Ππασιά Αντωνέλη ν. ΣΑΒΒΑΣ Μ. ΠΠΙΡΙΛΛΟΣ ΛΤΔ, Αρ. Αγωγής: 2975/12, 28/11/2018

Ππασιά Αντωνέλη ν. ΣΑΒΒΑΣ Μ. ΠΠΙΡΙΛΛΟΣ ΛΤΔ, Αρ. Αγωγής: 2975/12, 28/11/2018 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDAMM:2018:A71 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ (που συνεδριάζει στη Λάρνακα) Ενώπιον: Μ.Κ. Λοΐζου, Ε.Δ., Αρ. Αγωγής: 2975/12 Μεταξύ: XXXXX Ππασιά Αντωνέλη, Ενάγουσας και ΣΑΒΒΑΣ Μ. ΠΠΙΡΙΛΛΟΣ ΛΤΔ Εναγομένων Ημερομηνία: 28 Νοεμβρίου 2018 ΕΜΦΑΝΙΣΕΙΣ: Για Ενάγουσα: κ. Κ. Παπαλλής Για Εναγομένους: κα Ερωτοκρίτου και ο κ. Κόνιας για κ.κ. Ανδρέα Π. Ερωτοκρίτου & Σια ΔΕΠΕ Α Π Ο Φ Α Σ Η Α. Αντικείμενο Σύμφωνα με την έκθεση απαίτησης, η Ενάγουσα αξιώνει γενικές και ειδικές αποζημιώσεις για σωματικές βλάβες και ιατροφαρμακευτικές δαπάνες, πλέον τόκους και έξοδα, λόγω ισχυριζόμενου εργατικού ατυχήματος που αυτή υπέστη ενώ εργαζόταν ως υπάλληλος στο αρτοποείο/ζαχαροπλαστείο/ψησταριά ιδιοκτησίας των Εναγομένων. Η Ενάγουσα ισχυρίζεται ότι το εν λόγω ατύχημα συνέβηκε λόγω παράλειψης των Εναγομένων να παρέχουν σε αυτή ασφαλές σύστημα και χώρο εργασίας και/ή λόγω της αμέλειας των Εναγομένων και/ή των υπαλλήλων και/ή των αντιπροσώπων τους. Η Ενάγουσα ισχυρίζεται ότι συνεπεία του επίδικου ατυχήματος αντιμετώπισε σοβαρές σωματικές βλάβες, με προεξάρχουσας σοβαρότητας την ανάπτυξη, μετατραυματικά και συνεπεία του επίδικου ατυχήματος, του χρόνιου Συνδρόμου Περιοχικού Πόνου (Complex Regional Pain Syndrome) (στο εξής «CRPS»), του οποίου χαρακτηριστικό γνώρισμα είναι ότι ο πόνος που προκαλείται από μία κατάσταση ή ένα τραυματισμό, είναι δυσανάλογα μεγαλύτερος από το μηχανισμό που τον προκαλεί. Η Ενάγουσα ισχυρίζεται ότι αντιμετωπίζει συνεχείς και έντονους πόνους στην σπονδυλική στήλη, μουδιάσματα ειδικά στο δεξί χέρι, αδυνατεί να περπατήσει φυσιολογικά, αδυνατεί να διεκπεραιώνει τις καθημερινές εργασίες του σπιτιού και δεν έχει εργαστεί από την ημερομηνία του ατυχήματος. Ανέπτυξε επίσης, ισχυρίζεται, μετατραυματική κατάθλιψη, άμεσα συνδεδεμένη με το επίδικο ατύχημα και τους πόνους που αυτό της προκάλεσε και της προκαλεί, για την οποία παρακολουθείται από ψυχίατρο. Βάσει της έκθεσης υπεράσπισης, οι Εναγόμενοι αρνούνται κάθε τι που τους προσάπτεται. Ισχυρίζονται ότι η Ενάγουσα από δική της αμέλεια παραπάτησε, έχασε την ισορροπία της και έπεσε από τις σκάλες κατά τη διάρκεια της εργασίας της. Αρνούνται τις σωματικές βλάβες που αυτή ισχυρίζεται ότι υπέστη, πλην της διάγνωσης στις πρώτες βοήθειες του Γενικού Νοσοκομείου Λάρνακας, θλάσης οσφυϊκής μοίρας. Κατά τα λοιπά, χαρακτηρίζουν τους ισχυρισμούς της Ενάγουσας εξωπραγματικούς και αδικαιολόγητους και αναφέρουν ότι η αξίωση της είναι δυσανάλογη με το συμβάν που προκάλεσε τον τραυματισμό της. Περισσότερες λεπτομέρειες σε σχέση με τις θέσεις που προωθήθηκαν από κάθε πλευρά κατά την ακρόαση της υπόθεσης παρατίθενται κατωτέρω. Β. Η μαρτυρία Το περιεχόμενο της μαρτυρίας όλων των μαρτύρων βρίσκεται καταχωρισμένο στα πρακτικά και έχει μελετηθεί και λαμβάνεται υπόψη στο σύνολο του, χωρίς να είναι απαραίτητο το Δικαστήριο να προβεί σε λεπτομερή παράθεση της μαρτυρίας τους. Εν πάση περιπτώσει, η μικροσκοπική θεώρηση της μαρτυρίας δεν ενδείκνυται. Αναφορά στη μαρτυρία θα γίνει ό,που και στο βαθμό που αυτό είναι αναγκαίο για σκοπούς της παρούσας απόφασης. Β

1. Η πραγματική μαρτυρία Ως μάρτυρες γεγονότων μαρτύρησαν τρεις συνολικά μάρτυρες. Για την πλευρά της Ενάγουσας, ο XXXXX Μαλεκίδης, επιθεωρητής εργασίας στο Τμήμα Εργασίας του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων (στο εξής ΜΕ1) και η ίδια η Ενάγουσα. Για την πλευρά των Εναγομένων, ο XXXXX Λοϊζίδης, ιδιωτικός ερευνητής - ντετέκτιβ (στο εξής ΜΥ1). Η Ενάγουσα κατέθεσε στο Δικαστήριο γραπτή δήλωση στην οποία ανέφερε μεταξύ άλλων τα ακόλουθα: Κατά τον επίδικο χρόνο ήταν 54 ετών και υγιής. Εργαζόταν από τις 17/01/11 μέχρι και τις 31/12/11, ημερομηνία του επίδικου ατυχήματος στους Εναγόμενους ως φουρνάρισσα - ψήστρια με ακαθάριστο μισθό 855 ευρώ μηνιαίως. Την επίδικη μέρα και κατά τη διάρκεια της εργασίας της, ενώ κατέβαινε τη σκάλα που οδηγούσε από το μεσοπάτωμα στο ισόγειο, μέσω του κλιμακοστασίου, γλίστρησε λόγω νερών και λαδιών που είχαν πέσει στη σκάλα από το ακάλυπτο φουγάρο που βρισκόταν πάνω από το κλιμακοστάσιο. Δεν υπήρχε δίσκος περισυλλογής κάτω από το φουγάρο, ώστε να μαζεύονται τα νερά και τα λάδια που έπεφταν από αυτό. Η σκάλα δεν διέθετε κουπαστή και τα σκαλιά δεν έφεραν ειδική αντιολισθητική επιφάνεια το τέλος εκάστου. Μόνο μετά το ατύχημα τοποθετήθηκε μεταλλική λαμαρίνα κάτω από το φουγάρο για περισυλλογή οποιονδήποτε ουσιών έσταζαν από το φουγάρο. Η ίδια έπεσε, όχι λόγω του ότι παραπάτησε ή δεν πρόσεχε, αλλά διότι γλίστρησε από τα λάδια και νερά που υπήρχαν στα σκαλοπάτια. Προειδοποίησε πολλάκις τους εργοδότες της ότι η σκάλα γλιστρούσε και ήταν επικίνδυνη, αλλά αυτοί απέτυχαν να εξασφαλίσουν ασφαλές χώρο και σύστημα εργασίας στην Ενάγουσα. Από το επίδικο ατύχημα τραυματίστηκε σοβαρά και μετέβηκε στις Α΄ Βοήθειες του Γενικού Νοσοκομείου Λάρνακας και υποβλήθηκε σε κλινικό και ακτινολογικό έλεγχο. Εξήλθε του νοσοκομείου με οδηγίες και φαρμακευτική αγωγή. Στις 5/01/12 και αφού οι πόνοι δεν υποχωρούσαν επισκέφθηκε τον Δρ Καλούδη, ο οποίος ετοίμασε ιατρική έκθεση ημ. 8/12/14, Τεκμήριο 6 και ιατρική έκθεση ημερ. 4/2/16, Τεκμήριο
2. Στις 23/07/14 επισκέφθηκε τον Δρ Χριστοφόρου, Νευροχειρουργό στο Ιπποκράτειο ιδιωτικό νοσοκομείο, ο οποίος ετοίμασε ιατρικό πιστοποιητικό, ημ. 226/05/15 και το οποίο κατέθεσε ως Τεκμήριο
3. Μέχρι 31/08/13 λάμβανε άδεια ασθενείας από τον Δρ Καλούδη λόγω πόνου και ανικανότητας στην εργασία (Τεκμήρια 14.1 - 14.19). Στις 19/08/14 έλαβε ιατρική βεβαίωση από την κυβερνητική ψυχίατρο Δρ Βερεσιέ (Τεκμήριο 15). Έχει καταβάλει συνολικά ποσά €5700 σε κάποια XXXXX Ηλία για τις υπηρεσίες της ως φροντιστήρια και για τις δουλειές του σπιτιού, από τον Ιανουάριο του 2012 μέχρι και τον Μάρτιο του 2012, Τεκμήριο
4. Στις 11/09/12 υποβλήθηκε σε αξονική τομογραφία οσφύος και λεκάνης, Τεκμήριο
5. Στις 15/05/14 υπεβλήθη σε μαγνητική τομογραφία ολόκληρης της σπονδυλικής στήλης, Τεκμήριο
6. Επιπρόσθετα υπεβλήθη στις 13/08/14 σε ηλεκτρομυογράφημα των κάτω άκρων, Τεκμήριο
7. Στις 7/11/15 υπεβλήθηκε σε νέα μαγνητική τομογραφία, Τεκμήριο
8. Συνεπεία του ατυχήματος έχασε την εργασία και τα εισοδήματα της. Το μόνο της εισόδημα είναι €240 που λαμβάνει από την Υπηρεσία Διαχείρισης Επιδομάτων Πρόνοιας ως μέρος του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος που δικαιούται ο σύζυγος της XXXXX Νικολάου, Τεκμήριο
9. Μέχρι σήμερα πονεί συνεχώς την σπονδυλική της στήλη και αδυνατεί να βαδίσει φυσιολογικά. Αδυνατεί στην εκπλήρωση των καθημερινών οικιακών εργασιών, παρουσιάζει κατάθλιψη, έχει καθημερινό πόνο και άγχος και αναγκάζεται να λαμβάνει φάρμακα καθημερινά. Από το επίδικο ατύχημα υπέστη πόνο και ταλαιπωρία, σωματική και ψυχική, απώλεσε την εργασία και τα εισοδήματα της καθώς και την προσωπική της άνεση, ενώ πριν το ατύχημα ήταν ένας ζωντανός άνθρωπος με όρεξη για δουλειά και ζωή. Στο Δικαστήριο, η Ενάγουσα επιβεβαίωσε τα λεγόμενα της. Σε σχέση με το ατύχημα πρόσθεσε ότι, κατά την συγκεκριμένη στιγμή πήγαινε από το μεσοπάτωμα στο ισόγειο για να προμηθευτεί αυγά και να τα βάλει στο φούρνο, ο οποίος ήταν στο μεσοπάτωμα. Προς τούτο κρατούσε μία μικρή λαμαρίνα για να μεταφέρει τα αυγά. Γλίστρησε στο δεύτερο από την αρχή σκαλί της σκάλας και η κατρακύλα της, αφού δεν υπήρχε κουπαστή για να πιαστεί ή αντιολισθητικές λωρίδες ασφαλείας στα σκαλιά, σταμάτησε μόλις στο δεύτερο πριν το τέλος σκαλί της σκάλας. Καθώς έπεφτε ξυνόταν η σπονδυλική της στήλη στις αιχμές κάθε σκαλοπατιού. Δεν αντιλήφθηκε τα νερά και λάδια που έσταζαν από τα σπιράλ των φουγάρων, από πάνω της, αφού τα πλακάκια του πατώματος ήταν γυαλιστερά και δε φαίνονταν. Είχε ζητήσει επανειλημμένα από τους εργοδότες της να βάλουν χειρολαβή και μία λαμαρίνα κάτω από το σπιράλ των φουγάρων. Η υπεύθυνη ασφαλείας των Εναγομένων, δεν ήταν διαθέσιμη κάθε φορά που η Ενάγουσα υπέβαλλε σχετικό προφορικό παράπονο στον εκάστοτε υπεύθυνο βάρδιας. Μόνο μετά τον τραυματισμό της, προστέθηκε κουπαστή στη σκάλα και λαμαρίνα κάτω από το φουγάρο για περισυλλογή υγρών. Κατά τη διάρκεια της κατρακύλας της στα σκαλιά, φώναζε βοήθεια αλλά δεν την άκουσε οποιοσδήποτε συνάδελφος της αφού αυτοί βρίσκονταν στο ισόγειο. Μόνο όταν μετά από μερικά λεπτά ήρθε ο άντρας της να την πάρει από τη δουλειά την βρήκαν το πάτωμα. Όσον αφορά τον πόνο και την ταλαιπωρία που υπέστη ανέφερε ότι, δεν μπορεί πέραν των δέκα λεπτών να καθίσει να συγκεντρωθεί και να κάνει οτιδήποτε, πονεί και μουδιάζει. Το ατύχημα της στέρησε την απόλαυση της ζωής. Από τότε που κτύπησε η ζωή της έγινε ένα τίποτα, είπε. Ήταν άνθρωπος ζωντανός, ενώ τώρα νιώθει βάρος στην κοινωνία αφού δεν μπορεί να εργαστεί ή να φροντίσει το σπίτι της και την προσωπική της υγιεινή. Δε μπορεί να ντυθεί όμορφα, δε μπορεί να φορέσει τακούνι ή να περάσει όμορφα όπως κάθε φυσιολογικός άνθρωπος. Βλέπει εφιάλτες σε σχέση με το ατύχημα και φοβάται να ανεβοκατεβαίνει σκαλιά. Αναστατώνεται εύκολα. Όταν αγχωθεί, πονά έντονα την πίσω πλευρά του σώματος της προς τα έντερα. Το ότι δεν μπορεί να εργαστεί της δημιουργεί μεγάλη θλίψη. Εμφάνισε, είπε, καταθλιπτικά συμπτώματα και επισκέφθηκε την Δρ Βερεσιέ όταν κατάλαβε ότι οι πόνοι αντί να καλυτερεύουν με το πέρασμα του χρόνου, χειροτέρευαν. Αρνήθηκε ότι τα ψυχολογικά της προβλήματα δεν είναι απότοκα του τραυματισμού της. Έκανε αίτηση για επίδομα ανικανότητας στο τέλος του 2012 και πέρασε από ιατροσυμβούλιο το 2013 ή το 2014, αλλά δεν έχει ακόμα απάντηση παρά τις επανειλημμένες προς τούτο οχλήσεις της. Σε σχέση με τη φροντίστρια XXXXX Ηλία ανέφερε ότι, αυτή έφυγε από την Κύπρο κατά το 2013 και δεν ήταν σε θέση να μαρτυρήσει στο Δικαστήριο. Πάντως για εννέα μήνες, από τον Γενάρη μέχρι τον Αύγουστο του 2012 έκανε όλες τις οικιακές δουλειές και την φρόντιζε, αφού η ίδια ήταν κλινήρης χωρίς να μπορεί να κάνει οτιδήποτε. Πλήρωσε την XXXXX Ηλία με τα λεφτά που είχε μαζεμένα από τη δουλειά της και παραδέχθηκε ότι ο μισθός της Ηλία ήταν αυξημένος, αλλά δεν είχε άλλη επιλογή. Έχει παράπονο από τους Δρ Γεωργίου και Δρ Περδίο για τον τρόπο που την μεταχειρίστηκαν. Ειδικά ο Δρ Γεωργίου, είπε, την πίεσε να σκύψει, να σηκώσει ψηλά τα χέρια και τα πόδια της ενώ γνώριζε ότι πονά και φώναζε. Ο Δρ Περδίος την μεταχειρίστηκε επίσης άσχημα την πρώτη φορά που τον επισκέφθηκε, αλλά στη δεύτερη επίσκεψη της φέρθηκε πιο ανθρώπινα. Δέχθηκε ότι δεν έχει κάταγμα στην σπονδυλική της στήλη. Όταν της υπεβλήθη ότι η ζημιά που της προκάλεσε το επίδικο ατύχημα αποκαταστάθηκε πλήρως μετά από μερικές εβδομάδες, απάντησε διερωτώμενη γιατί δεν μπορεί να εργαστεί, γιατί δεν μπορεί να διεκπεραιώνει τις δουλειές του σπιτιού, γιατί πονά και γιατί μουδιάζει. Διερωτήθηκε χαρακτηριστικά «γιατί να μην εργαζόμουν αν μπορούσα; Θα είχα πολύ καλό μισθό αν συνέχιζα. Γιατί να ζω στην πείνα;». O ME1, επιθεωρητής του Τμήματος Εργασίας από την 01/12/06, ανέφερε ότι, στη βάση του έντυπου γνωστοποίησης εργατικού ατυχήματος που απεστάλη στο Τμήμα του από τους Εναγομένους, Τεκμήριο 1, μετέβηκε στο υποστατικό όπου συνέβη το επίδικο ατύχημα δύο φορές, ήτοι στις 31/01/12 και στις 12/03/
10. Στην συνοπτική του έκθεση , Τεκμήριο 2 αναφέρει ως εξής: «Στις 31/01/2012 επισκέφθηκα το υποστατικό και διαπίστωσα ότι: - Στο κλιμακοστάσιο δεν υπήρχε κουπαστή ώστε οι εργοδοτούμενοι να έχουν ασφαλή προσπέλαση είτε προς το μεσοπάτωμα, είτε προς το ισόγειο του καταστήματος. - Το φουγάρο του καταστήματος περνούσε πάνω από το κλιμακοστάσιο και κάτω από αυτό τοποθετήθηκε μεταλλική λαμαρίνα (συνί περισυλλογής υγρών) ώστε να μην πέφτουν πάνω στο κλιμακοστάσιο λάδια και νερά από τυχόν διαρροή. Στις 12/03/2012 επισκέφθηκα το υποστατικό και διαπίστωσα ότι τοποθετήθηκε κατάλληλος χειρολισθήρας ενώ στις άκρες των σκαλοπατιών του κλιμακοστασίου τοποθετήθηκαν μεταλλικές αντιολισθητικές λωρίδες». Ανέφερε την επαγγελματική του άποψη ότι, στη βάση της διερεύνησης του η Εναγόμενοι κατά τον επίδικο χρόνο, δεν έλαβαν όλα τα απαραίτητα μέτρα ώστε να διασφαλίσουν την ασφάλεια και υγεία των εργοδοτουμένων τους και δη της Εναγουσας. Είναι για τους ίδιους τους εργοδότες, συνέχισε, να ετοιμάσουν έκθεση σε σχέση με τους κινδύνους στην εργασία που πιθανό να παρουσιάζονται στο υποστατικό τους και να λάβουν μέτρα ώστε να τους απαλείψουν ή να τους μετριάσουν στο μέγιστο δυνατό βαθμό. Εν προκειμένω, προς αποφυγή του επίδικου ατυχήματος, θα μπορούσε να τοποθετηθεί χειρολισθήρας, δηλαδή κουπαστή, στον τοίχο που ήταν κάθετος με τα σκαλιά που οδηγούσαν από τον πρώτο όροφο στο ισόγειο μέσω του κλιμακοστασίου πριν το επίδικο ατύχημα. Προς διασφάλιση ασφαλούς συστήματος εργασίας για τους εργοδοτούμενους θα μπορούσε επίσης να καταργηθεί το υφιστάμενο κλιμακοστάσιο ή να μετακινούνταν τα φουγάρα από τα οποία έγινε η ισχυριζόμενη διαρροή, ώστε να μην είναι πάνω από το χώρο εργασίας των εργοδοτουμένων. Ειδικά σε αρτοποιεία, όπου πιθανό να υπάρχουν στο πάτωμα αλεύρια, νερά ή άλλες ολισθηρές ουσίες, ο εργοδότης έχει υποχρέωση να λάβει ικανοποιητικά μέτρα σε σχέση με τις συνθήκες ασφάλειας και υγείας των εργοδοτουμένων του. Μετά τη σύνταξη της συνοπτικής του έκθεσης, Τεκμήριο 2, ο ίδιος ικανοποιήθηκε ότι τα μέτρα που λήφθηκαν από μέρους των Εναγόμενων ήταν ικανοποιητικά για διασφάλισης της ασφάλειας και υγείας των εργαζομένων στο υποστατικό των Εναγομένων. Αντεξεταζόμενος, ο ΜΕ1 επέμεινε στις θέσεις του χωρίς να κλονιστεί. Διευκρίνισε ότι δεν είναι σε θέση να γνωρίζει οτιδήποτε πρωτογενώς σε σχέση με το επίδικο ατύχημα. Δεν έλεγξε κατά πόσο το επίδικο φουγάρο είχε σημεία διαρροής. Θυμάται ότι σύμφωνα με τα λεγόμενα της Ενάγουσας, η μεταλλική λαμαρίνα κάτω από το φουγάρο δεν υπήρχε κατά τον επίδικο χρόνο, αλλά δεν μπορούσε να αναφέρει με βεβαιότητα αν αυτή τοποθετήθηκε πριν ή μετά την πρώτη ή τη δεύτερη του επίσκεψη. Είπε ότι σύμφωνα με τη σχετική νομοθεσία, θα έπρεπε να υπάρχει ένας χειρολισθήρας στα σκαλιά από τα οποία η Ενάγουσα έπεσε, ώστε να μπορεί να πιαστεί και να μειωθούν δραματικά οι πιθανότητες πτώσης της. Ο ΜΥ1 ανέφερε στο Δικαστήριο ότι είναι ιδιωτικός ερευνητής ντετέκτιβ και μεταξύ άλλων διενεργεί έρευνες εντοπισμού και παρακολούθησης ατόμων για ασφαλιστικές εταιρείες. Είναι διευθυντής της KL WESTERN EAGLE PRIVATE INVESTIGATION LTD, με δίπλωμα στην ιδιωτική παρακολούθηση και στην διπλωματική ασφάλεια, από κολλέγιο των Ηνωμένων Πολιτειών. Σε σχέση με την Ενάγουσα έλαβε εντολή από την ασφαλιστική εταιρεία PROGRESSIVE για να παρακολουθήσει την Ενάγουσα και να αναφέρει την κατάσταση της. Την παρακολούθησε από 12/01/17 μέχρι και 10/03/17, δηλαδή μετέβηκε στο χωριό Κιβισίλι στο οποίο διαμένει συνολικά 19 φορές, εκ των οποίων δύο μόνο την εντόπισε και την παρακολούθησε. Μαγνητοσκόπησε τις κινήσεις της σε DVD, το οποίο κατέθεσε στο Δικαστήριο ως Τεκμήριο
11. Οι δύο αυτές παρακολουθήσεις δεν ξεπερνούσαν τα 4 - 5 λεπτά έκαστη, και αυτά διακεκομμένα, δηλαδή περνούσε μπροστά από το σπίτι της με συνεχόμενες διελεύσεις ώστε να μην εντοπιστεί. Είπε ότι, ενώ στο Δικαστήριο την είδε δύο φορές να περπατά με χωλότητα, να χρησιμοποιεί μπαστούνι και είχε καταβεβλημένο ύφος, κατά την παρακολούθηση η Ενάγουσα περπατούσε φυσιολογικά και χωρίς μπαστούνι. Την εντόπισε, μία φορά, ενώ αυτή βρισκόταν στον κήπο και συνομιλούσε με κάποιο άντρα με γκρίζα μαλλιά και ήταν ευδιάθετη. Βρισκόταν εκεί γύρω στα 15 λεπτά χωρίς να υποβαστάζεται από μπαστούνι. Αργότερα, την ξαναεντόπισε να εισέρχεται σε αυτοκίνητο που ήταν σταματημένο έξω από το σπίτι της, στο οποίο μετέβηκε με φυσιολογικό και ζωηρό βάδισμα, άνοιξε την πόρτα του συνοδηγού να βάλει κάποια πράγματα μέσα και επέστρεψε στην οικία της. Μετά από λίγο επέστρεψε στο αυτοκίνητο αυτό, κρατώντας το μπαστούνι της αλλά χωρίς να υποβαστάζεται από αυτό. Το έβαλε στο αυτοκίνητο και αναχώρησαν με την Ενάγουσα συνοδηγό και οδηγό ένα κύριο με γκρίζα μαλλιά. Αντεξεταζόμενος συμφώνησε ότι, από τα όσα παρατήρησε δεν είναι σε θέση να γνωρίζει αν η Ενάγουσα έχει κινητικά προβλήματα από ιατρικής άποψης. Ούτε είναι σε θέση να γνωρίζει αν μετά από κάποια λεπτά που στέκεται ή περπατά χωρίς μπαστούνι κουράζεται και απαιτείται να υποβαστάζεται από το μπαστούνι. Του υπεβλήθη από τον αντεξετάζοντα συνήγορο, σε μία προσπάθεια να του αποδοθεί αλλότριο κίνητρο ότι, η προσπάθεια του είναι να εξυπηρετήσει την ασφαλιστική που τον διόρισε και τον πλήρωσε. Ανέφερε την υποβολή και συμπλήρωσε ότι δεν πληρώνεται βάσει αποτελέσματος, αλλά για την εργασία που διεκπεραιώνει. Β
12. Η επιστημονική μαρτυρία Για την πλευρά της Ενάγουσας μαρτύρησαν ο Δρ XXXXX Καλούδης, ορθοπεδικός χειρουργός, μικροχειρουργός, θεράπων ιδιώτης ιατρός της Ενάγουσας και η ψυχίατρος Δρ XXXXX Βερεσιέ, ιατρική λειτουργός στο Νοσοκομείο Λάρνακας κατά τον επίδικο χρόνο, η οποία μέχρι και το χρόνο της ακρόασης ιδιώτευσε και συνέχισε να παρακολουθεί την Ενάγουσα. Για την πλευρά των Εναγομένων μαρτύρησε ο Δρ XXXXX Γεωργίου, ειδικός ορθοπεδικός χειρούργος, ο Δρ Περδίος, νευροχειρούργος και η XXXXX Κουγιουμτζιάν, ιδιώτης κλινική ψυχολόγος (στο εξής η ΜΥ4). Ως ήταν αναμενόμενο η διαφωνία των Δρ Καλούδη, Γεωργίου και Περδίου περιστράφηκε κυρίως γύρω από το κατά πόσο η Ενάγουσα ανέπτυξε CRPS. Και η διαφωνία των Δρ Βερεσιέ και ΜΥ4 εστιάστηκε στο κατά πόσο παρουσίασε κατάθλιψη με ψυχοσωματικά συμπτώματα και εάν αυτή αναπτύχθηκε συνεπεία του επίδικου ατυχήματος. Ο Δρ Καλούδης αναγνώρισε το Τεκμήριο 6 ως δικό του ιατρικό πιστοποιητικό, το οποίο συνέταξε κατόπιν κλινικών εξετάσεων της Ενάγουσας και απεικονιστικών εξετάσεων στις οποίες με οδηγίες του αυτή υπεβλήθη. Το πιστοποιητικό αυτό, ημερ. 8/12/14, καταγράφει με λεπτομέρεια το ιατρικό ιστορικό της ασθενούς και έτσι κρίνω ότι πρέπει να παραταθεί στο σύνολό του. «Στις 31/12/11 η ασθενής εν ώρα εργασίας υπέστη πτώση σε βρεγμένο πάτωμα με αποτέλεσμα την κάκωση ολόκληρης της σπονδυλικής της στήλης. Άμεσα μετά το ατύχημα μεταφέρθηκε από τους οικείους της στο Γενικό Νοσοκομείο Λάρνακας. Στο Νοσοκομείο υποβλήθηκε σε κλινικό και ακτινολογικό έλεγχο. Ακολούθως τούτων εξήλθε με προφορικές οδηγίες για αναλγησία και επανέλεγχο. Όπως αναφέρει η ασθενής πήγε μετά δυσκολίας κι άλλες φορές το Νοσοκομείο για αναλγητική αγωγή. Η ασθενής βρισκόταν κατακεκλειμένη στην οικία της λόγω πόνων οσφύος και αδυναμίας ευχερούς εγέρσεως εκ της κλίνης και μεταφοράς της σε θεραπευτικό κέντρο. Η ασθενής έλαβε πολλαπλές φαρμακευτικές θεραπείες από το Ιατρείο. Από τον τραυματισμό μέχρι 31/08/2013 ελάμβανε άδεια ασθένειες λόγω επιμονής του πόνου στην οσφύ και ράχη. Στις 19/01/2012 η ασθενής υποβλήθηκε σε αξονική τομογραφία ΘΜΣΣ και ΟΜΣΣ (θωρακικής και οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης). Κάταγμα ή άλλη παθολογία δεν καταγράφεται. Στις 11/09/2012 η ασθενής υποβλήθηκε σε νέα αξονική τομογραφία οσφύος και λεκάνης. Σ΄ αυτή την εξέταση καταγράφεται κήλη μεσοσπονδύλιου δίσκου Ο4 -Ο5 προς τα δε. Στις 15/05/2014 η ασθενής υποβλήθηκε σε Μαγνητική Τομογραφία ολόκληρης της Σπονδυλικής Στήλης (MRI whole pine) . Στο MRI καταγράφεται απώλεια από τη ΑΜΣΣ της αυχενικής λόρδωσης, οπισθιολίσθηση Α5-Α6, Α4/Α5, δε πλάγια προβολή δίσκου και Α5-Α6 κεντρική προβολή δίσκου με πίεση του νωτιαίου σάκκου. Από τη ΘΜΣΣ καταγράφεται στο ύψος Θ10-Θ11 πάχυνση του οπίσθιου επιπτωματικού συνδέσμου. Στην ΟΜΣΣ παρατηρείται κήλη μεσοσπονδύλιου δίσκου Ο5-Ο1 με προπέτεια δε με στένωση του μεσοσπονδύλιου τμήματος. Στις 13/082014 υποβλήθηκε σε ηλεκτρομυογράφημα των κάτω άκρων. Καταγράφεται πτώση αγωγιμότητας του κνημιαίου νεύρου από την ιγνύ και πέραν - ριζιτική διαταραχή από την ΟΜΣΣ. Στις 05/01/2012 (περί την μία εβδομάδα από τον τραυματισμό) προσήλθε στο Ιδιωτικό Ιατρείο για ορθοπεδική θεραπεία των εντόνων πόνων στη θωρακοσφυ9κή μοίρα της σπονδυλικής στήλης. Στις 19/08/2014 η ασθενής έλαβε Ιατρική Βεβαίωση από τη ψυχίατρο Βερεσιέ όπου βεβαιώνει την μετατραυματική κατάθλιψη και την αγχώδη κατάσταση που βρίσκεται η ασθενής λόγω του τραυματισμού της. Επιπλέον συμπληρώνει ότι λαμβάνει φαρμακευτική αγωγή που δεν βοηθάει την ασθενή. Παρούσα Κατάσταση Στις 30/09/201 η ασθενής εξετάστηκε για τη σύνταξη της παρούσας γνωμάτευσης. Υποκειμενική εκτίμηση Η ασθενής αναφέρει ότι από την ημέρα του τραυματισμού της μέχρι και σήμερα δεν έχει εργαστεί. Αναφέρει ότι πονάει συνεχώς τη σπονδυλική στήλη και αδυνατεί να βαδίσει φυσιολογικά. Ακόμη και στις εργασίες του σπιτιού της δυσκολεύεται να ανταποκριθεί. Αντικειμενική εκτίμηση Η ασθενής παρουσιάζει ιδιομορφία βάδισης. Βαδίζει αργά και με μικρά βήματα και προσεκτικά. Στους ραχιαίους μύες παρουσιάζει μυϊκό σπασμό και ακαμψία - δυσκαμψία ολόκληρης της σπονδυλικής στήλης. Στο δε κάτω άκρο έχει ευαισθησία κάτωθεν του γόνατος και αδυναμία στους καμπτήρες περίττο ισχίο. Γνώμη Στο ατύχημα η ασθενής υπέστη κάκωση σπονδυλικής στήλης με αποτέλεσμα την ανάπτυξη χρόνιου μετατραυματικού πόνου. Ο πόνος που προέκυψε οφείλεται αποκλειστικά στο ατύχημα και στον ρόπο που μεταφέρθηκε η βία στη σπονδυλική στήλη. Η ασθενής μετατραυματικά ανέπτυξε το πολύπλοκο Σύνδρομο Περιοχικού Πόνου Complex Regional Pain Syndrome CRPS). Στο σύνδρομο αυτό ο ανθρώπινος οργάνωσες ανταποκρίνεται σε ένα επώδυνο ερέθισμα με πόνο πιο έντονο από το αναμενόμενο με απρόβλεπτη ένταση και διάρκεια. Πρόβλεψη Λόγω του CRPS που ανέπτυξε η ασθενής η μετά την κάκωση της οσφύος που υπέστη, του μακρού χρόνου που έχει παρέλθει από τον τραυματισμό, στην μη ανταπόκριση στην αγωγή η αναπηρία της είναι μόνιμη. Οι ορθοπεδικές εξετάσεις είναι 320 ευρώ (8 x40) (05/01/12, 10/02/12, 02/02/2012, 30/03/2012, 19/09/2012, 30/11/2012, 30/09/2014). Ακτινογραφίες Οσφυϊκής Μοίρας Σπονδυλικής Στήλης και Λεκάνης Ισχίων 05/01/2012 (2 x 40). Το παρόν Ιατρικό Πιστοποιητικό είναι 250 ευρώ». Ο Δρ. Καλούδης συνέταξε και δεύτερο ιατρικό πιστοποιητικό ημερ. 4/02/16, Τεκμήριο 24, τα οποίο αναφέρει τα ακόλουθα: «Η ασθενής εξετάστηκε στις 25/09/205, 10/12/2015 και στις 20/01/
13. Η ασθενής αναφέρει πόνο οσφύος με επέκταση στη ράχη και στο κάτω άκρο άμφω ιδιαίτερα τις απογευματινές ώρες. Σημειώνει ότι δεν μπορεί να εργαστεί λόγω πόνων τις αναφερόμενες περιοχές. Επιπλέον τούτων επισημάνει δυσκολία με πόνο οσφύος στο κρεβάτι όταν ξαπλώνει και όταν βρίσκεται καθιστή για μικρό χρονικό διάστημα. Σημειώνει ότι δυσκολεύεται να βαδίζει γρήγορα και με κανένα τρόπο ή μέσο δεν μπορεί να ασκηθεί. Στην εξέταση παρατηρείται σπασμός - με ευαισθησία οσφύος και ράχης. Η ασθενής στα κάτω άκρα είναι διαταραγμένη με υπαισθησία Ο4-Ο5 στο δεξιό κάτω άκρο. Η αγωγή που λαμβάνει είναι το αντικαταθλιπτικό Saroten και αναλγητικά της παρακεταμόλης. Στις 07/01/2015 η ασθενής υποβλήθηκε σε Μαγνητική Τομογραφία (MRI) ολόκληρης της σπονδυλικής στήλης. Στο νέο MRI καταγράφεται στένωση του μεσοσπονδυλίου τραύματος αριστερά Α5 - Α6 και δεξιά Α4-Α5, περιοχές του αυχένα. Στην οσφύ στο ύψος Ο3-Ο δεξιά παρατηρείται πρόπτωση μεσοσπονδυλίου δίσκου που εκτείνεται μέχρι το τραύμα και πιέζει ελαφρά την εξερχόμενη ρίζα. Στο ύψος Ο4 -Ο5 παρατηρείται πρόπτωση δίσκου που πιέζει ελαφρά την Ο4 εξερχόμενη ρίζα. Τα ανωτέρω ευρήματα αποτελούν σημεία παθολογικών εστιών που δυνητικά μπορούν να προκαλέσουν πόνο. Γνώμη Η ασθενής ακόμη και τώρα εμφανίζει πόνους κυρίως στην οσφύ. Οι πόνοι αυτοί την οδηγούν στην αναπηρία και ανικανότητα να εργαστεί και να λειτουργήσει στην καθ΄ ημέρα ζωή της. Ο πόνος της ασθενούς είναι πλέον σίγουρα χρόνιος. Η ασθενής πάσχει από Complex Resional Pain Syndrome (CRPS) το οποίο κατανέμεται σ΄ ολόκληρη την σπονδυλική της στήλη. Το ανωτέρω σύνδρομο μπορεί να παρουσιαστεί βάση της βιβλιογραφίας σ΄ οποιαδήποτε περιοχή του ανθρώπινου σώματος. Δεν περιορίζεται μόνο στα άκρα. Η ασθενής από το ατύχημα κατέστη ανάπηρη λόγω χρόνιου πόνου, ο οποίος την οδηγεί στη δυσκολία στις καθημερινές της δραστηριότητες». Περαιτέρω, στη βάση της δέσμης Τεκμηρίων 14 ο Δρ Καλούδης χορηγούσε άδεια ασθενείας στην Ενάγουσα αδιάλειπτα από 7/1/12 μέχρι 31/8/
14. Στο Δικαστήριο, ο Δρ Καλούδης ανέφερε ότι ασκεί το επάγγελμα ως ιδιώτης ιατρός και χειρουργός από το 2009, μετά την ολοκλήρωση της ειδικότητας του στην Ελλάδα. Έγινε δήλωση από πλευράς υπεράσπισης ότι δεν αμφισβητούνται τα προσόντα του. Ανέφερε ότι η Ενάγουσα προσήλθε στο γραφείο του λόγω πόνου από πτώση που υπέστη στην εργασία της. Η διάρκεια της παρακολούθησης της Ενάγουσας ήταν μακρά μέσα και μέσα από αυτή διαπίστωσε ότι κατά την πτώση της η Ενάγουσα υπέστη σοκ, τράβηγμα και επίπληξη των μυών, τενόντων, οστών και νεύρων της σπονδυλικής στήλης. Ο μηχανισμός κάκωσης και ο τρόπος που γλίστρησε και το ότι τριβόταν στα σκαλοπάτια οδήγησε ολόκληρη την σπονδυλική στήλη σε τραυματισμό και η βία στη σπονδυλική στήλη και η έκταση του τραυματισμού της ήταν τέτοια που ήταν αναμενόμενο και λογικό να αναπτύξει χρόνιο πόνο. Ερωτήθηκε εάν η κλινική της εικόνα συνήδε με τα συμπτώματα της και απάντησε ότι ήταν άμεσα συνυφασμένη, ότι το περπάτημα της ήταν ευθειασμένο, κάτι που δηλώνει μυϊκό σπασμό της θωρακικής και οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης. Παρατήρησε ευαισθησία και πόνο ψηλαφώντας την σπονδυλική της στήλη. Η κλινική εξέταση είναι, είπε, απαραίτητη για την ολοκληρωμένη διάγνωση οποιουδήποτε ασθενούς, ειδικά της Ενάγουσας εν προκειμένω, αφού όπως χαρακτηριστικά είπε ο χρόνιος πόνος δεν μπορεί να μετρηθεί με κομπιούτερ. Δέχθηκε πάντως, όπως και οι λοιποί ιατροί που μαρτύρησαν ενώπιον μου, ότι ο πόνος είναι υποκειμενικός και αντικειμενική διαπίστωση αυτού δεν μπορεί να υπάρξει. Ο πόνος, είπε, διέρχεται απαραίτητα μέσα από τις υποκειμενικές τοποθετήσεις του ασθενούς. Συμφωνεί ότι η Ενάγουσα δεν υπέστη κάταγμα στη σπονδυλική στήλη και συμφωνεί ότι υπέστη μία απλή θλάση μαλακών μορίων της σπονδυλικής στήλης. Εντούτοις, ακόμα και αυτή η κάκωση σε συνδυασμό με την κλινική της εικόνα και την χρονιότητα του πόνου, που ήταν σε θέση να διαπιστώσει μέσα από τη διαχρονική παρακολούθηση της Ενάγουσας, μπορεί να προκαλέσει το σύνδρομο CRPS. Προσκόμισε στο δικαστήριο τα τεκμήρια 27, 28 και 29 ως βιβλιογραφίες που υποστηρίζουν τη γνωμάτευσή του. Το Τεκμήριο 27 υποστηρίζει, ανέφερε, την άποψη ότι ακόμα και μία απλή κάκωση ("Sprain/Strain") μπορεί να οδηγήσει στην ανάπτυξη CRPS. Δέχεται ότι το CRPS ξεκινά συνήθως από τα άκρα αλλά υποστηρίζει ότι αυτό δεν είναι απαραίτητο, μπορεί και να ξεκινήσει από άλλες περιοχές του κεντρικού ή περιφερικού νευρικού συστήματος. Αντεξεταζόμενος, ο Δρ Καλούδης παραδέχθηκε ότι οι απεικονιστικές εξετάσεις της Ενάγουσας δεν παρουσιάζουν εικόνα ευθειασμού της σπονδυλικής στήλης, παρόλο που όταν υπάρχει «Sprain» ή «Strain» στις απεικονιστικές εξετάσεις μπορεί να φανεί ο ευθειασμός. Χορήγησε στην Ενάγουσα αντιφλεγμονώδη και αναλγητικά που έκρινε απαραίτητα. Αργότερα, ως η Ενάγουσα του ανέφερε, λάμβανε και φάρμακα από το Νοσοκομείο αφού δεν είχε την οικονομική δυνατότητα να τα αγοράζει ιδιωτικά. Δεν του παρουσίασε τα φάρμακα που λάμβανε πάντως. Κάποια στιγμή, είπε, έμαθε ότι έπαιρνε ψυχοφάρμακα, τα οποία ως ένα βαθμό κάλυπταν και τα συμπτώματα του χρόνιου πόνου. Δέχθηκε ότι των αδειών που της χορηγούσε, βάσει του Τεκμηρίου 14, δεν προηγείτο πάντοτε κλινική εξέταση. Μερικές φορές γινόταν τηλεφωνική συνέντευξη με την ίδια ως προς το αν άλλαξε κάτι από την προηγούμενη φορά. Όταν υπέβαλλε την Ενάγουσα σε κλινική εξέταση, δηλαδή επισκόπηση του βαδίσματος, ψηλάφηση των περιοχών που πονούσαν και λήψη ιστορικού, την υπέβαλλε και σε νευρολογική εξέταση, δηλαδή αισθητικό έλεγχο άκρων και έλεγχο αντανακλαστικών και μυϊκής ισχύος. Δέχθηκε ότι παρόλο που το βάδισμα της έδειχνε ευθειασμό της σπονδυλικής της στήλης, τέτοια εικόνα δεν καταγράφηκε στις απεικονιστικές εξετάσεις της. Δέχθηκε μάλιστα ότι κάποιος μπορεί να προσποιηθεί ευθειασμό. Δεν διαπίστωσε μώλωπες ή εκδορές από την κλινική εξέταση, αλλά ανέφερε ότι η ολίσθηση στα σκαλιά δεν δημιουργεί μώλωπες. Είκασε ότι η απουσία εκδορών δικαιολογείτο από το ότι το ατύχημα επισυνέβη χειμώνα, υπονοώντας ότι προστάτεψαν την Ενάγουσα χοντρά ρούχα, κάτι για το οποίο δεν υπάρχει θετική μαρτυρία. Συμφώνησε πάντως με ερώτηση της Υπεράσπισης ότι, η κήλη δίσκου στο σημείο Ο4 -Ο5 της σπονδυλικής στήλης μπορεί να φανεί σε οποιοδήποτε άτομο λόγω ηλικίας, λόγω δηλαδή του φυσιολογικού περάσματος του χρόνου και μόνο, χωρίς πτώση ή τραυματισμό. Δέχθηκε επίσης ότι τα ευρήματα του τεκμηρίου 17, δεν μπορούν να αποδοθούν στο επίδικο ατύχημα που επισυνέβη εννέα μήνες προηγουμένως. Παραδέχθηκε επίσης ότι, όταν τον επισκέφθηκε η Ενάγουσα δεν του ανέφερε πρόβλημα στον αυχένα της. Η κάκωση και ο πόνος προέρχονταν από την οσφυϊκή και θωρακική μοίρα της σπονδυλικής στήλης και κακώς δεν ανέφερε, είπε, ότι δεν υπήρχε συμπτωματολογία από τον αυχένα. Δέχθηκε ότι, οι εκφυλιστικές αλλοιώσεις που παρατηρούνται στα MRI της Ενάγουσας μετά από την επίδικη ημερομηνία, είναι προϊούσες της φυσιολογικής παρόδου του χρόνου και μπορούν να εμφανιστούν χωρίς πτώση ή ατύχημα. Δέχθηκε επίσης ότι, οι εκφυλιστικές αυτές αλλοιώσεις μπορούν να προκαλέσουν οστεοαρθρίτιδα και χρόνιους πόνους. Δεν απέκλεισε την πιθανότητα οι χρόνιοι πόνοι της Ενάγουσας να προκύπτουν από τις φυσιολογικές αυτές αλλοιώσεις. Ανέφερε όμως ότι δεν μπορεί να αποκλειστεί ούτε η πιθανότητα να προκύπτουν από το CRPS. Αυτή η τοποθέτηση του είναι θνησιγενής για τον ισχυρισμό του περί ύπαρξης CRPS, αφού δεν αποδεικνύει, στο ισοζύγιο των πιθανοτήτων, ότι η Ενάγουσα πάσχει από το σύνδρομο αυτό. Επέμεινε πάντως ότι CRPS μπορεί να εμφανιστεί και από ένα απλό κτύπημα ή κάκωση στην σπονδυλική στήλη. Ανέφερε ότι η Ενάγουσα εμπίπτει στο Τύπο ΙΙ του CRPS όπου δεν υπάρχει απ΄ ευθείας τραυματισμός νεύρων. Επέμεινε ότι η Ενάγουσα παρουσιάζει νευρολογικά ευρήματα στα κάτω άκρα και οτι παρουσιάζει χρόνιο πόνο στην οσφυϊκή και θωρακική μοίρα της σπονδυλικής στήλης, τον οποίο η ίδια περιγράφει ως κάψιμο. Όταν του υπεβλήθη ότι δεν μπορεί αντικειμενικά να αποδώσει τον πόνο της Ενάγουσας στον επίδικο τραυματισμό απάντησε ότι ούτε και το αντίθετο μπορεί να αποκλεισθεί, ότι δηλαδή ο χρόνιος πόνος προέρχεται πράγματι από το επίδικο ατύχημα. Ο Δρ. Γεωργίου, ειδικός ορθοπεδικός χειρουργός και τραυματιολόγος, συνέταξε ιατρική έκθεση ημ. 18/06/15 κατόπιν κλινικής εξέτασης της Ενάγουσας και εξέτασης των απεικονιστικών εξετάσεων στις οποίες αυτή υπεβλήθη και κατέληξε στα εξής:
15. Τα ακτινολογικά ευρήματα όπως παρουσιάζονται σε τρεις διαφορετικές εξετάσεις αξονικών τομογραφιών και σε μία εξέταση μαγνητικής τομογραφίας ολόκληρης της σπονδυλικής στήλης, δεν αποτελούν τραυματικής αιτιολογίας ευρήματα.
16. Το γεγονός ότι η κήλη μεσοσπονδύλιου δίσκου μεταξύ 4ου - 5ου αυχενικού, εμφανίστηκε σε εξέταση αξονικής τομογραφίας ημερ. 15/09/12 (9 μήνες μετά το αναφερόμενο ατύχημα) ενώ τούτο απουσίαζε σε εξέταση αξονικής τομογραφίας οσφύος ημερ. 19/01/12 ( που έγινε 19 μέρες μετά το ατύχημα), δίδει βάση στη γνώμη του ότι η κήλη αυτή, ουδεμία συσχέτιση έχει με τον αναφερόμενο τραυματισμό.
17. Εκτιμά από το ιστορικό της ασθενούς ότι συνεπεία του ατυχήματος υπέστη θλάση μαλακών μορίων την σπονδυλική στήλη, χωρίς βαθμό σοβαρότητας και χωρίς οποιοδήποτε κάταγμα.
18. Ενδεικτικό και ενισχυτικό της πιο πάνω γνώμης του είναι και το γεγονός ότι δεν κρίθηκε αναγκαία η χορήγηση φυσιοθεραπείας.
19. Τα κλινικά του ευρήματα κατά την κλινική εξέταση παρουσιάστηκαν φυσιολογικά και στηρίζουν τη γνώμη του για την απουσία οποιασδήποτε μορφής λειτουργικού κατάλοιπου.
20. Τα ίδια κλινικά ευρήματα στηρίζουν την γνώμη του ότι είναι σε θέση να επιτελεί το προ του ατυχήματος επάγγελμα της.
21. Αναφέρει, δε, οτι θλάσεις μαλακών μορίων της σπονδυλικής στήλης δεν αποτελούν ανίατης μορφής τραύματα μη επιδεχόμενα θεραπείας, αλλα αποτελούν συνηθέστατης μορφής τραυματισμούς και αποκαθίστανται κατά πλήρως ικανοποιητικό τρόπο σε περίοδο 4 - 6 εβδομάδων.
22. Διαφωνεί με την διαγνωστική τοποθέτηση για το ότι η παρούσα περίπτωση αφορά περίπτωση "complex regional pain syndrome". Οι λόγοι της διαφωνίας του «αφορούν τόσο την εντόπιση του τραυματισμού στην σπονδυλική στήλη, την μορφή του τραυματισμού και την συμπτωματολογία που φέρει κάποιος που πάσχει από το σύνδρομο αυτό» ( επισυνάπτει προς τούτο επιστημονική μελέτη της Mayo Clinic στην οποία περιγράφονται η εντόπιση, οι αιτίες και η συμπτωματολογία του CRPS). Στη μαρτυρία του στο Δικαστήριο, ο Δρ Γεωργίου ανέφερε τα συνήθη συμπτώματα του CRPS και ανέφερε ότι αυτά απουσίαζαν από την Ενάγουσα. Το CRPS μπορεί επίσης, είπε, να προκληθεί από αποτυχημένη χειρουργική επέμβαση, που εν προκειμένω δεν υπήρχε. Από τα κλινικά του ευρήματα, δεν δικαιολογούνται ούτε η δυσκολία στο βάδισμα για την οποία η Ενάγουσα παραπονείται, ούτε οι πόνοι που συνεχίζονται τόσα χρόνια μετά το ατύχημα. Αντεξεταζόμενος, δέχτηκε ότι οι παραπομπές από ασφαλιστικές εταιρείες για γνωματεύσεις ασφαλισμένων τους, είναι μέρος της εργασίας του από το 2007-
23. Διαφωνεί με τον Δρ Καλούδη ότι το CRPS μπορεί να προέλθει και από απλή κάκωση της σπονδυλικής στήλης. Το CRPS είπε, προέρχεται κυρίως από τραυματισμούς των άνω ή κάτω άκρων, όπως κι αν αυτοί προκληθούν, είτε με χειρουργική επέμβαση, είτε με θλάση, είτε με διάστρεμμα. Όχι από τραυματισμούς της σπονδυλικής στήλης. Ήταν κατηγορηματικός ότι μία απλή θλάση της σπονδυλικής στήλης, όπως αυτή που είχε η Ενάγουσα, δεν μπορεί να επιφέρει CRPS. Δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο η Ενάγουσα να υποφέρει από χρόνιο πόνο, όπως αναφέρει ο Δρ Χριστοφόρου στο Τεκμήριο 10, αλλά αυτός δεν αποδίδεται σε CRPS, είπε. Ανέφερε δε ότι ο πόνος είναι υποκειμενικός και δεν υπάρχει αντικειμενική μονάδα μέτρησής του. Είπε επίσης ότι μετά το επίδικο ατύχημα, και βάσει των απεικονιστικών εξετάσεων που έγιναν λόγω αυτού, διαπιστώθηκε ότι η Ενάγουσα είχε ήπιες εκφυλιστικές αλλοιώσεις στη σπονδυλική στήλη, οι οποίες όμως δεν προήλθαν από το ατύχημα. Δέχθηκε ότι οι εκφυλιστικές αλλοιώσεις στην οσφύ και η προβολή δίσκου στον αυχένα, ως προκύπτει από το MRI, Τεκμήριο 21 δικαιολογούν κατά καιρούς κάποιες ενοχλήσεις στα αντίστοιχα σημεία της σπονδυλικής στήλης και ενδεχομένως και την δυσκαμψία στον αυχένα που διαπίστωσε ο Δρ Χριστοφόρου. Αυτά όμως, δεν μπορούν να αποδοθούν στο επίδικο ατύχημα είπε, διότι είναι προϊόντα χρονιότητας. Θεωρεί ότι η Ενάγουσα μπορεί να επιτελεί το προ του ατυχήματος επάγγελμά της και ουδείς γιατρός επιβεβαίωσε αναπηρία της, είπε. Ο Δρ Περδίος, νευροχειρουργός, συνέταξε τα ιατρικά πιστοποιητικά Τεκμήρια 26 και 35, ημ. 26/01/16 και 22/12/16 αντίστοιχα. Στο Τεκμήριο 26 αναφέρει ότι, εξέτασε την Ενάγουσα στις 20/01/16 κατόπιν οδηγιών στης ασφαλιστικής εταιρείας Προοδευτική. Κατά την εξέταση η Ενάγουσα ισχυρίστηκε ότι παρουσίαζε πόνο σε ολόκληρη τη σπονδυλική της στήλη. Η Ενάγουσα ανέφερε ότι δεν έχει υποβληθεί σε φυσιοθεραπεία διότι δεν ανέχεται κάποιον να την αγγίζει. Η νευρολογική της εικόνα ήταν φυσιολογική, η μυϊκή ισχύς και αισθητικότητα άνω και κάτω άκρων ήταν φυσιολογικές και οι παρεγκεφαλικές λειτουργίες χωρίς διαταραχή. Τα συμπεράσματα του καταγράφονται ως εξής: Η Ενάγουσα κατά τον τραυματισμό της υπέστη θλάση των μαλακών μορίων της σπονδυλικής στήλης, η οποία προκαλεί συμπτώματα για περίοδο μερικών μηνών τα οποία αργότερα, και εντός 3 μηνών κατά το μέγιστο, υποχωρούν, χωρίς να προκαλούν μόνιμες επιπλοκές. Διαφωνεί κάθετα με τον Δρ Καλούδη σχετικά με τη διάγνωση CRPS, διότι τα συμπτώματα του CRPS αφορούν συνήθως καυσαλγία στην περιοχή ενός ή περισσοτέρων περιφερικών νεύρων, κάτι που δεν υπάρχει στην περίπτωση της Ενάγουσας. Τα πιο συχνά προσβαλλόμενα νεύρα είναι το μέσον, το ωλένιο και ισχιατικό νεύρο. Συμπτώματα του CRPS είναι επίσης η αγγειακή αιτιολογία, οι ατροφικές διαταραχές, ξηρό δέρμα, δυσκαμψία αρθρώσεων, ανίδρωση ή υπερίδρωση και δεν υπάρχουν στην Ενάγουσα. Θεωρεί ότι είναι ικανή να ασκεί το επάγγελμα της. Στο Τεκμήριο 35, ο Δρ Περδίος αναφέρει ότι στην εξέταση που υπέβαλε την Ενάγουσα στις 22/12/16, αυτή του ανέφερε ότι ο πόνος επεκτεινόταν σε ολόκληρη τη σπονδυλική της στήλη και στην κοιλιακή χώρα και ένοιωθε μούδιασμα στο δεξί κάτω άκρο. Ενώ αρχικά μπήκε στο ιατρείο του υποστηριζόμενη από το σύζυγο της και από μία βακτηρία τελικά φάνηκε ότι ήταν σε θέση να περπατά και χωρίς στήριξη. Επιβεβαίωσε το προηγούμενο του ιατρικό πιστοποιητικό και την πεποίθηση του ότι δεν υποφέρει από CRPS. Συμπλήρωσε: «αλλά και αν ακόμη υπέφερε από αυτό το σύνδρομο δεν μπορεί να έχει σχέση με τον αναφερόμενο τραυματισμό της. Κατά την άποψη μου η κυρία Ππασιά δεν πάσχει από οργανικό πρόβλημα το οποίο να την εμποδίζει να ασκεί το επάγγελμα της. Γι΄ αυτό συνίσταται εκτίμηση της από ψυχίατρο». Κατά τη μαρτυρία του στο Δικαστήριο, ο Δρ Περδίος υπεστήριξε πλήρως τα όσα αναφέρονται στα ιατρικά του πιστοποιητικά και επέμεινε στην άποψη του. Δεν αμφισβητήθηκαν τα προσόντα του. Εξέφρασε την άποψη ότι η κήλη δίσκου που προκύπτει από το MRI ημερ. 15/09/12 δεν μπορεί να αποδοθεί στον επίδικο τραυματισμό, αφού παρουσιάστηκε εννέα μήνες μετά από αυτόν και δε φαινόταν στο MRI που έγινε 20 ήμερες μετά το επίδικο ατύχημα. Είπε ότι η κήλη αυτή είναι εκφυλιστικής αιτιολογίας και εξελίχθηκε ως φυσιολογική εξέλιξη δισκοπαθειών και ηλικίας. Απέκλεισε την πιθανότητα η Ενάγουσα να έχει παρουσιάσει κήλη δίσκου ένεκα του τραυματισμού της. Δέχθηκε τα συγγράμματα που κατέθεσε ο Δρ Καλούδης, Τεκμήρια 27, 28 και 29, ειδικά το Τεκμήριο 29 που είναι της ειδικότητας του, της νευρολογίας, αλλά διαφώνησε με τον Δρ Καλούδη ότι η Ενάγουσα πάσχει από το CRPS, που αυτά αναφέρουν. Συνέχισε ότι, τα συμπτώματα της Ενάγουσας δεν δικαιολογούνταν αντικειμενικά. Δεν μπορούσαν δηλαδή να επεξηγηθούν ή δικαιολογηθούν με τα ευρήματα των απεικονιστικών ή των κλινικών εξετάσεων, γι΄ αυτό και συνέστησε την εκτίμηση της από ειδικό ψυχίατρο. Από νευρολογικής και νευροχειρουργικής άποψης, είπε, ήταν ικανή για εργασία αλλά δεν εξέφερε γνώμη αν, από ψυχιατρικής άποψης, ήταν ικανή για εργασία. Είπε ότι η θλάση των μαλακών μορίων της σπονδυλικής στήλης που υπέστη από τον επίδικο τραυματισμό προκαλεί συμπτώματα τοπικού άλγους και εφόσον δεν υπάρχουν άλλα νευρολογικά συμπτώματα, αυτή περνά μετά από τρεις μήνες, κατά ανώτατο όριο και ο ασθενής μπορεί να επιστρέψει στην εργασία του. Αντεξεταζόμενος, ο Δρ Περδίος ανέφερε ότι είναι μέλος δευτεροβάθμιου ιατροσυμβουλίου και έτσι έχει εξετάσει σε δευτεροβάθμιο επίπεδο πολλές αιτήσεις ανικανότητας ατόμων που ισχυρίζονται αναπηρία, εννοώντας έτσι ότι έχει εμπειρία στην διακρίβωση του πραγματικού βαθμού ανικανότητας ασθενών σε παρόμοια θέση με την Ενάγουσα. Δέχθηκε ότι το θέμα του πόνου είναι πράγματι υποκειμενικό, εντούτοις αρνήθηκε ότι ο πόνος μπορεί να προέρχεται από συνδυασμό ψυχολογικών παραγόντων και του τραυματισμού. Είπε ότι από τη στιγμή που είναι γνωστό ότι έπαθε μία απλή θλάση, οργανικά η αιτία του πόνου της δεν μπορεί να ήταν σωματική, αλλά θα μπορούσε να ήταν ψυχική και να μεταφέρεται στο σώμα. Δέχθηκε ότι υπάρχουν ψυχοσωματικές ασθένειες που χρήζουν ψυχιατρικής και όχι οποιασδήποτε άλλης θεραπείας. (Στα ευρήματα πρέπει να το βάλω όχι με ιατρικούς όρους). Δεν απέκλεισε ο πόνος της να προέρχεται από την ψυχολογική της κατάσταση. Ήταν κατηγορηματικός στο ότι το σύνδρομο CRPS δεν χαρακτηρίζεται από γενικευμένο πόνο, σε όλόκληρη την έκταση της σπονδυλικής στήλης, όπως ισχυρίζεται η Ενάγουσα αλλά χαρακτηρίζεται από εξειδικευμένο πόνο με συμπτώματα δυσαισθησίας, καυσαλγίας ή αλλοδυνίας, είτε στα άκρα (πιο συχνά) είτε σε άλλο σημείο του σώματος. Σε κανένα σύγγραμμα είπε δεν περιγράφεται το CRPS, ως πόνο σε όλο το σώμα, όπως τον χαραχτηρίζει η Ενάγουσα. Τα συμπτώματα του CRPS είναι μόνιμα και αντιμετωπίζονται με δυνατά φάρμακα νευροπαθητικού πόνου, όπως φάρμακα για αντιμετώπιση της επιληψίας, τα οποία παρόλες τις παρενέργειες χρησιμοποιούνται λόγω της έντασης και της χρονιότητας του πόνου. Η Ενάγουσα ουδέποτε πήρε τέτοια φάρμακα είπε. Επέμεινε ότι, η Ενάγουσα δεν πάσχει από CPRS, επειδή δεν ανταποκρινόταν στη συμπτωματολογία του. Είπε χαραχτηριστικά «δεν έχω δει ποτέ μου μία απλή θλάση αυχένα ή οσφυικής μοίρας να έχει CPRS χωρίς να τραυματιστεί νεύρο». Είπε ότι κατά τη δική του εξέταση, η Ενάγουσα δεν είχε πρόβλημα στη σπονδυλική στήλη και δεν έκλαιγε, προσποιούταν ότι έκλαιγε. Αν κάποιος πάσχει από CPRS θα έχει απαραίτητα και αντικειμενικά ευρήματα όπως δυσκαμψία στη σπονδυλική στήλη, σπασμό παρασπονδύλιων μυών, σκολίωση ή κύφωση, συμπτώματα που η Ενάγουσα δεν είχε. Είπε ότι η διάγνωση του CRPS είναι της ειδικότητας του νευροχειρούργου, όταν επηρεάζεται νεύρο είτε από εγχείρηση στη σπονδυλική στήλη είτε άλλως πως, και της ειδικότητας του ορθοπεδικού όταν το σύνδρομο προέρχεται από κατάγματα ή βλάβες άκρων. Ο ίδιος είπε, δεν γνώριζε για το μηχανισμό κάκωσης, ότι δηλαδή η Ενάγουσα έπεσε από σκάλες και ούτε φαινόταν στα πιστοποιητικά του Δρ. Καλούδη να είχε μώλωπες ή εκδορές από αυτό τον τραυματισμό. Ο ίδιος είπε δεν μπορούσε να εκτιμήσει το μηχανισμό κάκωσης, αλλά κάνει την εξέταση του στη βάση όλων των πιστοποιητικών που του προσκομίζονται. Κατέληξε ότι η θλάση την οποία υπέστη η Ενάγουσα θα περνούσε εντός τριών μηνών το πολύ και εάν στην πορεία ανέπτυξε ψυχολογικά ή ψυχιατρικά προβλήματα, τα οποία δέχθηκε ότι μπορεί να προκύψουν και χωρίς οποιαδήποτε οργανική αιτία, δεν είναι της ειδικότητας του. Η Δρ Βερεσιέ αναγνώρισε την ιατρική βεβαίωση, ημ. 19/08/14, Τεκμήριο 15 που η ίδια συνέταξε για την Ενάγουσα. Σε αυτήν αναφέρεται ότι, η Ενάγουσα παρακολουθείται από τις Υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας από το 2013 για προβλήματα συναισθηματικής υγείας, εμφανιζόμενα μετά από εργατικό ατύχημα. Συγκεκριμένα παρακολουθείται με κατάθλιψη με έντονα ψυχοσωματικά στοιχεία και βρίσκεται υπό θεραπεία με αμιτριπτιλίνη με μέγιστο αποτέλεσμα. Η κατάσταση της φαίνεται να επηρεάζεται από τους έντονους πόνους που νιώθει κατά καιρούς. Η Δρ Βερεσιέ, όταν ιδιώτευσε και συνέχισε να παρακολουθεί την Ενάγουσα, συνέταξε και δεύτερη ιατρική βεβαίωση ημ. 10/02/16, Τεκμήριο 22 στην οποία αναφέρει ότι παρακολουθείται για καταθλιπτικού τύπου διαταραχή με ψυχοσωματικά συμπτώματα/Σύνδρομο Χρόνιου Πόνου, εμφανιζόμενα επί εδάφους τραυματισμού της με κάκωση της σπονδυλικής στήλης το
24. Λόγω της φύσης της κατάστασης της δεν είναι σε θέση να ανταποκριθεί σε εργασιακά καθήκοντα. Στο Δικαστήριο ανέφερε ότι είναι ψυχίατρος, με διδακτορικό από νοσοκομείο του Λονδίνου και εργάστηκε από το 2010 μέχρι και το 2015 στις Υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας της Δημοκρατίας και από το 2015 και έπειτα διατηρεί ιδιωτική κλινική. Παρακολουθούσε την Ενάγουσα τόσο στο νοσοκομείο όσο και αργότερα ιδιωτικά. Το 2013 που την είδε για πρώτη φορά είχε συμπτώματα έντονου πόνου που επηρέαζαν την ψυχολογική της κατάσταση. Διέκρινε στην Ενάγουσα καταθλιπτικά στοιχεία, ήτοι μελαγχολία, έλλειψη ενεργητικότητας, μειωμένη λειτουργικότητα, διαταραχή ύπνου και δυσκολία στην διεκπεραίωση των οικιακών εργασιών. Της χορήγησε αγωγή με αντικαταθλιπτικά, αγχολυτικά και υπνωτικά. Στις επόμενες της επισκέψεις γίνονταν σταδιακά αλλαγές στα φάρμακα και με την πάροδο του χρόνου καλυτέρευσε, δηλαδή είχε καλύτερη διάθεση και ήταν πιο ομιλητική. Παρέμεναν όμως έντονα παρόντα τα συμπτώματα του πόνου, εμφανιζόμενα επί εδάφους συναισθηματικής διαταραχής, με συνοδά ψυχοσωματικά συμπτώματα, τα οποία όρισε ως συμπτώματα όχι μόνο σε σχέση με τη διάθεση της ασθενούς, αλλά και σωματικά συμπτώματα όπως ο περιφερικός νευρικός πόνος, μουδιάσματα στα άκρα, συχνοί πονοκέφαλοι και πόνος στα όργανα του εντερολογικού συστήματος. Ο πόνος της, είπε, είναι πλέον μόνιμος και επηρεάζει και το συναίσθημα της και τη ψυχική της κατάσταση. Σε ερώτηση αν συνδέεται η ψυχιατρική της διάγνωση με το επίδικο ατύχημα, είπε ότι θα μπορούσε να συνδεθεί, γιατί όταν την είδε για πρώτη φορά παραπονείτο για σωματικό άλγος κυρίως στα άκρα και στη σπονδυλική στήλη. Συχνά την έβλεπε με προβληματικό βάδισμα αλλά όχι πάντα. Το αντικαταθλιπτικό φάρμακο αμιτριπτιλίνη, περιέχεται στο εμπορικό σκεύασμα Saroten Retard του οποίου η δοσολογία αρχίζει 25 mg και φθάνει μέχρι τα 150 mg ανάλογα με τις ανάγκες του ασθενούς. Εν προκειμένω η Ενάγουσα έλαβε μέχρι και 100 mg αμιτριπτιλίνης και λόγω της ελαφράς της βελτίωσης, η δόση μειώθηκε σταδιακά. Διέγνωσε την Ενάγουσα, βάσει κριτηρίων επονομαζόμενων ως International Classification of Disease, τα οποία χρησιμοποιεί. Η διάγνωση της κατάθλιψης μπορεί να γίνει μόνο από ψυχίατρο, βάσει της νομοθεσίας και όχι από ψυχολόγο. Επέμεινε ότι η μειωμένη της λειτουργικότητα μείωνε, αλλά όχι εξουδετέρωνε, την ικανότητα της για εργασία. Αντεξεταζόμενη η Δρ Βερεσιέ ανέφερε ότι δεν θυμάται πόσες φορές την παρακολούθησε στο νοσοκομείο. Στο ιδιωτικό της ιατρείο, πάντως, η Ενάγουσα την επισκέφθηκε δύο φορές. Η θεραπευτική δόση αμιτριπτιλίνης είναι μεταξύ 100 και 150 mg. Η δόση της συντήρησης είναι μεταξύ 10 και 50 mg. Αυτή τη στιγμή η Ενάγουσα βρίσκεται σε περίοδο συντήρησης με 50 mg το βράδυ μία ώρα πριν τον ύπνο. Δέχθηκε ότι τα συμπεράσματα της στην διάγνωση της έγιναν στη βάση των υποκειμενικών παραπόνων που της ανέφερε η Ενάγουσα, δεν έγινε κλινική εξέταση προς επιβεβαίωση τους, γιατί υπήρχε εξάμηνη λίστα αναμονής προς τούτο. Βασίστηκε αμιγώς στην ψυχιατρική εξέταση, δηλαδή σε αυτά που η Ενάγουσα της απάντησε στα ερωτήματα της. Αρχικά της ανέφερε και άγχος αλλά στην πορεία το άγχος της διαχωρίστηκε από την αγχώδη διαταραχή, η οποία είναι μία ξεχωριστή πάθηση. Εστίασε στο σύμπτωμα της ανησυχίας και της αγωνίας που η Ενάγουσα βίωνε και το οποίο σχετιζόταν πάντα με τη σωματική και ψυχολογική της κατάσταση. Στα ιατρικά της πιστοποιητικά Τεκμήρια 15 και 22 δεν αναφέρει τα αγχολυτικά και υπνωτικά που αρχικά, και στο θεραπευτικό στάδιο της αγωγής, χορήγησε στην Ενάγουσα διότι αναφέρεται μόνο η κυρίως θεραπεία, δηλαδή η αμιτριπτιλίνη, την οποία η Ενάγουσα συνεχίζει να λαμβάνει. Η ΜΥ4 ανέφερε ότι, απέκτησε πτυχίο ψυχολογίας από Πανεπιστήμιο του Ηνωμένου Βασιλείου το
25. Το 2011 απέκτησε μεταπτυχιακό δίπλωμα στις ψυχολογικές παρεμβάσεις και το 2015 απέκτησε μεταπτυχιακό τίτλο στη κλινική ψυχολογία. Από το 2016 και εντεύθεν εργάζεται ως κλινική ψυχολόγος ιδιωτικά. Ανέφερε ότι η κλινική ψυχολογία είναι η εφαρμοσμένη ειδικότητα της ψυχολογίας και ασχολείται με την αξιολόγηση και θεραπεία ατόμων με ψυχικές διαταραχές. Ο κλινικός ψυχολόγος μπορεί όπως και ο ψυχίατρος να προβεί σε διάγνωση ψυχοπαθολογίας. Είδε την Ενάγουσα μόνο μία φορά και για δύο ώρες, την υπέβαλε σε κλινική συνέντευξη, έλαβε το ιστορικό της και την παρακολούθησε στις αντιδράσεις και ενέργειες της και δεν διαπίστωσε, τουλάχιστο στη φάση που την εξέτασε, είπε, συμπτώματα καταθλιπτικής διαταραχής, όπως αυτά περιλαμβάνονται στα διαγνωστικά εγχειρίδια DSM 5 και ICD 10, τα οποία χρησιμοποιούνται για τέτοιες διαγνώσεις. Στο Τεκμήριο 37, η ΜΥ4 αναφέρει ότι πραγματοποίησε μία συνεδρία με την Ενάγουσα και διεξήγαγε κλινική συνέντευξη της για σκοπούς αξιολόγησης της ψυχολογικής της κατάστασης. Αναφέρει μεταξύ άλλων τα εξής: «Η Κα Πασιά Αντονέλλη προσήλθε στη συνέντευξη συνοδευόμενη από τον σύζυγο της. Ήταν πλήρως προσανατολισμένη σε πρόσωπο, χώρο και χρόνο. Κατά τη διάρκεια της κλινικής συνέντευξης διατηρούσε σταθερή οπτική επαφή μαζί μου. Ήταν κατάλληλα ντυμένη για την εποχή. Το βάδισμα της ήταν αργό, και έκανε μορφασμούς κατά το βάδισμα της, υπονοώντας ότι της είναι επίπονο το περπάτημα. Η έκφραση της ήταν εύθυμη, με συχνά χαμόγελα. Όσον φορά την κινητική της δραστηριότητα, παρουσίαζε αργές κινήσεις, υπονοώντας μυϊκή δυσκαμψία ή ανελαστικότητα. Παρόλα αυτά ήταν απών η μικρή και αργή αντιδραστικότητα, που συνήθως χαρακτηρίζει άτομα που έχουν κατάθλιψη. Συγκεκριμένα, απαντούσε άμεσα στις ερωτήσεις μου, χρησιμοποιούσε όγκο λέξεων στις απαντήσεις της, και δεν παρατηρήθηκε βραδύτητα στην σκέψη της και στον τρόπο που αλληλεπιδρούσε μαζί μου. Η ομιλία της εξεταζόμενης ήταν φυσιολογική και μάλιστα πολύ ζωντανή, με υψηλό τόνο φωνής και κατά διαστήματα θορυβώδης. Δεν παρουσίασε επιβραδυμένη ομιλία, την οποία παρουσιάζουν άτομα με κατάθλιψη στα πλαίσια γενικότερης ψυχοκινητικής επιβράδυνσης. Δεν παρατηρήθηκαν διαταραχές ομιλίας. [...] Υπήρξε φυσιολογικός ειρμός και κατάλληλο περιεχόμενο της σκέψης. Δεν παρουσίασε παραληρητικές ιδέες, επίμονες ή νοσηρές ενασχολήσεις, ούτε και αυτοκτονικό ιδεασμό. Δεν διαπιστώθηκαν διαταραχές της αντίληψης. [...] Συμπεράσματα Από την κλινική συνέντευξη που διεξήχθη, το ιστορικό που λήφθηκε και την εξέταση των ψυχικών λειτουργιών, διαπιστώνω ότι η εξεταζόμενη XXXXX Πασιά Αντονέλλη δεν παρουσιάζει συμπτώματα κατάθλιψης και δεν πληρεί τα κριτήρια διάγνωσης για Μείζον Καταθλιπτική Διαταραχή, ή για Καταθλιπτική Διαταραχή Οφειλόμενη σε Άλλη Σωματική Κατάσταση (Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών, Πέμπτη Έκδοση DSM-V). Δεν τεκμηριώνετε από το ιστορικό της και την εξέταση παρούσας ψυχικής κατάστασης η ύπαρξη καταθλιπτικής διαταραχής. Ανέφερε ότι διεκπεραιώνει τις καθημερινές δουλειές της όπως το μαγείρεμα, το δίπλωμα ρούχων κλπ. Αναφέρει επίσης ότι την ευχαριστούν ιδιαίτερα τα επιμορφωτικά σεμινάρια που παρακολουθεί τακτικά (μία φορά την εβδομάδα) και στα οποία φτιάχνει χειροποίητα πράγματα και τα αναμένει με ανυπομονησία κάθε βδομάδα. Επίσης, εξέφρασε ανυπομονησία και ευχαρίστηση και για άλλες δραστηριότητες όπως το να επισκέπτεται το χωριό της και να συναντά τα αδέρφια της. Άτομα τα οποία πάσχουν από κατάθλιψη δεν αισθάνονται ανυπομονησία και ευχαρίστηση και παρουσιάζουν καταθλιπτική διάθεση για το περισσότερο χρονικό διάστημα, πράγμα το οποίο δεν παρατηρώ στην εξεταζόμενη. Μάλιστα, τα προαναφερόμενα είναι αναγκαία συμπτώματα για να γίνει διάγνωση Κατάθλιψης. [...]». Ανέφερε επίσης ότι η Ενάγουσα δεν πληρούσε τα πρώτα δύο διαγνωστικά κριτήρια DSM-5 ως αυτά αναφέρονται στο Τεκμήριο 39, δηλαδή: «Α. Μια εμφανής και επίμονη περίοδος καταθλιπτικής διάθεσης ή εμφανώς μειωμένο ενδιαφέρον ή ευχαρίστηση σε όλες, ή σχεδόν όλες, τις δραστηριότητες η οποία κυριαρχεί στην κλινική εικόνα. Β. Υπάρχει η απόδειξη από το ιστορικό, τη φυσική εξέταση ή τα εργαστηριακά ευρήματα ότι η διαταραχή αποτελεί την άμεση παθοφυσιολογική συνέπεια άλλης σωματικής κατάστασης». Κατά συνέπεια, υπεστήριξε τη θέση ότι η Ενάγουσα όταν την εξέτασε δεν έπασχε από κατάθλιψη. Ανέφερε πάντως ότι, δεν είναι ιατρός και έτσι δεν εξέτασε την Ενάγουσα σωματικά. Έλαβε υπόψη της τα ιατρικά πιστοποιητικά των Δρ Καλούδη, Γεωργίου και Περδίου. Υιοθέτησε την άποψη των Δρ Γεωργίου και Περδίου, διότι ως ανέφερε στην αντεξέταση της, υπερτερούσαν αριθμητικά και δεν διαπίστωσαν οποιαδήποτε παθολογικά ευρήματα. Κατά τη δική της αξιολόγηση, απουσίαζαν τα κλινικά συμπτώματα της κατάθλιψης, τα οποία είναι ευσυγκινησία, ψυχοκινητική βραδύτητα, μονοτονία στην ομιλία και καταθλιπτικές σκέψεις, αρνητικές και απαισιόδοξες στο περιεχόμενο τους. Τα πιο πάνω είναι στοιχεία που πρέπει αντικειμενικά να παρατηρούνται για να υπάρξει διάγνωση κατάθλιψης. Η Ενάγουσα της είπε ότι παίρνει ένα χάπι Saroten των 25 mg ημερησίως, δόση η οποία κατά την άποψη της δεν είναι καν συντηρητική δόση, αλλά αποθεραπευτική, λαμβάνεται δηλαδή πριν την απόφαση για την παντελή διακοπή του. Η μάρτυρας είπε, αντεξεταζόμενη, ότι ψυχίατροι και ψυχολόγοι έχουν διαφορετικά καθήκοντα. Οι ψυχίατροι διαγνώσκουν, συνταγογραφούν φάρμακα και επιβλέπουν την πορεία των συμπτωμάτων ενώ οι ψυχολόγοι διενεργούν ψυχολογικές παρεμβάσεις, χειρίζονται συμβουλευτικά τα ψυχολογικά τραύματα και μπορούν να διακόψουν φάρμακα. Για την ολοκληρωμένη αντιμετώπιση ενός ασθενούς χρειάζεται διεπιστημονική συνεργασία μεταξύ τους. Απέρριψε κατηγορηματικά ότι ένας ψυχίατρος είναι σε καλύτερη θέση από την ίδια να διαγνώσει μία ψυχική διαταραχή και είπε ότι αυτό δεν υποστηρίζεται από τη βιβλιογραφία. Υπεστήριξε ότι εντός των δύο ωρών που παρακολούθησε την Ενάγουσα, η αξιολόγηση της ήταν πλήρης και δεν χρειάστηκε καν να τη ξαναδεί. Συμφώνησε ότι δεν μπορεί να κρίνει ως γιατρός, εάν η Ενάγουσα πονεί αλλά είπε ότι δεν παρουσίαζε αντικειμενικά διαπιστώσιμα συμπτώματα πόνου. Δέχθηκε πάντως ότι τα συμπεράσματα της από τη μεταξύ τους συνεδρία αντιπροσωπεύουν το επίπεδο της λειτουργικότητας της Ενάγουσας, τη συγκεκριμένη ημέρα που η ίδια την αξιολόγησε. Δεν μπορεί, είπε να αποκλείσει ότι η Ενάγουσα παρουσίασε καταθλιπτική διάθεση μετά το ατύχημα, αλλά ούτε και να το επιβεβαιώσει. Σε σχέση με την ικανότητα της Ενάγουσας για εργασία, η ΜΥ4 είπε ότι κάποιος με ήπια ή μέτρια καταθλιπτική διαταραχή είναι σε θέση να εργάζεται. Δέχθηκε ότι, θεωρητικά, ο πόνος είναι δυνατό να προκαλέσει κατάθλιψη αλλά συνήθως είναι το αντίθετο που συμβαίνει, ότι δηλαδή η κατάθλιψη παρατείνει τον πόνο, λόγω της δυσπροσαρμογής στον πόνο που προκαλεί η κατάθλιψη. Γ. Αξιολόγηση της μαρτυρίας Γ.
26. Αξιολόγηση των μαρτύρων γεγονότων Είχα την ευκαιρία μέσα από την ζωντανή ατμόσφαιρα της δίκης να παρακολουθήσω με ιδιαίτερη προσοχή τους μάρτυρες που κατέθεσαν ενώπιον μου και είμαι σε θέση να αξιολογήσω τα λεγόμενά τους και την εν γένει συμπεριφορά τους στο εδώλιο του μάρτυρα. Προβαίνω σε αυτή την αξιολόγηση με γνώμονα, μεταξύ άλλων, την ύπαρξη προσωπικού συμφέροντος καθενός στην υπόθεση, τις ευκαιρίες που είχαν να γνωρίζουν ή να παρακολουθήσουν τα διαδραματισθέντα, τη μνήμη και τους λόγους που είχαν να θυμούνται ή να πιστεύουν αυτά για τα οποία κατέθεταν και την αμεσότητα των απαντήσεων τους (βλ. Ζερβού v. Χαραλάμπους,