Κόρτας ν. Γενικού Εισαγγελέα Κυπριακής Δημοκρατίας, Αρ. Αγωγής: 9078/10, 7/2/2019

Κόρτας ν. Γενικού Εισαγγελέα Κυπριακής Δημοκρατίας, Αρ. Αγωγής: 9078/10, 7/2/2019 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEF:2019:A69 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΕΝΩΠΙΟΝ: Δ. Θεοδώρου Ε.Δ. Αρ. Αγωγής: 9078/10 Μεταξύ: XXXXX Κόρτας, ενάγοντας -ΚΑΙ- Γενικού Εισαγγελέα Κυπριακής Δημοκρατίας εναγόμενος Ημερομηνία: 7 Φεβρουαρίου, 2019 Εμφανίσεις: Για τους Ενάγοντες: κ. Μ.Ν. Γεωργίου Για τους Εναγόμενους: κ. Χ. Καραολίδου ΑΠΟΦΑΣΗ Η Απαίτηση: Με την υπό των ως άνω τίτλο και αριθμό αγωγή, στη βάση επικαλούμενης αμέλειας και/ή παράβασης των νομικών καθηκόντων των υπαλλήλων του κράτους, ο Ενάγοντας απαιτεί από τον Εναγόμενο, υπό την ιδιότητά του ως εκπρόσωπος της Κυπριακής Δημοκρατίας, γενικές και ειδικές αποζημιώσεις για τραυματισμό που υπέστη καθόν χρόνο υπηρετούσε ως εθνοφρουρός στην Εθνική Φρουρά. Η Υπεράσπιση Ο Εναγόμενος, παραδεχόμενος τη γενική ευθύνη της Κυπριακής Δημοκρατίας για τις πράξεις και/ή παραλείψεις των υπαλλήλων της (όταν τούτες λαμβάνουν χώρα στα πλαίσια εκτέλεσης των καθηκόντων τους), απορρίπτει τους ισχυρισμούς του Ενάγοντα και επικαλείται εφαρμογή των αρχών volenti non fit injuria, και novus actus interviniens. Αρνείται δε ότι οι υπάλληλοι του κράτους υπήρξαν, έναντι του Ενάγοντα, καθ' οιονδήποτε τρόπο, αμελείς και/ή ότι παραβίασαν τα νόμιμα καθήκοντά τους και ζητεί την απόρριψη της αγωγής και την καταδίκη του Ενάγοντα στα έξοδα. Η Απάντηση Ο Ενάγοντας, με την Απάντησή του, απορρίπτει τους ισχυρισμούς της Υπεράσπισης, επαναλαμβάνει τους ισχυρισμούς της Έκθεσης Απαίτησης και ζητά την έκδοση απόφασης εναντίον του Εναγομένου. Οι εκδοχές των μερών Η εκδοχή του Ενάγοντα Στη βάση των δικογραφημένων θέσεων του Ενάγοντα, αλλά και της μαρτυρίας που προσκόμισε ενώπιον του Δικαστηρίου, στις 21/04/09 και περί τις 10:30 π.μ. όντας κληρωτός εθνοφρουρός στην Εθνική Φρουρά διατάχτηκε όπως λάβει μέρος σε υπηρεσιακή άσκηση «μεταφοράς τραυματία», χωρίς φορείο και δη υποβασταζόμενος από άλλον στρατιώτη. Κατά τη μεταφορά του από τον συνάδελφό του, ο τελευταίος έχασε την ισορροπία του με αποτέλεσμα αμφότεροι να πέσουν στο ασφάλτινο οδόστρωμα του όρχου, στον οποίο διεξήχθη η άσκηση και επί του οποίου υπήρχαν χαλίκια και πέτρες. Από την πτώση του, τραυματίστηκε στο γόνατο και στην περιοχή του καρπού του δεξιού του χεριού. Λόγω του τραυματισμού του παραπέμφθηκε για εξέταση στον επί καθήκοντι γιατρό του Στρατιωτικού Νοσοκομείου, ο οποίος και προέβη σε επίδεση του καρπού του με ελαστικό επίδεσμο προβαίνοντας και σε σύσταση όπως, την επόμενη μέρα, διενεργηθεί ακτινολογικός έλεγχος και τύχει εξέτασης και από ορθοπεδικό ιατρό. Την επόμενη, και δη στις 22/04/09, ο Ενάγων μεταφέρθηκε στα εξωτερικά ιατρεία του Στρατιωτικού Νοσοκομείου όπου και εξετάστηκε από ορθοπεδικό γιατρό κατόπιν διενέργειας ακτινολογικού ελέγχου επί του δεξιού του καρπού, στα πλαίσια του οποίου ο ακτινολόγος απεφάνθη ότι ο Ενάγοντας δεν υπέστη κάταγμα. Η διάγνωση του ορθοπεδικού γιατρού ήταν ότι ο Ενάγοντας υπέστη κάκωση συνδέσμου και του έγινε εκ νέου επίδεση με ελαστικό επίδεσμο και του χορηγήθηκε αναλγητική φαρμακευτική αγωγή. Λόγω επιμονής του πόνου, ο Ενάγοντας ζήτησε και εξετάστηκε εκ νέου από τον ίδιο ορθοπεδικό γιατρό δύο μέρες αργότερα και συγκεκριμένα στις 24/04/09, όπου, χωρίς να αλλάξει η αρχική διάγνωσή, του χορηγήθηκε αναρρωτική άδεια διάρκειας μιας εβδομάδας. Μετά τη λήξη της αναρρωτικής άδειας, ο Ενάγοντας επέστρεψε στο στρατόπεδο που υπηρετούσε και άρχισε να ασκεί τα στρατιωτικά του καθήκοντα κανονικά, αντιμετωπίζοντας, ωστόσο, συνεχή πόνο, δυσκαμψία και αδυναμία στο δεξιό καρπό. Έχοντας ο Ενάγοντας υπόψη τις συστάσεις του ορθοπεδικού ιατρού του Στρατιωτικού Νοσοκομείου, τόσο αναφορικά με το είδος του τραυματισμού του, όσο και με το χρόνο που χρειάζεται για να υποχωρήσει ο πόνος (με δεδομένη τη λήψη αναλγητικής αγωγής), δεν προώθησε οποιοδήποτε νέο αίτημα για επανεξέτασή του . Ο χρόνος περνούσε και ο πόνος, η δυσκαμψία και η αδυναμία στο δεξιό καρπό του Ενάγοντα επέμεινε με αποτέλεσμα στις 27/05/09 να επισκεφτεί ιδιώτη ορθοπεδικό, ο οποίος και τον υπέβαλε εκ νέου σε ακτινολογικό έλεγχο του δεξιού του καρπού. Στη βάση των αποτελεσμάτων του ρηθέντος ακτινολογικού ελέγχου, αλλά και της κλινικής εικόνας του Ενάγοντα, ο ιδιώτης ορθοπεδικός γιατρός διέγνωσε ότι ο τούτος έφερε κάταγμα του δεξιού σκαφοειδούς οστού, με αποτέλεσμα να γίνει άμεσα ακινητοποίηση του καρπού με ειδικό νάρθηκα για 7 εβδομάδες. Μετά τη θεραπεία αυτή, ο Ενάγων εξακολούθησε να αντιμετωπίζει πόνο στον καρπό, με αποτέλεσμα να υποβληθεί, στη βάση σχετικής συμβουλής του ιδιώτη γιατρού του, σε αξονική τομογραφία (η οποία έλαβε χώρα στις 19/07/09), το αποτέλεσμα της οποίας ήταν να διαφανεί ότι υπέστη ψευδάρθρωση στο σημείο του κατάγματος του σκαφοειδούς οστού, η οποία μπορούσε να αντιμετωπιστεί μόνο χειρουργικά. Συνεπεία τούτου, στις 28/07/09, υπό γενική νάρκωση, διενεργήθηκε χειρουργική επέμβαση δια στερέωση του κατάγματος του σκαφοειδούς οστού με ειδική βίδα και ακολούθως ο καρπός ακινητοποιήθηκε με γύψινο επίδεσμο και ο Ενάγοντας παρέμεινε μία μέρα στην κλινική και ακολούθως απολύθηκε. Ο γύψινος επίδεσμος αφαιρέθηκε τέσσερις εβδομάδες μετά και αντικαταστάθηκε με πλαστικό νάρθηκα για τις επόμενες τρεις εβδομάδες. Μετά την αφαίρεση του νάρθηκα και για διάρκεια ενός μηνός ο Ενάγοντας τύγχανε φυσικοθεραπείας στον καρπό στο Στρατιωτικό Νοσοκομείο και συνάμα εκτελούσε και τα στρατιωτικά του καθήκοντα. Κατά τον Ενάγοντα, η άσκηση μεταφοράς τραυματία εμπεριείχε, ως εκ της φύσης της, προβλεπτό κίνδυνο πτώσης του μεταφορέα και κατά συνέπεια και του μεταφερόμενου, την ίδια στιγμή που και το έδαφος επί του οποίου τούτη λάμβανε χώρα είχε χαλίκια και πέτρες καθιστώντας την πιθανότητα τραυματισμού του προβλεπτή. Η δε συμμετοχή του στη συγκεκριμένη άσκηση δεν έγινε εθελοντικά, μιας και διατάχθηκε από τον λοχαγό του να ενεργήσει ως μεταφερόμενος τραυματίας. Είναι η θέση του Ενάγοντα ότι διετάχθη να λάβει μέρος σε επικίνδυνη άσκηση χωρίς οι υπάλληλοι του κράτους να λάβουν όλα τα ενδεικνυόμενα, υπό τις περιστάσεις, μέτρα προς αποφυγή του ατυχήματος και/ή του τραυματισμού του, τόσο αναφορικά με τον τρόπο που θα έπρεπε να διεξαχθεί η άσκηση, όσο και αναφορικά με τον χώρο στον οποίον τούτη διεξήχθη, αλλά και τις περιστάσεις υπό τις οποίες τούτη έλαβε χώρα. Είναι επίσης η θέση του Ενάγοντα ότι, οι υπάλληλοι του κράτους παρέλειψαν να διαγνώσουν ορθά τον τραυματισμό του κατά τις πρώτες 3 εξετάσεις που διενεργήθηκαν σ' αυτόν από ιατρούς του δημοσίου, τραυματισμός ο οποίος ήταν εμφανής, τόσο από τον ακτινολογικό έλεγχο που διενεργήθηκε σ' αυτόν στις 22/04/09, όσο και από την συμπτωματολογία που παρουσίασε, η οποία ήταν κλασική συμπτωματολογία κατάγματος του σκαφοειδούς οστού. Επίσης, πάντα κατά τον Ενάγοντα, οι υπάλληλοι του κράτους απέτυχαν και/ή αμέλησαν να παράσχουν σ' αυτόν την ορθή θεραπεία και/ή παρείχαν σ' αυτόν λανθασμένη θεραπεία με αποτέλεσμα τούτος να εξαναγκαστεί να εκτελεί, όντας τραυματισμένος, πλήρως τα στρατιωτικά του καθήκοντα και να επιδεινωθεί το τραύμα του και κατά συνέπεια να παρουσιάσει ψευδάρθρωση (επιπλοκή) και εν τέλει να καταστεί αναγκαία η χειρουργική επέμβαση για αντιμετώπιση της. Επικαλούμενος, ο Ενάγοντας, τον τραυματισμό του, τη μετέπειτα επιπλοκή της ψευδάρθρωσης, την τοπική ευαισθησία που μέχρι σήμερα παρουσιάζει στην περιοχή του σκαφοειδούς οστού, την ουλή μήκους 4 εκατοστών που φέρει στην κερκιδική έσω επιφάνεια του δεξιού καρπού, τη ψυχική ταλαιπωρία και άγχος για το μέλλον, το περιορισμό των κινήσεων του δεξιού του καρπού, καθώς επίσης και τον πόνο που υπόκειται κατά τους χειμερινούς μήνες, αλλά και μετά από διάφορες χειρωνακτικές και αθλητικές δραστηριότητες, επιζητεί την απόδοση σ' αυτόν γενικών και ειδικών αποζημιώσεων εναντίον του Εναγομένου. Επιζητεί επίσης, αποζημιώσεις για μελλοντική χειρουργική επέμβαση αφαίρεσης της βίδας που τοποθετήθηκε για σκοπούς συγκράτησης του κατάγματος. Η εκδοχή του Εναγομένου Στη βάση των δικογραφημένων θέσεων του Εναγομένου, αλλά και της μαρτυρίας που προσκομίστηκε από πλευράς του, η μεταφορά τραυματία στα πλαίσια της οποίας επήλθε η πτώση του Ενάγοντα αφορούσε σε πασχαλινό παιχνίδι το οποίο διενεργήθηκε από τη μονάδα στην οποία υπηρετούσε ο τελευταίος και στο οποίο παιχνίδι ο Ενάγοντας συμμετείχε εθελοντικά. Κατά συνέπεια, πάντα κατά την εκδοχή του Εναγόμενου, ο Ενάγοντας δεν νομιμοποιείται να παραπονείται για τον όποιον τραυματισμό υπέστη, μιας και επρόκειτο για παιχνίδι, που, ως εκ της φύσης του, εμπεριείχε τον κίνδυνο πτώσης. Όσο δε αφορά στον τραυματισμό του Ενάγοντα, τούτος έτυχε της ορθής διάγνωσης από τους ιατρούς/υπαλλήλους του κράτους και του χορηγήθηκε η ορθή, υπό τις περιστάσεις, θεραπευτική αγωγή. Αιτία δε της όποιας επιδείνωσης του τραυματισμού του, αποτελούν οι δικές του ενέργειες και παραλείψεις και ειδικότερα η μη αναζήτηση επανεξέτασής του από οιονδήποτε ιατρό μετά τη λήξη της άδεια ασθενείας που του χορήγησε ο ορθοπεδικός του Στρατιωτικού Νοσοκομείου, παρά μόνο μετά πάροδο ενάμιση περίπου μηνών από όταν και εξετάστηκε για από τον τελευταίο, όταν και, εν τέλει, έτυχε εξέτασης, για πρώτη φορά, από ιδιώτη ορθοπεδικό γιατρό. Διαζευκτικά (στη περίπτωση που ήθελε κριθεί ότι έγινε λανθασμένη διάγνωση και λανθασμένη αντιμετώπιση του τραύματος), ο Εναγόμενος προβάλλει και τη θέση ότι, η ψευδάρθρωση αποτελεί επιπλοκή του συγκεκριμένου κατάγματος που μπορεί να εμφανιστεί ακόμα και στη περίπτωση που το κάταγμα διαγνωστεί εξ αρχής και τύχει της ορθής αντιμετώπισης. Σε καμία περίπτωση οι αξιωματικοί της μονάδας στην οποία υπηρετούσε ο Ενάγοντας ήταν αμελείς, ούτε και υπέβαλαν αυτόν σε οποιονδήποτε κίνδυνο. Παρομοίως, ούτε οι γιατροί/υπαλλήλοι του κράτους ήταν, καθ' οποιονδήποτε τρόπο, αμελείς έναντι του Ενάγοντα. Περιορισμός των επίδικων ζητημάτων Πριν την έναρξη της ακροαματικής διαδικασίας οι συνήγοροι των μερών προέβησαν στην πιο κάτω δήλωση, την οποία και ζήτησαν και εγκρίθηκε ως παραδεκτό γεγονός. Δήλωση‑ παραδεκτά γεγονότα «Ο Ενάγων κατά τον ουσιώδη χρόνο υπηρετούσε τη θητεία του στην Εθνική Φρουρά στο 70 Τάγμα Μηχανικού, το οποίο έδρευε στο Στρατόπεδο Ν. Καποτά στην περιοχή γνωστή ως ΒΜΗ. Ο Εναγόμενος έχει τη γενική ευθύνη της Κυπριακής Δημοκρατίας για τις πράξεις και/ή παραλείψεις των υπαλλήλων της όταν αυτές βεβαίως συμβαίνουν στα πλαίσια των καθηκόντων. Ο Εναγόμενος έχει τη γενική ευθύνη της Κυπριακής Δημοκρατίας να παρέχει ασφαλές σύστημα εργασίας στους εργοδοτουμένους του. Στις 21/04/2009 ο Ενάγοντας τραυματίστηκε στο 70 Τάγμα Μηχανικού, αργότερα την ίδια ημέρα επισκέφθηκε το 106 ΣΝΕ (Στρατιωτικό Νοσοκομείο Εθνικής Φρουράς) όπου και εξετάστηκε από τον επικαθήκοντι ιατρό ο οποίος τον παράπεμψε σε εξέταση από ορθοπεδικό ιατρό την επόμενη ημέρα. Την επόμενη ημέρα και δη στις 22/04/2009 ο Ενάγων επισκέφθηκε τον ορθοπεδικό του 106 ΣΝΕ όπου και υπεβλήθη σε ακτινολογικό έλεγχο. Διαγνώστηκε με κάκωση συνδέσμου δεξιάς πηχεοκαρπικής. Χορηγήθηκε σε αυτόν φαρμακευτική αγωγή και δέθηκε το χέρι του και έτυχε ελεύθερος ασκήσεων για 10 μέρες χωρίς χρήση όπλου. Στις 24/04/2009 επισκέφθηκε εκ νέου γιατρό του 106 ΣΝΕ και δόθηκαν στον Ενάγοντα 6 μέρες αναρρωτική άδεια μέχρι 01/05/2009 λόγω του ότι βρέθηκε να πάσχει από κάκωση συνδέσμων δεξιάς πηχεοκαρπικής σε ελαστική επίδεση. Στις 27/05/2009 ο Ενάγων επισκέφθηκε ιδιώτη γιατρό, ο οποίος διέγνωσε κάταγμα κάθοδος δεξιού καρπού. Ο Ενάγων στις 28/07/2009 υπεβλήθη σε χειρουργική επέμβαση από τον Δρ. XXXXX Λοΐζίδου. Ο Ενάγων κατά την 27/09/2010 ξεκίνησε να φοιτά στην Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, στις 25/04/2013 ο Ενάγων εξετάστηκε από ιατροσυμβούλιο και προς τον σκοπό αυτό έχει εκδοθεί σχετικό πιστοποιητικό. Κύριε Πρόεδρε, να σας δηλώσω ακόμη ότι, επί πλήρους ευθύνης Εναγόμενου, συμφωνούνται μεταξύ των δύο πλευρών οι ειδικές ζημιές του Ενάγων, οι οποίες ανέρχονται στο ποσό των €3001,

1. Επομένως, αυτό που μένει ως επίδικο για το Δικαστήριο, είναι να αποφασίσει την ευθύνη κάθε διάδικου και να αποφανθεί επί το ύψος των γενικών ζημιών που τυχόν δικαιούται ο Ενάγοντας». Για τα μόλις πιο πάνω γεγονότα προβαίνω σε ανάλογα ευρήματα. Ακροαματική διαδικασία Ο Ενάγοντας, για σκοπούς απόδειξης της υπόθεσής του παρουσίασε τέσσερις μάρτυρες. Πιο συγκεκριμένα, ως ΜΕ1, κατέθεσε ο Δρ. XXXXX Κετώνης, ως ΜΕ2, ο ίδιος ο Ενάγοντας, ως ΜΕ3, ο Δρ. XXXXX Μιχαηλίδη και ως ΜΕ4, ο Δρ. XXXXX Λοϊζίδης. Από πλευράς του Εναγομένου κατέθεσαν τρεις μάρτυρες και ειδικότερα, ως ΜΥ1, ο Δρ. XXXXX Κανακάς, ως ΜΥ2, ο Λοχαγός XXXXX Κώστα και ως ΜΥ3, ο Δρ. XXXXX Κωνσταντίνου. Συνοπτική παράθεση της μαρτυρίας Προτού παραθέσω συνοπτικά τα ουσιώδη μέρη της μαρτυρίας ενός εκάστου μάρτυρα που κατέθεσε ενώπιον του Δικαστηρίου, κρίνω απαραίτητο, στο σημείο αυτό, να σημειώσω ότι, διά δηλώσεων των συνηγόρων των δύο πλευρών, η ειδικότητα και εμπειρία ενός εκάστου των γιατρών/μαρτύρων έγινε παραδεκτή. ΜΕ1 Ο ΜΕ1 (ορθοπεδικός ιατρός με 47 χρόνια πείρα), εξέτασε για πρώτη φορά τον Ενάγοντα τη 01.09.10, με οδηγίες από τον τελευταίο όπως ετοιμάσει ιατρική έκθεση γι' αυτόν, στη βάση, αφενός, της κλινικής εικόνας του κατά τη ρηθείσα εξέταση και αφετέρου, των, μέχρι τότε, ιατρικών πιστοποιητικών και/ή άλλων συναφών εγγράφων (περιλαμβανομένων και των ακτινολογικών εξετάσεων), που εκδόθηκαν και/ή ετοιμάστηκαν και/ή διενεργήθηκαν από άλλους γιατρούς που εξέτασαν τον Ενάγοντα. Ήταν η βασική θέση του ΜΕ1 ότι ο Ενάγοντας, στις 21.04.09 υπέστη ρωγμώδες κάταγμα του σκαφοειδούς οστού του δεξιού άνω άκρου του, το οποίο, στις 22.04.09, όταν και εξετάστηκε από ορθοπεδικό γιατρό (τον MY3), ήταν εμφανές επί των ακτινογραφιών που λήφθηκαν εκείνη τη μέρα στο τμήμα ακτινογραφιών του Στρατιωτικού Νοσοκομείου (Τεκμήριο 2). Σύμφωνα με τον ΜΕ1, επί των απεικονίσεων του Τεκμηρίου 2 είναι ορατό το κάταγμα που υπέστη ο Ενάγοντας. Προς υποστήριξη του ισχυρισμού του αυτού, υπέδειξε μια άσπρη απεικόνιση σε σχήμα λοφίσκου στο μέσο περίπου του σκαφοειδούς οστού, καθώς επίσης και μια άλλη ένδειξη, την οποία το Δικαστήριο, κατά τη μεταφορά επί χάρτου των υποδείξεων του μάρτυρα κατά τις επί του προκειμένου αναφορές του, χαρακτήρισε ως «ρωγμή που παρατηρείται αρχομένη από αριστερά και καταλήγει δεξιά και τέμνει αυτόν τον λοφίσκο». Αναφερόμενος στην ψευδάρθρωση που αντιμετώπισε ο Ενάγοντας κάποιους μήνες μετά τον τραυματισμό του, ανέφερε ότι πρόκειται για επιπλοκή που προκύπτει όταν ένα κάταγμα δεν πωρώνεται επιτυχώς με αποτέλεσμα να σχηματίζεται ένα είδος μη ορθής άρθρωσης μεταξύ των κατεαγότων άκρων. Ως προς τις συνέπειες της ψευδάρθρωσης, ήταν η θέση του ΜΕ1 ότι τούτη δημιουργεί πόνο κατά την κίνηση, μιας και, ως ξένο σώμα, προκαλεί τριβή κατά τις κινήσεις και κατά συνέπεια και πόνο. Επίσης, κατά τον ΜΕ1, μια τέτοια εξέλιξη θα πρέπει να αντιμετωπιστεί με χειρουργική επέμβαση, ως αυτή στην οποία υπεβλήθη ο Ενάγοντας. Ως προς το πώς δημιουργήθηκε η ψευδάρθρωση, ισχυρίστηκε ότι λόγω της μη ακινητοποίησης του κατάγματος με γύψινο νάρθηκα και τις μετέπειτα χειρονακτικές εργασίες που έκανε ο Ενάγοντας (όπως μεταφορά όπλου) και γενικά τη χρήση του χεριού του, «σιγά, σιγά μετακινήθηκε το κάταγμα και γωνιώθηκε. Ενώ ήταν σε καλή θέση να πούμε, δεκτή, στις αρχές και με τη πάροδο του χρόνου με τη συνεχή κίνηση του καρπού με χειρωνακτικές δραστηριότητες, άλλαξε η θέση του, μετακινήθηκε το κάταγμα. Εξάλλου εν γι' αυτό που πονούσε, έγινε τριβή των κατεαγότων σημείων». Πάντα αναφορικά με τη ψευδάρθρωση, ανάφερε ακόμα ότι, «Είχε πόνο. Είναι γραμμένα, δυσκαμψία και συνεχή καταστροφή της άρθρωσης. Δηλαδή ήταν μια επιφάνια η οποία ήταν ελεύθερη, κινείται μέσα στην όλη άρθρωση του καρπού και προκαλούσε πόνο, καταστροφή, με αποτέλεσμα τη ψευδάρθρωση». Αναφορικά με τη δυνατότητα διάγνωσης ενός κατάγματος σκαφοειδούς οστού στα πλαίσια κλινικής εξέτασης και μόνο, και της ορθής αντιμετώπισής του, ο ΜΕ1 ανέφερε ότι, κατά την πίεση από τον γιατρό στο σημείο του σκαφοειδούς οστού, επειδή τούτο, λόγω του κατάγματος, είναι ευαίσθητο, ο ασθενής «Θα πηδήξει από τον πόνο στο λέω, άμα τον πιέσεις στην ανατομική ταμβακοθήκη το μέρος που λέγαμε, δεν υπάρχει περίπτωση, θα τραπηδήσει. Οπόταν όταν έρθει κοντά μου, και δεν μιλώ για τον παθολόγο, εντάξει είναι παθολόγος ο άνθρωπος, τόσα ήξερε τόσα έκανε, αλλά ο ορθοπεδικός όφειλε, ήρθε ένας άρρωστος μπροστά σου, δεν θα αγγίξεις, πονείς εδώ, εδώ, και είναι το πρώτο πράγμα που θα κάνεις όταν ακούσεις όταν κάποιος έπεσε με τα χέρια κάτω. Θα το ψηλαφίσεις και ακόμα χωρίς ακτινογραφία θα πεις θα βάλω γύψο, για 2 εβδομάδες, θα μπει γύψος εφόσον έχει αυτόν τον έντονο πόνο κατά την πίεση. Έστω και διάστρεμμα να είναι εκ των υστέρων αν αποδειχθεί ότι δεν είναι κάταγμα, 2 εβδομάδες θα μπει γύψος, τελείωσε». Ερωτηθείς ειδικά για τη διάγνωσή του (στη βάση των δύο εξετάσεων του Ενάγοντα κατά το Σεπτέμβριο του 2010 και 2014), περί επώδυνης κινητικότητας στις ακραίες θέσεις, ισχυρίστηκε ότι όταν ο Ενάγοντας επιχειρεί, μέσω της λειτουργίας του καρπού του να κινήσει την παλάμη του πάνω, κάτω, δεξιά και αριστερά, στα τελικά στάδια των κινήσεων αυτών τούτες προκαλούν πόνο. Ανέφερε ακόμα ότι, συνεπεία του πόνου προκαλείται αδυναμία υπό την έννοια ότι ο Ενάγοντας, γνωρίζοντας ότι μια κίνηση θα του προκαλέσει πόνο, αποφεύγει να προβεί σε συγκεκριμένες ενέργειες επιδεικνύοντας έτσι αδυναμία στην πλήρη χρήση του χεριού του. Μια άλλη θέση του ΜΕ1 ήταν ότι, συνεπεία του επίδικου τραυματισμού, στο μέλλον, στην περιοχή του κατάγματος, αναμένεται να παρουσιαστούν οστεοαρθριτικές αλλοιώσεις, αποδεχόμενος, ωστόσο, ότι, κατά τον Σεπτέμβριο του 2014, όταν και εξέτασε για τελευταία φορά τον Ενάγοντα, τούτος δεν παρουσίαζε τέτοιου είδους αλλοιώσεις. Ισχυρίστηκε ακόμα ότι, λόγω του πόνου που προκαλείται στον Ενάγοντα κατά τις ακραίες θέσεις της κινητικότητας του καρπού του δεξιού του χεριού, θα είναι δύσκολο να προβαίνει σε χειρονακτική ή άλλη «λεπτή», πλην όμως επαναλαμβανόμενη, εργασία. Στη βάση δε της θέσης του αυτής, ισχυρίστηκε ότι δεν θα ήταν δυνατή η ενασχόληση του Ενάγοντα (ο οποίος στο μεταξύ απέκτησε πτυχίο ιατρικής) να ασχοληθεί με τη νευροχειρουργική, ως ήταν και η επιθυμία του. Ερωτηθείς για την ανάγκη στο μέλλον να αφαιρεθεί η βίδα που τοποθετήθηκε για συγκράτηση των 2 τμημάτων του οστού (τοποθέτηση στην οποία προέβη ο ΜΕ4 στα πλαίσια επέμβασης που διενήργησε στο Ενάγοντα), ανέφερε ότι, κάποιοι ασθενείς αποφασίζουν να μην αφαιρέσουν ποτέ μια τέτοια βίδα, ενώ άλλοι επιλέγουν να την αφαιρέσουν για διάφορους λόγους. Μιαν τέτοια επέμβαση την χαρακτήρισε ως απλή και ως απολήγουσα σε ανακούφιση του όποιου τυχόν πόνου προκαλεί η βίδα στον ασθενή. Όσον αφορά στην επέμβαση που διενήργησε ο ΜΕ4 για σκοπούς αντιμετώπισης της ψευδάρθρωσης, χαρακτήρισε τούτη ως επιτυχή στη βάση του ότι, το κάταγμα, διά της τοποθέτησης της βίδας, εν τέλει πωρώθηκε. Κατά τον ΜΕ1, ο Ενάγοντας «υπέστη μεγάλη ταλαιπωρία, έντονους πόνους, δυσχέρειες και εγχείριση, που διάρκεσαν σχεδόν έξι μήνες, για ένα κάταγμα το οποίο αν αντιμετωπιζόταν ορθά, θα αποθεραπευόταν σε έξι βδομάδες». Κατά την αντεξέτασή του, βρέθηκε αντιμέτωπος με τη θέση της συνηγόρου υπεράσπισης που τον ήθελε να συμμετέχει σε συνάντηση στο ιατρείο του ΜΥ1 (ακτινολόγος που παρουσιάστηκε ως μάρτυρας από πλευράς της υπεράσπισης) και εκεί να επιθεωρεί (μαζί με τον ΜΥ1), επί διαφανοσκοπίου τις ακτινογραφίες του τεκμηρίου 2 και να συμφωνεί με τον τελευταίο ότι επ' αυτών δεν απεικονίζεται εμφανές κάταγμα. Αφού επανέλαβε τη θέση του ότι το επίδικο κάταγμα επί των ακτινογραφιών, τεκμήριο 2, είναι εμφανές, ισχυρίστηκε ότι ενθυμείται τη συγκεκριμένη συνάντηση, καθώς επίσης και ότι κατά τη διάρκεια της, εξετάζοντας κάποιες ακτινογραφίες, συμφώνησε με τον ΜΥ1 ότι επ' αυτών δεν υπήρχε εμφανές κάταγμα. Ως εξήγηση για τις θέσεις που εξέφρασε κατά τη συγκεκριμένη συνάντηση, ο ΜΕ1 ανέφερε ότι οι ακτινογραφίες που επιθεώρησε εκείνη την ημέρα ήταν άλλες από αυτές του Τεκμηρίου 2, επί των οποίων, το επίδικο κάταγμα, επανέλαβε, ήταν εμφανές. Χαρακτηριστικά, αναφερόμενος στην ακτινογραφία που είδε κατά τη συνάντηση του με τον ΜΥ1 ανέφερε «Υπήρχε πιθανώς τζιαί τζιαμέ μια γραμμή αδιόρατη, αλλά τίποτε το εμφανές που να πει ένας είναι κάταγμα, να φωνάζει. Ε, τούτο φωνάζει (Υποδεικνύει το Τεκμήριο 2). Φωνάζει που 10 μίλια». Σε άλλο σημείο της μαρτυρίας του, αναφερόμενος, πάντα σε σχέση με τη συνάντηση του με τον ΜΥ1, ισχυρίστηκε ότι «Το βάλαμε στο διαφανοσκόπιο, φαίνετουν μια αδιόρατη γραμμή και λαλώ μα είναι τούτη η γραμμή, διότι πέρασαν και χρόνια. Εν τούτο που είδα λέω. [...] Αλλά θυμάμαι είδα κάταγμα, αυτό που βλέπω τώρα στο Τεκμήριο 2 μάλιστα είναι το κάταγμα, αυτό που είδα τότε όταν τον εξέτασα. Τώρα πώς συνέβηκε δεν ξέρω πραγματικά και μακάρι να έρθει ο κύριος Κανακάς να την δει να μας πει τη γνώμη του». Κατά την επανεξέταση του, επαναλαμβάνοντας θέση που προώθησε και κατά το στάδιο της αντεξέτασης του περί το ότι το επίδικο κάταγμα χαρακτηρίζεται ως ύπουλο μιας και μεγάλος αριθμός τέτοιου είδους καταγμάτων δεν είναι ορατά κατά τον ακτινολογικό έλεγχο που διενεργείται αμέσως μετά τον τραυματισμό, ανέφερε ότι, ακόμα και εκεί που ο πρώτος ακτινολογικός έλεγχος δεν δεικνύει εμφανές κάταγμα, εντούτοις, λόγω, ακριβώς, αυτής της ιδιότητας του κατάγματος, θα πρέπει, «προληπτικά», να τεθεί το χέρι σε γύψινο επίδεσμο για 2 εβδομάδες και να διενεργηθεί νέος ακτινολογικός έλεγχος μετά την πάροδο του χρονικού αυτού διαστήματος για να διαφανεί κατά πόσο όντως υπέστη ο ασθενής κάταγμα ή όχι. Ανάλογα δε με τα αποτελέσματα του νέου αυτού ακτινολογικού ελέγχου θα ακολουθηθεί και η σχετική πλέον θεραπευτική αγωγή. ΜΕ2‑ Ενάγοντας Ο Ενάγοντας, μέσω της μαρτυρίας του, προώθησε ισχυρισμούς σύμφωνους με την πιο πάνω καταγραφείσα εκδοχή του, με αποτέλεσμα να μην καθίσταται ανάγκη να επαναληφθούν λεπτομερώς στο σημείο αυτό. Κρίνω, ωστόσο, σημαντικό να σημειώσω ότι, αναφορικά με τον τρόπο που επήλθε η πτώση του, στην κυρίως εξέταση του, η ακριβής αναφορά του ήταν «Σε κάποιο στάδιο και ενώ κινείτο με γοργό βήμα ο τραυματιοφορέας μου, έχασε την ισορροπία του με αποτέλεσμα να καταπέσουμε και οι 2 στην άσφαλτο». Κατά το στάδιο της αντεξέτασης του, σε σχετική ερώτηση που του τέθηκε, με βάση τη μόλις πιο πάνω αυτουσίως παρατεθείσα θέση του, ανέφερε «Μπρουμουττίστηκε και έπεσε». Αναφορικά με τους λόγους που από τις 24.04.09, όταν και επισκέφθηκε για τελευταία φορά τον ΜΥ3 στο στρατιωτικό νοσοκομείο, μέχρι και τις 27.05.09, όταν και επισκέφθηκε τον ΜΕ4, δεν ζήτησε να εξεταστεί από οποιονδήποτε γιατρό, ισχυρίστηκε ότι, τούτο συνέβη για διάφορους λόγους. Πρώτο, τόνισε, ότι εντός 3 ημερών (από 21.04.09 μέχρι και 24.04.09), επισκέφθηκε τρεις φορές γιατρό του στρατού, και ότι και στις τρεις αυτές περιπτώσεις η διάγνωση των γιατρών ήταν κάκωση στον καρπό του δεξιού του χεριού (του κατάγματος αποκλειομένου[1]) με καθησυχαστικές από αυτούς υποδείξεις ότι ο πόνος θα υποχωρήσει με την πάροδο χρόνου, νοουμένου ότι θα λαμβάνει την αναλγητική θεραπεία που του χορηγήθηκε. Δεύτερο, κατά τη λήξη της άδειας ασθενείας που του χορήγησε ο ΜΥ3, ο πόνος στο τραύμα, λόγω προφανώς της λήψης αναλγητικής αγωγής, είχε αμβλυνθεί (σε σχέση με το πόνο που αντιμετώπιζε τις πρώτες μέρες του τραυματισμού του). Τρίτο, ότι η επιθυμία ενός στρατιώτη να επισκεφθεί γιατρό καθ' ον χρόνο υπηρετεί στην Εθνική Φρουρά δεν εξαρτάται από τον στρατιώτη και μόνο, αλλά πολύ περισσότερο, από τους αξιωματικούς του τμήματος στο οποίο υπηρετεί, προς τους οποίους θα πρέπει να υποβληθεί σχετικό αίτημα ώστε να τύχει εγκρίσεως. Τέταρτο, συναφώς, ωστόσο, με τα ανωτέρω, ότι οι στρατιώτες οι οποίοι αιτούνται, επί συνεχούς βάσης, να τύχουν ιατρικής εξέτασης (είχε ήδη ενεργήσει τοιουτοτρόπως τρεις φορές), δεν τυγχάνουν αποδοχής από τους συναδέλφους τους και τους αξιωματικούς τους, με αποτέλεσμα, με δεδομένη τη μέχρι τότε λήψη των αναλγητικών φαρμάκων και την επακόλουθη άμβλυνση του έντονου πόνου που ένιωθε στα αρχικά στάδια του τραυματισμού του να μη αιτηθεί για περαιτέρω εξέταση του από γιατρό του στρατού. Έχοντας δε υπόψη τα δεδομένα αυτά, ιδιαίτερα την κρίση των γιατρών που τον εξέτασαν στο Στρατιωτικό Νοσοκομείο ότι ο πόνος θα υποχωρήσει με την πάροδο του χρόνου, δεν επιδίωξε, αμέσως, την επανεξέταση του και το έπραξε όταν ο πόνος, παρά τη πάροδο αρκετού χρόνου, δεν υποχωρούσε και συνέχιζε να αδυνατεί να χρησιμοποιεί πλήρως το χέρι του. Έτσι, αποφάσισε να λάβει και τρίτη γνώμη από ιδιώτη γιατρό και επεδίωξε να τύχει μιας τέτοιας εξέτασης από τον ΜΕ4, ο οποίος, λόγω βεβαρημένου προγράμματος καθόρισε την εξέταση του στις 27.05.09, όπου και τον εξέτασε. Καθ' όλη τη διάρκεια από όταν και υπέστη τον επίδικο τραυματισμό του μέχρι και την επέμβαση που διενήργησε ο ΜΕ4 στις 28.07.09, υπέφερε από συνεχείς πόνους οι οποίοι του προκαλούσαν αδυναμία χρήσης του χεριού του, και ανυποχώρητη δυσκαμψία. Μετά την εγχείριση και την τοποθέτηση της ειδικής βίδας, αλλά και την αποθεραπεία που ακολούθησε μέχρι και την αφαίρεση όλων των ναρθήκων που κατά καιρούς τοποθετούνταν στο χέρι του, αλλά και μετά τον έναν μήνα φυσιοθεραπεία που ακολούθησε, τα συμπτώματα άρχισαν να υποχωρούν, χωρίς ωστόσο τούτα να υποχωρήσουν τελείως. Έκτοτε, αντιμετωπίζει ενοχλήσεις και πόνους ιδιαίτερα κατά την εναλλαγή του καιρού ή μετά από μεταφορά βαρετών αντικειμένων ή κατόπιν συνεχούς χρήσης, αλλά και κατά τις ακραίες και στροφικές κινήσεις του καρπού. Είναι στα πλαίσια αυτών των συμπτωμάτων που επισκέφθηκε τον ΜΕ1, τόσο τον Σεπτέμβριο του 2010, όσο και τον Σεπτέμβριο του 2014, ώστε να του ετοιμάσει ιατρική έκθεση για την κατάσταση της υγείας του, αλλά και για να του δώσει περαιτέρω οδηγίες για αντιμετώπιση της συμπτωματολογίας του. Ισχυρίστηκε ακόμα ότι, για μεγάλο χρονικό διάστημα, η έγνοια του ως προς την κατάσταση του τραύματος του αλλά και τη δυνατότητα αποθεραπείας του, σε συνδυασμό με την ανησυχία του (συνεπεία του επίδικου τραυματισμού του) ότι δεν θα μπορούσε στο μέλλον να ακολουθήσει την ιατρική επιστήμη ως ήταν και το όνειρο του, του προκάλεσαν μεγάλο άγχος. Τέλος, ως ο Ενάγοντας ισχυρίστηκε ότι, συνεπεία του πόνου και ενοχλήσεων που προκαλούνται κατά τις ακραίες κινήσεις και γενικά κατά τη περιστροφικότητας του καρπού του, επέλεξε να μην ακολουθήσει την ειδικότητα της νευροχειρουργικής, η οποία απαιτεί συνεχή λεπτή χρήση του χεριού του και ακολούθησε την ειδικότητα της παθολογικής ανατομίας. ΜΕ3 Ο ΜΕ3 είναι γιατρός ακτινολόγος με οκταετή πείρα. Είχε στο παρελθόν εξετάσει τις ακτινογραφίες, Τεκμήριο 2, τις οποίες και επιθεώρησε και ενώπιον του Δικαστηρίου[2] κατά τη δια ζώσης μαρτυρία του. Αναφερόμενος στην μια εκ των δύο ακτινογραφιών του τεκμηρίου 2, επί της οποίας εμφαίνονται δύο απεικονίσεις του δεξιού άνω άκρου του Ενάγοντα και πιο συγκεκριμένα στην αριστερή εκ των δύο αυτών απεικονίσεων, υπέδειξε μια μαύρη γραμμή την οποία χαρακτήρισε ως ακτινοδιαυγή γραμμή, η οποία άρχεται από την αριστερή πλευρά του σκαφοειδούς οστού και αφού τέμνει τούτο, καταλήγει στη δεξιά πλευρά του, διαχωρίζοντας το σε δύο τμήματα. Ως ανέφερε, η ένδειξη αυτή επί της συγκεκριμένης ακτινογραφίας είναι ένδειξη ενός ρωγμώδους, μη μετατοπισμένου, κατάγματος. Η ακτινοδιαυγής αυτή γραμμή, είναι η ίδια που υπεδείχθη από τον ΜΕ1, και την οποία το Δικαστήριο, κατά τη μεταφορά των υποδείξεων του μάρτυρα επί χάρτου (στα πρακτικά) χαρακτήρισε ως «ρωγμή». Κατά την αντεξέταση του, παρά τις αντίθετες υποβολές που του τέθηκαν, επέμεινε στη θέση του ότι επί της συγκεκριμένης ακτινογραφίας υπάρχει ξεκάθαρη ένδειξη ακτινοδιαυγούς γραμμής που διαχωρίζει το κάταγμα σε δύο τμήματα και η οποία αποτελεί εμφανή ένδειξη κατάγματος. Διαφώνησε δε με την υποβληθείσα από πλευράς της συνηγόρου υπεράσπισης θέση ότι επί της συγκεκριμένης ακτινογραφίας δεν ήταν εμφανής η ακτινοδιαυγής γραμμή στην οποία ο ίδιος αναφέρθηκε και ότι δεν υπάρχει μια τέτοια ένδειξη επ' αυτής. Τέλος, συμφώνησε με τη συνήγορο υπεράσπισης ότι, το επίδικο κάταγμα, αρκετές φορές, δεν είναι εμφανές κατά την πρώτη ακτινογραφία στην οποία υποβάλλεται ο ασθενής αμέσως μετά τον τραυματισμό του. Κατά την επανεξέταση του, βρισκόμενος, αντιμέτωπος με το γεγονός ότι η ενώπιον του Δικαστηρίου εξέταση και μελέτη του τεκμηρίου 2 έγινε χωρίς τη χρήση διαφανοσκοπίου, ισχυρίστηκε ότι με τη χρήση ενός τέτοιου οργάνου, απλά θα έβλεπε το κάταγμα (το οποίο, εν πάση περιπτώσει, είδε) καλύτερα. ΜΕ4 Ο ΜΕ4 είναι ορθοπεδικός χειρούργος με δεκαπενταετή πείρα στην ειδικότητα του. Αναγνώρισε την ιατρική έκθεση που ετοίμασε (Τεκμήριο 5(θ)), και υιοθέτησε το περιεχόμενο της. Ως ισχυρίστηκε, ο Ενάγοντας τον επισκέφθηκε στις 27.05.09 και του ανέφερε τους ισχυρισμούς του ως προς το πώς προκλήθηκε ο τραυματισμός του αλλά και τη μέχρι τότε αντιμετώπιση που έτυχε από τους διάφορους γιατρούς που τον εξέτασαν. Υπέβαλε τούτον σε αξονική τομογραφία του σκαφοειδούς οστού, η οποία έδειξε κάταγμα του συγκεκριμένου οστού και ακολούθως συνέστησε σε αυτόν χειρουργική θεραπεία. Χειρουργήθηκε στις 28.07.09 και στα πλαίσια της εγχείρησης τοποθετήθηκε ειδική βίδα επί του σκαφοειδούς οστού, καθώς επίσης και οστικό μόσχευμα. Το χέρι ακινητοποιήθηκε για 6 εβδομάδες και ακολούθως ακολουθήθηκε φυσικοθεραπεία. Εξέτασε τον Ενάγοντα εκ νέου στις 9.06.17, όπου διέγνωσε ότι το σκαφοειδές οστό είχε πωρωθεί πλήρως και ότι οι κινήσεις του ήταν αρκετά ικανοποιητικές, έχοντας ωστόσο έλλειμμα ραχιαίας έκτασης και παλαμιαίας κάμψης 10 μοιρών. Ως χαρακτηριστικά ανέφερε, ένα φυσιολογικό χέρι έχει έκταση και κάμψη 75 μοιρών, ενώ ο Ενάγοντας, συνεπεία του τραύματος του, μπορεί να προβεί σε 65 μοίρες τέτοιων κινήσεων, χωρίς, ωστόσο, σύμφωνα πάντα με τον ΜΕ4, αυτό να αποτελεί ιδιαίτερο πρόβλημα στις καθημερινές του δραστηριότητες. Ανέφερε ακόμα ότι, τέτοιου είδους τραυματισμοί προκαλούν πόνο ιδιαίτερα κατά την αλλαγή των καιρικών συνθηκών με πιο συχνή εμφάνιση κατά τους χειμερινούς μήνες. Κατά την αντεξέταση του, συμφώνησε με τη συνήγορο υπεράσπισης ότι, κατάγματα, ως το επίδικο, παρουσιάζουν ψηλά ποσοστά μη πώρωσης, η οποία επιφέρει ψευδάρθρωση και ότι, τέτοια ψευδάρθρωση πιθανόν να παρουσιαστεί ακόμα και αν το κάταγμα αντιμετωπιστεί ορθά από την αρχή. Ανέφερε, ωστόσο, ότι, η παρουσία ψευδάρθρωσης εξαρτάται από το τμήμα του σκαφοειδούς που σπάζει, και ειδικότερα από την εγγύτητα του από το άλλο τμήμα του σπασμένου οστού. Συμφώνησε ακόμα με τη συνήγορο υπεράσπισης ότι, το συγκεκριμένο κάταγμα, αρκετές φορές, δεν είναι ορατό στον πρώτο ακτινολογικό έλεγχο που θα διενεργηθεί, συμπληρώνοντας ότι «Γι' αυτό και εμείς όταν πονάει ο άρρωστος στο συγκεκριμένο σημείο, το παρακολουθούμε και όταν υπάρχει υποψία ότι υπάρχει κάταγμα σκαφοειδούς προβαίνουμε σε πιο ειδικές εξετάσεις, οι οποίες είναι η αξονική και το MRI και προφανώς η ακινητοποίηση ως πρόληψη». ΜΥ1 Ο ΜΥ1 είναι ακτινολόγος, ο οποίος διετέλεσε για 32 χρόνια διευθυντής του ακτινολογικού τμήματος του Στρατιωτικού Νοσοκομείου και ο οποίος γενικότερα έχει τριανταπεντάχρονη πείρα στην ειδικότητα του. Σύμφωνα με τον ΜΥ1, σε καμιά εκ των τριών ακτινογραφιών του τεκμηρίου 2 δεν εμφαίνεται το επίδικο κάταγμα του Ενάγοντα. Πρόκειται για τον ακτινολόγο, ο οποίος εξέτασε τον Ενάγοντα στις 22.04.09 και εκτύπωσε τις ακτινογραφίες, τεκμήριο 2, καθώς επίσης και διέγνωσε επί του περιεχομένου τους και απέστειλε στο ΜΥ3 τη σχετική γνώμη του. Ο ΜΥ1 ισχυρίστηκε ακόμα ότι είχε την ευκαιρία, σε δικό του χώρο, να επιθεωρήσει εκ νέου το τεκμήριο 2, μαζί με τον ΜΕ1, και αμφότεροι συμφώνησαν ότι επί των συγκεκριμένων ακτινογραφιών δεν υπάρχει εμφανές κάταγμα. Ως ισχυρίστηκε, σχετικά, αν και συμφώνησαν με τον ΜΕ1 επί του προκειμένου, εντούτοις, ο τελευταίος, τοποθετήθηκε επί του περιεχομένου του εν λόγω τεκμηρίου από την πλευρά της ειδικότητας του ορθοπεδικού και όχι του ακτινολόγου. Αναφερόμενος δε στην ιδιομορφία του επίδικου κατάγματος, ανέφερε ότι, βιβλιογραφικά, ένα ποσοστό μεταξύ 25% και 40% τέτοιων καταγμάτων δεν είναι ορατά στις πρώτες ακτινογραφίες που διενεργούνται και χρειάζεται να παρέλθει χρόνος μεταξύ 8 ‑ 15 μέρες από τον τραυματισμό και να επαναληφθεί ακτινολογικός έλεγχος για να διαφανεί αν όντως ο ασθενής υπέστη το υπό συζήτηση κάταγμα. Βρισκόμενος αντιμέτωπος, κατά το στάδιο της κυρίως εξέτασης του, με τη θέση του Ενάγοντα ότι επί των ακτινογραφιών του τεκμηρίου 2 εμφαίνεται ένδειξη η οποία συνάδει με το επίδικο κάταγμα, υποδεικνύοντας την ακτινογραφία του τεκμηρίου 2 που φέρει μόνο μια απεικόνιση, ανέφερε «Είναι αυτό που σας είπα προηγουμένως. Ξέροντας πλέον ότι υπάρχει κάταγμα θα μπορούσε κάποιος να ξεγελαστεί με αυτό το δεδομένο. Με αυτήν όμως την απεικόνιση, αυτής της πρώτης πλάκας που κρατώ, δεν θα κατονομάζετουν αυτό ως κάταγμα». Κατά την αντεξέταση του, βρέθηκε, αρκετές φορές, αντιμέτωπος με τη θέση της συνηγόρου του Ενάγοντα ότι επί της ακτινογραφίας του τεκμηρίου 2, που φέρει δύο απεικονίσεις, υπάρχει εμφανής μαύρη γραμμή, η οποία διαχωρίζει το σκαφοειδές οστό και η οποία επαρκεί για να γίνει η διάγνωση ρωγμώδους κατάγματος του σκαφοειδούς οστού. Ο ΜΥ1, στις διάφορες τέτοιες υποβολές που του τέθηκαν, συμφώνησε περί του υπαρκτού της συγκεκριμένης ένδειξης, πλην όμως ισχυρίστηκε ότι τούτη δύναται να συσχετιστεί με τον επίδικο τραυματισμό του Ενάγοντα μόνο κατόπιν γνώσης της μετέπειτα πορείας του τελευταίου και δη της ανεύρεσης (στα πλαίσια μετέπειτα ακτινολογικού και αξονικού ελέγχου) του κατάγματος και όχι στο αρχικό στάδιο όταν και διενεργηθεί ο υπό συζήτηση ακτινολογικός έλεγχος από τον ίδιο στις 22.04.
2. Προς υποστήριξη της θέσης του, υπέδειξε, πέραν της μιας φοράς, την ακτινογραφία με μια και μόνο απεικόνιση του τεκμηρίου 2, αναφέροντας ότι πρόκειται για ακτινογραφία «που αθωώνει κάταγμα». Μία εκ των αναφορών του ΜΥ1, κατόπιν υπόδειξης από τη συνήγορο του Ενάγοντα της διαυγούς (μαύρης) γραμμής που υπέδειξαν ο ΜΕ1 και ο ΜΕ3 επί της διπλής απεικόνισης του τεκμηρίου 2 ήταν «Τούτο που φαίνεται μέσα, μπορεί να είναι και προβολικό λόγω της ανατομίας του σκαφοειδούς. Έτσι είναι η ανατομία του σκαφοειδούς. Βεβαίως εκ των υστέρων και γνωρίζοντας τι έγινε μετά από τρεις μήνες, μπορεί». Ακολούθως, ερωτηθείς αν συμφωνεί με το ότι η διαυγής μαύρη γραμμή διαχωρίζει το οστό, απάντησε «Τούτη θα μπορούσε να είναι γραμμή κατάγματος έχοντας υπόψη τα μετά δεδομένα». Όταν του υπεδείχθη εκ νέου η συγκεκριμένη μαύρη ένδειξη επί της ακτινογραφίας που φέρει 2 απεικονίσεις, χωρίς να αρνείται την ύπαρξη της και ότι τούτη φέρεται να χωρίζει το σκαφοειδές οστό σε 2 μέρη, ανέφερε «Μα εδώ δεν φαίνεται», υποδεικνύοντας την ακτινογραφία του τεκμηρίου 2 που φέρει μια απεικόνιση. Κατόπιν επιμονής της συνηγόρου του Ενάγοντα ότι οι ερωτήσεις της υποβάλλονται στη βάση των απεικονίσεων της ακτινογραφίας που φέρει δύο απεικονίσεις και όχι αυτής με τη μια απεικόνιση και ότι θα επιθυμούσε να έχει τη θέση του ΜΥ1 επί της εμφανούς επ' αυτών των απεικονίσεων μαύρης γραμμής, ο ΜΥ1 ανέφερε «Ε, αυτή όπου υπάρχει συμπροβολή του οστού, φαίνεται μια διαύγαση, η οποία κρίνοντας εκ των υστέρων μπορεί να είναι η γραμμή του κατάγματος. Όχι όμως στην αρχική εικόνα και προπάντως έχοντας τούτην μπροστά μας», υποδεικνύοντας, εκ νέου, την ακτινογραφία με τη μια απεικόνιση. Σε σχετική υποβολή που του τέθηκε ότι επί της ακτινογραφίας με τις δύο απεικονίσεις του τεκμηρίου 2 εμφαίνεται «ξεκάθαρα» η μαύρη γραμμή που διαχωρίζει το σκαφοειδές οστό και ότι αυτό οδηγεί σε διάγνωση περί κατάγματος, ανέφερε «Δεν συμφωνώ. Ειδικά ότι είναι ξεκάθαρο». Επί του κατά πόσο, συνεπεία της ιδιότητας του κατάγματος αυτού, αρκετές φορές, δεν εμφαίνεται επί των πρώτων ακτινολογικών ελέγχων, ανέφερε ότι, ο ασθενής που αντιμετωπίζει συμπτώματα που συνάδουν με κάταγμα στη συγκεκριμένη περιοχή θα πρέπει να τυγχάνει επανεξέτασης, διευκρινίζοντας, ωστόσο, ότι αυτό δεν αποτελεί υποχρέωση ενός ακτινολόγου, ο οποίος περιορίζεται απλά στο να γνωματεύσει επί του περιεχομένου ακτινογραφίας, αφήνοντας να νοηθεί ότι αφορά σε ζήτημα που θα πρέπει να απασχολήσει τον ορθοπεδικό γιατρό που θα εξετάσει τον ασθενή. ΜΥ2 Ο ΜΥ2 είναι ο λοχαγός του Μηχανικού Τμήματος της Εθνικής Φρουράς, ο οποίος, κατά τον ουσιώδη για την παρούσα αγωγή χρόνο, ήταν ο αξιωματικός υπό τις διαταγές του οποίου υπηρετούσε ο Ενάγοντας. Στα πλαίσια της μαρτυρίας του ισχυρίστηκε ότι λόγω των εορτών του Πάσχα του έτους 2009 το τμήμα του διατάχθηκε από ανωτέρους όπως διεξαγάγει συγκεκριμένες εκδηλώσεις στα πλαίσια των οποίων θα λάμβαναν μέρος όλοι οι στρατιώτες σε διάφορα παιχνίδια που ρητώς προβλέπονταν από τη σχετική διαταγή. Ένα εξ αυτών των παιχνιδιών ήταν και η μεταφορά τραυματία από συνάδελφο του στη βάση συγκεκριμένης μεθόδου που προβλέπεται από το Εγχειρίδιο Εκστρατείας 39 ‑ 5 και η οποία μέθοδος ονομάζεται ως μέθοδος πυροσβέστη, για την οποία οι στρατιώτες, περιλαμβανομένου και του Ενάγοντα, έτυχαν σχετικής εκπαίδευσης. Ο ίδιος, ως αξιωματικός του λόχου, επέλεξε δύο στρατιώτες, λόγω των σωματομετρικών τους χαρακτηριστικών μεταξύ των οποίων και o Ενάγοντας και τους πρότεινε όπως λάβουν μέρος στο συγκεκριμένο παιχνίδι, ο ένας ως μεταφορέας (ο έτερος στρατιώτης, ο οποίος ήταν σωματώδης), και o άλλος ως μεταφερόμενος τραυματίας (ο Ενάγοντας, ο οποίος ήταν λεπτής και βραχείας σωματικής διάπλασης). Αμφότεροι οι στρατιώτες συγκατατέθηκαν στην υπόδειξή του και έτσι δημιουργήθηκε το ένα εκ των ζευγαριών που θα λάμβανε μέρος στην άσκηση. Στην κυρίως εξέταση του, σε σχέση με την πτώση του Ενάγοντα και τον σχετικό με αυτήν τραυματισμό του, ανέφερε «Από τη γνώση μου και από την εμπειρία μου τέτοιου είδους περιστατικά συμβαίνουν συχνά στα πλαίσια τέτοιων εκδηλώσεων». Ερωτηθείς κατά πόσο ο Ενάγοντας αρνήθηκε ποτέ εντολή που του δόθηκε κατά τη θητεία του στον στρατό και ειδικότερα από τον ίδιο, ο ΜΥ2 συμφώνησε ότι ουδέποτε αρνήθηκε να εκτελέσει οποιανδήποτε εντολή του. Δέχθηκε επίσης ότι, στα πλαίσια των συγκεκριμένων αθλοπαιδιών που έλαβαν χώρα εκείνη την ημέρα τραυματίστηκαν, πέραν του Ενάγοντα, και δύο μόνιμοι υπαξιωματικοί, πλην όμως στα πλαίσια της άσκησης διελκυστίνδας και όχι μεταφοράς τραυματία. Αναφερόμενος στον χώρο που επιλέχθηκε για να διεξαχθεί η άσκηση μεταφοράς τραυματία, χαρακτήρισε τούτον ως τον καλύτερο και ασφαλέστερο που υπάρχει στο στρατόπεδο. Συμφώνησε με τη συνήγορο του Ενάγοντα ότι ο τελευταίος εκτέλεσε σωστά, από πλευράς του, την άσκηση της μεταφοράς τραυματία σύμφωνα με το σχετικό εγχειρίδιο, συμφωνώντας, επίσης, και με την έτερη θέση της συγκεκριμένης συνηγόρου ότι το επίδικο ατύχημα του Ενάγοντα έλαβε χώρα εν ώρα εντεταλμένης υπηρεσίας. Βρισκόμενος αντιμέτωπος με την υποβολή ότι στη βάση προγενέστερης γνώσης, αλλά και λογικής εκτίμησης, ότι ατυχήματα, ως το επίδικο, συμβαίνουν συχνά κατά τις ασκήσεις, ως αυτή στην οποία συμμετείχε ο Ενάγοντας, και κατά συνέπεια θα έπρεπε να ληφθούν απαραίτητα μέτρα προστασίας των στρατιωτών, ισχυρίστηκε ότι λήφθησαν τα αναγκαία μέτρα και δη επιλέχθηκε ο καταλληλότερος χώρος του στρατοπέδου για τη διεξαγωγή των παιχνιδιών. Βρισκόμενος, τέλος, αντιμέτωπος με την επακόλουθη θέση της συνηγόρου του Ενάγοντα ότι το ζητούμενο δεν είναι να επιλέγεται ο καταλληλότερος χώρος, αλλά, εν απουσία κατάλληλου χώρου, να μην διεξάγονται τέτοιου είδους ασκήσεις, απάντησε «Διαταχθήκαμε να διεξαχθούν τούτες οι εκδηλώσεις και λάβαμε όλα τα μέτρα ούτως ώστε να διεξαχθούν υπό τις καλύτερες συνθήκες». MY3 Ο MY3 είναι ο χειρούργος ορθοπεδικός, ο οποίος, κατά τον ουσιώδη για την παρούσα αγωγή χρόνο, εξέτασε τον Ενάγοντα και συγκεκριμένα στις 22.04.09 και 24.04.
3. Κατά τον MY3, στη βάση, αφενός, της γνωμάτευσης του ΜΥ1 επί του περιεχομένου των ακτινογραφιών, τεκμήριο 2 και αφετέρου της κλινικής εικόνας του Ενάγοντα όταν εξέταζε τούτον στις 22.04.09, κατέληξε ότι ο τελευταίος δεν έφερε κάταγμα και ότι ο τραυματισμός του αφορούσε σε κάκωση των συνδέσμων της πηχεοκαρπικής του δεξιού άνω άκρου του. Συνεπεία της διάγνωσης αυτής, στις 22.04.09, έδεσε την περιοχή του καρπού του δεξιού χεριού του Ενάγοντα με ελαστικό επίδεσμο και χορήγησε σε αυτόν αναλγητική φαρμακευτική αγωγή. Συνέστησε δε όπως ο Ενάγοντας παραμείνει ελεύθερος υπηρεσίας και όπλου για δέκα μέρες. Μετά πάροδο δύο ημερών, ο Ενάγοντας τον επισκέφθηκε, εκ νέου, επικαλούμενος πόνο, με αποτέλεσμα να του χορηγήσει εξαήμερη αναρρωτική άδεια εκτός στρατοπέδου, και ειδικότερα στην οικία του. Επανεξέτασε τον Ενάγοντα στις 14.10.09 και δη μετά τη χειρουργική επέμβαση στην οποία υπεβλήθη από ιδιώτη γιατρό για αντιμετώπιση της ψευδάρθρωσης. Ως προς το επίδικο κάταγμα, και αυτός ο μάρτυρας χαρακτήρισε τούτο ως ύπουλο, καθότι πρόκειται για κάταγμα, το οποίο δυνατόν να μην εμφανιστεί στον ακτινολογικό έλεγχο που διενεργείται αμέσως μετά τον τραυματισμό, αλλά κατόπιν νέου ακτινολογικού ελέγχου μετά από πάροδο 15 περίπου ημερών. Ήταν δε η θέση του ότι, ο Ενάγοντας, αν συνέχιζε να πονά στο συγκεκριμένο σημείο μετά την λήξη της αναρρωτικής του άδειας, όφειλε να τον επισκεφθεί εκ νέου για να τύχει επανεκτίμησης. Αναφορικά με το περιεχόμενο του τεκμηρίου 2, ισχυρίστηκε ότι επ' αυτού δεν υπάρχει ένδειξη κατάγματος και ότι η συγκεκριμένη μαύρη διαύγαση που υπέδειξαν οι λοιποί γιατροί/μάρτυρες, αφορά σε ανατομία του οστού και επ' ουδενί στο επίδικο κάταγμα. Ως προς τις συχνότερες επιπλοκές ενός κατάγματος σκαφοειδούς οστού, ανέφερε την ψευδάρθρωση και ως αντιμετώπισή της, τη χειρουργική επέμβαση διά της σταθεροποίησης του κατάγματος με ειδική βίδα. Η ψευδάρθρωση, πάντα κατά τον MY3, είναι μια συχνή επιπλοκή η οποία συμβαίνει ανεξαρτήτως του ορθού ή μη της αρχικής αντιμετώπισης του τραύματος. Σε άλλο σημείο της μαρτυρίας του ισχυρίστηκε ότι, αν το κάταγμα είναι ρωγμώδες και ατελές τότε δεν θα παρουσιάσει, μελλοντικά, ψευδάρθρωση. Ως ανέφερε, σχετικά, για να παρουσιαστεί ψευδάρθρωση πρέπει το κάταγμα να είναι πλήρες και παρεκτοπισμένο, κάτι που, κατά τον ίδιο, δεν συνέβαινε στην προκειμένη περίπτωση. Κατά τον ΜΥ3, ο ίδιος προέβη στην ορθή, υπό τις περιστάσεις, διάγνωση και δη αυτή της κάκωσης συνδέσμου και χορήγησε στον Ενάγοντα την ενδεδειγμένη, υπό τις περιστάσεις, θεραπεία. Ισχυρίστηκε ακόμα ότι, η θεραπεία που παρασχέθηκε στον Ενάγοντα, και δη η ακινητοποίηση του τραύματος διά επίδεσης με ελαστικό επίδεσμο, είναι η ίδια θεραπεία που θα τύγχανε σε περίπτωση υποψίας κατάγματος σκαφοειδούς, αποδεχόμενος, ωστόσο, ότι η ακινητοποίηση με γύψινο νάρθηκα διαφέρει ως μέθοδος σταθερότητας του οστού από αυτή της ελαστικής επίδεσης, η οποία επίδεσης, αν είναι «καλή», παρέχει την απαραίτητη σταθερότητα. Όσον αφορά στον τρόπο που χειρίστηκε τον Ενάγοντα κατά τη δεύτερη επίσκεψή του, και δη στις 24.04.09, ισχυρίστηκε ότι του χορήγησε, πλέον, έξι μέρες αναρρωτική άδεια και ότι του συνέστησε όπως, στην περίπτωση που συνεχίζει να αντιμετωπίζει πόνους, να προσέλθει εκ νέου για επανεκτίμηση της κατάστασης του. Χαρακτήρισε δε την ισχυριζόμενη αυτή σύσταση του, ως την «πρακτική που τηρείτο σε κάθε περίπτωση που εξεταζόταν στρατιώτης‑ ασθενής». Προς αιτιολόγηση της μόλις πιο πάνω, αυτουσίως παρατεθείσας, αναφοράς του, ο MY3 ισχυρίστηκε ότι, η ιατρική εξέταση στρατιωτών έχει ιδιαιτερότητα, καθότι είναι συνεχόμενη λόγω των πολλών περιστατικών που συμβαίνουν καθημερινώς στα στρατόπεδα, με αποτέλεσμα, ο «θεράπων γιατρός να μην έχει την ευχέρεια να ψάξει ο ίδιος εκ νέου έναν ασθενή για να τον καλέσει σε επανεξέταση», καθότι κάτι τέτοιο είναι αδύνατο, με αποτέλεσμα, όποτε οι στρατιώτες ασθενείς εγκαταλείπουν το ιατρείο, ο γιατρός να συστήνει ότι θα πρέπει να επανέλθουν για εξέταση όταν και εφόσον υπάρχει κάποιο πρόβλημα. Ισχυρίστηκε, ακόμα, ότι, λόγω της υπουλότητας του κατάγματος του σκαφοειδούς, μόνο αν ο Ενάγοντας επανερχόταν για επανεξέταση, στη βάση της πιο πάνω σύστασης του, θα μπορούσε να εντοπιστεί το κάταγμα, το οποίο, δεν ήτο εμφανές στις ακτινογραφίες τεκμήριο
4. Με δεδομένη τη μη, εκ νέου, επίσκεψη του Ενάγοντα στον ίδιο, και την ανάληψη, μετά την αναρρωτική άδεια, των καθηκόντων του ως στρατιώτης, ο ΜΥ3 ισχυρίστηκε ότι δεν αποκλείει το ενδεχόμενο ο Ενάγοντας να υπέστη νέα κάκωση μετά την ανάληψη των καθηκόντων του και να παρέλειψε να επισκεφθεί τον γιατρό για επανεκτίμηση. Νομική πτυχή Νομική Πτυχή Αποδοχής Μαρτυρίας Εμπειρογνώμονα Στην υπόθεση Philippou v. Odysseos