποκάλυψε ότι πληρώθηκε €400 για την εμπειρική της γνώμη και τις επιστολές που συνέταξε. Διέψευσε την Ενάγουσα που, χρησιμοποιώντας το τιμολόγιο, ισχυρίστηκε ότι κατέβαλε το ποσό των €1.700 και το οποίο με την αγωγή της διεκδικεί από τον Εναγόμενο. Η θέση της Μιχαηλίδου ότι πληρώθηκε €400 γίνεται αποδεχτή. Άλλωστε δεν έκαμε, ούτε στατικά σχέδια ενίσχυσης, ούτε προέβηκε σε επίβλεψη όπως αναφέρεται στο τιμολόγιο. Ωστόσο, η δικαιολογία ότι το τιμολόγιο εκδόθηκε γιατί της ζητήθηκε από την Ενάγουσα το ποσό που θα χρέωνε εάν διοριζόταν από τους ενδιαφερομένους από κοινού για να προσφέρει τις υπηρεσίες της δεν είναι πειστική. Δεν άπτεται της ουσίας της υπόθεσης αλλά του επιπέδου επαγγελματισμού και εν κατακλείδι της αξιοπιστίας της Μιχαηλίδου που εξέδωσε τιμολόγιο αντί για προσφορά. Ο XXXX Μονογιός (Μ.Ε.10) είναι πολιτικός μηχανικός με ειδικότητα δομοστατικός και ασκεί το επάγγελμα του από το 1978 έχοντας δικό του γραφείο. Την 23.2.2012 κατόπιν εντολής της Ενάγουσας επισκέφθηκε την κατοικία της για να εξετάσει κατά πόσο έχρηζε ενισχύσεων και επισκευών μετά από τις επεμβάσεις που είχαν γίνει στο ισόγειο. Διαπίστωσε ρωγματώσεις σε τοίχους και δόνηση του πατώματος. Συνέταξε επιστολή ημερ. 29.3.2012 (Τεκμ.9) με τις παρατηρήσεις του. Η βασική του θέση είναι ότι πρέπει να γίνει η αναγκαία επιτόπου έρευνα για να εκτιμηθεί η στατική επάρκεια της οικοδομής. Ένα άλλο έγγραφο του χωρίς ημερομηνία που παρουσιάστηκε (Τεκμ.10) αναφέρεται στους επιμέρους ελέγχους που θα πρέπει να διεξαχθούν στην επίδικη οικοδομή. Κατά τη δίκη παρουσίασε έγγραφο ημερ. 20.6.2017 (Τεκμ.30) το οποίο περιλαμβάνει τα όσα σημειώνει στα προηγούμενα έγγραφα του. Ο Μονογιός επισκέφθηκε την ανώγεια κατοικία και αυτό που παρατήρησε ήταν ρωγματώσεις σε τοίχους και δόνηση του πατώματος. Αποδέχτηκε πως οι ζημιές αυτές μπορεί να οφείλονται στην ηλικία του κτιρίου και πως αυτό είναι λογικό, επέμενε ωστόσο ότι οι παρεμβάσεις του Εναγομένου προκάλεσαν ζημιές χωρίς να μπορεί να πει συγκεκριμένα, επικαλούμενος τις ρωγμές στους τοίχους. Είναι η κρίση του Δικαστηρίου ότι ο Μονογιός ανάφερε με ειλικρίνεια τις απόψεις του βασιζόμενος στη λογική του πράγματος, χωρίς να είναι σε θέση να τις τεκμηριώσει. Ο XXXX Χριστοφίδης (Μ.Ε.11) είναι αρχιτέκτονας μηχανικός, μέλος του ΕΤΕΚ. Ασχολείται με την ανάπλαση, συντήρηση και αποκατάσταση παλαιών οικοδομών. Ο Χριστοφίδης επιθεώρησε μόνο την ανώγεια κατοικία. Είχε επίσης την ευκαιρία να διέλθει τις εκθέσεις των διαφόρων άλλων εμπειρογνωμόνων και επισημαίνει πως όλοι ομιλούν για επικίνδυνη οικοδομή και πως πρέπει να γίνει μελέτη και να ακολουθήσουν σοβαρά διορθωτικά μέτρα για την ασφάλεια των όσων διαμένουν εκεί. Έκαμε ιδιαίτερη αναφορά στο νοτιοδυτικό τμήμα της οικοδομής, αναφέροντας ότι με τον πρώτο δυνατό σεισμό θα καταρρεύσει. Τα πιο επικίνδυνα προς κατάρρευση είναι τα πατώματα της ανωγείου κατοικίας που μπορεί να συμπαρασύρουν και εσωτερικούς τοίχους. Ο Χριστοφίδης αποδίδει την κατάσταση αυτή στη φυσική φθορά και στον ανορθόδοξο και βίαιο τρόπο που έγιναν οι δύο φάσεις των επεμβάσεων. Χαρακτηριστικά ανάφερε πως η πρώτη φάση, εννοώντας τις εργασίες που έγιναν τον Φεβρουάριο - Μάρτιο 2010 υπόβαλαν την οικοδομή σε μια τεράστια δοκιμασία, ένα τεχνητό σεισμό. Αναφέρθηκε και αυτός σε τοιχοποιίες που έστω και αν δεν ήταν φέρουσες δρούσαν ανακουφιστικά στις δοκούς. Ο Χριστοφίδης, όπως ευθαρσώς ανάφερε, δεν προέβηκε σε κάποια μελέτη και ούτε καν επισκέφθηκε την ισόγειο κατοικία. Στηρίχθηκε στα όσα άλλοι έγραψαν και κυρίως, όπως ανάφερε, στην έκθεση Παπαχριστοφόρου. Δεν εμπιστεύεται τη μελέτη του Σιαμαρή στη βάση των όσων αναφέρει ο Παπαχριστοφόρου. Οι αναφορές του Χριστοφίδη για ανορθόδοξο και βίαιο τρόπο που έγιναν οι δύο φάσεις των επεμβάσεων παρέμειναν ατεκμηρίωτες. Έχοντας επισκεφθεί μόνο την ανώγειο κατοικία και μετά πάροδο χρόνου είναι άξιο απορίας πως μπορούσε να αναφερθεί στις επιπτώσεις των επιδίκων εργασιών και να τις χαρακτηρίσει. Ο XXXX Μετόχης (Μ.Ε.6) είναι αρχιτέκτονας μηχανικός. Τον Οκτώβριο του 2014 κλήθηκε από την Ενάγουσα για να εκφέρει τη γνώμη του σχετικά με την νόμιμη διαδικασία που έπρεπε να τηρηθεί κατά τις εργασίες στο ισόγειο της επίδικης οικοδομής. Ετοίμασε σημειώσεις που καταλαμβάνουν δύο σελίδες με ημερ. 24.10.2014 (Τεκμ.11). Η νόμιμη διαδικασία προνοείται στη νομοθεσία και δεν είναι επιτρεπτή προς τούτο μαρτυρία. Οι σημειώσεις του μάρτυρα εμπεριέχουν περαιτέρω υποδείξεις ως προς τον τρόπο που επεμβάσεις σε παλιές οικοδομές πρέπει να γίνονται. Ο μάρτυρας δεν είχε πρόσβαση στον ισόγειο χώρο και αντεξεταζόμενος ευθαρσώς ανάφερε ότι δεν έχει άποψη κατά πόσο ο Εναγόμενος με οποιεσδήποτε ενέργειες του επηρέασε τη στατικότητα της επίδικης οικοδομής. Η θέση του Χατζηγεωργίου είναι ότι οι εργασίες που έγιναν τον Φεβρουάριο - Μάρτιο του 2010 δεν θα μπορούσαν να δημιουργήσουν ρωγματώσεις στην ανώγειο κατοικία. Ωστόσο, δεν επιθεώρησε τις ρωγμές στην κατοικία της Ενάγουσας και συνεπώς δεν ήταν σε θέση να εκφέρει άποψη πώς είχαν προκληθεί. Απέκλεισε ο Χατζηγεωργίου πως οι εργασίες αυτές επηρέασαν καθ' οιονδήποτε τρόπο την στατικότητα της επίδικης οικοδομής. Η εντύπωση που αποκόμισε το Δικαστήριο αναφορικά με τον Σιαμαρή είναι ότι αυτός εργοδοτούμενος από την Ενάγουσα για να εξετάσει τη στατική επάρκεια της οικοδομής δεν προέβηκε σε στατική μελέτη, κάτι που ούτε στη συνέχεια έπραξε και χωρίς αποδεικτικά στοιχεία κατέληξε στο συμπέρασμα που θα ικανοποιούσε την Ενάγουσα ότι δηλαδή η όλη ισορροπία της οικοδομής επηρεάστηκε με την αφαίρεση εσωτερικών τοίχων του ισογείου. Η διάθεση του να ικανοποιήσει την Ενάγουσα διαφαίνεται από την προθυμία του να χαρακτηρίσει τις αψίδες που καθαιρέθηκαν ως όχι απλά διακοσμητικές χωρίς να τις έχει δει. Περαιτέρω, απέδωσε την κάμψη μεταλλικών δοκών στην αφαίρεση τοιχοποιίας που την ανακούφιζε αναφέροντας ότι οι μεταλλικές δοκοί είχαν ελάχιστη διάβρωση, διαπίστωση που διαψεύδεται τόσο από τον Περικλέους όσο και τον Παπαχριστοφόρου. Η θέση του ότι η στατικότητα της οικοδομής είναι σε καλύτερη κατάσταση παρά πριν τις επεμβάσεις του Εναγομένου γίνεται αποδεκτή, αφού περί τούτου συνηγορούν και οι εκτιμήσεις του Περικλέους και του Παπαχριστοφόρου. Ο Περικλέους κατέληξε ότι η προσθήκη της ανώγειας κατοικίας είχε γίνει με παντελώς ανορθόδοξο τρόπο, άτεχνο και αντιεπιστημονικό, ακόμη και για τα δεδομένα του
- Περαιτέρω ότι οι εργασίες που έγιναν από τον Εναγόμενο, και στην έκθεση του αναφερόταν στις εργασίες που έγιναν τον Φεβρουάριο - Μάρτιο του 2010, δεν επηρέασαν τη στατικότητα του κτιρίου. Οι εσωτερικοί τοίχοι των 10 εκ. και οι αψίδες, που δεν κατέληγαν καν στο έδαφος, δεν παρείχαν καμιά στήριξη και δεν μπορούσαν να θεωρούνται ως φέρουσες τοιχοποιίες. Περαιτέρω, εξήγησε ότι για να λαμβάνεται μια τοιχοποιία υπόψη ως στοιχείο αντισεισμικό θα πρέπει να είναι σε πάρα πολύ καλή επαφή με τους δοκούς και τους φέροντες τοίχους και να μην έχει ανοίγματα, δηλαδή πόρτες και παράθυρα. Μια τρύπα που διανοίχθηκε σε εξωτερικό τοίχο ήταν, ανάφερε, μικρή και ήταν κάτω από παράθυρο που είναι αφόρτιστη περιοχή. Μαρτύρησε ακόμα ο Περικλέους πως η Ενάγουσα δεν επέτρεψε τη διάτρηση του πατώματος για να ελεγχθεί ισχυριζόμενη ότι θα επηρεαζόταν η στατικότητα της οικοδομής. Και τούτο παρά την περί του αντιθέτου διαβεβαίωση του ιδίου αλλά και κάποιου πολιτικού μηχανικού ονόματι Γ. Κολώνια που η ίδια είχε καλέσει. Περαιτέρω δεν επέτρεψε να ελεγχθούν οι ρωγμές για τις οποίες παραπονείτο. Ο Παπαχριστοφόρου διαπιστώνει από το φωτογραφικό υλικό που παρέλαβε ότι περιμετρικά της οικοδομής ανοίχτηκαν τρύπες στον πόδα των φερόντων τοίχων. Σε κάποιες περιπτώσεις επιτεύχθηκε το επιθυμητό από στατικής πλευράς, δηλαδή οι τρύπες να είναι κάτω από παράθυρα και σε άλλες περιπτώσεις όχι. Σε μερικές περιπτώσεις οι τρύπες ήταν μεγαλύτερες απ' ότι χρειαζόταν. Είναι η θέση του Παπαχριστοφόρου ότι αυτές οι τρύπες δεν επηρέασαν σοβαρά τη στατικότητα του φέροντα οργανισμού στο σύνολο του και ότι αυτό είναι κάτι που αξιολογείται κάθε φορά από τον μελετητή και επιβλέποντα πολιτικό μηχανικό, ο οποίος θα δώσει οδηγίες για τοπικές ενισχύσεις αν κριθούν αναγκαίες. Κατά την κύρια του εξέταση ο Παπαχριστοφόρου ρωτήθηκε για τις ρωγμές που παρατήρησε στην κατοικία της Ενάγουσας. Σημειώνεται ότι η επίσκεψη του Παπαχριστοφόρου πραγματοποιήθηκε το 2016 μετά τη συμπλήρωση όλων των εργασιών από τον Εναγόμενο. Συνεπώς, αυτό που θα μπορούσε να δει ο Παπαχριστοφόρου ήταν ρωγμές που είτε προϋπήρχαν των επεμβάσεων, είτε δημιουργήθηκαν από τις επεμβάσεις του Φεβρουαρίου του 2010, είτε από τις εργασίες που διεκπεραιώθηκαν μετά την καταχώριση της αγωγής. Μπορεί ακόμα να ήταν και ρωγμές που δημιουργήθηκαν λόγω του χρόνου στο μεσοδιάστημα. Εάν υπήρχαν ρωγμές που είχαν δημιουργηθεί από τις εργασίες του Εναγομένου και είχαν επιδιορθωθεί θα αναμενόταν ότι η Ενάγουσα θα παρουσίαζε τα σχετικά τιμολόγια και αποδείξεις. Άλλωστε, παρουσίασε τιμολόγιο που δεν πλήρωσε και δεν θα παρέλειπε στο να παρουσιάσει στοιχεία για συγκεκριμένα έξοδα αν είχε κάμει. Ο Παπαχριστοφόρου περιορίστηκε στις ρωγμές πάνω από τη βεράντα του ισογείου αναφέροντας ότι αδυνατούσε να βεβαιώσει εάν είχαν προκληθεί από την καθαίρεση των στρογγυλών κολώνων ή προϋπήρχαν. Ανάφερε ακόμα ότι η καθαίρεση τοίχων από τούβλο που βρίσκονταν κάτω από μεταλλικές δοκούς και ανακούφιζαν τους μεταλλικούς δοκούς πιθανόν να προξένησε κάποιες μικρορωγμές. Ανάφερε ακόμα ότι επειδή οι δοκοί δεν ήταν στερεωμένοι μικροκραδασμοί από κρουστικά μηχανήματα πιθανόν να δημιουργήσουν προβλήματα αλλά ότι είναι δύσκολο να τεκμηριωθεί κάτι τέτοιο. Για την καθίζηση στα πατώματα του ανωγείου ανέφερε πως το αποτέλεσμα είναι συνδυασμός της κόπωσης και της ανάπτυξης βέλους κάμψης και ότι ενδεχομένως μικροκραδασμών από κρουστικά μηχανήματα ή κακής υποστύλωσης όταν αφαιρέθηκαν οι στρογγυλές κολώνες. Καταλήγει ο Παπαχριστοφόρου ότι «.η καθαίρεση εσωτερικών τοίχων από τούβλα πάχους 10 εκ., δεν μπορεί να είναι η αιτία για μείωση της φέρουσας ικανότητας του σκελετού ή για την εκδήλωση σοβαρών ρωγμών. Τοίχοι από τούβλο πάχους 10 εκ., δεν μπορούν να θεωρηθούν ως φέροντες τοίχοι σύμφωνα με τη νομοθεσία, τους Κανονισμούς και την συνήθη πρακτική. Οι υφιστάμενοι τοίχοι από τούβλο πάχους 10 εκ. που υπήρχαν κάτω από μεταλλική οδό και ήταν σε πλήρη επαφή με το κάτω της πέλμα ενδεχομένως να λειτουργούσαν ανακουφιστικά για τη μεταλλική δοκό υπό την έννοια ότι παρεμπόδιζαν την ανάπτυξη του ελαστικού βέλους της δοκού λόγω των υπερκείμενων φορτίων του ορόφου. Αν συνέβηκε κάτι τέτοιο, μπορεί να προξένησε μικρορωγμές λόγω της καθαίρεσης του τοίχου και της κανονικής και πλήρους λειτουργίας της μεταλλικής δοκού, αλλά δεν αποτελεί κίνδυνο για τη στατική επάρκεια του φέροντα οργανισμού (σκελετού) νοουμένου ότι η μεταλλική δοκός ικανοποιεί τους ελέγχους σε οριακή κατάσταση αστοχίας και σε οριακή κατάσταση λειτουργικότητας.» Ο Παπαχριστοφόρου στη βάση του φωτογραφικού υλικού που είχε αποδέχεται ότι εσωτερικός τούβλινος τοίχος κάτω από συγκεκριμένη μεταλλική δοκό είχε καθαιρεθεί από τον προηγούμενο ιδιοκτήτη του ισογείου και πως στη θέση του διατηρήθηκε μόνο ένα τμήμα του τοίχου ως ανώφλι που δεν είχε καμιά στατική συμπεριφορά. Η καθαίρεση αυτής της κρέμασης, που κατέληγε αψιδωτά εκατέρωθεν, από τον Εναγόμενο δεν επηρέασε συνεπώς τη στατικότητα της οικοδομής. Ο ξύλινος τοίχος που ανεγέρθηκε στη θέση του παλιού τοίχου, σημειώνει, λειτουργεί θετικά για την οικοδομή. Αναφέρει ακόμα ο Παπαχριστοφόρου την ενίσχυση των τριών εσωτερικών κολώνων του ισογείου με οπλισμένο σκυρόδεμα και την προσθήκη ακόμη μιας μεταλλικής κολώνας. Είναι η εκτίμηση του Παπαχριστοφόρου ότι όπου υπήρχε τοίχος στο ισόγειο από τούβλα που καθαιρέθηκε είτε από τον Εναγόμενο, είτε από προηγούμενο ιδιοκτήτη έγιναν εργασίες αποκατάστασης υπέρ της ασφάλειας, έστω και αν φαίνεται ότι δεν ήταν απολύτως αναγκαίο σύμφωνα με το υφιστάμενο στατικό σύστημα της οικοδομής. Επίσης αποκαταστάθηκαν οι στρογγυλές κολώνες της βεράντας. Ο Παπαχριστοφόρου δεν εντυπωσιάστηκε θετικά από την εργασία του Σιαμαρή. Ενώ οι ξύλινες δοκοί του δαπέδου του ανωγείου είναι σύμφωνα με τα σχέδια του 1960 και δειγματικό επιτόπου έλεγχο 3" X 6" στους στατικούς υπολογισμούς του Σιαμαρή αναφέρονται ως 4" X 10", δηλαδή πιο χοντροί. Σημειώνει επίσης ότι δεν έγινε έλεγχος τους σε οριακή κατάσταση λειτουργικότητας που είναι δυσμενέστερος έλεγχος για τις ξύλινες κατασκευές, αλλά μόνο έλεγχος σε οριακή κατάσταση αστοχίας. Επίσης δεν έγινε έλεγχος των ξύλινων δοκών σε διάτμηση και δεν αναφέρεται το μέτρο ελαστικότητας τους. Ούτε και για τις κύριες μεταλλικές δοκούς έγινε έλεγχος σε οριακή κατάσταση λειτουργικότητας. Ο Σιαμαρής στους υπολογισμούς του για τα μόνιμα φορτία έλαβε υπόψη το βάρος των ξύλινων δοκών και του σανιδώματος, ενώ στην πράξη είχε τοποθετηθεί κυματοειδής λαμαρίνα αγνώστου πάχους η οποία γεμίστηκε με σκυρόδεμα επίσης αγνώστου πάχους. Επομένως, τα φορτία ήταν πολύ περισσότερα, κατά περίπου πέντε φορές. Τα ελαφρότερα φορτία είναι και πάλιν αυτά που λήφθηκαν υπόψη στον έλεγχο για την επάρκεια των φερόντων τοίχων του ισογείου. Παρατηρεί ο Παπαχριστοφόρου ότι η λαμαρίνα που χρησιμοποιήθηκε παρουσιάζει σημάδια οξείδωσης και έχει πολύ μεγάλα βέλη κάμψης που καθιστούν το δάπεδο του ανωγείου επικίνδυνο. Ο Παπαχριστοφόρου έκαμε εξαιρετική εντύπωση στο Δικαστήριο ως μάρτυρας της αλήθειας. Λειτούργησε ως ανεξάρτητος εμπειρογνώμονας, όπως πρέπει να είναι κάθε εμπειρογνώμονας που παρουσιάζεται ως μάρτυρας για να βοηθήσει το Δικαστήριο στην αντίληψη και κατανόηση θεμάτων της ειδικότητας του που αναφύονται κατά την εκδίκαση μιας υπόθεσης (βλ. Σπύρου ν. Χ"Χαραλάμπους
(1989)1(Ε) Α.Α.Δ. 298, 308). Δεν λειτούργησε προς εξυπηρέτηση της πλευράς με αίτηση της οποίας διορίστηκε, αλλά προς εξυπηρέτηση της αλήθειας και του δικαίου. Οι παρατηρήσεις του Παπαχριστοφόρου αφορούν κατά κύριο λόγο το δάπεδο του ανωγείου. Είναι σε σχέση με αυτό που καταλογίζει λάθη και παραλείψεις στον Σιαμαρή. Ο Παπαχριστοφόρου ως πολιτικός μηχανικός μελέτησε την επίδικη οικοδομή ανεξάρτητα από το επίδικο ζήτημα και αναφέρθηκε στο τι πρέπει να γίνει για να είναι ασφαλής. Το επίδικο ζήτημα είναι πολύ πιο περιορισμένο. Στην έκταση που θα αφορούσε στην στατικότητα της οικοδομής μετά τις επεμβάσεις του Εναγομένου, το επίδικο ερώτημα είναι κατά πόσο αυτές επηρέασαν αρνητικά τη στατικότητα της οικοδομής και όχι αν την κατέστησαν ασφαλή. Οι έντονα οξειδωμένες μεταλλικές κύριες δοκοί, οι ξύλινες δοκοί που μπορεί να έχουν φθαρεί και η κυματοειδής λαμαρίνα που είναι οξειδωμένη και υπερβολικά παραμορφωμένη, είναι καταστάσεις που υφίσταντο λόγω της φθοράς του χρόνου και δεν προκλήθηκαν από τον Εναγόμενο. Στην έκταση που το πάτωμα του ανωγείου είναι επικίνδυνο γι' αυτούς τους λόγους δεν είναι επίδικο ζήτημα. Και έτσι φαίνεται να είναι. Σημειώνει με έμφαση ο Παπαχριστοφόρου ότι η οξείδωση και παραμόρφωση της λαμαρίνας πέραν των επιτρεπομένων ορίων καθιστά το δάπεδο του ανωγείου επικίνδυνο για τη στατική ισορροπία όλης της οικοδομής. Οι ξύλινες δοκοί απλά εδράζονται επί των μεταλλικών δοκών και απουσιάζει στοιχειώδης σύνδεση που να διασφαλίζει τη στατική λειτουργία άρθρωσης. Μικρές μετακινήσεις από παραμορφώσεις της κυματοειδούς λαμαρίνας ή λόγω σεισμού πιθανόν να οδηγήσουν στην απώλεια στήριξης των ξύλινων δοκών στις μεταλλικές. Αναφέρεται ακόμα ο Παπαχριστοφόρου σε πολλές αβεβαιότητες που προκύπτουν από την προσθήκη της ανωγείου κατοικίας το
- Είναι εύρημα του Δικαστηρίου ότι οι εργασίες που διεξήχθησαν την περίοδο Φεβρουαρίου - Μαρτίου 2010 προκάλεσαν δονήσεις στην επίδικη οικοδομή και δημιούργησαν κάποιες ρωγματώσεις στην ανώγειο κατοικία της Ενάγουσας. Το Δικαστήριο δεν έχει ικανοποιηθεί ότι οι τριγμοί που παρατηρούνται κατά τη βάδιση στο πάτωμα της ανωγείου κατοικίας ή τα κυρτώματα οφείλονται στις εργασίες που διεξήγαγε ο Εναγόμενος κατά την επίδικη περίοδο. Αυτή η κατάσταση οφείλεται στον τρόπο κατασκευής τους πατώματος και στη φθορά των υλικών με την πάροδο του χρόνου. Τυχόν επηρεασμός ή επιδείνωση της κατάστασης από τις επίδικες ή μεταγενέστερες εργασίες δεν μπορεί να διακριθεί. Η. Οι Στρογγυλές Κολώνες στη Βεράντα του Ισογείου Όπως αντικρίζει κάποιος την επίδικη οικοδομή από το δημόσιο δρόμο στο ισόγειο υπάρχει γωνιακή βεράντα που καλύπτει περίπου τη μισή πρόσοψη δεξιά και επεκτείνεται κατά μήκος όλης της πλευράς της οικοδομής. Στο ανώγειο υπάρχει πιο μικρή βεράντα. Οι χώροι πάνω από τη βεράντα του ισογείου είναι κατά το πλείστο καλυμμένοι χώροι της κατοικίας της Ενάγουσας. Η βεράντα φέρει περιμετρικά έξι στρογγυλές κολώνες που στηρίζουν την οροφή της και τους ανώγειους χώρους που την έχουν ως πάτωμα. Η Ενάγουσα αποδέχτηκε ότι κάποιες μπορεί να ήταν διαβρωμένες αλλά είναι η θέση της ότι έπρεπε να επιδιορθωθούν και όχι να αφαιρεθούν και αντικατασταθούν. Έχει από την προσκομισθείσα μαρτυρία καταδειχθεί ότι οι κολώνες αυτές δεν είχαν θεμέλια και ότι ο οπλισμός τους είχε διαβρωθεί σε τέτοιο βαθμό ώστε να υπάρχει κίνδυνος κατάρρευσης. Ο Παπαχριστοφόρου χαρακτηρίζει τις έξι στρογγυλές κολώνες κρίσιμες για τη φέρουσα ικανότητα του σκελετού της οικοδομής στο σύνολο του. Παρατηρώντας τις φωτογραφίες τους πριν καθαιρεθούν παρατηρεί ότι έχουν οξειδωμένες ράβδους οπλισμού και ότι έχουν αναπτύξει ρωγμές στο σκυρόδεμα. Για τις καινούργιες αναφέρει ότι έχουν μεγαλύτερη διάμετρο και καλύτερα μηχανικά χαρακτηριστικά. Ενώ οι παλιές εδράζονταν στη λιθοδομή της όψης της βεράντας, για τις νέες κατασκευάστηκαν πέδιλα που καταλήγουν στο έδαφος. Η παρατήρηση του ότι ενώ στα στατικά σχέδια προνοείτο ενίσχυση, μπορεί ο οπλισμός να είχε πολύ σοβαρή οξείδωση με απομείωση διατομής και αποδιοργάνωσης του σκυροδέματος και γι' αυτό να αποφασίστηκε να γίνει υποστύλωση με καθαίρεση μιας κολώνας κάθε φορά και επανακατασκευή, καταδεικνύει ότι, αν έτσι ήταν η κατάσταση δικαιολογείτο η καθαίρεση και επανακατασκευή, σε αντίθεση με ό,τι υποστήριξε η Μιχαηλίδου στη βάση της οπτικής επιθεώρησης που έκαμε. Ότι η καθαίρεση και επανακατασκευή των κολώνων γινόταν μια - μια επιβεβαίωσε στον Παπαχριστοφόρου και η ίδια η Ενάγουσα. Καταλήγει ο Παπαχριστοφόρου ότι με τις εργασίες που έγιναν φαίνεται να αποκαταστάθηκε στατικά ο σκελετός της οικοδομής στην περιοχή των βεράντων. Σημειώνει ακόμα ότι στην περιοχή του ορόφου που έγιναν οι εργασίες καθαίρεσης και επανακατασκευής των στρογγυλών κολώνων παρατηρήθηκαν μερικές κατακόρυφες και διαγώνιες ρωγμές στους τοίχους του ορόφου που ίσως να προκλήθηκαν από τις δονήσεις των εργασιών καθαίρεσης των στρογγυλών κολώνων. Ο Περικλέους ανάφερε ότι οι κολώνες δεν είχαν θεμέλιο και εδράζονταν κακότεχνα στην πέτρινη τοιχοποιία. Περαιτέρω, είχαν σοβαρά προβλήματα αποσάθρωσης και οξειδώσεως του οπλισμού τους. Τα ίδια προβλήματα είχαν και οι δοκοί μεταξύ των κολώνων. Χαρακτήρισε την κατάσταση που είδε το 2010 ως άκρως επικίνδυνη για τη στατικότητα της συγκεκριμένης περιοχής της οικοδομής. Ανάφερε ακόμα ότι η μικρή πλάκα της οροφής της βεράντας δεν ήταν κατάλληλη για να στηρίξει την ανώγειο κατοικία. Εξήγησε ο Σιαμαρής ότι ο σχεδιασμός ήταν να ενισχυθούν οι εξωτερικές στρογγυλές κολώνες, όμως διαπιστώθηκε ότι ήταν τόσο αποσαθρωμένες που έπρεπε να αντικατασταθούν. Αφαιρείτο μια, αντικαθίστατο και μετά η επόμενη. Όμως, οι εργασίες αυτές έγιναν σε χρόνο μεταγενέστερο της καταχώρισης της αγωγής. Στην Έκθεση Υπεράσπισης και Ανταπαίτησης του (παρ.23) ο Εναγόμενος αναφερόταν στις κολώνες αυτές σημειώνοντας ότι το ελάχιστο σίδερο που είχαν ήταν σχεδόν παντελώς διαβρωμένο και ότι δεν είχαν θεμελίωση. Δικογραφούσε ότι ως εκ τούτου η στατικότητα της οικοδομής ήταν σε κίνδυνο και πως ήταν υποχρέωση της Ενάγουσας «να προβεί σε κόστος υποστύλωσης της κατοικίας της». Είναι η κατάληξη του Δικαστηρίου ότι ακόμα και αν η αναφορά του Παπαχριστοφόρου ικανοποιούσε στο ισοζύγιο των πιθανοτήτων ότι οι συγκεκριμένες κατακόρυφες και διαγώνιες ρωγμές που διαπίστωσε είχαν προκληθεί από τις εργασίες καθαίρεσης των στρογγυλών κολώνων και υποστύλωσης με νέες, αυτές είναι ζημιές που προκλήθηκαν σε χρόνους μεταγενέστερους της έγερσης της αγωγής και δεν αποτελούν επίδικο ζήτημα. Θ. Οι Ισχυρισμοί για Διαμονή Αλλού Η Ενάγουσα ανάφερε ότι το 2010 εγκατέλειψε την κατοικία της και για δύο μήνες διέμενε σε διαμέρισμα στο Golden Court στην παραλιακή οδό που της είχε παραχωρήσει κάποιο φιλικό της πρόσωπο ονόματι XXXX Πούλακας. Ωστόσο, ανάφερε, κατά την περίοδο αυτή επισκεπτόταν την κατοικία της για να εξασκείται στο τραγούδι. Παρουσίασε τρεις αποδείξεις στο όνομα της που αφορούν την καταβολή ενοικίων για τους μήνες Απρίλιο, Μάϊο και Ιούνιο του 2010 (Τεκμ.18). Ενοικιαστήριο έγγραφο δεν είχε υπογραφεί. Υποστήριξε ακόμα η Ενάγουσα ότι το 2012 - 2013 είχε ενοικιάσει το διαμέρισμα αρ.2, στην οδό XXXX XXXXX 1, XXXXX Court και διέμενε εκεί και όχι στην επίδικη κατοικία της γιατί ήταν επικίνδυνο. Παρουσιάστηκε ενοικιαστήριο έγγραφο ημερ. 20.9.2012 (Τεκμ.16) και δέσμη αποδείξεων στο όνομα της Ενάγουσας που αφορούν την καταβολή ενοικίων από τον Νοέμβριο του 2012 μέχρι και τον Νοέμβριο του 2013 (Τεκμ.17). Παρουσίασε ακόμα λογαριασμούς νερού και ηλεκτρικού στο όνομα της για να τεκμηριώσει ότι διέμενε στο πιο πάνω διαμέρισμα (Τεκμ.21). Ανάφερε ότι μετά τη λήξη της ενοικίασης επέστρεψε και έκτοτε διαμένει στην κατοικία της γιατί δεν ήταν σε οικονομική θέση να πληρώνει ενοίκια. Η υποβληθείσα από την Υπεράσπιση θέση ήταν ότι ουδέποτε εγκατέλειψε την κατοικία της. Ο Α. Σαββίδης ανέφερε ότι η δική του κατοικία απέχει μόνο 100 μ. από την επίδικη οικοδομή και πως περνώντας καθημερινά έβλεπε φώτα αναμμένα, κόσμο να μπαινοβγαίνει στην κατοικία της Ενάγουσας και το αυτοκίνητο της σταθμευμένο εκεί. Ο Εναγόμενος μαρτύρησε για διάφορες περιστάσεις που, εφόσον αληθεύουν, επιβεβαιώνουν ότι η Ενάγουσα δεν είχε εγκαταλείψει την επίδικη κατοικία της αλλά συνέχιζε να διαμένει πάντοτε εκεί. Ο XXXX Αρίστου (Μ.Υ.2) είναι κύπριος της Αγγλίας. Είναι ο πατέρας της XXXXX Θεοδώρου, ιδιοκτήτριας του αναφερόμενου διαμερίσματος στην οδό XXXX Λάππα. Ο Αρίστου μαρτύρησε ότι η Ενάγουσα ενοικίασε το διαμέρισμα για τον αδελφό της XXXX Μουστερή που θα μετακόμιζε από την Κρήτη στην Κύπρο. Όσο καιρό ο Αρίστου βρισκόταν στην Κύπρο αυτός εισέπραττε το ενοίκιο. Το εισέπραξε έξι φορές. Πάντοτε πληρωνόταν από τον XXXXX, αλλά οι αποδείξεις εκδίδονταν στο όνομα της Ενάγουσας γιατί αυτή ήταν η ενοικιάστρια συμφώνως του ενοικιαστηρίου εγγράφου. Τηλεφωνούσε στον XXXXX και τον επισκεπτόταν στο διαμέρισμα. Καθόντουσαν στο σαλόνι και συνομιλούσαν. Σημεία των συνομιλιών τους επιβεβαιώνουν τη θέση του Αρίστου ότι στο διαμέρισμα διέμενε ο XXXXX και όχι η Ενάγουσα, την οποία δεν θυμάται να είδε ποτέ εκεί. Ο XXXXX του παραπονέθηκε πως το ενοίκιο ήταν ψηλό και ο Αρίστου του έκαμε έκπτωση. Περαιτέρω, ο XXXXX του είχε αναφέρει ότι θα αγόραζε έπιπλα από κάποιο παζαράκι ενώ του ζήτησε να του εγκαταστήσει μια συσκευή κλιματισμού. Ο Αρίστου αποδέχτηκε νοουμένου ότι ο XXXXX θα διέμενε για κάποιο ικανοποιητικό χρονικό διάστημα και ο XXXXX τον διαβεβαίωσε ότι θα έμενε. Ο Αρίστου έκαμε εξαιρετική εντύπωση στο Δικαστήριο ως μάρτυρας της αλήθειας. Έδωσε την εικόνα αξιόπιστου και ειλικρινούς ατόμου. Χαρακτηρίζεται ως ανεξάρτητος μάρτυρας που μετέφερε στο Δικαστήριο κατά τρόπο παραστατικό την πραγματική εικόνα που αποκόμισε από τις επισκέψεις του στο διαμέρισμα. Το Δικαστήριο δεν αποδέχεται και απορρίπτει τη θέση της Ενάγουσας ότι καθ' οιονδήποτε χρονικό στάδιο εγκατέλειψε την επίδικη κατοικία της και διέμενε αλλού. Η κατάληξη σφραγίζει την όποια σχετική αξίωση. Στη δικογραφία της (παρ.22 - 24 της Έκθεσης Απαίτησης) η Ενάγουσα δεν ισχυρίζεται ότι είχε μέχρι την καταχώριση της αγωγής την 17.12.2010 πληρώσει οιαδήποτε ενοίκια. Ο ισχυρισμός της ήταν ότι από τον Φεβρουάριο του 2010 μέχρι και την καταχώριση της αγωγής δεν διέμενε στην κατοικία της, αλλά δεν δικογραφεί ότι πλήρωνε ενοίκια. Μάλλον ο ισχυρισμός, που σε κάθε περίπτωση ήταν αναληθής, αναφερόταν σε φιλοξενία γιατί ακολουθεί περαιτέρω ισχυρισμός ότι θα αναγκαζόταν και πάλι να μετακομίσει σε άλλο φιλικό διαμέρισμα και ότι θα υπόκειτο σε ταλαιπωρία και αναστάτωση, χωρίς να γίνεται αναφορά σε οιαδήποτε έξοδα ενοικίασης. Τα μόνα έξοδα στα οποία αναφερόταν η Ενάγουσα ήταν για τη μίσθωση διαμερίσματος στην ίδια με την κατοικία της οδό από 1.1.2011 και ότι θα κατέβαλλε €300 μηνιαία, θέση όμως την οποία όχι μόνο δεν υποστήριξε, αλλά η ίδια διέψευσε με τη δια ζώσης μαρτυρία της. Διαπιστώνεται περαιτέρω ότι στην επιστολή παραπόνου προς τον Δήμο Λεμεσού ημερ. 23.2.2010 (Τεκμ.26) η Ενάγουσα είχε προβάλει τη θέση πως είχε ήδη αναγκαστεί να μετακομίσει σε άλλο διαμέρισμα. Δηλαδή από τον Φεβρουάριο του 2010 και όχι τον Απρίλιο. Ήταν και αυτό αναληθές. Σε ένορκη δήλωση που ορκίστηκε την 15.5.2012 σε αίτηση στα πλαίσια της παρούσας αγωγής είχε αναφέρει (παρ.14) ότι από τον Φεβρουάριο του 2010 είχε αναγκαστεί να εγκαταλείψει την κατοικία της, διαμένοντας αρχικά σε φιλικά διαμερίσματα και στη συνέχεια ενοικιάζοντας διαμέρισμα στην ίδια με την κατοικία της οδό, καταβάλλοντας ενοίκιο €300 μηνιαία. Η ένορκη δήλωση βρίσκεται επί του προκειμένου σε αντίφαση με τη δια ζώσης μαρτυρία της Ενάγουσας. Ο ισχυρισμός ήταν ότι αρχικά διέμενε σε φιλικά διαμερίσματα και δεν πλήρωνε ενοίκιο. Ο ισχυρισμός για μηνιαίο ενοίκιο €300 αφορά διαμέρισμα στην ίδια οδό με την κατοικία της και ασφαλώς όχι το όποιο διαμέρισμα του Πούλακα που, όπως ανάφερε, βρίσκεται στην παραλιακή οδό. Είναι πρόδηλο ότι η Ενάγουσα κατέφυγε στο ψεύδος στην προσπάθεια της, εκμεταλλευόμενη τις περιστάσεις, να αποκομίσει αθέμιτα οικονομικά οφέλη επιβαρύνοντας τον Εναγόμενο με ποσά τα οποία ουδέποτε κατέβαλε ως ενοίκια και πραγματικά ενοίκια που πληρώθηκαν για σκοπούς όμως άσχετους με την παρούσα υπόθεση και αφορούσαν τον αδελφό της. Ι. Οι Ειδικές ζημιές Οι αξιούμενες με την Έκθεση Απαίτησης αποζημιώσεις ανέρχονται σε €27.500 στο σύνολο. Στην γραπτή αγόρευση των δικηγόρων της Ενάγουσας (σελ.97 - 98) γίνεται αναφορά σε συνολικό ποσό €23.380,50, το σημαντικό όμως είναι ότι αναφέρονται διαφορετικές επιμέρους ζημιές. Διεκδικούνταν €2.100 έξοδα πληρωθέντα στην Μιχαηλίδου, ενώ στην αγόρευση γίνεται αναφορά σε €400, όσα δηλαδή ανάφερε και η Μιχαηλίδου. Φαίνεται πως αναγνωρίζεται ότι η Ενάγουσα δεν είπε την αλήθεια για τα ποσά που πλήρωσε στην Μιχαηλίδου, όπως είναι και το εύρημα του Δικαστηρίου. Διεκδικούνταν ακόμα €18.000 έξοδα υποστύλωσης της κατοικίας της και €7.000 για αποκατάσταση των ρωγμών και γενικά μπογιατίσματα. Το Δικαστήριο δεν έχει αποδεχθεί ότι δικαιούται η Ενάγουσα σε οιαδήποτε έξοδα για την υποστύλωση της κατοικίας της, θα εξετάσει όμως τα προτεινόμενα αποδεικτικά στοιχεία γιατί αυτό το κόστος διαπλέκεται με το κόστος αποκατάστασης των ρωγμών που έγινε αποδεκτό ότι προξενήθηκαν κατά τις εργασίες του Φεβρουαρίου - Μαρτίου του
- Το Τεκμ.5 είναι προσφορά ημερ. 8.12.2010 του εργολάβου γενικών κατασκευών XXXX Ιωσηφάκη. Κοστολογείται η αντιστήριξη της οικοδομής στις €25.000 «όπως έχουν τα σχέδια της πολιτικού μηχανικού». Δεν μπορεί να εννοείται άλλη πολιτικός μηχανικός από την Μιχαηλίδου, που όμως δεν έκαμε σχέδια για την αντιστήριξη της οικοδομής. Προκύπτει ότι η προσφορά του Ιωσηφάκη, που δεν κατάθεσε ως μάρτυρας, είναι όχι μόνο πρόχειρη αλλά και ανυπόστατη, αφού δεν υπήρχαν σχέδια στη βάση των οποίων να μπορούσε να κοστολογήσει. Υπάρχει και άλλη προσφορά για την ίδια εργασία από την G. Theodorou Construction & Development Ltd (Τεκμ.6) για ποσό €18.000, η οποία αναφέρει ότι «περιλαμβάνει όσα αναφέρονται στο σχέδιο της Κ. XXXX Μιχαηλίδου». Ουδείς μαρτύρησε εκ μέρους της εργοληπτικής εταιρείας και ισχύουν οι ίδιες επισημάνσεις και παρατηρήσεις. Με την αγόρευση των δικηγόρων της η Ενάγουσα ζητεί να της επιδικαστούν ως «Εργατικά (Μπογιατίσματα και επιδιορθώσεις ζημιών από τους κραδασμούς των μηχανημάτων)» €3.950 και €400 για τον Ιωσηφάκη. Ουδέν ποσό μπορεί να επιδικαστεί για τον Ιωσηφάκη. Όσον αφορά τα εργατικά για την επιδιόρθωση των ρωγμών δεν ανιχνεύεται από πού προέρχεται το ποσό των €3.
- Οι ρωγμές είχαν κάποιο κόστος αποκατάστασης, που όμως δεν έχει με κανένα τρόπο αποδειχθεί. Γίνεται ακόμα αναφορά στην αγόρευση σε €5.890,50 έξοδα του XXXXX Παραχριστοφόρου και €100 για συνεργείο από την Πάφο του XXXX Μονογιού. Αυτά τα έξοδα δεν δικογραφούνται στην Έκθεση Απαίτησης, αλλά ούτε και μαρτυρήθηκαν κατά την εκδίκαση της αγωγής. Αναφέρονται ακόμα στην αγόρευση δικηγορικά έξοδα των νυν δικηγόρων της Ενάγουσας €4.800 και του προηγούμενου δικηγόρου της €4.
- Έξοδα μπορούν να επιδικαστούν, συνήθως υπέρ του επιτυχόντα διαδίκου. Δεν επιδικάζονται στην μορφή ειδικής αποζημίωσης εκτός και αν συνιστούν ειδική ζημιά που δικογραφείται και αποδεικνύεται, κάτι που δεν είναι η περίπτωση. Ζητούνται και τα έξοδα που επιδικάστηκαν υπέρ του πρώην Εναγομένου 2 όταν η αγωγή εναντίον αποσύρθηκε. Η Ενάγουσα δεν τα δικαιούται, ούτε ως ειδικές αποζημιώσεις, ούτε και στη βάση άσκησης διακριτικής ευχέρειας του Δικαστηρίου κατά τον επιδικασμό των εξόδων, εφόσον, σε κάθε περίπτωση, η ίδια απόσυρε την αξίωση της και τα έξοδα είχαν συμφωνηθεί. Ενοίκια για οιαδήποτε διαμέρισμα για οιαδήποτε περίοδο η Ενάγουσα δεν δικαιούται όπως έχει επί της ουσίας του ζητήματος κριθεί. Ειδικές αποζημιώσεις για «Έξοδα επίδοσης καταθέσεων» και «Φωτοτυπικά έξοδα Πραγματογνωμοσύνης
(3)» €400 και €240 αντίστοιχα δεν δικογραφούνται και σε κάθε περίπτωση δεν θα μπορούσαν να επιδικαστούν ως ειδικές αποζημιώσεις στην παρούσα αγωγή. Καθ' όσον αφορά τις αξιούμενες αναγνωριστικές αποφάσεις σημειώνεται ότι κάποιες δεν αφορούν ζητήματα για τα οποία μπορεί να εκδοθεί αναγνωριστική απόφαση. Κάποιες άλλες, που αναφέρονται σε δικαιώματα της Ενάγουσας και που θα μπορούσαν στην κατάλληλη περίπτωση να αποτελέσουν αντικείμενο αναγνωριστικών αποφάσεων, δεν δικαιολογούνται στις περιστάσεις της παρούσας αγωγής, όπου τα συναφή δικαιώματα της Ενάγουσας δεν αμφισβητήθηκαν από τον Εναγόμενο. Ουδέποτε ο Εναγόμενος αμφισβήτησε ότι η Ενάγουσα είναι η ιδιοκτήτρια του ανωγείου ή τα δικαιώματα της στην κοινόκτητη οικοδομή και τους κοινόχρηστους χώρους. Κ. Κατάληξη Από τις εργασίες που διεξήγαγε ο Εναγόμενος στην ισόγεια κατοικία του την περίοδο Φεβρουαρίου - Μαρτίου 2010 προκλήθηκαν ρωγμές σε τοίχους της ανώγειας κατοικίας της Ενάγουσας. Η έκταση τους και το κόστος αποκατάστασης τους δεν έχουν αποδειχθεί. Θα μπορούσαν να επιδικαστούν μόνο ονομαστικές αποζημιώσεις οι οποίες καθορίζονται στα €10. Η Ενάγουσα νομιμοποιείτο να αναζητήσει συμβουλή πολιτικού μηχανικού για να διαπιστώσει τις ζημιές της και κατά πόσο είχε επηρεαστεί η στατικότητα της οικοδομής όπου βρίσκεται η κατοικία της. Το ποσό που δαπάνησε €400 πληρώνοντας την πολιτικό μηχανικό Μιχαηλίδου είναι στα λογικά πλαίσια και το δικαιούται. Κανένα άλλο ποσό δεν μπορεί να επιδικαστεί προς όφελος της. Ως εκ των ανωτέρω εκδίδεται (στην απαίτηση) απόφαση υπέρ της Ενάγουσας και εναντίον του Εναγόμενου 1 για το ποσό των €410 με νόμιμο τόκο και έξοδα, στην κλίμακα του επιδικασθέντος ποσού, όπως θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο. Το Δικαστήριο θα αποκλίνει από του να καθορίσει άλλη κλίμακα για τον επιδικασμό των εξόδων αφού η Ενάγουσα επέκτεινε αχρείαστα τη διαδικασία της ακρόασης. Για τις δικασίμους μέχρι και περιλαμβανομένης και της 13.12.2017 που υφίστατο και η Ανταπαίτηση του Εναγόμενου 1 στην οποία επιδικάστηκαν υπέρ της έξοδα, η Ενάγουσα θα δικαιούται ένα σετ εξόδων στην μεγαλύτερη κλίμακα. Ο Πρωτοκολλητής να διαβιβάσει την παρούσα Απόφαση στο Δήμο Λεμεσού για τις δικές του ενέργειες σε σχέση με το γεγονός της ύπαρξης στα όρια και εντός της δικαιοδοσίας του οικοδομής που μπορεί να θεωρείται επικίνδυνη. Η Απόφαση να διαβιβαστεί χωρίς να ανωνυμοποιηθεί ώστε να ο Δήμος Λεμεσού, που άλλωστε υπήρξε διάδικος, να έχει πλήρη στοιχεία. (Υπ.) .............. Χ. Μαλαχτός, Π.Ε.Δ. Πιστό Αντίγραφο, Πρωτοκολλητής Subject: Civil Jurisdiction / Other Actions / Final Αναφορά: Αποζημιώσεις για ζημιά σε ακίνητη περιουσία cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο