Πατσαλοσαββή ν. Παύλου κ.α., Αρ. Αγωγής: 7938/2011, 24/4/2019

(1991)1 A.Α.Δ 24. Το Δικαστήριο δεν δύναται να προχωρήσει να επιλύσει θέματα, τα οποία δεν αποτέλεσαν μέρος της δικογραφίας. Σχετική είναι η απόφαση Latifundia Properties Ltd ν. Ανδρέα Μιχαήλ Ψάκη

(2003)1 Α.Α.Δ.

1. Ο Ενάγοντας στην Έκθεση Απαίτησής του ισχυρίστηκε ότι στις 20.04.11 οδηγούσε νόμιμα και κανονικά το όχημά του, στην οδό Φιλικής Εταιρείας, στην περιοχή Γ.Σ.Π στη Λευκωσία. Στο συγκεκριμένο σημείο υπάρχουν δύο λωρίδες ίδιας κατεύθυνσης και ο Ενάγοντας οδηγούσε στην αριστερή λωρίδα με πρόθεση, φθάνοντας στο ΑΛΤ, να στρίψει αριστερά. Ο Εναγόμενος 2 οδηγούσε το όχημά του στον ίδιο τόπο και χρόνο, στη δεξιά λωρίδα. Ενώ τα δύο οχήματα βρίσκονταν παράλληλα, ο Εναγόμενος 2 επιχείρησε παράνομα να στρίψει αριστερά, με αποτέλεσμα να ανακόψει την ελεύθερη πορεία του οχήματος του Ενάγοντα. Ο Ενάγοντας ισχυρίστηκε ότι το επίδικο ατύχημα οφείλεται στην αποκλειστική αμέλεια του Εναγόμενου
2. Ο Ενάγοντας, στην Έκθεση Απαίτησής του, ισχυρίστηκε ότι το κόστος των ειδικών ζημιών ανήλθε στο ποσό των €2,172.87=. Οι Εναγόμενοι στην Υπεράσπισή τους αρνήθηκαν όλους τους ισχυρισμούς του Ενάγοντα και ισχυρίστηκαν ότι το επίδικο ατύχημα οφείλεται στην αποκλειστική αμέλεια του Ενάγοντα. Συγκεκριμένα ισχυρίστηκαν ότι το δυστύχημα επεσυνέβη όταν ο Ενάγοντας, ο οποίος ακολουθούσε τον Εναγόμενο 2, επιχείρησε να προσπεράσει το όχημα που οδηγούσε ο Εναγόμενος 2 από αριστερά. Στις 20.02.2017 δηλώθηκε ότι οι ειδικές ζημίες ανέρχονται στο ποσό των €2,082,87=. Συνεπώς προκύπτει ότι το μοναδικό επίδικο ζήτημα που παρέμεινε στην παρούσα είναι η ευθύνη για την πρόκληση του επίδικου ατυχήματος. Μαρτυρία. Προς απόδειξη της υπόθεσης του Ενάγοντα, κατέθεσαν δύο μάρτυρες. Ο Ενάγοντας, Μ.Ε.1 και ο XXXX Λαγός, Μ.Ε.
3. Στη μαρτυρία του Ενάγοντα κατατέθηκαν τρία τεκμήρια. Συγκεκριμένα ως Τεκμήριο 1, πιστοποιητικό εγγραφής του οχήματος XXXXX
4. Ως Τεκμήριο 2, φωτογραφία του δρόμου στον οποίο επεσυνέβη το επίδικο ατύχημα και ως Τεκμήριο 3 σχεδιαγράφημα της σκηνής του ατυχήματος. Κατατέθηκε επίσης ως Τεκμήριο Α προς αναγνώριση, επιστολή του Δήμου Στροβόλου, ημερομηνίας 31.07.
5. Κατά την κυρίως εξέτασή του, ο Μ.Ε. 1 δήλωσε ότι, ήταν ιδιοκτήτης του οχήματος με αριθμούς εγγραφής XXXXX
6. Ο Εναγόμενος 2 ήταν οδηγός του οχήματος XXXXX0, ιδιοκτησίας του Εναγόμενου 1 και οδηγούσε αυτό ως υπάλληλός του, υπό συνθήκες που καθιστούν τον Εναγόμενο 1 υπεύθυνο εκ προστήσεως για τις πράξεις και αμέλεια του Εναγόμενου
7. Ισχυρίστηκε, επίσης, ότι στις 20.04.11 οδηγούσε νόμιμα και κανονικά το όχημά του στην οδό Φιλικής Εταιρείας, στην περιοχή Γ.Σ.Π στη Λευκωσία με κατεύθυνση από το στάδιο Γ.Σ.Π. προς την εκκλησία Αγίου Φανουρίου. Στο συγκεκριμένο σημείο και προς την κατεύθυνση που οδηγούσε υπήρχε διαπλάτυνση του δρόμου και η τροχαία κίνηση διοχετεύετο και προς τις δύο κατευθύνσεις. Πλησιάζοντας στο σημείο του Αλτ, ο ίδιος οδηγούσε στην αριστερή λωρίδα του δρόμου με πρόθεση όταν θα έφθανε στο ΑΛΤ να στρίψει αριστερά. Ο Εναγόμενος 2 οδηγούσε το όχημά του στον ίδιο τόπο και χρόνο με την ίδια κατεύθυνση. Ενώ τα δύο οχήματα βρίσκονταν παράλληλα, φθάνοντας στο σημείο Αλτ, το όχημα που οδηγούσε ο Εναγόμενος 2 ξαφνικά, παράνομα και αντικανονικά κινήθηκε προς τα αριστερά, με αποτέλεσμα να συγκρουστεί στο δεξί μπροστινό μέρος του οχήματός του και να προκαλέσει σε αυτό ζημιές. Κατέθεσε σχετικά φωτογραφία, την οποία έλαβε από τον χώρο, καθώς επίσης και πρόχειρο σχεδιαγράφημα της σκηνής, ήτοι το Τεκμήριο 3, το οποίο ετοιμάστηκε από λειτουργό της ασφαλιστικής του εταιρείας. Δήλωσε επίσης ότι, οι Εναγόμενοι ουδέν ποσό κατέλαβαν έναντι των ζημιών που υπέστη το όχημά του. Δήλωσε τέλος ότι, μετά το ατύχημα κατέφθασε στον χώρο ο Εναγόμενος 1, ο οποίος, αφού αντιλήφθηκε πώς επεσυνέβη το ατύχημα, απολογήθηκε και του ανέφερε ότι ο οδηγός του οχήματος ήταν αλλοδαπός και δεν γνώριζε τον δρόμο. Κατά την αντεξέτασή του δήλωσε ότι, τη φωτογραφία, Τεκμήριο 2, την έβγαλε από το κινητό του. Σε ερώτηση ποιος κατάρτισε το Τεκμήριο 3 απάντησε ότι, το κατάρτισε ο λειτουργός της ασφαλιστικής εταιρείας, ο οποίος κατέφθασε στη σκηνή του ατυχήματος. Συμφώνησε ότι, επί του Τεκμηρίου 3 φαίνεται να υπάρχουν διακεκομμένες γραμμές. Στην πραγματικότητα όμως δεν υφίσταται διακεκομμένη γραμμή επί του δρόμου. Αρνήθηκε ότι, το Τεκμήριο 3 έγινε εκ των υστέρων και δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Σε ερώτηση αν επί του Τεκμηρίου 3 κρατήθηκαν οποιεσδήποτε μετρήσεις, απάντησε ότι ο λειτουργός μέτρησε την απόσταση από το Αλτ μέχρι την αρχή που ξεκινά και διαπλατύνεται ο δρόμος. Συμφώνησε ότι, η αρίθμηση αυτή δεν είναι καταγεγραμμένη στο Τεκμήριο 3, απέδωσε την πιο πάνω παράλειψε σε εκ παραδρομής λάθος του λειτουργού. Διαφώνησε με την υποβολή ότι, μια μόνο λωρίδα κυκλοφορίας υπάρχει στον δρόμο. Σε ερώτηση για το πότε είδε για πρώτη φορά το όχημα που οδηγούσε ο Εναγόμενος 2 απάντησε ότι, το είδε στην περιοχή σχεδόν έξω από το Γ.Σ.Π και εξήγησε ότι το εν λόγω όχημα προπορευόταν του δικού του. Δήλωσε όμως ότι, στο σημείο που υπήρχε η διαπλάτυνση του δρόμου μπορούσε να ακολουθήσει την αριστερή πορεία προς το Αλτ. Συμφώνησε ότι, στο Αλτ δεν υφίσταται δρόμος μπροστά και ότι τα οχήματα μπορούν να κινηθούν είτε αριστερά είτε δεξιά. Δήλωσε ότι δεν προσπάθησε να προσπεράσει το επίδικο φορτηγό, αλλά ο Εναγόμενος 2 του απέκοψε την πορεία. Σε υποβολή ότι, δεν είχε δικαίωμα να προσπεράσει το φορτηγό από αριστερά, απάντησε ότι δημιουργείτο στον δρόμο, νοητά, δεύτερη λωρίδα κατεύθυνσης. Αρνήθηκε την υποβολή ότι ο Εναγόμενος 1 ουδέποτε κατέφθασε στη σκηνή. Σε υποβολή ότι, ο οδηγός του φορτηγού, Εναγόμενος 2, την ίδια ώρα δήλωσε ότι κινείτο κανονικά και βρισκόταν στο ΑΛΤ για να στρίψει αριστερά, απάντησε ότι ο ίδιος δεν θυμόταν να υπήρχε αντιπρόσωπος της ασφαλιστικής εταιρείας και διαφώνησε με την πιο πάνω υποβολή. Σε ερώτηση εάν έπρεπε ο Εναγόμενος 2 να υπολογίσει ότι κάποιος θα τον προσπερνούσε από αριστερά, απάντησε ότι αυτό δεν είναι θέμα υπολογισμού, είναι θέμα οδικών κανόνων και οδηγικής συμπεριφοράς. Επέμενε ότι, υπήρχε διαπλάτυνση στον δρόμο η οποία έδειχνε ότι δημιουργούνταν δύο λωρίδες. Σε ερώτηση εάν υπήρχαν σήματα, τα οποία να υποδείκνυαν ότι επιτρέπετο να στρίψει αριστερά απάντησε ότι, σε μια διαπλάτυνση του δρόμου ακολουθεί κάποιος είτε την αριστερή είτε τη δεξιά λωρίδα και ότι ο ίδιος δεν προσπάθησε να προσπεράσει από αριστερά. Σε υποβολή ότι, το Τεκμήριο 3 είναι ένα έγγραφο που κατασκευάστηκε από άγνωστο πρόσωπο και το οποίο δεν αποτυπώνει την πραγματικότητα απάντησε ότι, οι ζημιές του οχήματός του αποδεικνύουν το πώς επεσυνέβη το ατύχημα. Επέμενε ότι, όταν προσπάθησε να πάει να περάσει τη διαπλάτυνση του δρόμου την ίδια ώρα το φορτηγό έπαιρνε κατεύθυνση προς τα πάνω του. Σε ερώτηση για το πόσο χρόνο κινείτο παράλληλα με το φορτηγό απάντησε ότι, κινείτο παράλληλα με το φορτηγό για κάποια δευτερόλεπτα. Επόμενος μάρτυρας για τον Ενάγοντα ήταν ο Μ.Ε.
8. Κατά τη μαρτυρία του Μ.Ε.2 κατατέθηκε, ως Τεκμήριο 4, σχεδιαγράφημα της συμβολής των οδών Φιλικής Εταιρείας με Φιλοπάππου και ως Τεκμήριο 5 δέσμη εγγράφων, αποτελούμενη από οκτώ

(8)φωτογραφίες. Κατά την κυρίως εξέτασή του ο Μ.Ε.2 δήλωσε ότι, είναι πρώην Αστυνομικός και τώρα εργάζεται στον ιδιωτικό τομέα. Σαν Αστυνομικός υπηρέτησε 24 χρόνια στην τροχαία Λευκωσίας και οκτώ

(8)χρόνια στη ΜΜΑΔ. Η ενασχόλησή του με τροχαία δυστυχήματα ξεκίνησε από το 1988 και συνεχίστηκε μέχρι το

1. Κατά τα πιο πάνω έτη διερευνούσε τροχαία ατυχήματα και ετοίμαζε σχετικές Αστυνομικές Εκθέσεις. Δήλωσε ότι, περί τις αρχές Σεπτεμβρίου του δόθηκαν οδηγίες από την Παγκυπριακή Ασφαλιστική να μεταβεί στην οδό Φιλικής Εταιρείας και να διεξάγει έρευνα, αναφορικά με την τροχαία κίνηση και τη διαμόρφωση του δρόμου. Ετοίμασε σχετικό σχέδιο, ήτοι το Τεκμήριο
2. Δήλωσε ότι, το Τεκμήριο 4 είναι συμμετρικό σχέδιο επί του οποίου φαίνεται η λωρίδα η οποία κατευθύνεται από τη συμβολή του Γ.Σ.Π και αντιθέτως. Σύμφωνα με τον μάρτυρα, ο δρόμος από το Γ.Σ.Π είναι στενός και σε κάποιο σημείο αρχίζει να πλαταίνει, πλησιάζοντας στο Αλτ. Δήλωσε ότι, σε κάποιο σημείο του δρόμου υπάρχει διαπλάτυνση του δρόμου από 2,80 σε 5,90 μέτρα. Με παραπομπή στις φωτογραφίες του Τεκμηρίου 5, δήλωσε ότι οι οδηγοί ερχόμενοι από το Γ.Σ.Π προς το Αλτ, επειδή ο δρόμος είναι πλατύς, κάποιος που θα κατευθυνθεί δεξιά παραμένει στο κέντρο του δρόμου, ενώ αυτοί που θα κατευθυνθούν αριστερά κινούνται αριστερότερα, με αποτέλεσμα στο Αλτ να υπάρχουν συνήθως δύο αυτοκίνητα, το ένα για να κατευθυνθεί αριστερά και το άλλο για να κατευθυνθεί δεξιά. Κατά την αντεξέτασή του δήλωσε ότι, ως προς τα ακαδημαϊκά του προσόντα αποφοίτησε από το σχολείο, υπηρέτησε στον στρατό και εντάχθηκε στην Αστυνομική Σχολή. Σε ερώτηση αν έχει οποιαδήποτε σπουδή αναφορικά με αναπαράσταση δυστυχημάτων, απάντησε ότι έκανε ένα «Traffic Course» και ακολούθως ήταν 24 χρόνια, μέρα και νύχτα, στα ατυχήματα και ό,τι κάνει το κάνει βασιζόμενος στις γνώσεις που έχει από την Αστυνομική Σχολή και το εν λόγω «Traffic Course». Συμφώνησε όμως ότι το course δεν του δίνει τον τίτλο του εμπειρογνώμονα για αναπαράσταση των ατυχημάτων. Συμφώνησε ότι, δεν είναι εγγεγραμμένος σε οποιονδήποτε σύνδεσμο εμπειρογνωμόνων για αναπαράσταση τροχαίων ατυχημάτων, είτε στην Κύπρο είτε στο εξωτερικό. Ως προς το Τεκμήριο 4 δήλωσε ότι, δεν είναι σχεδιαγράφημα επί κλίμακος αλλά συμμετρικό. Δήλωσε ότι ο ίδιος δεν γνωρίζει κάτι για το συγκεκριμένο επίδικο ατύχημα. Δεν γνώριζε, επίσης, το πλάτος των οχημάτων που ενέχονταν στο ατύχημα. Συμφώνησε με την υποβολή ότι ο δρόμος τον οποίο απεικονίζουν οι φωτογραφίες, Τεκμήριο 5, είναι αμφίδρομης κατεύθυνσης, με μια λωρίδα σε κάθε κατεύθυνση. Σε ερώτηση αν υπάρχει κάπου στον δρόμο ζωγραφισμένη γραμμή που να δείχνει δύο λωρίδες, απάντησε πως όχι. Δεν γνώριζε, επίσης, σε σχέση με το επίδικο ατύχημα, ποιό όχημα προηγείτο και ποιο ακολουθούσε. Σε ερωτήσεις επί μίας προς μία των φωτογραφιών, του Τεκμηρίου 5, εάν υπάρχει οποιαδήποτε σήμανση για τη λωρίδα, απάντησε πως όχι. Δήλωσε περαιτέρω ότι, συμφωνεί ότι ο δρόμος είναι μιας λωρίδας, δεν γνωρίζει όμως, από ποιον έγινε η κατασκευή. Διερωτήθηκε για ποιον λόγο υπάρχει το 5,90 πλάτος. Σχετικά με το Τεκμήριο Α προς αναγνώριση, δήλωσε ότι δεν ήταν σωστή ενημέρωση που καταγράφει γιατί, όπως φαίνεται από τον δρόμο, με τέτοιο πλάτος αυτός έπρεπε ή να έχει διακεκομμένη γραμμή ή στάση λεωφορείων ή χώρο για παρκάρισμα. Συμφώνησε όμως ότι, τίποτε από αυτά δεν φαίνεται στον δρόμο και γι' αυτό ανέφερε ότι πιθανότατα ο δρόμος διαπλατύνεται για να εξυπηρετείται η κίνηση, ώστε τα οχήματα που πηγαίνουν αριστερά να μην περιμένουν τα προπορευόμενα οχήματα να στρίψουν δεξιά. Βεβαίως δέχτηκε ότι, το πιο πάνω ήταν η προσωπική του άποψη και ότι η επίσημη άποψη αποτυπώνεται στο Τεκμήριο Α προς αναγνώριση. Σε ερώτηση εάν η διαπλάτυνση οποιουδήποτε δρόμου δίνει δικαίωμα στους οδηγούς να τον μετατρέπουν από μόνοι τους σε δύο λωρίδες, απάντησε ότι σωστά συμπεριφέρονται οι οδηγοί και υπάρχει λάθος από τους κατασκευαστές του δρόμου. Συμφώνησε όμως ότι, δεν έχει οποιανδήποτε γνώση στις κατασκευές δρόμων και ότι αυτοί που κατασκεύασαν τον δρόμο γνωρίζουν καλύτερα από τον ίδιο. Όταν του υποδείχθηκε το Τεκμήριο 3, δήλωσε ότι εντοπίζει ένα λάθος και προσδιόρισε ότι στον δρόμο δεν υπάρχει διακεκομμένη γραμμή, όπως φαίνεται στο Τεκμήριο
3. Σε υποβολή ότι, όταν υπάρχει άνοιγμα σε μια λωρίδα δρόμου μόνης κατεύθυνσης δεν δίδει σε κανένα το δικαίωμα να προσπερνά από αριστερά, απάντησε ότι δεν δίδει το δικαίωμα νομικά, αλλά λογικά κάποιος μπορεί να το κάνει. Σε υποβολή ότι ο δρόμος είναι μιας λωρίδας, απάντησε ότι «ναι σύμφωνα με τη σήμανση που υπάρχει είναι μιας λωρίδας» και ότι δεν υπάρχει οποιαδήποτε σήμανση που να δημιουργεί σύγχυση, ως προς το αν υπάρχουν δύο λωρίδες. Μετά το πέρας της υπόθεσης για τον Ενάγοντα, τη σκυτάλη της μαρτυρίας έλαβε η πλευρά των Εναγομένων. Πρώτος και μοναδικός μάρτυρας για τους Εναγόμενους ήταν ο Μ.Υ. 1, XXXX Πλούταρχου. Ο Μ.Υ.1 εργάζεται στον Δήμο Στροβόλου και είναι τεχνικός στον τομέα κατασκευών συντήρησης. Κατά την κυρίως εξέτασή του, αναγνώρισε το Τεκμήριο Α προς αναγνώριση, δηλώνοντας ότι την εν λόγω επιστολή την ετοίμασε ο ίδιος και την υπέγραψε. Κατόπιν τούτου, το Τεκμήριο Α προς αναγνώριση, κατέστη Τεκμήριο
4. Εξήγησε ότι, η φράση «Δρόμος αμφίδρομης κυκλοφορίας με μια λωρίδα», σημαίνει ότι μια λωρίδα πάει προς τη μια κατεύθυνση και η άλλη προς την άλλη και η κάθε κατεύθυνση έχει μια λωρίδα. Όταν του υποδείχθηκε το Τεκμήριο 4, απάντησε ότι αυτό περιγράφει τον δρόμο τον οποίο και ο ίδιος εξέτασε επιτόπου. Ήταν σαφής στο ότι από την επιτόπου έρευνα και κατάσταση του δρόμου, διαπίστωσε ότι υφίσταται μια μόνο λωρίδα και ότι δεν υπάρχει οποιαδήποτε σήμανση για δεύτερη λωρίδα. Εξήγησε επίσης ότι, όταν υπάρχει μια λωρίδα στον δρόμο τα αυτοκίνητα περιμένουν στη σειρά. Κατά την αντεξέτασή του συμφώνησε ότι, ο δρόμος αρχικά έχει πλάτος περί τα 2,80 μέτρα, αλλά ακολούθως μεγαλώνει το πλάτος και ανέρχεται στα 5,90 μέτρα. Επί των φωτογραφιών Τεκμήρια 5Α, 5Ζ και 5Η σε ερώτηση να υποδείξει εάν εκεί που ξεκινά η κλίση στο πεζοδρόμιο υφίσταται οποιαδήποτε νησίδα, απάντησε πως όχι. Σε υποβολή ότι, οι οδηγοί που χρησιμοποιούν τη συγκεκριμένη λωρίδα μπορούν να χρησιμοποιούν όλο το πλάτος αυτής, ήτοι και τα 5,90 μέτρα, απάντησε ότι το μόνο που μπορεί να πει, είναι ότι για τον Δήμο υφίσταται μόνο μια λωρίδα. Σε ερώτηση αν υπάρχει κάτι στα σχέδια του Δήμου το οποίο εμποδίζει τον οδηγό να χρησιμοποιεί όλο το πλάτος της λωρίδας, απάντησε ότι δεν υφίσταται στο σχέδιο κάτι περιοριστικό, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι είναι δύο λωρίδες. Σε ερώτηση να απαντήσει σχετικά με το ποιος ήταν ο σκοπός του Δήμου όταν έκανε την επίδικη διαπλάτυνση, είπε ότι ο δρόμος χρονολογείται από τις αρχές της δεκαετίας του '
5. Από τη μέρα κατασκευής του έχει κατασκευαστεί ως έχει και η επιτόπου σήμανση δεν καθορίζει δύο λωρίδες. Σε υποβολή ότι η διαπλάτυνση έγινε για να διευκολύνεται η τροχαία κίνηση, απάντησε ότι δεν μπορεί να γνωρίζει γιατί έγινε έτσι η κατασκευή του δρόμου. Σε ερώτηση εάν ο Δήμος Στροβόλου γνωρίζει το ότι η τροχαία κίνηση ως αν να είναι με δύο λωρίδες, απάντησε ότι δεν μπορεί να το γνωρίζει. Εισηγήσεις των διαδίκων. Μετά το πέρας της ακροαματικής διαδικασίας, οι ευπαίδευτοι συνήγοροι με εμπεριστατωμένες αγορεύσεις ανέδειξαν την επιχειρηματολογία τους. Η κυρία Κοζάκου κάλεσε το Δικαστήριο να μην κάνει δεχτή τη μαρτυρία των μαρτύρων, Μ.Ε.1 και Μ.Ε.2 και να κάνει αντίθετα δεχτή τη μαρτυρία του Μ.Υ.
6. Περαιτέρω, παραπέμποντας στους περί Τροχαίας Κίνησης Κανονισμούς, εισηγήθηκε ότι την αποκλειστική ευθύνη για την πρόκληση του επίδικου ατυχήματος φέρει ο ίδιος ο Ενάγοντας. Στον αντίποδα, ο κύριος Παπαλοΐζου κάλεσε το Δικαστήριο να δεχθεί τους Μ.Ε.1 και Μ.Ε.2 ως μάρτυρες της αλήθειας. Εισηγήθηκε με παραπομπή στη νομολογία ότι ο Ενάγοντας έχει καταφέρει να αποδείξει την απαίτησή του και εισηγήθηκε όπως το Δικαστήριο προχωρήσει στην έκδοση της απόφασης ως η απαίτηση. Αξιολόγηση Μαρτυρίας Τονίζεται ότι, η αξιολόγηση της μαρτυρίας γίνεται κατά κύριο λόγο στη βάση της μαρτυρίας που σχετίζεται με τα επίδικα θέματα. Σχετικές είναι οι αποφάσεις Τσιαττές ν. Solomonides (Cartridges Industries) Ltd

(2009)1 A.A.Δ. 974 και Mirza Feiz Hasan v. Μιχάλη Ανδρέου, Πόλ. Έφεση 2/2011, ημερομηνίας 02.12.2015. Στη βάση των πιο πάνω, έχω παρακολουθήσει τους μάρτυρες στη ζωντανή ατμόσφαιρα της δίκης, έχοντας την ευκαιρία να παρακολουθήσω τις αντιδράσεις τους, φυσικές ή αφύσικες, τον τρόπο που απαντούν, τη νευρικότητα ή την επιφυλακτικότητά τους, ή την ιδιοσυγκρασία που εκδήλωναν, παράγοντες που, σύμφωνα με τη νομολογία, ενέχουν ιδιαίτερη σπουδαιότητα κατά την αξιολόγηση της μαρτυρίας. Σχετική είναι η απόφαση C & A Pelecanos Associates Ltd v. Ανδρέα Πελεκάνου

(1999)1 Α.Α.Δ. 1273. Δεν παραγνωρίζω βέβαια ότι τα πιο πάνω στοιχεία μπορούν να προσδώσουν θετικότητα στη μαρτυρία ενός μάρτυρα, αλλά δεν μπορούν να αποτελέσουν τον αποκλειστικό λόγο για την αποδοχή της μαρτυρίας του. Σχετικά παραπέμπω στην απόφαση Νικολάου Νίκος ν. Aντώνη Παπαϊωάνου

(2011)1 Α.Α.Δ. 1797. Προσεγγίζω, συνεπώς, το καθήκον αξιολόγησης της μαρτυρίας ενός μάρτυρα με γνώμονα το περιεχόμενο, την ποιότητα, την πειστικότητα, αλλά και τη σύγκρισή της με την υπόλοιπη μαρτυρία. Σχετική είναι η απόφαση Ομήρου v. Δημοκρατίας

(2001)2 Α.Α.Δ. 506. Περαιτέρω, όπου είναι δυνατό, η μαρτυρία εκάστου μάρτυρα συσχετίζεται, αντιπαραβάλλεται και διερευνάται με την αντικειμενική υπόσταση των εκατέρωθεν θέσεων. Σχετική είναι η απόφαση Στυλιανίδης ν. Χατζηπιέρα

(1992)1 Α.Α.Δ 1056 και η πρόσφατη απόφαση Κυριακίδης ν. Τράπεζα Πειραιώς (Κύπρου) Λτδ, ECLI:CY:AD:2018:A179, Π.Ε 185/2012, ημερομηνίας 19.04.2018. Έχω επίσης κατά νου την αρχή ότι, μάρτυρας μπορεί να γίνει πιστευτός, μερικώς ή ολικώς, ενώ δεν θεωρείται επιλήψιμη η επιλεκτική αποδοχή μέρους της μαρτυρίας ενός μάρτυρα. Σχετικές είναι οι αποφάσεις Kadis v. Nicolaou

(1986)1 C.L.R 212, 216 και Χρίστου ν. Khoreva (ανωτέρω). Επιπρόσθετα, στην υπόθεση Χριστοφίνης ν. Φραντζή ECLI:CY:AD:2017:C35, Πολ. Έφεση328/11, ημερομηνίας 31.05.2017, υποδείχθηκε ότι το περιεχόμενο της μαρτυρίας εκάστου μάρτυρα υπόκειται στη βάσανο της λογικής και της ανθρώπινης πείρας. Περαιτέρω, δείκτη ως προς την αξιοπιστία κάποιου μάρτυρα αποτελεί και η προβολή ισχυρισμών που συγκρούονται με τους δικογραφημένους ισχυρισμούς ή βρίσκονται σε διάσταση με αυτούς. Σχετικές είναι οι αποφάσεις Νεοφύτου κ.ά ν. Γερακιώτη ,

(2010)1 Α.Α.Δ. 25 και Χρίστου ν. Ηροδότου

(2008)1 Α.Α.Δ. 676. Διευκρινίζω επίσης ότι, οι υποβολές των συνηγόρων από μόνες τους δεν έχουν καμιά αποδεικτική αξία και αν δεν προσαχθεί αργότερα αντίστοιχη μαρτυρία παραμένουν απλά μετέωροι ισχυρισμοί. Σχετική είναι η απόφαση Ησαϊας Ιωαννίδης ν. Αστυνομίας

(2012)2 Α.Α.Δ.

1. Αξιολόγηση μαρτυρίας Μ.Ε.1 Εν πρώτοις τονίζεται ότι, ο Μ.Ε.1 ήταν μάρτυρας γεγονότων και η μαρτυρία του θα κριθεί ως τέτοια. Συνεπώς, οι θέσεις που προέβαλε περί νομικών θεμάτων οι θέσεις που συνιστούν νομικές κρίσεις ,δεν μπορούν να επηρεάσουν τη κρίση του Δικαστηρίου. Ο Μ.Ε.1 επί των επίδικων γεγονότων κατέθεσε με πειστικότητα και συνοχή και η μαρτυρία του ως προς τις συνθήκες του επίδικου ατυχήματος δεν αντικρούεται από άλλη αντίθετη μαρτυρία. Συγκεκριμένα, η θέση του ως προς το ότι το όχημα που οδηγούσε ο Εναγόμενος προπορευόταν του δικού του έχει παραμείνει αναντίλεκτη. Αδιαμφισβήτητη, επίσης, έμεινε η θέση του ότι στο σημείο όπου παρουσίαζε διαπλάτυνση ο δρόμος, ενώ βρισκόταν πίσω από το όχημα του Εναγομένου 2, κινήθηκε στην αριστερή πλευρά αυτού με πρόθεση να στρίψει αριστερά στο Αλτ. Επιπρόσθετα η θέση του ότι, η πιο πάνω κίνηση έγινε μετά το σημείο που διαπλατύνεται ο δρόμος, όταν τα δυο οχήματα πλησίαζαν προς το Αλτ, δεν αντικρούεται από αντίθετη μαρτυρία. Επιπλέον, αδιαμφισβήτητη έμεινε και η θέση του ότι, ενώ βρισκόταν στην αριστερή πλευρά του προπορευόμενου του οχήματος οδηγώντας παράλληλα με αυτό, το εν λόγω όχημα κινήθηκε αριστερά με αποτέλεσμα να επισυμβεί το επίδικο ατύχημα. Επιπρόσθετα η θέση του ότι, ο δρόμος όπου επεσύνεβη το επίδικο ατύχημα, παρουσιάζει διαπλάτυνση επιβεβαιώνεται από τη μαρτυρία του Μ.Ε.2 και του Μ.Υ.
2. Επιπλέον, η θέση του ως προς το ότι ο δρόμος δεν παρουσίαζε διακεκομμένη γραμμή συνάδει με την ολότητα της μαρτυρίας. Παράλληλα, η θέση του ότι στο Αλτ τα οχήματα είτε θα έστριβαν αριστερά είτε δεξιά συνάδει με την ολότητα της μαρτυρίας. Συνεπώς, το Δικαστήριο κρίνει ότι μπορεί να βασισθεί στη μαρτυρία του Μ.Ε.1, ως προς τις συνθήκες υπό τιε οποίες επεσυνέβη το επίδικο ατύχημα. Σχετικά, όμως, με το σχεδιαγράφημα της σκηνής, Τεκμήριο 3, δεν μπορεί να του προσδοθεί η βαρύτητα πραγματικής μαρτυρίας, αφού δεν περιέχει οποιαδήποτε μέτρηση η αναφορά συνηρτημένη με την πραγματική κατάσταση του δρόμου. Σχετική ως προς την έννοια της πραγματικής μαρτυρίας είναι η απόφαση Κυριακίδου ν. Νικολάου

(1993)1 Α.Α.Δ 45. Αξιολόγηση μαρτυρίας Μ.Ε.2 Ο Μ.Ε.2 αρχικά παρουσιάστηκε ως μάρτυρας πραγματογνώμονας. Τα προσόντα του, όμως αμφισβητήθηκαν από την υπεράσπιση. Το ζήτημα του ποιός αποτελεί πραγματογνώμονα αποφασίζεται από το Δικαστήριο με γνώμονα είτε τα ακαδημαϊκά του προσόντα είτε την πείρα του. Σχετικές είναι οι αποφάσεις Evangelou & another v. Ambizas & another

(1982)1 C.L.R. 41, Φιλίππου ν. Οδυσσέως

(1989)1 Α.Α.Δ. 1 και Θεοσκέπαστη Φάρμ ν. Δημοκρατίας

(1990)2 Α.Α.Δ. 934. Έλλειψη, όμως, των σχετικών προσόντων αφαιρεί από τον μάρτυρα την ευχέρεια εκφοράς μαρτυρίας γνώμης. Σχετικά παραπέμπω στην απόφαση Kayat Trading Ltd v. Genzyme Corporation (Αρ.1)

(2013)1 Α.Α.Δ.

1. Στην υπό κρίση υπόθεση, ο Μ.Ε.2 έχει αποδείξει ότι, έχει πείρα 12 ετών στη διερεύνηση ατυχημάτων και παρακολούθησε «Traffic Course». Τα πιο πάνω, όμως, δεν τον καθιστούν πραγματογνώμονα ή ειδικό προς αναπαράσταση ατυχημάτων ή ειδικό επί ορθής κατασκευής δρόμων ή επί νομικών θεμάτων. Συνεπώς, η μαρτυρία του ΜΕ.2, παρόλο που επιχειρήθηκε να παρουσιαστεί από την πλευρά του Ενάγοντα ως μαρτυρία πραγματογνώμονα, δεν μπορεί να καταταχθεί ως τέτοια. Έτσι οι θέσεις του μάρτυρα για το εάν η διαπλάτυνση του δρόμου δίδει δικαίωμα στους οδηγούς να προσπεράσουν από αριστερά ή να τον χρησιμοποιούν ως δυο λωρίδων ή εάν οι κατασκευαστές του δρόμου έπραξαν λάθος στη κατασκευή του δρόμου, δεν μπορούν να ληφθούν υπόψη. Κατά τα λοιπά, ο Μ.Ε.2 κατέθεσε κυρίως για τις συνθήκες του δρόμου ως τις διαπίστωσε ο ίδιος. Έτσι η μαρτυρία του ήταν μαρτυρία γεγονότων και έτσι πρέπει να αντιμετωπισθεί και από το Δικαστήριο ανεξάρτητα από το τι επιδίωκε η πλευρά του Ενάγοντα. Ο Μ.Ε.2 ήταν θετικός μάρτυρας και απαντούσε με σταθερότητα και ειλικρίνεια. Δέχθηκε ότι ο δρόμος, όπου επισυνέβη το επίδικο ατύχημα ήταν μιας λωρίδας. Επίσης δέχθηκε ότι η επίσημη θέση ως αποτυπώθηκε στο Τεκμήριο 6 , ήταν ότι ο δρόμος ήταν μιας λωρίδας. Περαιτέρω, ως προς τη χρήση του δρόμου κατέθεσε τις φωτογραφίες Τεκμήριο
2. Ασφαλώς οι φωτογραφίες που συναποτελούν το Τεκμήριο 5 δεν λήφθηκαν κατά τον χρόνο του ατυχήματος. Το μόνο που δείχνουν οι εν λόγω φωτογραφίες είναι το πλάτος του δρόμου. Το εάν χρησιμοποιείται από άλλους οδηγούς, όμως, ως δρόμος με δυο λωρίδες δεν μπορεί να οδηγήσει σε εύρημα ότι αυτός ήταν όντως δρόμος δυο λωρίδων. Αξιολόγηση μαρτυρίας Μ.Υ.1 Ο Μ.Υ.1 έκανε θετική εντύπωση στο Δικαστήριο. Απαντούσε με ευθύτητα και αμεσότητα. Ουσιαστικά, η μαρτυρία του δεν αντικρούεται από άλλη αντίθετη μαρτυρία. Η βασική του θέση ότι ο επίδικος δρόμος ήταν μιας λωρίδας δεν αντικρούεται από άλλη αντίθετη μαρτυρία. Επίσης, η πιο πάνω θέση, συνάδει με τη θέση που εξέφρασαν οι υπόλοιποι μάρτυρες ως προς το ότι δεν υπήρχε διακεκομμένη γραμμή επί του δρόμου, ώστε να δημιουργούνται δυο λωρίδες. Ευρήματα Ο Ενάγοντας ήταν ιδιοκτήτης του οχήματος, με αριθμούς εγγραφής KWW9X
3. Ο Εναγόμενος 2 ήταν οδηγός του οχήματος KYW 9X0, ιδιοκτησίας του Εναγόμενου 1 και οδηγούσε αυτό ως υπάλληλός του. Στις 20.04.11 ο Ενάγοντας οδηγούσε το όχημά του επί της οδού Φιλικής Εταιρείας, στην περιοχή Γ.Σ.Π στη Λευκωσία με κατεύθυνση από το στάδιο Γ.Σ.Π προς την εκκλησία Αγίου Φανουρίου. Του οχήματος του Ενάγοντα προπορεύετο το όχημα που οδηγούσε ο Εναγόμενος
4. Σε κάποιο σημείο και προς την κατεύθυνση που οδηγούντο τα δυο οχήματα υπήρχε διαπλάτυνση του δρόμου, το πλάτος του οποίου από 2,80 μέτρα, γίνεται 5,90 μέτρα. Από τη διαπλάτυνση διπλασιάζεται ουσιαστικά το πλάτος του δρόμου. Μετά το σημείο που διαπλατύνεται ο δρόμος και ενώ τα δύο οχήματα πλησίαζαν προς το σημείο του Αλτ, ο Ενάγοντας, το όχημα του οποίου ακλουθούσε το όχημα που οδηγούσε Εναγόμενος 2, κινήθηκε αριστερότερα με αποτέλεσμα για κάποια δευτερόλεπτα να κινείται παράλληλα με το όχημα που οδηγούσε ο Εναγόμενος
5. Τότε, αφού τα δύο οχήματα προσέγγιζαν το σημείο Αλτ του δρόμου ο Εναγόμενος 2 κινήθηκε αριστερά με αποτέλεσμα να επισυμβεί το επίδικο ατύχημα. Στον επίδικο δρόμο δεν υφίστανται δύο λωρίδες ούτε σήμανση περί της ύπαρξης δυο λωρίδων, ίδιας κατεύθυνσης. Αντίθετα, προκύπτει ότι εκ της σήμανσής του ο δρόμος είναι δρόμος αμφίδρομης κατεύθυνσης με δυο λωρίδες κυκλοφορίας. Παράλληλα, όμως, δεν υφίσταται στο σημείο της διαπλάτυνσης οποιοδήποτε εμπόδιο, το οποίο χρειάζεται να υπερπηδηθεί. Μετά το σημείο του Αλτ ο δρόμος δεν συνέχιζε ευθεία και έτσι τα οχήματα είτε θα κατευθυνόταν δεξιά είτε αριστερά. Νομική Πτυχή Η υπό κρίση αγωγή αφορά σε αγωγή για αμέλεια. Η έννοια της αμέλειας προσδιορίζεται από το άρθρο 51 του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, το οποίο διαλαμβάνει τα ακόλουθα : «Αμέλεια συνίσταται: (α) στην τέλεση πράξης η οποία υπό τις περιστάσεις δεν θα τελούσε λογικό συνετό πρόσωπο ή στην παράλειψη τέλεσης πράξης την οποία υπό τις περιστάσεις τέτοιο πρόσωπο θα τελούσε ή (β) στην παράλειψη καταβολής τέτοιας δεξιότητας ή επιμέλειας για την άσκηση επαγγέλματος, επιτηδεύματος ή ασχολίας όπως ένα λογικό συνετό πρόσωπο, που έχει τα προσόντα για την άσκηση του επαγγέλματος αυτού, επιτηδεύματος αυτού ή ασχολίας θα κατέβαλλε υπό τις περιστάσεις, και στην πρόκληση ζημιάς εξαιτίας αυτής: Νοείται ότι για αυτή δύναται να τύχει αποζημίωσης μόνο το πρόσωπο έναντι του οποίου ο υπαίτιος της αμέλειας υπέχει υποχρέωση, υπό τις περιστάσεις, να μην επιδείξει αμέλεια.» Αναφορικά με το βάρος απόδειξης σε υποθέσεις αμέλειας διαφωτιστική είναι η απόφαση στην υπόθεση Σοφοκλέους ν. Καλογήρου

(1997)1 (Α) Α.Α.Δ. 369, όπου έχει κριθεί ότι το βάρος απόδειξης το φέρει ο Ενάγοντας. Περαιτέρω ο Ενάγοντας έχει υποχρέωση να αποδείξει και την αιτιώδη συνάφεια μεταξύ αμέλειας και ζημίας. Σχετική, επίσης, είναι η απόφαση Ράλλης Μακρίδης και Υιοί Λτδ ν. Λουκά,

(2003)1 (Α) Α.Α.Δ 447, όπου κρίθηκε ότι ο Ενάγοντας θα πρέπει θετικά να αποδείξει ότι η ζημιά ήταν αποτέλεσμα της αμέλειας του Εναγόμενου και δεν εναπόκειται στον Εναγόμενο να απαλλάξει τον εαυτό του αποδεικνύοντας ότι το δυστύχημα ήταν είτε αναπόφευκτο ή ότι δεν ήταν αποτέλεσμα της δικής του αμέλειας. Το Δικαστήριο σε υποθέσεις, όπου εγείρεται ισχυρισμός για συντρέχουσα αμέλεια, όπως στην παρούσα, αποφασίζει πρώτα αν έχει αποδειχθεί αμέλεια σε βάρος των Εναγομένων. Εάν η απόφαση είναι καταφατική, τότε εξετάζει με βάση το Άρθρο 57 αν ο Ενάγων έχει συντρέχουσα αμέλεια. Σχετική είναι η απόφαση Μαυρίδης ν. Dharaghji

(1990)1 A.A.Δ.1013. Συνεπώς, σε κάθε περίπτωση αυτό που πρέπει να αποφασισθεί πρώτα είναι το κατά πόσο έχει αποδειχθεί αμέλεια από πλευράς του οδηγού του οχήματος KYW 9X0 και ακολούθως εάν υφίσταται αμέλεια εκ μέρους του ίδιου του Ενάγοντα. Στην υπό κρίση υπόθεση, το βάρος απόδειξης ως προς την ύπαρξη αμέλειας στο πρόσωπο του Εναγομένου φέρει ο Ενάγοντας, ο οποίος οφείλει να αποδείξει τους ισχυρισμούς της στο ισοζύγιο των πιθανοτήτων. Παράλληλα, σημειώνεται, ότι το βάρος απόδειξης της ύπαρξης συντρέχουσας αμέλειας στο πρόσωπο του Ενάγοντα το φέρει ο Εναγόμενος. Η έννοια του ισοζυγίου των πιθανοτήτων έχει ερμηνευθεί νομολογιακά σε πολλές υποθέσεις. Σχετική είναι η απόφαση Μαρσέλ ν. Λαϊκής

(2001)1 Α.Α.Δ. 1858, όπου με αναφορά στις σχετικές αυθεντίες επί του θέματος, κρίθηκε ότι το κριτήριο είναι κατά πόσο ο διάδικος που φέρει το βάρος της απόδειξης ικανοποίησε το Δικαστήριο, με επαρκή αποδεικτικά στοιχεία, ότι η θέση ή η εκδοχή του είναι πιο πιθανή παρά όχι (is more probable than not). Ταυτόχρονα, όπως έχει νομολογηθεί στην υπόθεση Αθανασίου κ.ά ν. Κουνούνη

(1997)1 Α.Α.Δ. 614, μόνο αξιόπιστη μαρτυρία μπορεί να βαρύνει την πλάστιγγα των πιθανοτήτων. Παράλληλα, όπως έχει υποδειχθεί στην απόφαση Κύπρος Ξενοφώντος ν. Κ.Ν Zoo Bar Restaurant Ltd Πόλ. Έφεση 477/11, ημερομηνίας 15.12.2016, το Δικαστήριο δεν επιτρέπεται να πιθανολογεί σε επίπεδο εικασιών, ως προς τα γεγονότα της υπόθεσης. Συνεπώς το Δικαστήριο θα κρίνει το κατά πόσο εκάτερος των διαδίκων πέτυχε να αποσείσει το αποδεικτικό βάρος που τον βαρύνει, μόνο με βάση τη μαρτυρία που έχει δεχθεί ως αξιόπιστη. Τονίζεται ότι, όπως έχει κριθεί στην υπόθεση Kardanos Transport Co. Limited v. Γεώργιος άλλως Κόκος Κωνσταντίνου

(2011)1 Α.Α.Δ. 267, το Δικαστήριο αποφασίζει το ζήτημα της αμέλειας υπό το φως της ολότητας της μαρτυρίας και ασχέτως του αν η μαρτυρία δόθηκε από ενάγοντα ή εναγόμενο. Σύμφωνα με τη νομολογία το καθήκον επιμέλειας κάθε οδηγού συναρτάται με τη δυνατότητα πρόβλεψης κινδύνου. Όταν η πιθανότητα δημιουργίας κινδύνου στον δρόμο είναι ευλόγως εμφανής, τότε η παράλειψη λήψης μέτρου προφύλαξης συνιστά αμέλεια. Σχετικές είναι οι αποφάσεις Μιχαήλ Φοινικαρίδης κ.ά. ν. Γεωργίου Λάμπρου Γεωργίου κ.ά.

(1991)1 Α.Α.Δ. 475 και Ελπινίκη Παναγιώτου ν. Γεώργιος Κυρ. Μαύρου

(1970)1 C.L.R. 215. Ως προς την έννοια και το εύρος του καθήκοντος επιμέλειας οδηγού οχήματος θεμελιακή είναι η απόφαση Συκοπετρίτης ν. Χριστοδούλου

(2004)1 (Α) Α.Α.Δ. 218, όπου αναφέρθηκε ότι : «το καθήκον επιμέλειας οδηγού οχήματος «προσδιορίζεται αντικειμενικά, είναι απρόσωπο και καθολικό, οφειλόμενο σε κάθε τρίτο, που, κατά λογική πρόβλεψη μπορεί να επηρεαστεί από τις πράξεις του». Σχετικές, επίσης, είναι οι αποφάσεις Παναγιώτου ν. Αστυνομίας

(1982)1 Α.Α.Δ. 585, Σωκράτους ν. Αστυνομίας

(1989)2 Α.Α.Δ. 1, Βίκης ν. Νεοφύτου

(1990)1 Α.Α.Δ. 345, Βασιλείου ν. Αστυνομίας

(1994)2 Α.Α.Δ. 202, Αλεξάνδρου ν. Λεβέντη

(1996)1 Α.Α.Δ 420, Ξιπτέρα ν. Κυπριανού

(1997)1(Γ) Α.Α.Δ. 1696, Κουμής ν. Χίνη

(2000)1 Α.Α.Δ. 383 και Χριστοφίνης ν. Φραντζή (ανωτέρω). Ασφαλώς το καθήκον επιμέλειας περιορίζεται σε λογικά προβλεπτούς κινδύνους και δεν εκτείνεται με τρόπο, ώστε να επιβάλλεται υπέρμετρο βάρος για τον οδηγό, το οποίο θα ανέτρεπε το ισοζύγιο των λογικών προσδοκιών και προβλέψεων. Σχετική, επί του προκειμένου, είναι η απόφαση Ανδρέου κ.ά ν. Πηλέα

(2000)1 Α.Α.Δ. 459. Επιπλέον, το καθήκον για επιμελή οδήγηση δεν επεκτείνεται στη λήψη προληπτικών μέτρων έναντι της πιθανότητας εκδήλωσης αμέλειας εκ μέρους άλλων οδηγών. Σχετικές είναι οι αποφάσεις Χριστοφίνης ν. Φραντζή (ανωτέρω), Θρασυβούλου ν. Κουλέρμου κ.ά.

(1996)1 Α.Α.Δ. 293 και Μάριος Ουλουπή ν. Χρίστου κ.ά.

(1999)1 (Γ) Α.Α.Δ. 1508. Τονίζεται, όμως, ότι παράβαση απλά κανόνων της οδικής κυκλοφορίας δεν αρκεί για να εξαχθεί συμπέρασμα αμέλειας. Σχετική είναι η απόφαση Χριστοφόρου ν. Τρύφωνος

(1999)1 (Γ) ΑΑΔ 1516. Συνεπώς η παράβαση και μόνο κανόνα οδικής κυκλοφορίας, επειδή δεν συνιστά αφ' εαυτής αμέλεια, δεν συνεπάγεται πάντα ότι ο οδηγός του άλλου οχήματος δεν είχε υποχρέωση λήψης προληπτικών μέτρων. Επίσης, το γεγονός ότι κάποιος οδηγός χρησιμοποιεί ακόμη και το ασφαλτικό παγκέττο ή ολόκληρο το πλάτος του δρόμου δεν αναιρεί την υποχρέωση του οδηγού τυχόν προπορευόμενου οχήματος να λάβει μέτρα προτού ολοκληρώσει τυχόν στροφή ή έξοδο. Επί του προκειμένου ιδιαίτερα διαφωτιστική είναι η πρόσφατη απόφαση στην υπόθεση Ιωαννίδης ν. Χαραλαμπίδης Πολ. Έφεση 336/12, ημερομηνίας 10.7.18, όπου λέχθηκαν τα ακόλουθα : «Οι συνθήκες που επικρατούσαν κατά τον ουσιώδη χρόνο, σύμφωνα με τα ευρήματα του πρωτόδικου Δικαστηρίου, όπου υπήρχε πυκνή τροχαία κίνηση και ουρά σταματημένων αυτοκινήτων πίσω από το ακινητοποιημένο αυτοκίνητο του ΜΥ2, θα έπρεπε να θέσουν τον εφεσίβλητο σε εγρήγορση ότι κάποιος οδηγός οχήματος και ιδιαίτερα μοτοσυκλέττας θα έκαμνε χρήση του ασφaλτικού παγκέττου, που συνιστά προέκταση του δρόμου, για να αποφύγει ακριβώς την ουρά των σταματημένων αυτοκινήτων, και να έπαιρνε τις αναγκαίες προφυλάξεις προτού ολοκληρώσει τη στροφή στα δεξιά για να εισέλθει στο πρατήριο βενζίνης. Στην περίπτωση του εφεσίβλητου το καθήκον να ελέγξει το παγκέττο και να πάρει επιπρόσθετες προφυλάξεις ήταν αυξημένο λόγω του ευρήματος του πρωτόδικου Δικαστηρίου ότι το ύψος του αυτοκινήτου του ΜΥ2 που είχε σταματήσει για να του δώσει προτεραιότητα εμπόδιζε την ορατότητα των δύο οδηγών με αποτέλεσμα να μην ήταν δυνατός ο εντοπισμός των οχημάτων τους πριν τη σύγκρουση. Γεγονός παραμένει ότι ο εφεσίβλητος δεν έλαβε κανένα μέτρο για να επιβεβαιώσει ότι ήταν ασφαλής η έξοδος του μπροστά από το σταματημένο αυτοκίνητο για να εισέλθει στο παγκέττο, όπως να κινηθεί σιγά - σιγά και ελέγχοντας σπιθαμή προς σπιθαμή την κίνηση του (inching out).» Στην υπό κρίση υπόθεση, από την ενώπιόν μου αξιόπιστη μαρτυρία προκύπτει ότι ο Ενάγοντας οδηγούσε το όχημά του επί της οδού Φιλικής Εταιρείας, ο οποίος είναι δρόμος αμφίδρομης κυκλοφορίας με μια λωρίδα σε κάθε κατεύθυνση. Όμως, στη λωρίδα που κινούντο τα δύο οχήματα υπάρχει διαπλάτυνση του δρόμου, η οποία διπλασιάζει το πλάτος αυτού. Ο Εναγόμενος προπορεύετο του Ενάγοντα. Στο σημείο όπου εμφανίζεται διαπλάτυνση του δρόμου ο Ενάγοντας έκανε χρήση του επιπλέον πλάτους του δρόμου με αποτέλεσμα όταν τα δυο οχήματα πλησίαζαν το σημείο του Αλτ σε κάποιο στάδιο για μερικά δευτερόλεπτα αυτά να κινούνται παράλληλα με το όχημα του Ενάγοντα να βρίσκεται στη αριστερή πλευρά του οχήματος του Εναγομένου, το οποίο προηγουμένως προπορεύετο. Τονίζεται περαιτέρω ότι, το επιπλέον πλάτος του δρόμου, παρόλο που δεν διαχωρίζεται και δεν αποτελεί επιπλέον λωρίδα, εμπίπτει στην έννοια της οδού, αφού αποτελεί χώρο ανοικτό προς το κοινό χωρίς την ανάγκη να υπερπηδηθούν φυσικά εμπόδια. Σχετική είναι η απόφαση Charalambous v. The Police

(1982)2 C.L.R. 134 και Ιωαννίδης (ανωτέρω). Υπό τις περιστάσεις της παρούσας, το γεγονός ότι διπλασιαζόταν το πλάτος του δρόμου στην κατεύθυνση προς το Αλτ καθιστούσε λογικά πιθανό ότι κάποιος οδηγός θα χρησιμοποιούσε ολόκληρο το πλάτος ή την αριστερότερη πλευρά του δρόμου, εάν επιθυμούσε να στρίψει αριστερά στο Αλτ. Συνεπώς στην υπό κρίση υπόθεση η διαπλάτυνση του δρόμου από 2.80 μέτρα πλάτος σε 5.90 μέτρα πλάτος έπρεπε να θέσει τον Εναγόμενο σε εγρήγορση ότι κάποιος οδηγός θα έκανε χρήση ολόκληρου του πλάτους του δρόμου, εφόσον το επιπλέον πλάτος του δρόμου συνιστούσε οδό. Περαιτέρω, το ότι τέτοια κίνηση ενδεχομένως να συνιστά παράβαση των κανόνων οδικής κυκλοφορίας, ένεκα του ότι τέτοια παράβαση δεν συνιστά αφ' εαυτής αμέλεια, δεν απαλλάσσει τον έτερο οδηγό από τη λήψη μέτρων προφύλαξης και δεν μπορεί να κριθεί μη προβλεπτό το ότι κάποιος οδηγός θα έκανε χρήση ολόκληρου του πλάτους της οδού. Συνακόλουθα, η ενέργεια του Εναγόμενου να επιχειρήσει κλίση προς τα αριστερά χωρίς να ελέγξει την κίνηση του δρόμου και χωρίς ν' αντιληφθεί το όχημα που οδηγείτο παράλληλα με το δικό του, συνιστά αμέλεια. Η υπό κρίση υπόθεση διαφοροποιείται από την υπόθεση Γεώργιου Παλλά ν. Παυλίνας Ιακώβου

(2002)1 Α.Α.Δ. 1251, στην οποία παρέπεμψε η κα Κοζάκου. Συγκεκριμένα, στην πιο πάνω υπόθεση αποδόθηκε αποκλειστική αμέλεια στον οδηγό οχήματος που αποπειράτο να προσπεράσει από αριστερά έμπροσθεν ακινητοποιημένου αυτοκινήτου διά μέσω στενού χώρου, χωρίς να λάβει καμιά προφύλαξη, κτυπώντας εν τέλει πεζό που επιχειρούσε να διασταυρώσει. Στην πιο πάνω υπόθεση δεν υπήρχε σύγκρουση μεταξύ του οχήματος που αποπειράτο να προσπεράσει από αριστερά με όχημα που επιχείρησε να στρίψει ενώ τα δυο οχήματα βρίσκονταν παράλληλα. Στην υπό κρίση υπόθεση, ο Ενάγοντας δεν επιχείρησε να προσπεράσει ακινητοποιημένο όχημα από αριστερά δια μέσω στενού χώρου. Αντίθετα, από τα ευρήματα του Δικαστηρίου προκύπτει ότι ο Ενάγοντας έκανε χρήση ολόκληρου του πλάτους της οδού. Η πιο πάνω ενέργεια ακόμη και παράνομη να ήταν, ζήτημα που θα απασχολήσει ενδεχομένως κατωτέρω, δεν απάλλασσε, ενόψει των συνθηκών του δρόμου, τον Εναγόμενο από το να ελέγξει την κίνηση στα αριστερά του. Συνακόλουθα, η ενέργεια του Εναγόμενου να επιχειρήσει κλίση προς τα αριστερά χωρίς να ελέγξει την κίνηση του δρόμου, ως έχει εξηγηθεί ανωτέρω, συνιστά αμέλεια. Τούτου δοθέντος θα προχωρήσω να εξετάσω το κατά πόσο υφίσταται συντρέχουσα αμέλεια εκ μέρους του Ενάγοντα και σε περίπτωση καταφατικής απάντησης στο επιμερισμό της ευθύνης μεταξύ των διαδίκων. Ως προς τον επιμερισμό της ευθύνης θεμελιακή είναι η απόφαση Αλεξάνδρου ν. Λεβέντη

(1996)1 A.A.Δ. 420, όπου λέχθηκαν τα ακόλουθα: «Ο επιμερισμός της ευθύνης συναρτάται με δύο παράγοντες: Το μεμπτό της διαγωγής (Blameworthiness), κρινόμενο υπό το πρίσμα του καθήκοντος επιμέλειας, και την αιτιώδη σχέση μεταξύ της παραβίασης του καθήκοντος επιμέλειας και της ζημιάς η οποία προκύπτει (causative potency). Η κατανομή της ευθύνης γίνεται κάτω από ευρεία σκοπιά, με γνώμονα τη λογική και την κοινή εμπειρία». Όπως έχει εξηγηθεί στην απόφαση Χριστοφόρου (ανωτέρω) η παράβαση και μόνο των κανόνων οδικής κυκλοφορίας δεν αρκεί από μονή της για τη στοιχειοθέτηση αμέλειας. Στην υπό κρίση υπόθεση, όμως, ο Ενάγοντας επιχείρησε να κινηθεί στην αριστερή πλευρά του Εναγομένου, καθ' ον χρόνο δεν υπήρχε σχετική λωρίδα και χωρίς ο οδηγός του προπορευόμενου οχήματος να κατευθύνει το όχημά του δεξιότερα, ενέργεια που αντίκειται στο άρθρα 58 3 α (i και ii) των περί τροχαίας κίνησης κανονισμών. Επίσης, ο Ενάγοντας γνώριζε ότι στο τέλος του δρόμου το προπορευόμενο του όχημα θα προχωρούσε να στρίψει είτε δεξιά είτε αριστερά. Έτσι όφειλε να αναμένει και μην κινηθεί στην αριστερή πλευρά κατά το χρόνο που τα δυο οχήματα πλησίαζαν στο σημείο του Αλτ, πριν τουλάχιστον βεβαιωθεί ως προς τη κατεύθυνση ή κλίση ή θέση που θα έπαιρνε το προπορευόμενο όχημα όταν θα προσέγγιζε το σημείο Αλτ. Το πιο πάνω γεγονός τον καθιστά συνυπεύθυνο για την πρόκληση του ατυχήματος, αφού ο μεν Εναγόμενος όφειλε να ελέγξει τη τροχαία κίνηση πριν επιχειρήσει κλίση αριστερά ο δε Ενάγοντας όφειλε να μην ήταν στην αριστερή πλευρά του Εναγομένου. Υπό τα γεγονότα της παρούσας η ευθύνη βαρύνει του δύο οδηγούς ισότιμα και επιμερίζεται κατά 50% σε έκαστο οδηγό. Η ευθύνη του Εναγομένου 1. Ο Εναγόμενος 1 ενάγεται ως εκ προστήσεως υπεύθυνος για το επίδικο ατύχημα. Ως προς την έννοια της εκ προστήσεως ευθύνης διαφωτιστική είναι η απόφαση Χριστάκη Ποταμίτη ν. Έλενας Ιωάννου

(1992)1 Α.Α.Δ. 479, όπου λέχθηκαν τα ακόλουθα σχετικά : «Στην Κύπρο οι αρχές του κοινού δικαίου για την εκ προστήσεως ευθύνη έχουν ενσωματωθεί στο άρθρο 13 του Κώδικα Αστικών Αδικημάτων που ρητά προβλέπει πότε υπάρχει τέτοια ευθύνη· όταν αποδεικνύεται σχέση αντιπροσωπευομένου και αντιπροσώπου ή εργοδότη και εργοδοτουμένου. Η εξουσιοδότηση χρήσης κινητού αντικειμένου δεν υποδηλώνει ως θέμα λογικής ή κοινής εμπειρίας και τη δημιουργία σχέσης αντιπροσώπου και αντιπροσωπευομένου αναφορικά με τη χρήση του» Περαιτέρω στην υπόθεση Πανίκος Καθητζιώτης v. Manοcas Transport Co. Ltd

(1993)1 Α.Α.Δ. 954, με παραπομπή στις σχετικές αγγλικές αυθεντίες επί του θέματος λέχθηκε ότι απόδειξη της ιδιοκτησίας του αυτοκινήτου, αποτελεί, ελλείψει άλλου, κάποιο υλικό μαρτυρίας, βάσει του οποίου το Δικαστήριο ανάλογα με τα γεγονότα στην κάθε υπόθεση, μπορεί να συναγάγει την εκ προστήσεως ευθύνη του ιδιοκτήτη. Επιπρόσθετα στην απόφαση Ταξί Κυριάκος Λτδ v. Παρούτη

(1998)1 Α.Α.Δ. 145, κρίθηκε, με αναφορά στην απόφαση Καθητιζώτης (ανωτέρω), ότι ο ιδιοκτήτης του οχήματος έχει το βάρος να αποδείξει πως ο οδηγός δεν λειτουργούσε κατά τον χρόνο του δυστυχήματος μέσα στα πλαίσια των καθηκόντων του και πως τα παρέβη σε βαθμό που δεν θα μπορούσε να κριθεί υπεύθυνος εκ προστήσεως. Σχετική, επίσης, είναι η απόφαση Αντωνίτσα Φιλίππου κ.ά. v. Νίκου Παναγή κ.ά.

(2000)1 Α.Α.Δ.

1. Στην υπό κρίση υπόθεση είναι παραδεκτό από την Υπεράσπιση ότι το όχημα που οδηγούσε ο Εναγόμενος 2 ήταν ιδιοκτησίας του Εναγομένου
2. Επιπλέον δεν έχει αμφισβητηθεί κατά την αντεξέταση του Ενάγοντα ο ισχυρισμός του ότι ο Εναγόμενος 2 οδηγούσε το όχημα KYW 9X0, ως υπάλληλος του Εναγομένου
3. Παράλληλα ουδεμία μαρτυρία προσφέρθηκε γα να αποδείξει ότι ο Εναγόμενος 2 δεν λειτουργούσε, κατά το ατύχημα, στα πλαίσια των καθηκόντων του ή υπερέβη αυτά σε βαθμό που ο ιδιοκτήτης του οχήματος να μην είναι υπεύθυνος. Συνακόλουθα, το Δικαστήριο κρίνει ότι ο Εναγόμενος 1 υπέχει εκ προστήσεως ευθύνη για την αμέλεια του Εναγομένου
4. Ειδικές αποζημιώσεις Στην υπό κρίση υπόθεση οι ειδικές ζημίες του Ενάγοντα δηλώθηκαν ως παραδεκτό γεγονός και ανέρχονται στο ποσό €2,082,87=. Με βάση το συμπέρασμα του Δικαστηρίου ως προς την ύπαρξη συντρέχουσας αμέλειας στο πρόσωπο του Ενάγοντα, το ύψος της αποζημίωσης που δικαιούται να λάβει από τους Εναγομένους πρέπει να μειωθεί κατά 50%. Επιδίκαση τόκου Το θέμα του καθορισμού του τόκου επί των αποζημιώσεων εμπίπτει στη διακριτική ευχέρεια του Δικαστηρίου και σύμφωνα με τη νομολογία υπάρχει διάκριση αναφορικά με τον χρόνο που ξεκινά η επιδίκασή του ανάμεσα στις γενικές και ειδικές αποζημιώσεις. Ενδελεχής ανάλυση ως προς τις αρχές που διέπουν την επιδίκαση τόκου περιέχεται στην απόφαση Φοινικαρίδης ν. Γεωργίου

(1991)1 Α.Α.Δ

1. Σύμφωνα με την πιο πάνω απόφαση, ως προς τις ειδικές ζημίες, προκρίνεται η προσέγγιση, όπως αυτές φέρουν τόκο από την ημερομηνία γένεσης του αγώγιμου δικαιώματος μειωμένου, όμως, κατά το ήμισυ, χωρίς να αποκλείεται και διαφορετική προσέγγιση. Κατ΄ ακολουθιάν των πιο πάνω, κρίνω ορθότερο όπως οι ειδικές αποζημιώσεις φέρουν νόμιμο τόκο από την ημερομηνία του ατυχήματος μειωμένο κατά το ήμισυ. Κατάληξη : Υπό το φως των πιο πάνω και ενόψει της απόφασης του Δικαστηρίου ως προς τον επιμερισμό της ευθύνης εκδίδεται απόφαση υπέρ του Ενάγοντα και εναντίον των Εναγομένων 1 και 2 αλληλέγγυα και/ή κεχωρισμένα για το ποσό των €1,041.43= πλέον νόμιμο τόκο από 20.04.2011 μειωμένο κατά το ήμισυ. Τα έξοδα επιδικάζονται υπέρ του Ενάγοντα και εναντίον των Εναγομένων 1 και 2 αλληλέγγυα και/ή κεχωρισμένα, ως αυτά υπολογισθούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο στη κλίμακα €500 - €2.
2. .............. Μ. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ, Ε.Δ. ΠΙΣΤΟ ΑΝΤΙΓΡΑΦΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΗΤΗΣ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο