ΝΙΚΟΛΑΟΥ ν. ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΟΥ κ.α., Αρ. Αγωγής: 10841/2010, 20/6/2019

ΝΙΚΟΛΑΟΥ ν. ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΟΥ κ.α., Αρ. Αγωγής: 10841/2010, 20/6/2019 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEF:2019:A305 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ Ενώπιον: Γ. Κυθραιώτου-Θεοδώρου, Ε.Δ. Αρ. Αγωγής: 10841/2010 Μεταξύ: XXXXX ΝΙΚΟΛΑΟΥ Ενάγοντα και

1. XXXXX ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΟΥ
2. XXXXX ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΟΥ Εναγόμενες 20 Ιουνίου, 2019 Εμφανίσεις: Για Ενάγοντα: κ. Παπαλοΐζου Για Εναγόμενες 1 και 2: κ. Κρονίδης διά Ιωαννίδης Δημητρίου Δ.Ε.Π.Ε. ΑΠΟΦΑΣΗ Δικογραφημένες θέσεις. Με την παρούσα αγωγή ο Ενάγοντας αξιώνει εναντίον των Εναγομένων ποσό €26.500 που ισχυρίζεται ότι συνιστά συμφωνημένη αμοιβή για αρχιτεκτονικές υπηρεσίες που τους προσέφερε. Ειδικότερα, ισχυρίζεται ότι συμφώνησε προφορικά με τις Εναγόμενες όπως αναλάβει την ετοιμασία αρχιτεκτονικών σχεδίων για την ανέγερση δύο ορόφων επί υφιστάμενης οικοδομής έναντι αμοιβής 7% επί του συνολικού κόστους η οποία θα ήταν πληρωτέα σε στάδια, ως καθορίζεται στην παράγραφο 5.2 του 5ου Μέρους των Κανονισμών του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων. Διαζευκτικά, ο Ενάγοντας διεκδικεί όπως του αποδοθεί το πιο πάνω ποσό ως εύλογη αμοιβή. Με την Υπεράσπιση τους οι Εναγόμενες αρνούνται οποιαδήποτε οφειλή. Ισχυρίζονται ότι είχε ανατεθεί προφορικά τον Ενάγοντα από την Εναγόμενη 1 η ετοιμασία αρχιτεκτονικών σχεδίων για κατοικία που είχε πρόθεση να αναγείρει πάνω από υφιστάμενη κατοικία της μητέρας της. Οι υπηρεσίες θα παρέχονταν έναντι συμφωνημένης αμοιβής 5% επί του συνολικού κόστους κατασκευής το οποίο θα καθορίζετο από κοινού μετά την ολοκλήρωση της προμελέτης και των προσχεδίων και αφού θα διοριζόταν επιμετρητής ποσοτήτων για κοστολόγηση του έργου. Οι Εναγόμενες ισχυρίζονται ότι το έργο δεν ολοκληρώθηκε και ότι ποσό €5.000 πλέον Φ.Π.Α. που πληρώθηκε από αυτές έχει εξοφλήσει την όποια αμοιβή για υπηρεσίες που είχαν παρασχεθεί. Περαιτέρω οι Εναγόμενες εγείρουν προδικαστική ένσταση υποστηρίζοντας ότι ο Ενάγων δεν νομιμοποιείται να εγείρει την παρούσα αγωγή γιατί αντισυμβαλλόμενος της Εναγόμενης 1 ήταν η εταιρεία Andreas Nicolaou Architects & Designers Limited. Ισχυρίζονται, τέλος, ότι η Εναγόμενη 2 καμία εμπλοκή έχει με τα επίδικα γεγονότα και κανένα αγώγιμο δικαίωμα υφίσταται εναντίον της. Μαρτυρία. Κατά την ακρόαση της υπόθεσης, προς απόδειξη της απαίτησης του Ενάγοντα, έδωσαν μαρτυρία στο Δικαστήριο πέντε πρόσωπα. Για την υπεράσπιση κατέθεσαν δύο μάρτυρες. Στα πλαίσια της ακρόασης κατατέθηκε αριθμός εγγράφων, που παρουσίασαν οι μάρτυρες, ως τεκμήρια. Ειδική αναφορά σε κάποια από τα τεκμήρια γίνεται πιο κάτω. Το σύνολο της μαρτυρίας βρίσκεται καταγεγραμμένο στα πρακτικά της διαδικασίας και δεν κρίνω ωφέλιμο να παραθέσω με λεπτομέρεια όλα όσα ανέφερε ο κάθε μάρτυρας. Όμως για σκοπούς πληρότητας της απόφασης μου, παραθέτω κατωτέρω μια σύνοψη των κύριων σημείων της μαρτυρίας που παρουσιάστηκε και που αφορά άμεσα τα επίδικα θέματα ή που κρίθηκε σημαντική για σκοπούς αξιολόγησης. Πρώτος μάρτυρα ήταν ο ίδιος ο Ενάγοντας, κ. XXXXX Νικολάου (ΜΕ1). Στα πλαίσια της κυρίως εξέτασης του ανέφερε ότι είναι αδειούχος αρχιτέκτονας και ότι περί το τέλος του 2009, μέσω του κοινού γνωστού κ. XXXXX Μυτιληναίου, εργολάβου οικοδομών, ήρθε σε επαφή με τις Εναγόμενες 1 και
3. Σε συνάντηση που έγινε στην οικία της Εναγόμενης 2 ενημερώθηκε για την πρόθεση των Εναγομένων να κτίσουν δύο ορόφους επί της υφιστάμενης κατοικίας, να εγκαταστήσουν πισίνα στην οροφή και να τοποθετήσουν ανελκυστήρα στο κτίριο. Η νέα οικοδομή θα χρησιμοποιείτο ως κατοικία από την Εναγόμενη
4. Σύμφωνα με τον Ενάγοντα, κατά την συζήτηση, η Εναγόμενη 2 συμμετείχε ενεργά και «ιδιαίτερα ρώτησε τι τροποποιήσεις θα εχρειάζετο η ισόγειος κατοικία της λόγω της ανέγερσης των δύο ορόφων». Ο Ενάγοντας κατέθεσε ότι ανέφερε στις Εναγόμενες ότι έπρεπε να γίνει μελέτη από πολιτικό μηχανικό και οι Εναγόμενες συμφώνησαν να ανατεθεί η συγκεκριμένη εργασία στον κ. XXXXX Χριστοφή (ΜΕ2). Για τη συγκεκριμένη εργασία ο ΜΕ1 παρουσίασε και κατατέθηκε ως Τεκμήριο 1 έγγραφο ημερομηνίας 21.7.2010 που απευθύνεται προς τον Ενάγοντα, σύμφωνα με το οποίο η κοστολόγηση του ΜΕ2 για την εκπόνηση στατικής και αντισεισμικής μελέτης/αναβάθμισης για την οικία της Εναγόμενης 1 είναι €4.600 συμπεριλαμβανομένου του Φ.Π.Α. Η έκθεση του ΜΕ2 ετοιμάστηκε, σύμφωνα με τον Ενάγοντα, τον Φεβρουάριο
5. Ετοιμάστηκε επίσης έκθεση ημερομηνίας 22.2.2010 από την εταιρεία Geoinvest Ltd (Τεκμήριο 3). Ο Ενάγοντας συνέχισε λέγοντας ότι οι Εναγόμενες τον προμήθευσαν με τα σχέδια της υφιστάμενης οικοδομής και τον τίτλο ιδιοκτησίας (Τεκμήριο 2) της κατοικίας της Εναγόμενης 2, και ο ίδιος ξεκίνησε την προμελέτη του έργου. Μέχρι την ολοκλήρωση της προμελέτης ο Ενάγοντας είχε «επανειλημμένες συναντήσεις με τις Εναγόμενες ενίοτε στο γραφείο μου και ενίοτε στο σπίτι τους.» Σε σχέση με το θέμα της αμοιβής του, σύμφωνα με τον Ενάγοντα «συμφωνήθηκε μεταξύ μας αμοιβή 5½% για τον αρχιτέκτονα και 1½% για τον πολιτικό μηχανικό. Το ποσοστό αυτό ήτο επί του τι θα στοίχιζαν οι δύο όροφοι και οι τροποποιήσεις του ισογείου. Εγώ με τον κ. XXXXX Χριστοφή κοστολογήσαμε την αξία του κτιρίου σε 800,000 Ευρώ και ο εργολάβος κ. Μυτιληναίος σε 760,000 Ευρώ. Το ποσό της εκτίμησης δεν το αντέκρουσαν οι Εναγόμενες αλλά νόμιζαν ότι θα ήτο ολιγότερο». Ο Ενάγοντας παρουσίασε αντίγραφο αποσπάσματος από τους περί Αρχιτεκτόνων Κανονισμούς που αφορούν την αμοιβή αρχιτεκτόνων (Τεκμήριο 13). Παρουσίασε επίσης σχέδια της υφιστάμενης κατοικίας (Τεκμήριο 4) τα οποία αποτυπώνουν όλα «τα κτίσματα της υφιστάμενης οικίας, για να μπορέσουμε να πάρουμε άδεια οικοδομής που να καλύπτει και όλες τις μη αδειούχες οικοδομές». Στα ίδια σχέδια έγιναν χειρόγραφες σημειώσεις σε σχέση με διάφορες τροποποιήσεις που πρότεινε η Εναγόμενη
6. Ανέφερε ότι τον Ιανουάριο με Φεβρουάριο 2010 ετοίμασε και απέστειλε τόσο στον ΜΕ2 όσο και στις Εναγόμενες προσχέδια της νέας κατοικίας. Η Εναγόμενη 1 έκανε «μικροπαρατηρήσεις για τα προσχέδια μια - δύο φορές και εγώ έκανα τις αιτούμενες αλλαγές. Εν τέλει οι Εναγόμενες εδέχθησαν τα προσχέδια και έτσι πήγα επί τόπου στην οικία της Εναγόμενης 2, όπου της εξήγησα τις αλλαγές που θα εγίνοντο στο ισόγειο. Η Εναγόμενη 2 απεδέχθη τα σχέδια και ιδιαίτερα έκανε λόγο για ορισμένες κολόνες που εχρειάζετο να γίνουν στο ισόγειο, όπως επίσης και για το ασανσέρ που θα επηρέαζε μια βεράντα. Μου ανάθεσαν να προχωρήσω να ετοιμάσω πλήρη σχέδια για να βγούνε σε προσφορές και εγώ αποδέχτηκα την ανάθεση». Στη συνέχεια, σύμφωνα με τον Ενάγοντα, σύστησε στις Εναγόμενες τους ηλεκτρομηχανολόγους Y. Makriyiannis & Associates Ltd για την ετοιμασία ηλεκτρομηχανολογικής μελέτης. Αυτοί ετοίμασαν το έγγραφο ημερομηνίας 27.3.2010 (Τεκμήριο 5). Παρενθετικά σημειώνω ότι το Τεκμήριο 5 απευθύνεται προς την Εναγόμενη 1 και έχει θέμα «Προσφορά για σχέδια μελέτης και επίβλεψη εργασιών για την οικία σας στην Λευκωσία». Σε αυτό η εταιρεία Y. Makriyiannis & Associates Ltd αναφέρει ότι παραθέτει «την προσφορά μας για μελέτη και επίβλεψη των Ηλεκτρομηχανολογικών εγκαταστάσεων». Σύμφωνα με τον Ενάγοντα, οι Εναγόμενες τον ενημέρωσαν ότι θα διόριζαν ως επιμετρητή ποσοτήτων κάποιο κ. Γαλανό, στον οποίο ο Ενάγοντας παρέδωσε τα τελικά αρχιτεκτονικά σχέδια που ετοίμασε περί τον Ιούνιο
7. Τελικά, ανέφερε, ο κ. Γαλανός τον ενημέρωσε ότι δεν είχε χρόνο να διεκπεραιώσει τη συγκεκριμένη εργασία. Ο Ενάγοντας παρουσίασε δέσμη αρχιτεκτονικών σχεδίων τα οποία χαρακτήρισε ως «τελικά» (Τεκμήριο 7) τα οποία ανέφερε ότι ετοιμάστηκαν τον Απρίλιο-Μάιο
8. Τότε, συνέχισε, ζήτησε από τις Εναγόμενες «κάποια προκαταβολή και μου κατέβαλαν τον Μάιο 2010 (08/05/2010) ποσό 5,000 Ευρώ». Παρουσίασε σχετικά το τιμολόγιο, Τεκμήριο
9. Παρενθετικά σημειώνω ότι το τιμολόγιο Τεκμήριο 6 τυπώθηκε σε επιστολόχαρτο «Nicolaou Andreas Architects + Designers Ltd», απευθύνεται προς την Εναγόμενη 1, αφορά «προκαταβολή για την προσθήκη δύο ορόφων σε υφιστάμενη κατοικία στην Λευκωσία» και είναι για ποσό €5.000 πλέον Φ.Π.Α., ήτοι συνολικό ποσό €5.
10. Σύμφωνα με τον Ενάγοντα, είχε προσπαθήσει να επικοινωνήσει με την Εναγόμενη 1 τον Ιούνιο και Ιούλιο 2010 για να συζητήσει μαζί της το θέμα του επιμετρητή ποσοτήτων για να προχωρήσουν με την προκήρυξη προσφορών για το έργο καθώς και το θέμα της αμοιβής του Ενάγοντα για τις υπηρεσίες του, όμως αυτή απουσίαζε στο εξωτερικό ή βρισκόταν εκτός πόλης. Της απέστειλε τελικά επιστολή ημερομηνίας 29.7.2010 (Τεκμήριο 8), μέσω του κ. Μυτιληναίου, μαζί με τα συνημμένα τελικά αρχιτεκτονικά σχέδια. Στο σημείο αυτό να αναφέρω ότι η επιστολή, Τεκμήριο 8, απευθύνεται προς την Εναγόμενη 1 και σε αυτή ο Ενάγοντας αναφέρει ότι «Ζητούμε να μας ενημερώσετε για το επόμενο βήμα, εάν θα ζητηθούν προσφορές όπως μας έχετε πει, εάν θα κατατεθούν τα σχέδια για τις τελικές άδειες στο τμήμα πολεοδομίας και στο Δήμο Στροβόλου». Στην ίδια επιστολή ο Ενάγοντας αναφέρει και τα εξής «Επίσης να σας ενημερώσουμε ότι η αμοιβή μας για την μέχρι σήμερα εργασία ανέρχεται στο 75% της όλης εργασίας αφού όλες οι μελέτες αρχιτεκτονικές στατικές και λεπτομέρειες έχουν πλήρως ολοκληρωθεί και το υπόλοιπο 25% είναι η διαδικασία ανέγερσης δηλαδή η επίβλεψη εργασιών. Το προϋπολογιζόμενο κόστος για την ανέγερση δύο ορόφων και την αναβάθμιση στη υφιστάμενης κατοικίας υπολογίζεται να ανέλθει γύρω στις €600.000 με ποσοστό χρέωσης 7% η αμοιβή μας ανέρχεται στο ποσό €42.
11. Αφαιρουμένου του ποσού που αντιστοιχεί στην επίβλεψη και που ανέρχεται στις €10.500 (το 25% της ολικής αμοιβής) έχομε €31.500 μείων €5.000 προκαταβολή που έχομε ήδη πληρωθεί, παραμένει ποσό προς πληρωμή €26.500 + Φ.Π.Α. Επισυνάπτεται μια πλήρης σειρά σχεδίων.» Διευκρίνισε στην προφορική του μαρτυρία ότι χρησιμοποίησε το ποσό των €600.000 «για σκοπούς φιλικής χρέωσης». Ο Ενάγοντας συνέχισε λέγοντας ότι μίλησε τελικά με την Εναγόμενη 1 τον Σεπτέμβριο 2010 και αυτή του ανέφερε ότι δεν έλαβε την επιστολή του. Του είπε ότι θα την αναζητήσει και θα επικοινωνήσει ξανά μαζί του. Επικοινώνησε ξανά τηλεφωνικώς μετά από κάποιες μέρες και του ανέφερε «Γιατί να πληρώσω για κάτι που δεν γνωρίζω αν θα το κάμω;» Ακολούθησε επιστολή από το δικηγόρο του Ενάγοντα προς τις Εναγόμενες ημερομηνίας 29.10.2010 (Τεκμήριο 11) με την οποία ζητείτο εξόφληση του ποσού που ο Ενάγοντας αξιώνει με το Τεκμήριο
12. Η επιστολή αυτή απαντήθηκε με επιστολή από τους δικηγόρους των Εναγομένων ημερομηνίας 10.11.2019 (Τεκμήριο 12). Παρενθετικά σημειώνω ότι στην εν λόγω επιστολή, Τεκμήριο 12, μεταξύ άλλων, γίνεται αναφορά σε αμοιβή του Ενάγοντα σε ποσοστό 5% επί του προϋπολογιζόμενου ολικού κόστους κατασκευής καθώς και ότι η αμοιβή του πολιτικού μηχανικού έχει συμφωνηθεί ξεχωριστά από τις Εναγόμενες με τον ίδιο. Υπάρχει επίσης αναφορά σε διαφωνία μεταξύ του Ενάγοντα και της Εναγόμενης 1 στην εκτίμηση του κόστους του έργου που ο Ενάγοντας τοποθέτησε αρχικά σε €800.000 και ακολούθως σε €600.000 ενώ η Εναγόμενη 1 τον είχε πληροφορήσει οι οικονομικές της δυνατότητες της επέτρεπαν να δαπανήσει το μέγιστο ποσό των €400.000 πλέον Φ.Π.Α. Ο συνήγορος των Εναγομένων αναφέρεται επίσης στους Κανονισμούς Αμοιβής Αρχιτεκτόνων υποστηρίζοντας ότι δεν έχουν ολοκληρωθεί οι υπηρεσίες του σταδίου Β της παραγράφου 5.2 των Κανονισμών. Σε σχέση με την πισίνα η οποία θα κατασκευαζόταν στην οροφή του κτιρίου, ο Ενάγοντας είπε ότι η Εναγόμενη 1 ανέθεσε, μέσω αυτού, στους G.P. Waternet Ltd την ετοιμασία σχετικής μελέτης. Παρουσίασε την επιστολή του ημερομηνίας 17.5.2010 με την οποία ζήτησε από την G.P. Waternet Ltd προσφορά για την κατασκευή (Τεκμήριο 9) καθώς και την προσφορά της εν λόγω εταιρείας ημερομηνίας 18.5.2010 προς την Εναγόμενη 1 (Τεκμήριο 10). Ο Ενάγοντας υποστήριξε ότι η ανέγερση της κατοικίας τελικά δεν προχώρησε λόγω ενδοοικογενειακών διαφωνιών μεταξύ της Εναγόμενης 1 και των αδερφών της που δεν επιθυμούσαν η Εναγόμενη 1 να κτίσει την κατοικία της πάνω από το σπίτι της μητέρας τους. Τέλος, κατά την κυρίως εξέταση του, ο Ενάγοντας ανέφερε ότι οι επίδικες εργασίες ανατέθηκαν προσωπικά στον ίδιο από τις Εναγόμενες. Εκ λάθους το τιμολόγιο Τεκμήριο 6 εκδόθηκε σε επιστολόχαρτο της εταιρείας «Nicolaou Andreas Architects & Designers Ltd». Η εν λόγω εταιρεία, εξήγησε, δεν παρέχει αρχιτεκτονικές υπηρεσίες ούτε διαθέτει προς τούτο την προβλεπόμενη άδεια. Ασχολείται με παρεμφερείς εργασίες. Το λάθος έγινε από τη σύζυγο του η οποία ασχολείται με διακοσμήσεις εσωτερικών χώρων και εργάζεται στο γραφείο του και εκδίδει τα τιμολόγια του. Κατά την έκδοση του τιμολογίου, χρησιμοποίησε λάθος επιστολόχαρτο. Ο ίδιος, πρόσθεσε, είναι εγγεγραμμένος στο μητρώο του εφόρου Φ.Π.Α. Κατά την αντεξέταση του ο Ενάγοντας ανέφερε ότι είχε ξεκινήσει να δείχνει προσχέδια αρχιτεκτονικών σχεδίων στις Εναγόμενες στις αρχές 2010 ενώ τα τελικά ετοιμάστηκαν περί τον Μάιο
13. Ανέφερε επίσης αντεξεταζόμενος ότι δεν υπογράφτηκε μεταξύ του ιδίου και των Εναγομένων οποιαδήποτε εξουσιοδότηση ή ανάθεση έργου αλλά η συμφωνία τους ήταν προφορική. Υποστήριξε ότι αυτή είναι η πρακτική που ακολουθεί συνήθως το γραφείο του. Η Εναγόμενες συστήθηκαν από κοινό γνωστό και επειδή οι προθέσεις τους του φάνηκαν φιλικές έκρινε ότι δεν ήταν αναγκαία η υπογραφή συμφωνίας μεταξύ τους. Ο Ενάγοντας παραδέχτηκε ότι η παράλειψη σύναψης γραπτής συμφωνίας συνιστά παράβαση των κανόνων δεοντολογίας του Ε.Τ.Ε.Κ. Ο Ενάγοντας πρόσθεσε ότι μετά τη σύσταση από τον κ. Μυτιληναίο, οι Εναγόμενες ήρθαν στο δικό του σπίτι για να δουν πισίνα που είχε κατασκευάσει στην οροφή του. Η επίσκεψη αυτή έγινε στην απουσία του ιδίου αλλά στην παρουσία της συζύγου του. Ακολούθως γνώρισαν τον ίδιο στον οποίο ανέθεσαν τις επίδικες αρχιτεκτονικές εργασίες. Σε σχέση με τα ποσά που αξιώνει, ο Ενάγοντας ανέφερε ότι στο ποσοστό του 7% που ζητά περιλαμβάνεται και ποσοστό 1,5% που είναι η αμοιβή του πολιτικού μηχανικού κ. Χριστόφορου Χριστοφή (ΜΕ2). Το μέρος που αντιστοιχεί σε αμοιβή για την αρχιτεκτονική εργασία είναι το 5,5%. Υποβλήθηκε στον Ενάγοντα ότι η αμοιβή του κ. Χριστόφορου Χριστοφή είχε συμφωνηθεί περί τις αρχές Φεβρουαρίου 2010 στο ποσό των €2.000 για τη διενέργεια στατικής μελέτης της κατοικίας. Ο Ενάγοντας διαφώνησε προσθέτοντας ότι €2.000 είναι πολύ χαμηλό ποσό για την εργασία που απαιτείτο να γίνει στην προκειμένη περίπτωση από τον πολιτικό μηχανικό. Σε σχέση με το ύψος της δικής του αμοιβής, ο Ενάγοντας ανέφερε ότι είχε υπολογιστεί στη βάση των ελάχιστων κλιμάκων αμοιβής για αρχιτέκτονες. Πρόσθεσε ότι η εμπλοκή του κ. Χριστόφορου Χριστοφή (ΜΕ2) είχε ξεκινήσει από το στάδιο της προμελέτης. Υποβλήθηκε στον Ενάγοντα ότι κατά την πρώτη συνάντηση του με την Εναγόμενη 1, της είχε αναφέρει ότι η συνήθης αμοιβή του γραφείου του ήταν σε ποσοστό 4-5% επί του κόστους ανέγερσης της κατοικίας. Ο Ενάγοντας διαφώνησε αναφέροντας ότι «προφανώς δεν θα άκουσε το 5,5 συν τα στατικά». Ερωτώμενος για την εξέλιξη της εργασίας των διάφορων μελετητών του έργου, ο Ενάγοντας ανέφερε ότι παράλληλα με την εργασία των άλλων μελετητών ο ίδιος είχε ξεκινήσει την ετοιμασία των αρχιτεκτονικών σχεδίων. Ανέφερε ότι με βάση την εμπειρία του, ακόμα και αν υπήρχαν γεωλογικά ή στατικά προβλήματα στο κτίριο αυτά θα ήταν αντιμετωπίσιμα και δεν υπήρχε λόγος να περιμένει ο ίδιος μέχρι την ολοκλήρωση των εργασιών των άλλων μελετητών για να ετοιμάσει τα αρχιτεκτονικά σχέδια. Τέθηκε στον Ενάγοντα ότι καμία διαφωνία υπήρχε μεταξύ της Εναγόμενης 1 και των αδερφών της και ότι όλη η οικογένεια συναινούσε ότι η κατοικία της Εναγόμενης 2 θα κατέληγε στην Εναγόμενη
14. Τέθηκε επίσης ότι μετά τα επίδικα γεγονότα η κατοικία της Εναγόμενης 2 μεταβιβάστηκε στην Εναγόμενη
15. Ο Ενάγοντα απάντησε ότι η δική του πληροφόρηση ήταν διαφορετική και δεν γνώριζε εάν είχε γίνει μεταβίβαση ή εάν έχουν ανεγερθεί οι δύο όροφοι έκτοτε. Τέθηκε επίσης στον Ενάγοντα ότι η πρώτη του επίσκεψη στην οικία της Εναγόμενης 2 έγινε περί τα τέλη Φεβρουαρίου με αρχές Μαρτίου 2010 και συνοδευόταν από τον κ. Χριστόφορο Χριστοφή (ΜΕ2). Ο Ενάγοντας διαφώνησε υποστηρίζοντας ότι κατά την πρώτη επίσκεψη είχε πάει στην οικία, μαζί με τον κ. Μυτιληναίο και χωρίς τον ΜΕ
16. Αναφορικά με το στάδιο στο οποίο προχώρησαν οι εργασίες, ο Ενάγοντας ανέφερε ότι η υποβολή της αίτησης για πολεοδομική άδεια είναι ευθύνη του ιδιοκτήτη και ο ίδιος απλώς ετοιμάζει όλα τα έντυπα. Στην προκειμένη περίπτωση, ανέφερε, ο ίδιος ετοίμασε τα αρχιτεκτονικά σχέδια για την υποβολή της αίτησης για πολεοδομική άδεια και προχώρησε την εργασία του παρακάτω μέχρι το σημείο που απαιτείτο για την έκδοση άδειας οικοδομής. Σε σχέση με τα προσχέδια της κατοικίας που είχε ετοιμάσει, ο Ενάγοντας ανέφερε ότι έγιναν αρκετά προσχέδια, συζητήθηκαν με την Εναγόμενη 1 και κατέληξαν σε μια τελική μορφή που ικανοποιούσε όλες τις πλευρές. Ο Ενάγοντας συμφώνησε ότι περί τον Μάρτιο 2010 παρευρέθηκε σε συνάντηση στην οικία της Εναγόμενης 2 στην παρουσία του διευθυντή της εταιρείας Y. Makriyiannis & Associates Ltd, κ. Ιωάννη Μακρυγιάννη (ΜΕ4). Η εν λόγω εταιρεία ακολούθως απέστειλε την πρόσφορά της για ηλεκτρολογικές και μηχανολογικές μελέτες και επίβλεψη (Τεκμήριο 5). Ο Ενάγοντας αναφέρθηκε αργότερα, κατά την αντεξέταση του, σε συνάντηση που έγινε περί τα μέσα Απριλίου 2010 οπόταν «τελείωσε ο κύκλος των σχεδίων στα προσχέδια η κα Αναστασιάδου ένιωθε ικανοποιημένη όπως και η μητέρα της». Ανέφερε ότι κατά τη συνάντηση εκείνη συζητήθηκε το ενδεχόμενο κόστος κατασκευής. Εκείνος το τοποθέτησε περί τις €800.000, συμπεριλαμβανομένου του κόστους των ηλεκτρομηχανολογικών εγκαταστάσεων, τιμή που φάνηκε υψηλή στις Εναγόμενες. Ο Ενάγοντας πρόσθεσε ότι κοινός γνωστός, εργολάβος, εκτίμησε το κόστος του έργου περί που στις €700.000-€750.000, καταλήγοντας ότι «εγώ λέω ότι το κόστος μπορεί να κυμαίνεται ανάλογα με την ποιότητα και το κόστος των υλικών που θα τοποθετήσεις και το 600 εγώ το είχα τοποθετήσει σαν μια ένδειξη τιμής κόστους για να χρεώσω τη δική μου αμοιβή». Ο Ενάγοντας διαφώνησε ότι κατά τη συνάντηση εκείνη η Εναγόμενη 1 είχε ζητήσει να της δοθεί χρόνος για να αξιολογήσει εάν θα προχωρούσε. Υποστήριξε ότι είχε αποφασιστεί από κοινού να διοριστεί επιμετρητής ποσοτήτων με σκοπό να ζητηθούν προσφορές για την εκτέλεση του έργου. Η Εναγόμενη 1 επιθυμούσε να διορίσει κάποιο κ. Γαλανό. Αυτός προσήλθε στο γραφείο του Ενάγοντα και παρέλαβε τα τελικά αρχιτεκτονικά σχέδια και τις μελέτες όμως τελικά δεν διεκπεραίωσε την εργασία του επικαλούμενος διάφορους λόγους. Πρόσθεσε ότι για να γίνει η εργασία από επιμετρητή και να ζητηθούν προσφορές δεν απαιτείται πρώτα η έκδοση άδειας οικοδομής. Υποβλήθηκε στον Ενάγοντα ότι στον κ. Γαλανό είχαν δοθεί προσχέδια και όχι τα τελικά αρχιτεκτονικά σχέδια της κατοικίας με σκοπό να ετοιμάσει προκαταρτική επιμέτρηση. Ο Ενάγοντας διαφώνησε. Ο Ενάγοντας δέχτηκε ότι η Εναγόμενη 2 ειδικά είχε εκφράσει κάποιες επιφυλάξεις σε σχέση με επιπρόσθετες κολόνες και εργασίες στήριξης που έπρεπε να γίνουν στο δικό της σπίτι για να είναι εφικτή η ανέγερση των δύο ορόφων. Όμως, ανέφερε, επεξηγήθηκε η αναγκαιότητα κάποιων εργασιών, ο τρόπος με τον οποίο θα επηρέαζαν την κατοικία της, λήφθηκαν υπόψη τα σχόλια της και το ζήτημα έκλεισε με τη σύμφωνη γνώμη όλων. Υποβλήθηκε στον Ενάγοντα ότι είχε λάβει οδηγίες από την Εναγόμενη 1 να τερματίσει κάθε εργασία αφού δεν υπήρχε συμφωνία επί των προσχεδίων. Ο Ενάγοντας υποστήριξε ότι τα προσχέδια είχαν συμφωνηθεί. Δεύτερος μάρτυρας για την πλευρά του Ενάγοντα ήταν ο πολιτικός μηχανικός κ. Χριστόφορος Χριστοφή (ΜΕ2). Στα πλαίσια της κυρίως εξέταση του, ο ΜΕ2 ανέφερε ότι περί το τέλος 2009 ο Ενάγοντας τον ενημέρωσε ότι οι Εναγόμενες του είχαν αναθέσει την ανέγερση δύο ορόφων πάνω από την υφιστάμενη κατοικία της Εναγόμενης 2 και διευθετήθηκε συνάντηση στην κατοικία στην οποία παρευρέθηκε και ο ίδιος. Στη συνάντηση του ανατέθηκε να κάνει στατική και αντισεισμική μελέτη σχετικά με την ανθεκτικότητα του ισογείου, για να κτιστούν επί αυτού δύο επιπρόσθετοι όροφοι, να τοποθετηθεί ανελκυστήρας καθώς και πισίνα στην ταράτσα. Ο ΜΕ2 ανέφερε ότι επισκέφθηκε πολλές φορές την κατοικία της Εναγόμενης 2 και συζήτησε με τις δύο Εναγόμενες θέματα που θα επηρέαζαν την υφιστάμενη κατοικία. Πρόσθεσε ότι με την αποπεράτωση της στατικής μελέτης έγινε συνάντηση στην οικία και στην παρουσία των δύο Εναγόμενων και υπέδειξε στην Εναγόμενη 2 που και πως θα επηρεαζόταν η κατοικία της από τις εργασίες στατικής ενίσχυσης που θα γίνονταν. Σύμφωνα με τον ΜΕ2 ξεκίνησε τη μελέτη του τον Φεβρουάριο 2010 και την ολοκλήρωσε τον Μάιο
17. Οι υπολογισμοί του έγιναν επί των τελικών σχεδίων των οποίων είχε λάβει αντίγραφο από τον Ενάγοντα. Για την στατική και αντισεισμική μελέτη απαιτούνταν, εξήγησε, τα τελικά αρχιτεκτονικά σχέδια. Συνέχισε ότι υπέβαλε την κοστολόγηση του στις 21.7.2010 (Τεκμήριο 1). Ανέφερε ότι «το τιμολόγιο ήτο έναντι εργασίας που είχα κάμει. Η εκτίμηση για την κατασκευή του έργου ήτο για €800.000». Ανέφερε επίσης ότι η Εναγόμενη 2 είχε ενεργό συμμετοχή στις συζητήσεις που γίνονταν και η Εναγόμενη 1 επιθυμούσε οι εργασίες να ξεκινήσουν το καλοκαίρι οπόταν η μητέρα της θα βρισκόταν σε οικογενειακό ξενοδοχείο στην Αγία Νάπα. Η πρόθεση ήταν, εξήγησε, να γίνουν οι ενισχύσεις στο υπόγειο και ισόγειο της υφιστάμενης κατοικίας το καλοκαίρι για να μην ενοχλείται η Εναγόμενη
18. Διευκρίνισε ότι για τις εργασίες αυτές δεν απαιτείτο η εξασφάλιση προηγούμενης άδειας. Κατά την αντεξέταση του, ο ΜΕ2 ανέφερε ότι το Τεκμήριο 1 συνιστά κοστολόγηση για την εργασία που του ανατέθηκε αλλά καλύπτει μόνο μέρος της ολικής αμοιβής του για την εργασία που θα εκτελούσε. Ανέφερε ότι συνιστά συνήθη πρακτική να χρεώνονται οι πελάτες έναντι της ολικής αμοιβής στην αρχή και ότι η αμοιβή του είναι πάντα ποσοστό επί του τελικού κόστους του έργου. Πρόσθεσε ότι είχε αποστείλει το Τεκμήριο 1 στον Ενάγοντα και όχι απευθείας στις Εναγόμενες γιατί ο Ενάγοντας λειτουργούσε σαν «συνδετικός κρίκος» μεταξύ τους. Ο ΜΕ2 ανέφερε ότι ήταν συνήθης πρακτική αυτός να πληρώνεται μέσω του αρχιτέκτονα αντί απευθείας από τους εντολείς του. Είπε ότι δεν έκανε γραπτή συμφωνία για την αμοιβή του αλλά είχε ζητήσει ποσοστό 1,5%, επί του κόστους του έργου με το οποίο συμφώνησε ο Ενάγοντας και το οποίο συμπεριλαμβάνεται στην αμοιβή που διεκδικεί ο Ενάγοντας. Του τέθηκε ότι θα έπρεπε να είχε επιδιώξει να λάβει γραπτή εξουσιοδότηση από την Εναγόμενη
19. Απάντησε ότι θεώρησε δεδομένο ότι ήταν σύμφωνη αφού είχε δώσει και συγκεκριμένες οδηγίες σε σχέση με αφαίρεση υφιστάμενης κολόνας στο υπόγειο της κατοικίας, κατάργηση βεράντας και τοποθέτηση κολόνας εντός της οικίας σε σημείο που να μην επηρεάζει το τζάκι. Τέθηκε στον ΜΕ2 ότι είχε συμφωνήσει συνολική αμοιβή €2.000 για την εργασία που θα εκτελούσε. Ο ΜΕ2 διαφώνησε αναφέροντας ότι ούτε συμφώνησε αυτό το ποσό αλλά ούτε και το είσπραξε. Πρόσθεσε ότι αμοιβή €2.000 είναι παράλογα χαμηλή για την εργασία που θα εκτελούσε. Σε σχέση με τη μελέτη του, ο ΜΕ2 ανέφερε ότι την είχε παραδώσει στον Ενάγοντα και ότι πρόκειται για έγγραφο που αποτελείται από σχέδιο και κείμενο και πρόσθεσε ότι δεν την έχει μαζί του αλλά μπορεί να την παρουσιάσει. Ο μάρτυρας εξήγησε ότι η πρώτη του συνάντηση με τις Εναγόμενες έγινε στην κατοικία της Εναγόμενης 2 και ότι έγινα συνολικά 4-5 συναντήσεις μεταξύ τους. Πιο εκτενής ήταν η τελευταία. Πρόσθεσε ότι για την δική του εργασία βασίστηκε στο πόρισμα της Geoinvest Ltd που αφορούσε μελέτη για έλεγχο της ανθεκτικότητας των πυρήνων και του σκυροδέματος της υφιστάμενης κατοικίας. Ο ΜΕ2 επέμενε αντεξεταζόμενος ότι για τη δική του εργασία δεν θα μπορούσε να έχει μόνο τα προσχέδια του κτιρίου αλλά χρειαζόταν τα τελικά αρχιτεκτονικά σχέδια. Εξήγησε ότι σε ένα έργο αυτού του είδους, η δική του εργασία καθώς και η έρευνα για τις ηλεκτρομηχανολογικές εγκαταστάσεις και η αρχιτεκτονική εργασία είναι αλληλένδετες και οι μελετητές προχωρούν παράλληλα και σε συνεννόηση. Τρίτος μάρτυρας ήταν ο κ. XXXXX Γεωργίου (ΜΕ3), αδειούχος και εγγεγραμμένος αρχιτέκτονας που εργάζεται στο αρχιτεκτονικό γραφείο του Ενάγοντα από το
20. Κατά την κυρίως εξέταση του ανέφερε ότι είχε ανατεθεί στον Ενάγοντα η ετοιμασία αρχιτεκτονικών σχεδίων για την ανέγερση δύο ορόφων επί της υφιστάμενης κατοικίας της Εναγόμενης 2, πισίνα στην ταράτσα και εγκατάσταση ανελκυστήρα. Οι πρώτες επαφές με τις Εναγόμενες έγιναν περί τον Δεκέμβριο 2009 και αρχές 2010 κατόπιν των οποίων ολοκληρώθηκαν τα προσχέδια του κτιρίου. Τα τελικά αρχιτεκτονικά σχέδια, σύμφωνα με τον ΜΕ3, ολοκληρώθηκαν περί τον Μάιο
21. Πρόσθεσε ότι στις συναντήσεις που γίνονταν στο γραφείο του Ενάγοντα με την Εναγόμενη 1 ήταν παρών και ο ίδιος. Κατά τις συναντήσεις αυτές, υποστήριξε ότι συμφωνήθηκαν τα τελικά σχέδια της κατοικίας. Κατά την αντεξέταση του ο ΜΕ3 ανέφερε ότι είναι υπάλληλος στο αρχιτεκτονικό γραφείο του Ενάγοντα από τον Οκτώβριο 2009 μέχρι σήμερα και κατέχει άδεια αρχιτέκτονα από το
22. Ανέφερε ότι γνωρίζει τις δύο Εναγόμενες από συναντήσεις που έγιναν στο γραφείο του Ενάγοντα αλλά και γιατί επισκέφθηκε την οικία τους περί τον Δεκέμβριο 2009 ή Ιανουάριο 2010, πριν ξεκινήσει η ετοιμασία προσχεδίων. Πρόσθεσε ότι επειδή είχε ασχοληθεί προσωπικά με τον σχεδιασμό των αρχιτεκτονικών σχεδίων είχε επισκεφθεί την υφιστάμενη κατοικία της Εναγόμενης
23. Συγκεκριμένα, ο ίδιος είχε ετοιμάσει τα προσχέδια του κτιρίου σε συνεργασία με τον Ενάγοντα. Υποστήριξε ότι συμμετείχε συνολικά σε 3-4 συναντήσεις για το συγκεκριμένο έργο. Όταν ετοιμάστηκαν τα προσχέδια, συνέχισε, και όταν «μπήκε σε μια πορεία το design που θα ακολουθούσαμε» ενεπλάκη ο πολιτικός μηχανικός με τον οποίο ο αρχιτέκτονας εργάζεται «για ένα διάστημα παράλληλα». Η ετοιμασία των τελικών αρχιτεκτονικών σχεδίων και η εργασία του πολιτικού μηχανικού προχώρησαν παράλληλα, σύμφωνα με τον ΜΕ
24. Τέταρτος μάρτυρας ήταν ο κ. XXXXX Μακρυγιάννης (ΜΕ4) ο οποίος αναγνώρισε το Τεκμήριο 5 ως την προσφορά που είχε δώσει η εταιρεία του Y. Makriyiannis & Associates Ltd στην Εναγόμενη 1 μετά από επί τόπου επίσκεψη που πραγματοποίησε με τον αρχιτέκτονα του έργου στην κατοικία. Η προσφορά ετοιμάστηκε με τα δεδομένα που διαπιστώθηκαν κατά την επί τόπου επίσκεψη και από τα αρχιτεκτονικά σχέδια. Κατά την αντεξέταση του ανέφερε ότι η προσφορά, Τεκμήριο 5, δόθηκε βάση αρχιτεκτονικών σχεδίων που έλαβε από τον αρχιτέκτονα, τα οποία χαρακτήρισε ως απαραίτητα. Η επί τόπου επίσκεψη του στην κατοικία έγινε λίγες ημέρες πριν την ημερομηνία έκδοσης του Τεκμηρίου
25. Τέθηκε στον μάρτυρα ότι τα τελικά αρχιτεκτονικά σχέδια δεν ήταν διαθέσιμα κατά τον χρόνο της επίσκεψης του. Ο ΜΕ4 ανέφερε ότι «ξεκινά ο αρχιτέκτονας, δημιουργεί τα σχέδια τα οποία πιάνω εγώ, δίδω τις συμβουλές μου όσον αφορά τους χώρους που θα χρησιμοποιήσω εγώ ο ηλεκτρομηχανολόγος, πάνε πίσω στους αρχιτέκτονες, δίνω τις απόψεις μου και κάνει μερικές αλλαγές ο αρχιτέκτονας». Εξήγησε ότι χωρίς να έχει αρχιτεκτονικά σχέδια τα οποία να είναι περίπου σε τελική μορφή, είναι αδύνατο να δώσει την προσφορά του, «από προσχέδια δεν μπορείς να δόσεις προσφορά» ανέφερε συγκεκριμένα. Σε σχέση με το Τεκμήριο 5, ο ΜΕ4 ανέφερε ότι «δεν είναι μελέτη παρόλο που έγινε κάποιου είδους μελέτη βάσει των σχεδίων όσον αφορά τα θερμικά, ψυκτικά φορτία, τους χώρους που μου δίδονταν για την εγκατάσταση των ηλεκτρομηχανολογικών εγκαταστάσεων. Είχα τις απόψεις μου και έδωσα διαστάσεις, διαστασολογήσεις. η προσφορά αυτή δεν ήταν απλώς μια σκέτη προσφορά και δουλέψαμε πάνω της, δηλαδή όπως είπα προηγουμένως δώσαμε συμβουλές στον αρχιτέκτονα, κάτσαμε και μελετήσαμε τα σχέδια του.» Τελευταία μάρτυρας για την πλευρά του Ενάγοντα ήταν η κα XXXXX Έλληνα-Ιωάννου (ΜΕ5), σύζυγος του Ενάγοντα, διακοσμήτρια εσωτερικών χώρων και εργοδοτούμενη στην εταιρεία Nicolaou Andreas Architects & Designers Ltd. Η ΜΕ5 ανέφερε επίσης ότι παρέχει γραμματειακές υπηρεσίες στο αρχιτεκτονικό γραφείο του συζύγου της, τηρεί τους λογαριασμούς του γραφείου και εκδίδει τιμολόγια. Σε σχέση με το τιμολόγιο Τεκμήριο 6, η ΜΕ5 ανέφερε ότι εκδόθηκε από την ίδια και εκ παραδρομής φαίνεται ότι τυπώθηκε σε επιστολόχαρτο της εταιρείας Nicolaou Andreas Architects & Designers Ltd. Η συναλλαγή που αυτό αφορούσε, συνέχισε, είχε σχέση με αρχιτεκτονική εργασία ενώ η εν λόγω εταιρεία δεν διεξάγει αρχιτεκτονικές εργασίες και δεν κατέχει σχετική άδεια. Η εταιρεία διεξάγει κάποιες παρεμφερείς εργασίες. Συνέχισε λέγοντας ότι το λάθος εντοπίστηκε αργότερα από τους λογιστές του συζύγου της οπόταν το εν λόγω τιμολόγιο ακυρώθηκε και εκδόθηκε νέο στο όνομα του συζύγου της προσωπικά (Τεκμήριο 19). Δεν κοινοποίησε την ακύρωση του πρώτου τιμολογίου και έκδοση του νέου στις Εναγόμενες γιατί θεώρησε ότι ήταν ένα εσωτερικό λογιστικό θέμα του γραφείου το οποίο δεν τις επηρέαζε. Αυτή ήταν η μαρτυρία που παρουσίασε η πλευρά του Ενάγοντα. Προχωρώ στη σύνοψη της μαρτυρίας που παρουσιάστηκε για σκοπούς υπεράσπισης. Πρώτη μάρτυρας ήταν η Εναγόμενη 1, κα XXXXX Αναστασιάδου (ΜΥ1). Στα πλαίσια της κυρίως εξέτασης της, η ΜΥ1 υποστήριξε ότι μόνο εκείνη είχε άμεση εμπλοκή στην υπόθεση και η εμπλοκή της μητέρας της, της Εναγόμενης 2, περιοριζόταν στο ότι κατά τον επίδικο χρόνο ήταν εγγεγραμμένη ιδιοκτήτρια του επίδικου ακινήτου και η συγκατάθεση της ήταν αναγκαία για την υποβολή της αίτησης για έκδοση άδειας οικοδομής. Η ίδια, ανέφερε, θα πλήρωνε το κόστος του έργου. Πρόσθεσε ότι σε μεταγενέστερο χρόνο από τα επίδικα γεγονότα, η μητέρα της μεταβίβασε επ΄ ονόματι της το επίδικο ακίνητο (Τεκμήριο 17), όπως ήταν ανέκαθεν η πρόθεση της. Σε σχέση με τα επίδικα γεγονότα, η ΜΥ1 ανέφερε ότι περί το 2009 αποτάθηκε στον εργολάβο οικοδομών κ. XXXXX Μυτιληναίο στον οποίο ανέφερε την πρόθεση της να ανεγείρει 1½ ορόφους επί της υφιστάμενης κατοικίας της μητέρας της και να κατασκευάσει πισίνα στην ταράτσα. Συνέχισε λέγοντας ότι ο κ. Μυτιληναίος της συνέστησε τον Ενάγοντα αναφέροντας της ότι και εκείνος είχε κατασκευάσει πισίνα στην ταράτσα της κατοικίας του. Περί τα μέσα Ιανουαρίου επισκέφθηκε την κατοικία του Ενάγοντα με τη μητέρα της για να δει την πισίνα. Αποφάσισε τελικά να προχωρήσει με το έργο και στις αρχές Φεβρουαρίου 2010 συναντήθηκε με τον Ενάγοντα στο γραφείο του όπου του εξήγησε τι επιθυμούσε να πράξει. Ο Ενάγοντας της ανέφερε ότι για το έργο χρειαζόταν η συμβολή πολιτικού μηχανικού και της συνέστησε τον κ. XXXXX Χριστοφή (ΜΕ2) για την ετοιμασία στατικής μελέτης. Συνέχισε λέγοντας ότι με τον κ. Χριστοφή συμφώνησε προφορικά να του αναθέσει την ετοιμασία προκαταρτικής στατικής εκτίμησης έναντι ποσού €2.
26. Πρόσθεσε ότι κατά την ίδια συνάντηση, στο γραφείο του Ενάγοντα και στην παρουσία του ΜΕ2 η ίδια ρώτησε τον Ενάγοντα για τη δική του αμοιβή και εκείνος της ανέφερε ότι θα ήταν ποσοστό 4-5% επί του συνολικού κόστους της ανέγερσης τη κατοικίας. Η ίδια ζήτησε να συμφωνήσουν σταθερή αμοιβή όμως η εισήγηση της δεν έγινε δεκτή από τον Ενάγοντα «έτσι η συζήτηση παρέμεινε στο τι ο ίδιος ο Ενάγοντας μου ανέφερε ως αποδεκτή δική του αμοιβή, δηλ. 4%-5% επί του κόστους ανέγερσης. Στη βάση των πιο πάνω ανέθεσα προφορικά στον Ενάγοντα την ετοιμασία Προσχεδίου. Ο Ενάγοντας μου ζήτησε τα αρχιτεκτονικά σχέδια της υφιστάμενης οικίας της μητέρας μου τα οποία του παρέδωσα.» Η Εναγόμενη 1 πρόσθεσε ότι δεν υπογράφτηκε οποιαδήποτε συμφωνία με τον Ενάγοντα σε σχέση με το έργο. Η Εναγόμενη 1 συνέχισε λέγοντας ότι η ίδια υπέθεσε ότι το κόστος ανέγερσης θα ήταν μεταξύ €250.000-€300.000 λαμβάνοντας υπόψη «το σύνηθες τρέχον κόστος ανέγερσης που για την τότε εποχή κυμαινόταν μεταξύ €800 και €1000» ανά τετραγωνικό μέτρο, το κόστος κατασκευής της πισίνας μεταξύ €15.000-€25.000 και ακόμα ένα ποσό €15.000-€25.000 για στήριξη της υφιστάμενης κατοικίας. Στη βάση αυτών των υπολογισμών «ανέμενα ότι η υπό ανέγερση κατοικία δεν θα ξεπερνούσε συνολικά τις €350.000, συμπεριλαμβανομένης της αμοιβής του Ενάγοντα την οποία καθόριζα στη βάση των πιο πάνω υπολογισμών στις €20.000-€25.000 περίπου συμπεριλαμβανομένου και του σταδίου επίβλεψης εκτέλεσης των εργασιών και κατασκευής του έργου». Αναφέρθηκε ακολούθως σε συνάντηση που έγινε περί τα μέσα ή τέλη Φεβρουαρίου στην οικία της μητέρας της για να γίνει επί τόπου εξέταση της υφιστάμενης κατοικίας και να αξιολογηθεί το πώς θα επηρεαζόταν από το νέο κτίριο. Πρόσθεσε ότι η μητέρα της είχε αντιρρήσεις σε σχέση με εισηγήσεις του Ενάγοντα για τοποθέτηση κάποιων κολόνων εντός της υφιστάμενης κατοικίας. Πρόσθεσε επίσης ότι είχε στο μεταξύ ετοιμαστεί γεωλογική μελέτη από την εταιρεία Geoinvest Ltd (Τεκμήριο 3) την οποία παρέδωσε στον ΜΕ2 για να ετοιμάσει την στατική μελέτη του «και ειδικότερα την προκαταρτική εκτίμηση κατά πόσο ήταν δυνατή η ανέγερση της οικοδομής επί της επίδικης οικίας και αν όχι τι αλλαγές θα ήταν αναγκαίες στην υφιστάμενη οικία για την ολοκλήρωση του σχεδίου». Ακολούθησε, σύμφωνα με την Εναγόμενη 1, συνάντηση στα γραφεία του Ενάγοντα περί τις αρχές Μαρτίου 2010 όπου εκείνος της υπέδειξε το πρώτο προσχέδιο το οποίο απείχε από αυτό που η ίδια επιθυμούσε και δεν εξυπηρετούσε τις ανάγκες της. Έγινε άλλη συνάντηση περί τα μέσα Μαρτίου 2010 με τον Ενάγοντα στην κατοικία της μητέρας της, στην παρουσία του ΜΕ
27. Σύμφωνα με τη μελέτη του ΜΕ2, την οποία η ίδια δεν έλαβε, η υφιστάμενη κατοικία χρειαζόταν στήριξη όμως η μητέρα της είχε έντονες αντιδράσεις για την τοποθέτηση κολόνων στήριξης σε συγκεκριμένα σημεία εντός της κατοικίας. Γι' αυτό, ανέφερε, απαιτούνταν αλλαγές στο πρώτο προσχέδιο σχεδίων. Μετά τη συνάντηση αυτή επισκέφθηκαν την υφιστάμενη κατοικία εκπρόσωποι της εταιρείας Υ. Makriyiannis & Associates Ltd για να διενεργήσουν επί τόπου εξέταση και να υποβάλουν προσφορά σε σχέση με τις ηλεκτρομηχανολογικές μελέτες και εργασίες. Η προσφορά τους υποβλήθηκε στις 27.3.2010 (Τεκμήριο 5). Περί τα τέλη Μαρτίου με αρχές Απριλίου η ίδια επισκέφθηκε το γραφείο του Ενάγοντα ο οποίος της υπέδειξε δεύτερο προσχέδιο αρχιτεκτονικών σχεδίων που είχε ετοιμάσει. Πάλιν η Εναγόμενη 1 του υπέδειξα αλλαγές που επιθυμούσε να γίνουν. Σύμφωνα με την Εναγόμενη 1, από τον Απρίλιο ξεκινούσε η τουριστική περίοδος και η ίδια ήταν απασχολημένη εκτός Λευκωσίας στην οικογενειακή ξενοδοχειακή μονάδα που διατηρούν στην Αγία Νάπα. Περί τα μέσα Απριλίου επισκέφθηκε ξανά το γραφείο του Ενάγοντα για να δει αναθεωρημένα προσχέδια και υπέδειξε εκ νέου αλλαγές που επιθυμούσε να γίνουν. Κατά τη συνάντηση εκείνη ο Ενάγοντας της ανέφερε ότι υπολόγιζε το κόστος του έργου σε €800.000, ποσό που την εξέπληξε και του ανέφερε αμέσως ότι δεν το διέθετε. Μετά από αυτό, συνέχισε, «ο Ενάγοντας αμέσως έκανε νύξη ότι το όλο κόστος θα μπορούσε να ήταν και €600.
28. Του απάντησα ξανά ότι ούτε €600.000 είχα να διαθέσω». Στην ίδια συνάντηση, η Εναγόμενη 1 ζήτησε από τον Ενάγοντα να της δοθεί χρόνος για να αναθέσει «προκαταρτικό έλεγχο προϋπολογισμού» σε επιμετρητή ποσοτήτων και ο Ενάγοντας συμφώνησε «να σταματήσει κάθε παραπέρα εργασία κατάληξης στο Τελικό Προσχέδιο/Προμελέτης μέχρι να ολοκληρωθεί η σχετική εργασία από επιμερητή ποσοτήτων.» Συνέχισε λέγοντας ότι μερίμνησε να λάβει αντίγραφο του Δεύτερου Προσχεδίου των αρχιτεκτονικών σχεδίων ο κ. Γαλανός για «να αναλάβει την αξιολόγηση προκαταρτικού υπολογισμού των δαπανών και κόστους κατασκευής του έργου, λαμβάνοντας υπόψη ότι τα Προσχέδια μπορούσαν να τύχουν περαιτέρω αλλαγών». Σύμφωνα με την Εναγόμενη 1 ενώ ο κ. Γαλανός αρχικά συμφώνησε να εκτελέσει αυτή την εργασία, στη συνέχεια υπαναχώρησε για προσωπικούς λόγους. Για την υπαναχώρηση η Εναγόμενη 1 ενημέρωσε τον Ενάγοντα περί τις αρχές Μαΐου
29. Του ζήτησε ταυτόχρονα να αναστείλει προσωρινά την όλη εργασία γιατί χρειαζόταν χρόνο να αποφασίσει πως θα προχωρήσει. Κατά την ίδια τηλεφωνική συνομιλία, ο Ενάγοντας της ζήτησε το ποσό των €5.000 πλέον Φ.Π.Α. για την εργασία που εκτέλεσε σε σχέση με τα Προσχέδια και η ίδια συμφώνησε να το πληρώσει. Ακολούθως, συνέχισε, η σύζυγος του Ενάγοντα επισκέφθηκε την οικία της Εναγόμενης 2 από την οποία παρέλαβε επιταγή για συνολικό ποσό €5.750, ήτοι €5.000 πλέον Φ.Π.Α., χωρίς να προσκομιστεί τιμολόγιο ή απόδειξη για την πληρωμή αυτή. Μετά από αυτά, σύμφωνα με την Εναγόμενη 1, δεν υπήρξε καμία εξέλιξη μέχρι τα μέσα Αυγούστου 2010 οπόταν ο κ. Μυτιληναίος επισκέφθηκε την ξενοδοχειακή μονάδα της στην Αγία Νάπα και της παρέδωσε ένα φάκελο. Της ανέφερε ότι αποστέλλεται από τον Ενάγοντα και ότι «αυτά είναι τα σχέδια του σπιτιού της μητέρας σου από τον κ. Νικολάου». Η ίδια θεώρησε ότι ο Ενάγοντας της είχε επιστρέψει τα αρχιτεκτονικά σχέδια που του είχε δώσει στην αρχή της συνεργασίας τους και φύλαξε τον φάκελο χωρίς να τον ανοίξει. Ο Ενάγοντας της τηλεφώνησε περί τα μέσα Οκτωβρίου 2010 αναφέροντας της ότι δεν τον έχει πληρώσει την αμοιβή του. Η ίδια ζήτησε διευκρινίσεις και εκείνος αναφέρθηκε στον φάκελο που της είχε στείλει με τον κ. Μυτιληναίο. Όταν άνοιξε το φάκελο διαπίστωσε ότι σε αυτόν βρίσκονταν άλλα σχέδια και όχι τα αρχιτεκτονικά σχέδια της κατοικίας της μητέρας της καθώς και η επιστολή του Ενάγοντα, Τεκμήριο
30. Τηλεφώνησε τότε στον Ενάγοντα και τον ρώτησε γιατί προχώρησε στην ετοιμασία περαιτέρω σχεδίων παρά τις οδηγίες της. Ο Ενάγοντας απάντησε ότι δεν θυμόταν να του είχε δώσει οδηγίες να σταματήσει και επέμενε να πληρωθεί το ποσό που αναφέρει στην επιστολή του. Ακολούθησε η επιστολή από το δικηγόρο του Ενάγοντα ημερομηνίας 29.10.2010, Τεκμήριο 11, στην οποία απάντησε με επιστολή των δικών της δικηγόρων στις 10.11.2010, Τεκμήριο
31. Η θέση της Εναγόμενης 1 ήταν ότι δεν ολοκληρώθηκε ούτε το στάδιο της προμελέτης και των προσχεδίων γιατί η ίδια ποτέ δεν ενέκρινε τα προσχέδια ώστε μπορεί να προχωρήσει ο Ενάγοντας. Αντεξεταζόμενη η Εναγόμενη 1, διαφώνησε ότι ο λόγος που δεν προχώρησε το έργο ήταν γιατί τα αδέρφια της είχαν ένσταση να κτίσει την κατοικία της πάνω από την κατοικία της μητέρας τους. Αρνήθηκε ότι είχε αναθέσει εργασία σε μελετητές σε σχέση με το έργο. Υποστήριξε ότι ο μοναδικός μελετητή που εξουσιοδότησε η ίδια ήταν η εταιρεία Geoinvest Ltd την οποία έχει εξοφλήσει για την εργασία της. Οι υπόλοιποι μελετητές μόνο προσφορές έχουν υποβάλει. Ανέφερε επίσης ότι δεν είχε διορίσει επιμετρητή ποσοτήτων με σκοπό να ετοιμάσει δελτίο προσφορών. Υποστήριξε ότι από τον κ. Γαλανό επιθυμούσε μόνο να της δώσει μια «προκαταρτική κοστολόγηση» του έργου με βάση το δεύτερο προσχέδιο που ετοίμασε ο Ενάγοντας. Ανέφερε επίσης στα πλαίσια της αντεξέτασης της ότι είχε συμφωνήσει να πληρώσει τον Ενάγοντα ποσοστό 4-5% επί του κόστους ανέγερσης της κατοικίας, όμως επέμενε ότι οι εργασίες είχαν μείνει σε στάδιο προσχεδίων. Σε σχέση με την πληρωμή στον Ενάγοντα ποσού €5.750 που έγινε τον Μάιο 2010, ανέφερε ότι το ποσό πληρώθηκε από την μητέρα της, εκ μέρους όμως της ιδίας γιατί απουσίαζε από τη Λευκωσία εκείνη την ημέρα και αργότερα η ίδια επέστρεψε στη μητέρα της τα χρήματα. Ερωτώμενη για την εμπλοκή της μητέρας της στα γεγονότα, η Εναγόμενη 1 ανέφερε ότι αυτή ήταν περιορισμένη στα ζητήματα εκείνα που θα επηρέαζαν την δική της ισόγεια κατοικία, όπως η τοποθεσία των κολόνων για σκοπούς στατικής ενίσχυσης του κτιρίου. Όταν υποδείχθηκε στην Εναγόμενη 1 το Τεκμήριο 7, εκείνη ανέφερε ότι πρόκειται για το δεύτερο προσχέδιο αρχιτεκτονικών σχεδίων και όχι για τα τελικά σχέδια. Σε σχέση με χειρόγραφες σημειώσεις που παρουσιάζονται σε κάποια από αυτά η Εναγόμενη 1 αρνήθηκε ότι ήταν δικός της γραφικός χαρακτήρας, δέχτηκε όμως ότι αφορούν αλλαγές που είχε ζητήσει η ίδια να γίνουν στα σχέδια. Υποστήριξε επίσης ότι η ίδια είχε αναθέσει τις επίδικες εργασίες στον Ενάγοντα προσωπικά και όχι σε κάποια εταιρεία του καθώς και ότι η συμφωνία με τον Ενάγοντα είχε γίνει με την ίδια και όχι με την Εναγόμενη
32. Της τέθηκε ότι μέσω των σχεδίων θα νομιμοποιούνταν και παρανομίες που υπήρχαν στην κατοικία της Εναγόμενης 2 και η Εναγόμενη 1 απάντησε ότι είχε κλείσει μια βεράντα και ο χώρος της χρησιμοποιείτο ως τραπεζαρία και αυτό θα συμπεριλαμβανόταν στα αρχιτεκτονικά σχέδια. Η θέση της ήταν ότι ο Ενάγοντας έχει εξοφληθεί για τις εργασίες που εκτέλεσε με το ποσό των €5.750 που εισέπραξε τον Μάιο
33. Τελευταίος μάρτυρας ήταν ο κ. XXXXX Κωνσταντίνου (ΜΥ2), αρχιτέκτονας, εγγεγραμμένος στο Ε.Τ.Ε.Κ. Στα πλαίσια της μαρτυρίας του ανέφερε ότι οι κανονισμοί δεοντολογίας του επαγγέλματος προβλέπουν για σύναψη γραπτής συμφωνίας μεταξύ του αρχιτέκτονα και του εκάστοτε εντολέα. Ο ΜΥ2 ανέφερε ότι μια στατική μελέτη περιλαμβάνει και αποτελείται από σχεδιαστικό και έντυπο μέρος και το ίδιο ισχύει και για μια ηλεκτρομηχανολογική μελέτη. Αναφερόμενος στο Τεκμήριο 7, ο ΜΥ2 ανέφερε ότι «είναι μια λεπτομερέστατη σχεδιαστική μελέτη με αρκετά καλές σωστές κατασκευαστικές λεπτομέρειες που προκύπτουν από τη στατική μελέτη κάποιου πολιτικού μηχανικού.. Η σχεδιαστική εργασία είναι εδώ». Σε σχέση με το Τεκμήριο 13, ο ΜΥ2 ανέφερε ότι συνιστά μέρος του εντύπου ανάθεσης εργασίας του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων και περιλαμβάνει τις αμοιβές του αρχιτέκτονα ενός έργου. Εξηγώντας τα στάδια στα οποία γίνεται αναφορά στο Τεκμήριο 13, ο ΜΥ2 ανέφερε ότι το στάδιο Προμελέτης αφορά του αρχικούς σχεδιασμούς, «γίνονται προσχέδια έτσι ώστε να συμφωνηθούν με τον πελάτη το σχέδιο, τον σχεδιασμό του σπιτιού, το έργο το οποίο θα κάνεις, αποτελείται από το εμβαδόν, ποιο θα είναι το εμβαδόν, ποια θα είναι τα υλικά, ποια θα είναι η μορφή, η θέση του στο τεμάχιο. Σε γενικές γραμμές είναι οι αρχικοί σχεδιασμοί σου». Το στάδιο Γ που αφορά την Πολεοδομική άδεια «είναι αρχιτεκτονικά σχέδια, πλήρης αρχιτεκτονική μελέτη, η οποία ετοιμάζεται για την υποβολή στην αρμόδια αρχή για εξασφάλιση πολεοδομικής άδεια, η οποία μελέτη αυτή πρέπει να πληροί τους πολεοδομικούς κανονισμούς που αφορούν το τεμάχιο, δηλαδή οι αποστάσεις από τα σύνορα δόμησης, κάλυψης. Ύψος της οικοδομής, απαιτήσεις πυροσβεστικής, εξαρτάται από το μέγεθος και τον τύπο του έργου» Σε αυτό το στάδιο, σύμφωνα με τον ΜΥ2, εξασφαλίζεται η πολεοδομική άδεια από τις αρμόδιες αρχές για να ακολουθήσει η έκδοση της άδειας οικοδομής. Όπως εξήγησε, «ετοιμάζεις αρχιτεκτονικά σχέδια με μεγαλύτερη λεπτομέρεια, σε μεγαλύτερη κλίμακα ίσως, αλλά σε μεγαλύτερη λεπτομέρεια που να συμπεριλαμβάνουν τις όψεις, κατόψεις, τομές, υλικά που θα χρησιμοποιηθούν, βασικά υλικά και ικανοποιήσεις τις πολεοδομικές απαιτήσεις της ζώνης που είναι στο ύψος, η δόμηση, η κάλυψη, απαιτήσεις άλλων τμημάτων, δημόσια έργα, πυροσβεστική». Συνέχισε αναφέροντας ότι στο στάδιο αυτό «δεν συμπεριλαμβάνονται στατικά, μηχανολογικά, ηλεκτρολογικά, υπάρχει συνεργασία όμως με τους συμβούλους του αρχιτέκτονα, έτσι ώστε κάποια βασικά θέματα να επιλυθούν, δηλαδή θέση κολόνων, μέγεθος και τα λοιπά». Για το στάδιο Δ και Ε που αφορά την Οριστική Μελέτη, ο ΜΥ2 ανέφερε ότι «είναι το επόμενο στάδιο, που είναι η μελέτη για άδεια οικοδομής και κατασκευαστικές λεπτομέρειες που θα συμπεριλαμβάνουν άλλους εμπλεκόμενους μελετητές όπως μηχανολόγους, ηλεκτρολόγους, συμβούλους ή οποιουσδήποτε άλλους τοπιοτέχνησης, interior, ειδικούς για θέματα πυρασφάλειας, για τη συμπλήρωση μιας οριστικής μελέτης για προσφοροδότηση, υλοποίηση». Σε αυτό το στάδιο υποβάλλεται και η αίτηση για άδεια οικοδομής. Το στάδιο Ζ και Η με τίτλο Σχέδια Λεπτομερειών και Προσφορές, «είναι το στάδιο το οποίο είναι σε συνεργασία με το στάδιο Δ και Ε, στο στάδιο Ζ, Η, μπαίνουν οι τελικές απαιτήσεις υλικών, προδιαγραφές υλικών, ή κατασκευών που θα έχει το έργο και οι προδιαγραφές». Σε σχέση με το επίδικο ακίνητο, ο ΜΥ2 ανέφερε ότι αρμόδια αρχή είναι ο δήμος Στροβόλου και ότι στο στάδιο Γ των εργασιών κατατίθεται στο δήμο αίτηση για έκδοση πολεοδομικής άδειας. Για σκοπούς υποβολής της αίτησης είναι απαραίτητο το σχετικό έντυπο ανάθεσης έργου. Στα πλαίσια της κυρίως εξέτασης του ο ΜΥ2 ερωτήθηκε εάν τα αρχιτεκτονικά σχέδια που συναποτελούν το Τεκμήριο 7 θα μπορούσαν από μόνα τους να κατατεθούν για άδεια οικοδομής ή πολεοδομική άδεια. Απάντησε ότι «εάν ξεχώριζες το κομμάτι που αφορά τα αρχιτεκτονικά σχέδια μόνο, τα αρχιτεκτονικά σχέδια μαζί με εμβαδομετρήσεις τις οποίες υπάρχουν εμβαδομετρήσεις. Εδώ μπορούσαν να κατατεθούν για πολεοδομική άδεια ναι, δεν χρειάζεται τα κατασκευαστικά, τα στατικά, θα μπορούσαν να υποβληθούν για πολεοδομική άδεια, τα αρχιτεκτονικά σχέδια». Πρόσθεσε ότι το Τεκμήριο 7 δεν συνιστά «τελικά σχέδια για κατασκευή του έργου, όχι, υπάρχει έλλειψη των ηλεκτρομηχανολογικών σχεδίων, ηλεκτρολογικών, μηχανολογικών σχεδίων, ενεργειακή απόδοση κτιρίου, εάν εφαρμόστηκε στις κατασκευαστικές λεπτομέρειες, προδιαγραφές, εάν υπάρχουν προδιαγραφές εκτός τις σημειώσεις στα σχέδια. Αλλά στην προηγούμενη σας ερώτηση ως προς την πολεοδομική άδεια και απάντησα ότι είναι τα αρχιτεκτονικά σχέδια του Τεκμηρίου 7, εδώ όπως τα βλέπω, εκτός των σχεδίων χρειάζεται τίτλος ιδιοκτησίας, έντυπο υπογραμμένο από τον ιδιοκτήτη, τοπογραφικά σχέδια.» Κατά την αντεξέταση του ΜΥ2 αυτός ανέφερε ότι το έντυπο ανάθεσης του Ε.Τ.Ε.Κ. είναι απαραίτητο για υποβολή αίτησης για έκδοση άδειας οικοδομής, ενώ δεν απαιτείται η κατάθεση του στο στάδιο έκδοσης πολεοδομικής άδειας. Συμφώνησε ο ΜΥ2 αντεξεταζόμενος ότι στο Τεκμήριο 7 περιλαμβάνεται όλη η σχεδιαστική εργασία που απαιτείται για την υποβολή αίτησης για έκδοση πολεοδομικής άδειας. Τελικές αγορεύσεις. Όταν ολοκληρώθηκε η παρουσίαση της μαρτυρίας, οι συνήγοροι της κάθε πλευράς υποστήριξαν τις θέσεις των αντιδίκων στις τελικές τους αγορεύσεις. Έχω μελετήσει τα όσα ανέφεραν καθώς και τη νομολογία στην οποία παρέπεμψαν. Αξιολόγηση. Κατά την ακροαματική διαδικασία, παρακολούθησα με προσοχή τους μάρτυρες που κατέθεσαν ενώπιον μου. Εξέτασα τη στάση και συμπεριφορά τους στο εδώλιο του μάρτυρα αλλά, κυρίως, εξέτασα το περιεχόμενο της μαρτυρίας τους[1]. Προσεγγίζω το καθήκον αξιολόγησης της μαρτυρίας με γνώμονα το ότι δεν πρέπει να απομονώνονται τα λεγόμενα του κάθε μάρτυρα από το συνολικό πλαίσιο της μαρτυρίας στη δίκη. Όπως επιτάσσει η νομολογία, η αξιολόγηση του κάθε μάρτυρα είναι ατομική και γίνεται με βάση το περιεχόμενό της, την ποιότητα της και την πειστικότητά της, όμως τα όσα αναφέρει κάθε μάρτυρας πρέπει να αντιπαραβάλλονται και να συγκρίνονται με τα λεγόμενα των υπόλοιπων μαρτύρων και το περιεχόμενο των όποιων τεκμηρίων για να διερευνάται η αντικειμενικότητα των εκατέρωθεν εκδοχών[2]. Όλα αυτά γίνονται πάντα σε συνάρτηση με τα επίδικα θέματα, όπως προκύπτουν από τη δικογραφία. Να προσθέσω ότι έχω μελετήσει το περιεχόμενο όλων των εγγράφων που κατατέθηκαν ως Τεκμήρια στα πλαίσια της ακρόασης. Ξεκινώ την αξιολόγηση από τη μαρτυρία του πολιτικού μηχανικού κ. Χριστόφορου Χριστοφή (ΜΕ2), ο οποίος δημιούργησε θετική εντύπωση. Καθ΄ όλη της διάρκεια της μαρτυρίας του ήταν άμεσος, θετικός, απαντούσε αυθόρμητα χωρίς δισταγμό. Στη μαρτυρία του ήταν σαφής ως προς τα γεγονότα, παρέμεινε σταθερός κατά τη διάρκεια της αντεξέτασης και δεν έχω εντοπίσει λόγο να αμφιβάλλω ότι κατέθεσε την αλήθεια. Η μαρτυρία του επομένως γίνεται αποδεκτή. Αξιόπιστος θεωρώ ότι ήταν και ο ΜΕ3, αρχιτέκτονας που εργάζεται στο αρχιτεκτονικό γραφείο του Ενάγοντα, του οποίου αποδέχομαι τη μαρτυρία επί των γεγονότων που κατέθεσε. Πρέπει όμως να σημειώσω ότι η εμπλοκή του στα επίδικα γεγονότα ήταν σχετικά περιορισμένη και δεν ήταν ιδιαίτερα βοηθητική σε σχέση με τα αμφισβητούμενα γεγονότα. Αναφέρθηκε στην εργασία που ο ίδιος διεκπεραίωσε σε σχέση με προσχέδια και την εμπλοκή του πολιτικού μηχανικού στο έργο. Όμως, επί του επίδικου ζητήματος της συμφωνίας σε σχέση με την αμοιβή του Ενάγοντα δεν ήταν σε θέση να διαφωτίσει. Επίσης αξιόπιστο κρίνω τον ΜΕ4, διευθυντή της εταιρείας που έδωσε την προσφορά για ηλεκτρομηχανολογική μελέτη και επίβλεψη του έργου, Τεκμήριο
34. Πρόκειται για πρόσωπο χωρίς ιδιαίτερη εμπλοκή ή συμφέρον στην υπόθεση. Δεν έχει οποιαδήποτε απαίτηση εναντίον των Εναγόμενων σε σχέση με τις ενέργειες στις οποίες προέβη ενώ δεν διέκρινα να έχει και οποιοδήποτε όφελος από την έκβαση της υπόθεσης. Πέραν αυτού, η μαρτυρία του ήταν περιορισμένου εύρους και σημασίας σε σχέση με την απόφαση μου επί των επιδίκων θεμάτων. Την αποδέχομαι όμως αφού δεν έχω διακρίνει σημάδια ανειλικρίνειας στα όσα κατέθεσε στο Δικαστήριο. Σαφής, πειστική και σταθερή κατά τη μαρτυρία της ήταν και η ΜΕ
35. Δεν περιέπεσε σε αντιφάσεις, απαντούσε χωρίς δισταγμό και η ποιότητα της μαρτυρίας της δεν πλήγηκε κατά την αντεξέταση. Δεν παραγνωρίζω την προσωπική και επαγγελματική της σχέση με τον Ενάγοντα. Όμως το γεγονός αυτό από μόνο του δεν συνιστά λόγο για να απορριφθεί η μαρτυρίας της. Στην απουσία οποιωνδήποτε ενδείξεων για το αντίθετο, θεωρώ ότι ήταν ειλικρινής και αποδέχομαι τα όσα κατέθεσε ως αληθινά. Προχωρώ στη μαρτυρία του αρχιτέκτονα κ. XXXXX Κωνσταντίνου, ΜΥ
36. Θεωρώ ότι τα επαγγελματικά του προσόντα είναι επαρκή εχέγγυα για τις γνώσεις και ικανότητες του[3] και τον καθιστούν εμπειρογνώμονα. Με αυτό κατά νου, κρίνω ότι ο ΜΥ2 ήταν μάρτυρας καθ' όλα αξιόπιστος. Επεξήγησε με σαφήνεια τις θέσεις που εξέφρασε και ήταν απόλυτα πειστικός. Οι γνώσεις και η εμπειρογνωμοσύνη του δεν αμφισβητήθηκε από την πλευρά του Ενάγοντα, όπως δεν αμφισβητήθηκε και η ορθότητα των όσων κατέθεσε επί του αντικειμένου της ειδικότητας του. Από την πλευρά μου, κρίνω ότι ήταν μάρτυρας αξιόπιστος και αποδέχομαι όλα όσα κατέθεσε. Παραμένει η μαρτυρία του Ενάγοντα (ΜΕ1) και της Εναγόμενης 1(ΜΥ1). Δεν αντιπαραβάλλω τις εκδοχές που προέβαλλαν σε σχέση με τα γεγονότα. Η αξιοπιστία κάθε μάρτυρα κρίνεται ατομικά. Όμως κάποιες παρατηρήσεις και διαπιστώσεις μου ισχύουν εξίσου για την ποιότητα της μαρτυρίας και των δύο. Θα ξεκινήσω αναφέροντας ότι θεωρώ και τους δύο, σε γενικές γραμμές, αξιόπιστους μάρτυρες. Σημειώνω ότι επί κάποιων γεγονότων υπάρχει σύμπτωση στις εκδοχές τους. Πρόκειται για μορφωμένους επαγγελματίες και έδωσαν την εντύπωση προσώπων που έχουν αντίληψη και συναίσθηση της υποχρέωσης τους να καταθέσουν την αλήθεια. Η νομολογία αναγνωρίζει ότι όταν ένας μάρτυρας κριθεί αξιόπιστος τότε η μαρτυρία του μπορεί να γίνει αποδεκτή εν όλω ή εν μέρει. Με αυτό το δεδομένο, αναλογιζόμενη την εσωτερική συνοχή, την λογικοφάνεια, την πειστικότητα της μαρτυρίας τους σε συνάρτηση με τη στάση και τη συμπεριφορά τους στο εδώλιο του μάρτυρα, κρίνω ότι θα ήταν ακροσφαλές να αποδεχτώ τη μαρτυρία τους στο σύνολο της. Επί κάποιων σημείων της μαρτυρίας τους, και τα δύο αυτά πρόσωπα, δεν έπεισαν για την αλήθεια της εκδοχής τους. Επί άλλων σημείων, η ποιότητα της μαρτυρίας τους, δεν μου επιτρέπει να καταλήξω με ασφάλεια σε ευρήματα σε σχέση με γεγονότα γιατί στερείται της απαραίτητης σαφήνειας και επάρκειας. Αναφέρομαι πρώτα στη μαρτυρία του Ενάγοντα για να σημειώσω ότι σε κάποια σημεία διέκρινα μια άστοχη προσπάθεια να «μεγαλοποιήσει» την εργασία που διεκπεραιώθηκε και τις ενέργειες που έγιναν από τον ίδιο και από τρίτα πρόσωπα. Τα σημεία αυτά περιλαμβάνουν την αναφορά του ότι ο ΜΕ2 είχε ολοκληρώσει τη στατική μελέτη τον Φεβρουάριο 2010 ενώ η μαρτυρία του ιδίου του ΜΕ2 ήταν ότι παρέδωσε τη μελέτη του τον Ενάγοντα το Μάιο 2010 (η οποία δεν έχει παρουσιαστεί στο Δικαστήριο). Περιλαμβάνουν επίσης την αναφορά του Ενάγοντα στην κυρίως εξέταση του περί εξασφάλισης ηλεκτρομηχανολογικής μελέτης ενώ το μόνο που δόθηκε ήταν η προσφορά Τεκμήριο 5 καθώς και την αναφορά του για μελέτη σε σχέση με την προτεινόμενη πισίνα ενώ και πάλιν διαφάνηκε ότι είχε ληφθεί μόνο προσφορά σε σχέση με αυτήν. Συμπεριλαμβάνω στην κατηγορία αυτή και τις θέσεις που εκφράζει στην επιστολή του Τεκμήριο 8 ότι όλες οι εργασίες που είχε συμφωνήσει να παρέχει σε σχέση με το έργο έχουν διεκπεραιωθεί πλήρως με μοναδική εξαίρεση το στάδιο της επίβλεψης Όμως δεν ολοκληρώθηκε η εργασία για την εξασφάλιση της άδειας οικοδομής (για την οποία δεν είχε καν λάβει την προβλεπόμενη γραπτή εξουσιοδότηση), δεν είχαν ετοιμαστεί σχέδια λεπτομερειών, δεν ολοκληρώθηκε η εργασία των μελετητών, δεν προκηρύχτηκαν προσφορές. Πέραν αυτού, έχω διαπιστώσει έλλειψη επάρκειας και σαφήνειας στη μαρτυρία του αναφορικά με την απαίτηση του εναντίον της Εναγόμενης 2 αλλά και αναφορικά με τη ισχυριζόμενη συμφωνία σε σχέση με το ύψος της αμοιβής του. Εδράζει την αξίωση του σε προφορική συμφωνία με τις Εναγόμενες. Είναι παραδεχτή η σύναψη της συμφωνίας με την Εναγόμενη
37. Δεν ισχύει όμως το ίδιο για την Εναγόμενη 2 και, παρά ταύτα, ο Ενάγοντας δεν ήταν σε θέση να διαφωτίσει με ποια συγκεκριμένα λόγια ή ενέργειες η Εναγόμενη 2 του έδωσε εντολή να διεκπεραιώσει οποιεσδήποτε εργασίες ή τον διόρισε να της παρέχει αρχιτεκτονικές υπηρεσίες ή τον ενημέρωσε για την πρόθεση της να αναλάβει προσωπικά υποχρέωση για την πληρωμή της αμοιβής του. Η ίδια ασάφεια και αοριστία ισχύει και σε σχέση με το ποσοστό του 7% που ισχυρίζεται ότι συμφωνήθηκε για την αμοιβή του. Συνάγεται από τη μαρτυρία και από τις τελικές αγορεύσεις των Εναγομένων ότι είναι αποδεκτό πως η αμοιβή του Ενάγοντα θα ήταν ποσοστό επί του κόστους κατασκευής του έργου και ότι η καταβολή της αμοιβής θα γινόταν σε στάδια ως οι σχετικοί Κανονισμοί του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων. Ανέμενα όμως, ότι θα είχα ενώπιον μου συγκεκριμένη μαρτυρία για το διάλογο που εξελίχθηκε με τον οποίο ο Ενάγοντας ενημέρωσε κατά τη σύναψη της συμφωνίας για το ποσοστό της αμοιβής του και την αποδοχή του ποσοστού αυτού από την άλλη πλευρά. Αντίθετα, στη μαρτυρία του Ενάγοντα υπάρχουν αόριστες αναφορές που τοποθετεί σε διάφορα χρονικά σημεία, όπως π.χ. περί ποσοστού «5,5% πλέον τα στατικά» ή «5,5% για τον αρχιτέκτονα και 1,5% για τον πολιτικό μηχανικό». Ο τρόπος με τον οποίο περιγράφονται από τον Ενάγοντα οι σχετικές συνδιαλέξεις είναι ασαφής και αόριστος και δεν επαρκεί για να στοιχειοθετήσει εύρημα για αποδοχή της αμοιβής και ανάληψη δεσμευτικής νομικής υποχρέωσης για πληρωμή συγκεκριμένου ποσού. Η ποιότητα της μαρτυρίας του επί των δύο αυτών σημείων υστερεί. Η επίπτωση είναι ότι δεν έχω ενώπιον μου σαφή και επακριβή μαρτυρία επί αυτών, που να μου επιτρέπει να καταλήξω σε ευρήματα. Προχωρώ στη μαρτυρία της Εναγόμενης 1, για να αναφέρω ότι δεν έχω πεισθεί ότι κατέθεσε την αλήθεια σε σχέση με την αντίληψη που είχε για το ποσοστό της αμοιβής του Ενάγοντα και το υπολογιζόμενο κόστος του έργου. Η θέση της ήταν ότι στην αρχή της συνεργασίας της με τον Ενάγοντα είχε ζητήσει όπως συμφωνηθεί συνολική αμοιβή για τις υπηρεσίες του όμως ο Ενάγοντας δεν δέχτηκε. Η επιθυμία της αυτή είναι, θεωρώ, ένδειξη ότι ήθελε να γνωρίζει το ακριβές ποσό της αμοιβής του Ενάγοντα και επίσης ήταν ένδειξη της ανάγκης της να περιορίσει την ασάφεια και το αστάθμητο του ποσού που θα καλείτο να πληρώσει. Με αυτό το δεδομένο δυσκολεύομαι να πεισθώ ότι συμφώνησε να προχωρήσει στη βάση μιας αόριστης αναφοράς περί ποσοστού αμοιβής 4-5% επί του συνολικού κόστους πλέον η αμοιβή του πολιτικού μηχανικού (δεν διαφεύγει ότι στην Υπεράσπιση και στην επιστολή Τεκμήριο 12 υπάρχει παραδοχή για 5%). Σε σχέση με την αμοιβή του πολιτικού μηχανικού, δεν μπορώ επίσης να δεχτώ ως αληθινή τη θέση της περί συμφωνίας με τον ΜΕ2 για συνολική αμοιβή €2.000 πλέον Φ.Π.Α. για τις δικές του υπηρεσίες. Εν πρώτοις, σύμφωνα με τα όσα κατέθεσε, η αμοιβή αυτή φαίνεται να αφορούσε «την ετοιμασία της προκαταρτικής στατικής εκτίμησης κατά πόσο ήταν δυνατή η ανέγερση της οικοδομής», αναφοράς αόριστης που δεν έχει επεξηγηθεί σε τι συνίσταντο οι υπηρεσίες αυτές που θα της παρείχε το που και δεν τέθηκε ρητά στον ΜΕ
38. Κατά δεύτερον, η θέση της για συμφωνημένη αμοιβή €2.000 έχει απορριφθεί ρητά από τον ίδιο τον ΜΕ2 του οποίου η μαρτυρία κρίθηκε αξιόπιστη και έγινε αποδεκτή. Επίσης δεν μπορώ να δεχτώ ότι από την αρχή δεν ζήτησε να μάθει και δεν γνώριζε ποιο ήταν ο υπολογιζόμενο κόστος του έργου από τον Ενάγοντα. Η εκδοχή της Εναγόμενης 1 είναι ότι στην πορεία έμαθε ότι ο Ενάγοντας τοποθετούσε το υπολογιζόμενο κόστος του έργου στις €800.000 ή, με οικονομικότερες επιλογές, σε €600.
39. Η ίδια εκπλάγηκε και του ανέφερε ότι δεν μπορούσε να διαθέσει τέτοιο ποσό και αμέσως έδωσε οδηγίες για αναστολή κάθε εργασίας μέχρι να γίνει «προκαταρτικός έλεγχος προϋπολογισμού» από τον επιμετρητή ποσοτήτων κ. Γαλανό που επέλεξε. Κατέθεσε μάλιστα ότι θεωρούσε ότι ο έλεγχος αυτός από επιμετρητή ποσοτήτων ήταν «επιτακτικός». Έλεγχος τελικά δεν έγινε λόγω έλλειψης χρόνου από τον κ. Γαλανό. Εάν η Εναγόμενη 1 έκρινε τόσο σημαντικό αυτό τον έλεγχο και με δεδομένο ότι υπήρχε πολύ μεγάλη διάσταση μεταξύ του επιθυμητού και του υπολογιζόμενο κόστος (και κατά συνέπεια του ποσό που θα καλείτο να πληρώσει τον Ενάγοντα), τότε θεωρώ ότι θα μεριμνούσε να αναθέσει τον έλεγχο σε άλλο επιμετρητή ποσοτήτων. Αυτή θα ήταν η μόνη λογική ενέργεια σε τέτοια περίπτωση και με αυτά τα δεδομένα. Το γεγονός ότι δεν το έπραξε παραπέμπει στο ότι μάλλον δεν ήταν αυτή η επιδίωξη της με την παράδοση των σχεδίων στον κ. Γαλανό. Το μέρος της μαρτυρίας της Ενάγουσας που αφορά τα πιο πάνω δεν γίνεται αποδεχτό. Δεν έχω πειστεί ότι πρόκειται για μαρτυρία που προσέφερε με ειλικρίνεια. Θεωρώ ότι στο μέρος αυτό της μαρτυρίας της επηρεάστηκε από το γεγονός ότι οι σχέσεις της με τον Ενάγοντα έχουν διασαλευτεί και αισθάνεται, ενδεχομένως, ότι αυτός δεν δικαιούται να διεκδικεί οποιοδήποτε ποσό πέραν εκείνου που έχει ήδη πληρωθεί. Επί του προκειμένου, η επίπτωση είναι ότι δεν μπορώ να βασιστώ σε εκείνο το μέρος της μαρτυρίας για διαμόρφωση ευρημάτων. Τέλος, οι υπολογισμοί της Εναγόμενης 1 για τον καθορισμό του κόστους του έργου σε €350.000 συμπεριλαμβανομένης της αμοιβής του Ενάγοντα, είναι αυθαίρετοι και δεν μπορώ να τους δεχτώ. Η ίδια δεν διαθέτει το απαραίτητο υπόβαθρο γνώσεων, ακαδημαϊκό και επαγγελματικό, για να εκφέρει άποψη για «το σύνηθες τρέχον κόστος ανέγερσης» της εποχής, για το κόστος κατασκευής πισίνας ή το κόστος στατικής ενίσχυσης της υφιστάμενης κατοικίας. Να σημειώσω επίσης ότι με βάση τον υπολογισμό της για το κόστος κατασκευής και την αντίληψη της περί αμοιβής του Ενάγοντα σε ποσοστό 4-5% επί αυτού, η αναφορά της ότι ανέμενε την αμοιβή του Ενάγοντα να κυμαίνεται μεταξύ €20.000-€25.000 είναι ανακόλουθη. Πριν ολοκληρώσω, παρενθετικά σημειώνω ότι ο κ. Μυτιληναίος και ο κ. Γαλανός ενδεχομένως να μπορούσαν να διαφωτίσουν κάποια κενά ή ασάφειες επί των γεγονότων. Και οι δύο πλευρές τους επικαλούνται προς επίρρωση των εκατέρωθεν εκδοχών όμως καμία πλευρά τους παρουσίασε ως μάρτυρες. Για το λόγο αυτό θεωρώ ότι δεν θα ήταν ασφαλές να αποδώσω οποιαδήποτε βαρύτητα στις εκατέρωθεν αναφορές για ενέργειες, συζητήσεις και δηλώσεις που αποδίδονται στα δύο αυτά πρόσωπα, με δεδομένο ιδιαίτερα ότι είναι σε διάσταση μεταξύ τους. Ευρήματα. Στη βάση της πιο πάνω αξιολόγησης, αλλά και με βάση τα γεγονότα εκείνα που δεν έτυχαν αμφισβήτησης ή για τα οποία υπάρχουν παραδοχές στα δικόγραφα, καταλήγω στα ακόλουθα ευρήματα αναφορικά με τα ουσιώδη γεγονότα που περιβάλλουν την παρούσα υπόθεση: 1 Ο Ενάγοντας είναι αδειούχος αρχιτέκτονας και διατηρεί αρχιτεκτονικό γραφείο στη Λευκωσία. 2 Η Εναγόμενη 2 ήταν, κατά τον ουσιώδη χρόνο, ιδιοκτήτρια ακινήτου στο δήμο Στροβόλου εντός του οποίου υπήρχε κατοικία στην οποία διέμενε. Μεταγενέστερα του επίδικου χρόνου της αγωγής, το εν λόγω ακίνητο μεταβιβάστηκε από την Εναγόμενη 2 στην Εναγόμενη
40. 3 Η Εναγόμενη 1 είναι θυγατέρα της Εναγόμενης 2 και, επίσης κατά τον ουσιώδη χρόνο, είχε πρόθεση να αναγείρει κατοικία για την ίδια αποτελούμενη από δύο ορόφους επί της υφιστάμενης κατοικίας της μητέρας της, να κατασκευάσει πισίνα στην ταράτσα και να τοποθετήσει ανελκυστήρα στο κτίριο. 4 Η Εναγόμενη ενημέρωσε για την πρόθεση της αυτή τον εργολάβο κ. Μυτιληναίο ο οποίος της συνέστησε τον Ενάγοντα. 5 Διευθετήθηκε συνάντηση μεταξύ τους στα πλαίσια της οποίας ο Ενάγοντας συμφώνησε να παρέχει αρχιτεκτονικές υπηρεσίες για το έργο έναντι αμοιβής που θα ήταν ποσοστό επί του τελικού κόστους κατασκευής. Η αμοιβή θα ήταν πληρωτέα σε στάδια, ως καθορίζεται στους σχετικούς Κανονισμούς του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων. 6 Ο Ενάγοντας παρέλαβε τα αρχιτεκτονικά σχέδια της κατοικίας της Εναγόμενης 2 και αντίγραφο του τίτλου ιδιοκτησίας του ακινήτου (Τεκμήριο 2) και ξεκίνησε την ετοιμασία προσχεδίων. Ακολούθησε αριθμός συναντήσεων μεταξύ του Ενάγοντα, των Εναγομένων και, ενίοτε, άλλων αρχιτεκτόνων και μελετητών μέχρι τα τέλη της άνοιξης-αρχές του καλοκαιριού
41. 7 Κατά τις εν λόγω συναντήσεις επεξηγείτο στις Εναγόμενες η πορεία των εργασιών και αυτές έδιναν απόψεις επί διαφόρων θεμάτων που αφορούσαν το έργο. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ο Ενάγοντας συζητούσε σε συναντήσεις που είχε με τις Εναγόμενες σχέδια που είχε ετοιμάσει το αρχιτεκτονικό του γραφείο επί των οποίων οι Εναγόμενες έδιναν τα σχόλια τους. Ένα εκ των σχεδίων που ετοίμασε το αρχιτεκτονικό γραφείο του Ενάγοντα ήταν το Τεκμήριο 4 που αποτυπώνει την υφιστάμενη κατοικία της Εναγόμενης
42. 8 Ο ΜΕ3, κατά τον ουσιώδη χρόνο ήταν αρχιτέκτονας και εργαζόταν στο αρχιτεκτονικό γραφείο του Ενάγοντα. Είχε εμπλακεί στην ετοιμασία των σχεδίων της επίδικης κατοικίας από το στάδιο των προσχεδίων και παρευρέθηκε σχετικά σε κάποιες συναντήσεις τόσο στο γραφείο όσο και επί τόπου στην κατοικία σε σχέση με τον σχεδιασμό και εργασίες του πολιτικού μηχανικού. 9 Ο κ. Χριστόφορος Χριστοφή (ΜΕ2) είναι πολιτικός μηχανικός και ο Ενάγοντας τον συνέστησε στις Εναγόμενες. Σε αυτόν ανατέθηκε η διενέργεια στατικής και αντισεισμικής μελέτης σχετικά με την ανθεκτικότητα της υφιστάμενης κατοικίας και της προτεινόμενης προσθήκης. Ξεκίνησε τη μελέτη του τον Φεβρουάριο 2010 και για τους σκοπούς αυτής είχε διάφορες συναντήσεις με τις Εναγόμενες σε μια εκ των οποίων εξήγησε στην Εναγόμενη 2 επί τόπου με ποιο τρόπο θα επηρεάζετο η κατοικία τους από εργασίες στατικής και αντισεισμικής ενίσχυσης του κτιρίου που έπρεπε να γίνουν. Για την εργασία του έλαβε υπόψη και τις επιθυμίες της Εναγόμενης 2 για τον τρόπο με τον οποίο θα επηρεαζόταν το εσωτερικό της κατοικίας της. 10 Μεταξύ του Ενάγοντα και του ΜΕ2 ήταν κατανοητό ότι ο ΜΕ2 θα εισέπραττε την αμοιβή του από τον Ενάγοντα γιατί αυτή θα συμπεριλαμβανόταν στην χρέωση του Ενάγοντα. 11 Τον Φεβρουάριο 2010 η εταιρεία Geoinvest Ltd εξέδωσε το πόρισμα της (Τεκμήριο 3) σε σχέση με εργαστηριακό έλεγχο που διενήργησε σε κυλινδρικά δοκίμια από σκυρόδεμα. Το πόρισμα απευθύνεται προς την Εναγόμενη
43. 12 Η εταιρεία Y. Makriyiannis & Associates Ltd ασχολείται με ηλεκτρομηχανολογικές μελέτες και εγκαταστάσεις. Ο διευθυντής της κ. Ιωάννης Μακρυγιάννης (ΜΕ4), παρευρέθηκε σε συνάντηση στην κατοικία της Εναγόμενης 2 περί τον Μάρτιο 2010, στην παρουσία και του Ενάγοντα για επί τόπου εξέταση της κατοικίας για σκοπούς προσφοράς. 13 Λίγες μέρες μετά την εν λόγω συνάντηση η εταιρεία Y. Makriyiannis & Associates Ltd εξέδωσε το έγγραφο ημερομηνίας 27.3.2010, Τεκμήριο 5, που απευθύνεται προς την Εναγόμενη 1 και έχει θέμα «Προσφορά για σχέδια μελέτης και επίβλεψη εργασιών για την οικία σας στην Λευκωσία». Σε αυτό αναφέρεται ότι η εταιρεία παραθέτει «την προσφορά μας για μελέτη και επίβλεψη των ηλεκτρομηχανολογικών εγκαταστάσεων». Για σκοπούς ετοιμασίας του Τεκμηρίου 5 ο ΜΕ4 είχε λάβει από τον Ενάγοντα αντίγραφο των αρχιτεκτονικών σχεδίων της κατοικίας, περίπου σε τελική μορφή, επί των οποίων είχε εκφράσει απόψεις και στο οποίο είχε βασιστεί για σκοπούς της προσφοράς που δόθηκε. 14 Περί τον Μάιο 2010 ο ΜΕ2 ολοκλήρωσε τη στατική και αντισεισμική μελέτη του. Για σκοπούς ετοιμασίας της τελικής μελέτης είχε χρησιμοποιήσει αρχιτεκτονικά σχέδια της οικοδομής που έλαβε από τον Ενάγοντα, τα οποία θεώρησε ως τελικά. Παρέδωσε τη μελέτη του στον Ενάγοντα. 15 Η δέσμη αρχιτεκτονικών σχεδίων, Τεκμήριο 7 ετοιμάστηκε περί τον Μάιο
44. Η Εναγόμενη 1 είδε τα εν λόγω σχέδια και προέβη σε σχόλια επί αυτών. Οι χειρόγραφες προσθήκες που παρουσιάζουν αφορούν και αντικατοπτρίζουν σχόλια της Εναγόμενης
45. Το Τεκμήριο 7 παραδόθηκε στον επιμετρητή ποσοτήτων που επέλεξε η Εναγόμενη 1, κ. Γαλανό ο οποίος, για δικούς τους λόγους, δεν προέβη σε οποιαδήποτε ενέργεια σε σχέση με αυτά. 16 Η εταιρεία Andreas Nicolaou Architects and Designers Ltd ανήκει στον Ενάγοντα και παρέχει υπηρεσίες διακοσμητικές και άλλες παρεμφερείς. Δεν διεξάγει αρχιτεκτονική εργασία και δεν διαθέτει προς τούτο άδεια από το Ε.Τ.Ε.Κ. 17 Η ΜΕ5 είναι σύζυγος του Ενάγοντα και εργάζεται ως διακοσμήτρια στην εταιρεία Andreas Nicolaou Architects and Designers Ltd. Παρέχει επίσης γραμματειακές υπηρεσίες στο αρχιτεκτονικό γραφείο του Ενάγοντα, στα πλαίσια του οποίου εκδίδει και τιμολόγια. 18 Η ΜΕ5 εξέδωσε προς την Εναγόμενη 1, το τιμολόγιο Τεκμήριο 6 ημερομηνίας 8.5.2010, για ποσό €5.000 πλέον Φ.Π.Α. σε σχέση με «προκαταβολή για την προσθήκη δύο ορόφων σε υφιστάμενη κατοικία στην Λευκωσία». Το τιμολόγιο τυπώθηκε σε επιστολόχαρτο της εταιρείας Andreas Nicolaou Architects and Designers Ltd. Σε κατοπινό χρόνο, μετά από υπόδειξη των λογιστών του αρχιτεκτονικού γραφείου, το εν λόγω τιμολόγιο ακυρώθηκε και εκδόθηκε άλλο προς το ίδιο πρόσωπο, για το ίδιο ποσό και τις ίδιες υπηρεσίες από τον Ενάγοντα προσωπικά. Η διόρθωση αυτή δεν γνωστοποιήθηκε στις Εναγόμενες. 19 Το ποσό του τιμολογίου Τεκμήριο 6 πληρώθηκε με επιταγή της Εναγόμενης 2 την ημέρα που εκδόθηκε. Η Εναγόμενη 1 επέστρεψε στην Εναγόμενη 2 το ποσό που η τελευταία είχε πληρώσει. 20 Στις 17.5.2010 ο Ενάγοντας ζήτησε από την εταιρεία G. P. Waternet Ltd προσφορά για την κατασκευή πισίνας στην οροφή του κτιρίου (Τεκμήριο 9). Η εν λόγω εταιρεία απέστειλε την προσφορά της στον Ενάγοντα στις 18.5.2010 (Τεκμήριο 10). 21 Στις 21.7.2010 ο ΜΕ2 εξέδωσε το Τεκμήριο 1 που απευθύνεται προς τον Ενάγοντα και σε αυτό ανέφερε ότι η κοστολόγηση του για την εκπόνηση στατικής και αντισεισμικής αναβάθμισης του υφιστάμενου κτιρίου από οπλισμένο σκυρόδεμα και εκπόνηση στατικής και αντισεισμικής μελέτης της καθ' ύψος επέκτασης της οικίας ανέρχεται στο ποσό των €4.600, ήτοι €4.000 πλέον Φ.Π.Α. Η χρέωση αυτή ήταν έναντι της συνολικής αμοιβής που ο ΜΕ2 ανέμενε να πληρωθεί από τον Ενάγοντα για το έργο. Δεν πληρώθηκε οποιοδήποτε ποσό. 22 Στις 29.7.2010 ο Ενάγοντας συνέταξε την επιστολή Τεκμήριο 8 προς την Εναγόμενη 1, με περιεχόμενο όπως το περιγράφω πιο πάνω στην απόφαση μου. Η εν λόγω επιστολή με συνημμένα αρχιτεκτονικά σχέδια παραδόθηκε από τον Ενάγοντα στον κ. Μυτιληναίο για να τη διαβιβάσει στην Εναγόμενη
46. 23 Περί το φθινόπωρο 2010 ο Ενάγοντας, σε τηλεφωνικές συνδιαλέξεις που είχε με την Εναγόμενη 1, ήγειρε το θέμα της πληρωμής της αμοιβής του, ως η επιστολή του Τεκμήριο 8 με περιεχόμενο που περιγράφω πιο πάνω. Η Εναγόμενη 1, σε τηλεφωνική συνομιλία που ακολούθησε, αρνήθηκε να πληρώσει τα ποσά που αναφέρει ο Ενάγοντας στην επιστολή. 24 Ακολούθησε ανταλλαγή επιστολών μεταξύ των δικηγόρων του Ενάγοντα και των Εναγομένων, Τεκμήρια 11 και
47. Οι εν λόγω επιστολές έχουν περιεχόμενο όπως αναφέρω πιο πάνω. 25 Ο ΜΥ2 είναι αδειούχος αρχιτέκτονας, εγγεγραμμένος στο Ε.Τ.Ε.Κ. Τα όσα αναφέρω πιο πάνω κατά τη σύνοψη της μαρτυρίας του συνιστούν, προς αποφυγή επανάληψης, και δικά μου ευρήματα. 26 Ο Ενάγοντας είχε προβεί σε προκαταρτικό υπολογισμό του κόστους του έργου σε ποσό €800.
48. Στην πορεία αποδέχτηκε το ποσό των €600.000 ως βάση για τον υπολογισμό της αμοιβής του. Αποδέχτηκε επίσης όπως η αμοιβή του υπολογιστεί σε ποσοστό 7% επί του υπολογιζόμενου κόστους του έργου. 27 Ο Ενάγοντας δεν έχει πληρωθεί οποιοδήποτε ποσό έναντι αυτού που αξιώνει με την αγωγή. Παραμένει να εξεταστεί κατά πόσο τα πιο πάνω ευρήματα σε σχέση με τα γεγονότα στοιχειοθετούν στον απαιτούμενο βαθμό τη βάση αγωγής του Ενάγοντα και το ποσό που αξιώνει. Προδικαστική ένσταση. Πριν προχωρήσω να αναφέρω ότι οι Εναγόμενες είχαν εγείρει στην Υπεράσπιση τους προδικαστική ένσταση ότι ο Ενάγοντας δεν νομιμοποιείται να εγείρει την παρούσα αγωγή γιατί αντισυμβαλλόμενος της Εναγόμενης 1 ήταν η εταιρεία Andreas Nicolaou Architects and Designers Ltd και όχι ο ίδιος ο Ενάγοντας προσωπικά. Δεν προωθήθηκε η προδικαστική εκδίκαση της ένστασης αυτής. Σε κάθε περίπτωση κρίνω ότι δεν μπορεί να επιτύχει αφού δεν υποστηρίζεται από τα ευρήματα. Συγκεκριμένα προκύπτει από το αντίστοιχο εύρημα ότι η ΜΕ5 εκ λάθους είχε τυπώσει το τιμολόγιο Τεκμήριο 6 σε επιστολόχαρτο της εταιρείας Andreas Nicolaou Architects and Designers Ltd, και ότι το λάθος διορθώθηκε με την ακύρωση εκείνου του τιμολογίου και έκδοση νέου προς αντικατάσταση (Τεκμήριο 19). Σημειώνω επίσης ότι η θέση που προβάλλεται με την αυτή την προδικαστική ένσταση δεν συνάδει με τη μαρτυρία της ίδιας της Εναγόμενης 1 ότι είχε συμβληθεί με τον Ενάγοντα προσωπικά και όχι με οποιαδήποτε εταιρεία. Απαίτηση. Η απαίτηση του Ενάγοντα βασίζεται σε προφορική συμφωνία για παροχή αρχιτεκτονικών υπηρεσιών στις Εναγόμενες. Συνιστά βασική αρχή του δικαίου των συμβάσεων ότι μόνο τα μέρη μιας συμφωνίας αποκτούν δικαιώματα και αναλαμβάνουν υποχρεώσεις σε σχέση με αυτή[4]. Η σύναψη της συμφωνίας είναι παραδεκτή σε ότι αφορά την Εναγόμενη 1 και έχω διατυπώσει σχετικό εύρημα. Η διαφωνία που υπάρχει συνίσταται στο ύψος της αμοιβής του Ενάγοντα και το ποσό που αυτός δικαιούται να διεκδικεί με βάση τις εργασίες που έχουν εκτελεστεί. Όμως, συνιστά θέση της Υπεράσπισης ότι κανένα αγώγιμο δικαίωμα υπάρχει εναντίον της Εναγόμενης
49. Το γενικό αποδεικτικό βάρος του ισχυρισμού περί ύπαρξης συμφωνίας με την Εναγόμενη 2, βρίσκεται στους ώμους του Ενάγοντα ο οποίος οφείλει να το αποσείσει στο ισοζύγιο των πιθανοτήτων, με αξιόπιστη, ικανή και επαρκή μαρτυρία. Το κατά πόσο ο Ενάγοντας έχει επιτύχει να αποσείσει το βάρος αυτό θα εξαρτηθεί από το εάν τα ευρήματα είναι ικανά να στοιχειοθετήσουν, στον απαιτούμενο βαθμό, συμπέρασμα περί ύπαρξης συμφωνίας με την Εναγόμενη
50. Σταθμίζοντας τα ενώπιον μου δεδομένα, κρίνω ότι δεν επιτυγχάνεται κάτι τέτοιο. Όπως είναι καλά γνωστό, αποδοχή αντισυμβαλλόμενου μπορεί να είναι ρητή ή να εξυπακούεται ως αποτέλεσμα της συμπεριφοράς ή των ενεργειών του. Για να είμαι σε θέση να καταλήξω σε συμπέρασμα ότι η Εναγόμενη 2 ήταν μέρος της συμφωνίας πρέπει τα ευρήματα να οδηγούν στο ότι αυτή είχε συναινέσει για την ανάθεση του έργου στον Ενάγοντα, έναντι αμοιβής που αποδέχτηκε να πληρώσει. Τέτοια σαφής και ρητή μαρτυρία για έκφραση θετικής συγκατάθεσης από την Εναγόμενη 2 δεν υπάρχει. Αόριστες αναφορές περί συμμετοχής σε συζητήσεις, κοινής αντίληψης και φυσικής παρουσίας της σε συναντήσεις δεν επαρκούν. Συμπέρασμα για συμμετοχή της Εναγόμενης 2 στη συμφωνία θα μπορούσε να συναχθεί και από σε ευρήματα για γεγονότα και ενέργειες της Εναγόμενης
51. Όμως ελλείπουν ευρήματα για ενέργειες της ή γεγονότα που να παραπέμπουν σε αποδοχή σύναψης συμβατικής σχέσης. Συνιστά εύρημα ότι η Εναγόμενη 2 ήταν παρούσα σε κάποιες συναντήσεις και συμμετείχε σε κάποιες συζητήσεις που αφορούσαν τις επίδικες εργασίες. Συνιστά επίσης εύρημα ότι πρόθεση της Εναγόμενης 1 ήταν η ανέγερση κατοικίας πάνω από την υφιστάμενη της μητέρας της και ότι αυτό θα προϋπέθετε κάποιο επηρεασμό της υφιστάμενης κατοικίας. Τα ευρήματα όμως αυτά δεν παραπέμπουν με συμμετοχή της Εναγόμενης 2 στη συμφωνία του Ενάγοντα με την Εναγόμενη
52. Επιπρόσθετα, τόσο στο αρχικό όσο και στο διορθωμένο τιμολόγιο του Ενάγοντα (Τεκμήρια 6 και 19) καταγράφεται η Εναγόμενη 1 ως πελάτης και ο Ενάγοντας αναζήτησε και μίλησε την Εναγόμενη 1 για να την ενημερώσει για την έκδοση και να ζητήσει πληρωμή του Τεκμηρίου
53. Ταυτόχρονα, η επιστολή του Ενάγοντα Τεκμήριο 8 απευθύνεται στην Εναγόμενη 1 και αυτός επιδίωξε τηλεφωνική συνομιλία με την ίδια για να της ζητήσει το ποσό που αξιώνει στην εν λόγω επιστολή. Αυτά τα γεγονότα συνηγορούν στο ότι προσέβλεπε σε πληρωμή της αμοιβής του μόνο από την Εναγόμενη
54. Σημειώνω επίσης ότι η προσφορά του ΜΕ2 (Τεκμήριο 1) αναφέρεται στην Εναγόμενη 1, το ίδιο και η μελέτη της Geoinvest Ltd (Τεκμήριο 3), το ίδιο και η πρόσφορα της Y. Makriyiannis & Associates Ltd (Τεκμήριο 5). Τα πιο πάνω δεν επιτρέπουν να καταλήξω σε συμπέρασμα ότι η Εναγόμενη 2 ήταν εντολέας του Ενάγοντα και, συνεπώς, συνυπεύθυνη με την Εναγόμενη 1 για την πληρωμή της αμοιβής του. Ακολουθεί ότι η αξίωση εναντίον της Εναγόμενης 2 δεν έχει στοιχειοθετηθεί. Συμφωνημένη αμοιβή. Παρά την ύπαρξη συμφωνίας μεταξύ του Ενάγοντα και της Εναγόμενης 1 για την ανάθεση σε αυτόν των επίδικων εργασιών, για τους λόγους που εξήγησα στο στάδιο της αξιολόγησης, δεν μπορώ να καταλήξω σε συμπέρασμα περί ύπαρξης συμφωνημένης αμοιβής για τις υπηρεσίες του Ενάγοντα. Εύλογη αμοιβή. Διαζευκτικά[5] με την αξίωση του Ενάγοντα για απόδοση του ποσού που διεκδικεί ως συμφωνημένη αμοιβή, προωθεί αξίωση για απόδοση εύλογης αμοιβής[6] για τις υπηρεσίες που προσέφερε. Όπως προκύπτει από τη νομολογία, εάν δεν υπάρχει συμφωνία σε σχέση με την αμοιβή για παροχή υπηρεσιών τότε μπορεί να επιδικαστεί εύλογη αποζημίωση για προσφερθείσες υπηρεσίες (quantum meruit). Η απόδοση αποζημιώσεων σε αυτή τη βάση επενεργεί και προκύπτει ως κανόνας δικαίου[7]. Στην προκειμένη περίπτωση ενόψει του ότι δεν υπάρχει εύρημα για συμφωνία αναφορικά με το ύψος της αμοιβής του Ενάγοντα κρίνω ότι ο Ενάγοντας δικαιούται σε εύλογη αμοιβή. Ακολουθώντας την καθοδήγηση από τη νομολογία, η εύλογη αυτή αμοιβή πρέπει να υπολογιστεί σύμφωνα με τις σχετικές πρόνοιες των Κανονισμών του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων, Τεκμήριο
55. Όπως αναφέρθηκε σχετικά στην Αβίβο Βασιλαράς κ.α. ν Α/φοι Θράσου & Συνεργάτες