← Κύπρος

Σπύρου κ.α. ν. Λιασής κ.α., Αρ. Αγωγής: 4730/10, 10/6/2019

Σπύρου κ.α. ν. Λιασής κ.α., Αρ. Αγωγής: 4730/10, 10/6/2019 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEF:2019:A288 Αρ. Αγωγής: 4730/10 Μεταξύ:

  1. XXXXX Σπύρου, από τα Λατσιά
  2. XXXXX Κλεοβούλου, από τα Λατσιά (Με την προσωπική τους ιδιότητα και ως γονείς του αποθανόντος τέκνου τους XXXXX Σπύρου στην ηλικία των 3 ετών) Ενάγοντες και
  3. XXXXX Λιασής
  4. XXXXX Λιασή
  5. XXXXX Λιασής
  6. Άστρασολ Λτδ
  7. Επίσημος Παραλήπτη (ως εκκαθαριστή της περιουσίας της εταιρείας "Liasis Shoelasts Company Ltd"
  8. Γενικός Εισαγγελέας της Δημοκρατίας (Διά Τμήματος Επιθεώρησης Εργασίας και Υπουργείου Εργασίας και Τμήμα Πολεοδομίας)
  9. Δήμος Λατσιών Εναγόμενοι Ημερομηνία: 10 Ιουνίου 2019 Για ενάγοντα: κος Λουκής Λουκαΐδης με κα Λουκία Πατσαλίδου Για εναγόμενους 3 & 4: κα Ελένη Μιντή Για εναγόμενο 6: κος Ανδρέας Χριστοφόρου Α Π Ο Φ Α Σ Η (για εναγομένους 3, 4 & 6) Η παρούσα, είναι μια από τις 22 αγωγές που συνεκδικάστηκαν ως προς το θέμα της ευθύνης, τις οποίες καταχώρησαν κάτοικοι και εργαζόμενοι στην περιοχή Λατσιών, εναντίον των εναγομένων για οχληρία και αμέλεια που προξενείτο από το εργοστάσιο Άστρασολ. Η παρούσα αγωγή κινήθηκε από τους ενάγοντες υπό την προσωπική τους ιδιότητα και επίσης υπό την ιδιότητα τους ως γονείς, του αποθανόντος τέκνου τους XXXXX Σπύρου, στην ηλικία των 3 ετών. Σύμφωνα με την έκθεση απαίτησης, ο ενάγων 1 κατά την καταχώρηση της αγωγής ήταν 40 ετών και η ενάγουσα 2, 35 ετών. Εγκαταστάθηκαν στη διεύθυνση XXXXX 3, στα Λατσιά το
  10. Η ενάγουσα 2 διαμένει όμως στη συγκεκριμένη διεύθυνση, από την γέννηση της το
  11. Σύμφωνα με την έκθεση απαίτησης, το πιο πάνω εργοστάσιο από το 1976 κατασκεύαζε σόλες παπουτσιών και λειτουργούσε από η ώρα 6.00 π.μ. μέχρι 1.00 π.μ. καθημερινώς, εκτός Κυριακής και ορισμένα Σάββατα. Κατά την λειτουργία του, το εργοστάσιο προκαλούσε υπερβολικούς και ανυπόφορους θορύβους και εξέπεμπε ενοχλητικές και επικίνδυνες για την υγεία ουσίες και συγκεκριμένα το διχλωρομεθάνιο (R40), το οποίο εμπίπτει στην κατηγορία των καρκινογόνων ουσιών. Οι ενάγοντες έβλεπαν βαρέλια με την ουσία διχλωρομεθάνιο, τα οποία ήταν στοιβαγμένα στην εξωτερική πλευρά του εργοστασίου και σε απόσταση 3-4 μέτρων από το σπίτι τους. Επιπρόσθετα, έβγαινε καπνός από τα φουγάρα του εργοστασίου και άσχημες μυρωδιές, με αποτέλεσμα να μην μπορούν να ανοίγουν τις πόρτες και τα παράθυρα ή να καθίσουν στη βεράντα του σπιτιού τους. Οι ενάγοντες πολλές φορές έκαναν παράπονο στον ιδιοκτήτη και τους υπαλλήλους του εργοστασίου, στο Δήμο Λατσιών, στο Υπουργείο Εργασίας, αλλά και στον Αστυνομικό Σταθμό Λατσιών για την πιο πάνω οχληρία. Αναφέρεται στην συνέχεια στην έκθεση απαίτησης ότι το 1999 η κόρη των εναγόντων XXXXX Σπύρου, πέθανε σε ηλικία 3 χρονών από καρκίνο στον εγκέφαλο. Είχε υποβληθεί σε θεραπεία για τρεις μήνες χωρίς αποτέλεσμα, στο Παιδογκολογικό τμήμα στο Μακάρειο Νοσοκομείο. Είναι η θέση των εναγόντων ότι η ασθένεια του καρκίνου προκλήθηκε στην αποβιώσασα θυγατέρα τους, λόγω της συνεχούς έκθεσης της στην καρκινογόνα ουσία διχλωρομεθάνιο (R40), που εξέπεμπε το εργοστάσιο της Άστρασολ, το οποίο εφαπτόταν της οικίας τους. Κατά συνέπεια, οι ενάγοντες υπέστησαν σύμφωνα με την έκθεση απαίτησης, σοβαρή ζημιά στα εξής δικαιώματα τους: α) ζωής και υγείας του αποβιώσαντος πατέρα τους και β) σεβασμού του δικαιώματος οικογένειας των εναγουσών ως αποτέλεσμα της παράνομης ή/και επικίνδυνης ή/και ανεπίτρεπτης λειτουργίας του εργοστασίου. Ως εκ τούτου, οι ενάγοντες αιτούνται ειδικές, γενικές καθώς και τιμωρητικές αποζημιώσεις για παράνομη επέμβαση στα πιο πάνω δικαιώματα τους. Στις 29.12.2017, εκδόθηκε απόφαση στις πιο πάνω συνεκδικαζόμενες αγωγές με την οποία το Δικαστήριο έκρινε ότι οι εναγόμενοι 3, 4 & 6, ευθύνονταν μεταξύ άλλων για την οχληρία που το εργοστάσιο Άστρασολ προκαλούσε στην περιοχή από το 1976 μέχρι και την 2.6.2009 που έκλεισε. Σύμφωνα με την απόφαση του Δικαστηρίου ημ. 29.12.2017, προκύπτει από την αποδεχθείσα μαρτυρία, σημαντική μορφή οχληρίας από το εργοστάσιο της Άστρασολ. Ο θόρυβος που προκαλούσε το εν λόγω εργοστάσιο και οι δυσάρεστες οσμές από τα φουγάρα του, ήταν τέτοιας έκτασης που ανάγκαζαν τους περιοίκους να κλείνουν τα παράθυρα τους το καλοκαίρι και μην βγαίνουν στα μπαλκόνια τους. Υπήρξε σύμφωνα με τα ευρήματα του Δικαστηρίου, μια μεγάλη και πρωτοφανής επέμβαση στην απόλαυση της ακίνητης περιουσίας των εναγόντων αφού αυτή η ανυπόφορη κατάσταση διαρκούσε σε συστηματική βάση, από τις 6.00 το πρωί μέχρι της 1.00 μετά τα μεσάνυχτα. Το Δικαστήριο έκρινε επίσης αφού άκουσε και αξιολόγησε μαρτυρία ειδικών εμπειρογνωμόνων, ότι η εκπομπή από τα φουγάρα του εν λόγω εργοστασίου της καρκινογόνου ουσίας διχλωρομεθάνιο (R40), προξένησε σύμπλεγμα καρκίνου στην περιοχή γύρω από το εργοστάσιο. Ειδικά για την παρούσα αγωγή, υπήρξε εύρημα του Δικαστηρίου ότι η ασθένεια του καρκίνου στον εγκέφαλο με την οποία διαγνώσθηκε η ανήλικη θυγατέρα των εναγόντων και που οδήγησε στον θάνατο της, οφείλεται στο σύμπλεγμα καρκίνου που δημιούργησε το ποιο πάνω εργοστάσιο της Άστρασολ, λόγω των συστηματικών εκπομπών διχλωρομεθανίου από το 1976 μέχρι το
  12. Αναφορικά με την Δημοκρατία, αποφασίσθηκε ότι φέρει ευθύνη έναντι των εναγόντων για παραλείψεις και παραβιάσεις των νομίμων καθηκόντων της που συνίσταντο σε πλημμελή έλεγχο του επίδικου εργοστασίου. Επιπλέον, η Δημοκρατία χορήγησε πιστοποιητικό Διεργασίας και Άδεια Εκπομπής Αερίων Αποβλήτων στην Άστρασολ χωρίς να έχει εξασφαλιστεί πολεοδομική άδεια για παραγωγή σόλων υποδημάτων στα υποστατικά που λειτουργούσε ως εργοστάσιο. Και αυτό, γνωρίζοντας ότι τέτοια άδεια δεν μπορούσε να παραχωρηθεί στα συγκεκριμένα υποστατικά που βρισκόταν σε μικτή βιοτεχνική - οικιστική περιοχή. Μετά την έκδοση της πιο πάνω απόφασης για την ευθύνη, οι αγωγές αποσυνδέθηκαν προκειμένου να εκδικαστεί σε κάθε μια ξεχωριστά, το ζήτημα των αποζημιώσεων. Ακροαματική διαδικασία Στην παρούσα αγωγή, το γεγονός του θανάτου της ανήλικης θυγατέρας των εναγόντων XXXXX Σπύρου, είναι παραδεκτό από τους εναγομένους 3, 4 &
  13. Αποτελεί επίσης εύρημα του Δικαστηρίου στην απόφαση για την ευθύνη ημ. 27.12.2017 ότι ο θάνατος της πιο πάνω ανήλικης, είναι αποτέλεσμα του συμπλέγματος καρκίνου που δημιουργήθηκε στην περιοχή από τις πιο πάνω παράνομες πράξεις των εναγομένων 3, 4 και
  14. Δηλώθηκαν επίσης ειδικές ζημιές για τον ενάγοντα 1 στο συμφωνηθέν ποσόν των €512,58 με νόμιμο τόκο από την καταχώρηση της αγωγής. Ακολούθως, καμία πλευρά δεν παρουσίασε μαρτυρία αναφορικά με το ζήτημα των αποζημιώσεων. Ως εκ τούτου, οι συνήγοροι περιορίστηκαν σε αγορεύσεις, αναφορικά με το ποσόν που δικαιούνται οι ενάγοντες ως γενικές αποζημιώσεις για τον θάνατο του πιο πάνω αποβιώσαντος τέκνου τους. Αγορεύσεις Ο συνήγορος των εναγόντων στην αγόρευση του, ισχυρίστηκε αρχικά ότι η παρούσα αφορά οχληρία του χειρίστου είδους που διήρκησε από την έναρξη της λειτουργίας του εργοστασίου το 1979 μέχρι και το κλείσιμο του. Ήταν η θέση του συνηγόρου ότι στον υπολογισμό των αποζημιώσεων, το Δικαστήριο θα πρέπει να λάβει υπόψη επιβαρυντικά στοιχεία όσον αφορά την συμπεριφορά τόσο του κράτους, όσο και των υπευθύνων του εργοστασίου Άστρασολ. Αυτά τα στοιχεία, αφορούν κυρίως το γεγονός ότι η οχληρία διήρκησε πολλά έτη. Η οχληρία ήταν επίσης σοβαρή όχι μόνο για την μεγάλη διάρκεια της σε βάθος χρόνου αλλά και για το ότι ήταν συνεχής και καθημερινή ακόμη και Σάββατο για πολλές ώρες την ημέρα. Ένα άλλο επιβαρυντικό στοιχείο, ήταν ότι η ανυπόφορη οσμή οφειλόταν σε εκπομπές από το φουγάρο του εργοστασίου, οι οποίες εμπεριείχαν και το τοξικό στοιχείο του διχλωρομεθανίου. Δεν υπάρχει κατά τον συνήγορο προηγούμενο στην Κύπρο για τέτοιου είδους οχληρία. Στην συνέχεια, ο συνήγορος αναφέρθηκε σε αποφάσεις του Ε.Δ.Α.Δ, οι οποίες ασχολήθηκαν με το ζήτημα των αποζημιώσεων αναφορικά με το αστικό αδίκημα της ιδιωτικής οχληρίας (βλ. Mileva And others v. Bulgaria ημ. 25/11/2010). Ήταν εντούτοις η θέση του συνηγόρου ότι στην παρούσα υπόθεση λόγω των πιο πάνω επιβαρυντικών στοιχείων, θα πρέπει να επιδικαστεί μεγαλύτερο ποσόν ως αποζημιώσεις για οχληρία από αυτό που επιδικάστηκε στις αποφάσεις του Ε.Δ.Α.Δ. Αναφορικά με τις αποζημιώσεις για θάνατο, ο συνήγορος αναφέρθηκε στο υπέρτατο δικαίωμα της ζωής, το οποίο κατοχυρώνεται από όλα τα νομικά συστήματα που προστατεύουν τα ανθρώπινα δικαιώματα. Επεσήμανε ότι στο Κυπριακό Σύνταγμα το δικαίωμα της ζωής προστατεύεται στο άρθρο 7 και στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, στο άρθρο
  15. Η νομολογία του ΕΔΑΔ, τονίζει ότι η προστασία αυτού του ανθρώπινου δικαιώματος, ισχύει τόσο για εκ προθέσεως πρόκληση του θανάτου όσο και εξ αμελείας. Κατά τον συνήγορο, στην παρούσα αγωγή, το ποσό των αποζημιώσεων λόγω πρόκλησης θανάτου δεν πρέπει να περιοριστεί στην αποζημίωση λόγω απώλειας (bereavement) αλλά πρέπει να επιδικαστούν επιπλέον αποζημιώσεις για την οδύνη που προκαλεί ο θάνατος, στους οικείους του αποβιώσαντος και της συνεπακόλουθης παραβίασης του Συνταγματικού δικαιώματος στην ζωή. Το βέβαιο είναι ότι με την πάροδο των ετών και την βελτίωση της ζωής του πληθυσμού γενικά, η αξία της ζωής που ήταν πάντα σημαντική, έχει σήμερα ενισχυθεί. Σε χώρες που διαπιστώθηκαν περιπτώσεις τοξικών αστικών αδικημάτων, οι αποζημιώσεις που έδωσαν τα Δικαστήρια, ήταν πολύ αυξημένες. Κατά τον συνήγορο, όσον αφορά την Δημοκρατία δικαιολογούνται οι τιμωρητικές αποζημιώσεις βάσει του κοινοδικαίου, σε περιπτώσεις που υπάρχει καταπιεστική, αυθαίρετη ή αντισυνταγματική ενέργεια από υπαλλήλους της Κυβέρνησης. Στην παρούσα περίπτωση δεν μπορεί να αμφισβητηθεί ότι οι επίδικες πράξεις, έπληξαν συνταγματικό δικαίωμα και μάλιστα το πιο σοβαρό, αυτό της ζωής και της σωματικής ακεραιότητας. Τα ίδια ισχύουν και για τους υπεύθυνους του εργοστασίου που ενώ γνώριζαν ότι τα φουγάρα του εξέπεμπαν καρκινογόνα υλικά, συνέχιζαν την λειτουργία του, αδιαφορώντας για την υγεία των περιοίκων και την βλάβη που τους προξενούσε. Ο συνήγορος εξέφρασε μάλιστα την άποψη ότι η πρόκληση καρκίνου στους ενάγοντες λόγω αδράνειας και αμέλειας των αρμόδιων κρατικών αρχών και των υπευθύνων του εργοστασίου, δεν απέχει ουσιαστικά από το έγκλημα της ανθρωποκτονίας. Γεγονός που δικαιολογεί, την επιδίκαση τιμωρητικών αποζημιώσεων. Αναφορικά με την παρούσα υπόθεση, ο συνήγορος ισχυρίστηκε ότι οι ενάγοντες υπέστησαν μεγάλη ταλαιπωρία λόγω της ασθένειας του παιδιού τους. Κατά τον συνήγορο, δικαιολογείται σε αυτή την περίπτωση, η επιδίκαση όχι μόνο γενικών και ειδικών αποζημιώσεων αλλά και τιμωρητικών αποζημιώσεων. Ο συνήγορος εισηγήθηκε ότι για την παρούσα περίπτωση θα πρέπει να επιδικαστεί το ποσό €17.086,00 ως bereavement και ως γενικές αποζημιώσεις, ποσόν άνω των €500.000,00 για τον κάθε ενάγοντα. Ζήτησε επίσης όπως επιδικαστούν και τιμωρητικές αποζημιώσεις. Η συνήγορος των εναγομένων 3 & 4 στην δική της αγόρευση, χαρακτήρισε ως υπερβολικό τον χαρακτηρισμό της συμπεριφοράς των εναγομένων ως εγκληματικής. Ισχυρίστηκε ότι δεν ήταν σε γνώση των υπευθύνων του εργοστασίου ότι το διχλωρομεθάνιο ήταν καρκινογόνα ουσία. Θεωρείτο ως πιθανό καρκινογόνο υλικό και αυτό υπήρξε μάλιστα και ένα από τα επίδικα θέματα της αγωγής. Δεν μπορεί ως εκ τούτου να καταλογιστεί εσκεμμένη πρόκληση βλάβης στην υγεία των εναγόντων. Κατά την συνήγορο δεν επέδειξαν οι εναγόμενοι τέτοια συμπεριφορά ώστε οι ενάγοντες να δικαιούνται σε τιμωρητικές αποζημιώσεις. Ήταν η εισήγηση της συνηγόρου ότι πέραν της αποζημίωσης για την απώλεια ζωής η οποία προκαθορίζεται από τον Νόμο (bereavement), καμία άλλη αποζημίωση δεν μπορεί να είναι υπολογίσιμη, με τον τρόπο που επέλεξαν οι ενάγοντες να χειριστούν την υπόθεση τους. Επιπλέον, τα αιτούμενα ποσά είναι εκτός λογικής και στη σφαίρα της φαντασίας των εναγόντων. Κατά την συνήγορο, τίποτα και κανένας μάρτυρας δεν υποστηρίζει, τα υπέρογκα ποσά που επιζητούνται. Ήταν εντούτοις η θέση της συνηγόρου ότι αποτελεί εξαίρεση, η παρούσα υπόθεση 4730/10 όπου η ενάγουσα 2 έχασε το τριών ετών παιδί της από καρκίνο του εγκεφάλου. Αυτό, γιατί θεωρεί δεδομένο υπό τας περιστάσεις, τον πόνο και την ταλαιπωρία μιας μητέρας που χάνει το παιδί της υπό αυτές τις συνθήκες. Όσον αφορά την ιδιωτική οχληρία, η συνήγορος ισχυρίστηκε ότι για να αποτιμηθούν οι αποζημιώσεις θα πρέπει να δοθεί σχετική μαρτυρία ως προς το ύψος της ζημιάς που κάθε ενάγοντας έχει υποστεί. Μαρτυρία που κατά την συνήγορο δεν δόθηκε στην παρούσα υπόθεση. Η συνήγορος έκαμε αναφορά σε Κυπριακή Νομολογία στην οποία παρά το εύρημα για ιδιωτική οχληρία δεν δόθηκαν αποζημιώσεις λόγω έλλειψης σχετικής μαρτυρίας, αναφορικά με την ζημιά την οποία υπέστησαν οι ενάγοντες. Περαιτέρω, αποτελεί κατά την συνήγορο αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι η οχληρία σταμάτησε με το κλείσιμο του εργοστασίου. Το 2010 καταχωρήθηκε η παρούσα αγωγή. Δηλαδή από το 1976 που λειτουργούσε το εργοστάσιο, 34 χρόνια μετά, οι ενάγοντες αποφάσισαν να καταχωρήσουν αγωγή, αξιώνοντας αποζημιώσεις για οχληρία. Η συνήγορος διερωτήθηκε ποιες αποζημιώσεις θα ήταν εύλογες με δεδομένο τον χρόνο που διέρρευσε μέχρι την καταχώρηση της αγωγής, αλλά και από την καταχώρηση της αγωγής μέχρι και σήμερα, 10 χρόνια μετά. Κατά την συνήγορο, τόσον οι ενάγοντες στην παρούσα όσον και οι άλλοι ενάγοντες στις συνεκδικαζόμενες υποθέσεις, βίωσαν σε πολύ μικρότερο βαθμό από αυτόν που περιέγραψαν στο Δικαστήριο, την ένταση και τον βαθμό της οποιασδήποτε προκαλούμενης οχληρίας. Ο συνήγορος του εναγομένου 6 Γενικού Εισαγγελέα στην δική του αγόρευση, ισχυρίστηκε ότι με τα ευρήματα του Δικαστηρίου στην απόφαση για την ευθύνη, η Δημοκρατία δεν θα πρέπει να κληθεί να καταβάλει αποζημιώσεις για την οχληρία. Δεν υπάρχει μαρτυρία για το πότε η Δημοκρατία έλαβε γνώση για την διαπιστωθείσα οχληρία. Ούτε υπάρχει καμία αναφορά από τον Δικαστήριο στον καταλογισμό ευθύνης στην Δημοκρατία ως προς την ενημέρωσή της για την διαπίστωση ύπαρξης θορύβου. Ως προς το ζήτημα των τιμωρητικών αποζημιώσεων που ζητούνται με την αγωγή, ο συνήγορος ισχυρίστηκε ότι δεν μπορούν να επιδικαστούν εναντίον της Δημοκρατίας, δεδομένου ότι σύμφωνα με την απόφαση του Δικαστηρίου στο ζήτημα της ευθύνης, η Δημοκρατία δεν συμμετείχε άμεσα στην οχληρία. Περαιτέρω, στην ίδια απόφαση δεν γίνεται αναφορά σε παράβαση των συνταγματικών δικαιωμάτων των εναγόντων ώστε να δικαιολογείται η επιδίκαση τιμωρητικών αποζημιώσεων. Για τις αιτούμενες αποζημιώσεις λόγω θανάτου, ο συνήγορος επεσήμανε ότι οι ενάγοντες επικαλούνται την παραβίαση του άρθρου 7 του Συντάγματος και του άρθρου 2 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα δικαιώματα του ανθρώπου, που αφορά την προστασία της ανθρώπινης ζωής. Παρέπεμψε επί του προκειμένου στην πρωτόδικη απόφαση του Νικ. Σάντη Π.Ε.Δ Ξενοφώντος και Άλλοι v. Γενικού Εισαγγελέα, αρ. αγωγής 40/2013 που εκδόθηκε στις 31/12/2018, η οποία αφορούσε πρόκληση θανάτου μετά από καταδίωξη. Το Δικαστήριο εκεί δεν ασχολήθηκε με το θέμα της αμέλειας, αλλά μόνο με την παραβίαση του δικαιώματος στη ζωή και επιδίκασε στους συγγενείς, στη μητέρα και στα αδέλφια του αποβιώσαντα, το ποσό των €35.000,00 στον καθένα, αλλά με βάση τα γεγονότα της συγκεκριμένης υπόθεσης και πλούσια νομολογία που αναλύει. Θεώρησε περαιτέρω ότι δεν υπήρχε λόγος να επιδικαστούν παραδειγματικές ή τιμωρητικές αποζημιώσεις. Κατά την άποψη του συνηγόρου, αν το Δικαστήριο στην παρούσα αποφασίσει να επιδικάσει αποζημιώσεις με βάση την νομολογία που παρατέθηκε στην συγκεκριμένη υπόθεση δεν θα πρέπει να επιδικαστεί μεγαλύτερο ποσό. Ο συνήγορος εισηγείται μάλιστα χαμηλότερο ποσό, παρότι συμφωνεί με την συνήγορο για τους εναγομένους 3 & 4 ότι εκτός από την παρούσα υπόθεση που αφορά θάνατο βρέφους, στις άλλες υποθέσεις δεν μπορεί το Δικαστήριο να κρίνει τον βαθμό επηρεασμού των εναγόντων. Στο σημείο αυτό, διευκρινίστηκε από τον συνήγορο των εναγόντων, ότι η ταλαιπωρία λόγω θανάτου στενού συγγενικού προσώπου δυνάμει τις οποίας αιτούνται οι ενάγοντες αποζημιώσεις, περιλαμβάνει σύμφωνα με την έκθεση απαίτησης, όλα εκείνα τα οποία ενσωματώνονται ως ανθρώπινα δικαιώματα και ιδιαίτερα το δικαίωμα της ζωής που προστατεύει το Σύνταγμα. Αποζημιώσεις Όπως προαναφέρθηκε, το ζήτημα της ευθύνης των εναγομένων 3, 4 & 6, έχει κριθεί στην απόφαση για την ευθύνη ημ. 29.12.
  16. Είναι επίσης παραδεκτή η δημιουργία καρκίνου του εγκεφάλου στην ανήλικη θυγατέρα των εναγόντων και ο θάνατος της από την ασθένεια αυτή, λόγω του συμπλέγματος καρκίνου που δημιούργησαν στην περιοχή, οι εκπομπές διχλωρομεθανίου από τα φουγάρα του εργοστασίου της Άστρασολ. Ως εκ τούτου, το μόνο θέμα που απομένει να αποφασιστεί, είναι το ύψος των αποζημιώσεων που δικαιούνται οι ενάγοντες για τον θάνατο που προκλήθηκε από την ασθένεια του καρκίνου στην ανήλικη θυγατέρα τους, λόγω της πιο πάνω παράνομης συμπεριφορά των εναγομένων 3, 4 και
  17. Προκύπτει από τα δικόγραφα και τις αγορεύσεις των συνηγόρων ότι οι ενάγοντες αιτούνται τριών ειδών αποζημιώσεις. Η πρώτη αφορά την διαπιστωθείσα οχληρία, η δεύτερη την απώλεια λόγω θανάτου (bereavement) και η τρίτη, απαίτηση για παραβίαση του Συνταγματικού δικαιώματος της ζωής όπως κατοχυρώνεται από το άρθρο 7 του Συντάγματος και το άρθρο 2 της Ευρωπαϊκής Συνθήκης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Αιτούνται περαιτέρω την επιδίκαση τιμωρητικών αποζημιώσεων. Αποζημιώσεις για οχληρία Ο συνήγορος για τον εναγόμενο 6 Γενικό Εισαγγελέα, υποστήριξε ότι τα ευρήματα του Δικαστηρίου, περιορίζονται στην ανοχή της Δημοκρατίας για την οχληρία των εναγομένων 3 & 4 και ως εκ τούτου δεν δικαιολογούν την επιδίκαση αποζημιώσεων εναντίον της για το αδίκημα αυτό. Δεν συμφωνώ με την πιο πάνω θέση. Στην υπόθεση Σταυρούλα Χριστοδουλίδου ν. Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας

(2008)1Β Α.Α.Δ 746, λέχθηκε ότι η Δημοκρατία θα μπορούσε να βρεθεί υπεύθυνη για αποζημιώσεις εάν από τη στιγμή που έλαβε γνώση της οχληρίας, επέτρεψε την συνέχισή της. Κάτι που προκύπτει σαφώς από τα ευρήματα το Δικαστηρίου στην απόφαση για το ζήτημα της ευθύνης ημ. 29.12.17. Ενόψει τούτου, θα προχωρήσω στον καθορισμό των γενικών αποζημιώσεων εναντίον των εναγομένων 3, 4 και 6, οι οποίοι σύμφωνα με την απόφαση του Δικαστηρίου ημ. 29.12.2017, ευθύνονται για το αστικό αδίκημα της ιδιωτικής οχληρίας και της αμέλειας και για τον θάνατο της ανήλικης θυγατέρας των εναγόντων. Η επιφύλαξη του άρθρου 46 του Κεφ. 148, προνοεί ότι ο ενάγοντας δεν θα τύχει αποζημίωσης για οχληρία εκτός αν εξαιτίας του αδικήματος υπέστη ζημιά. Η προϋπόθεση άμεσης βλάβης όμως, περιορίζεται στο είδος της ιδιωτικής οχληρίας που συνιστάται ακριβώς στην πρόκληση φυσικής ζημιάς σε περιουσία. Υπάρχει εντούτοις και μια άλλη ζημιά σε σχέση με το είδος της οχληρίας που αφορά παρέμβαση στην απόλαυση της ακίνητης περιουσίας του ενάγοντα. Η ζημιά αυτή δεν είναι αναγκαίο να ισοδυναμεί με άμεση βλάβη. Στο σύγγραμμα Salmond on The Law of Torts 11η έκδοση σελ. 54, αναφέρεται ότι η ιδιωτική οχληρία είναι αστικό αδίκημα εναντίον της κατοχής περιουσίας. Αλλά ακόμη και εκεί που δεν υπάρχει φυσική ζημιά σε περιουσία, μπορούν να επιδικαστούν αποζημιώσεις για επέμβαση στην απόλαυση της περιουσίας που κατέχει ο ενάγοντας. Παραθέτω το πιο κάτω σχετικό απόσπασμα από το σύγγραμμα υπό τον τίτλο 'What damage is actionable' στην σελ. 54: "Nuisance is primarily a wrong to property, but even when there is no physical damage compensation can be recovered for annoyance and discomfort." Προκύπτει από τα πιο πάνω ότι είναι αρκετό στην στοιχειοθέτηση ζημιάς να εμποδίζεται κάποιος σε σημαντικό βαθμό στην απόλαυση των συνηθισμένων ανέσεων της ζωής (Αρτέμη & Ερωτοκρίτου Αστικά Αδικήματα τομ. 1 σελ. 142). Περαιτέρω, στο σύγγραμμα Michael A. Jones, Textbook on Torts (ανωτέρω) στην σελ. 141, αναφέρονται τα πιο κάτω σε σχέση με το θέμα αυτό. "The damage to the plaintiff is the gist of an action in private nuisance. . However a distinction is drawn between different forms of damage when assessing what that balance should be. This is the distinction between physical damage to property such as pollution damage to crops or structural damage by vibration, on the one hand, and personal discomfort attributable to offensive smells or excessive noise (intangible or amenity damage) on the other." Σχετική είναι και η απόφαση Χρίστου Καλότυχου ν. Cypsun Holidays Co Ltd
(2002)1 ΑΑΔ 1681. Λέχθηκε ότι η προϋπόθεση ζημιάς που απαιτεί ο Νόμος, συναρτάται προς απαίτηση για αποζημίωση παρά προς την ύπαρξη της οχληρίας αυτής καθ' αυτής και περιορίζεται στο είδος της ιδιωτικής οχληρίας που συνίσταται ακριβώς στην πρόκληση φυσικής ζημιάς σε περιουσία. Υπάρχει όμως και η ιδιωτική οχληρία που δεν συνίσταται στην πρόκληση φυσικής ζημιάς αλλά στην παρέμβαση με την άνετη χρήση και απόλαυση της περιουσίας και που περιλαμβάνει τέτοιας μορφής περιπτώσεις όπως ο θόρυβος, η οσμή και η σκόνη. Η διαφορά μεταξύ των δύο ειδών ιδιωτικής οχληρίας, τονίζεται στην κλασσική απόφαση του Λόρδου Westbury L.C. St. Hellens Smelting Co v. Tipping
(1865)11 H.L.C 642,650. Το πιο κάτω απόσπασμα από την εν λόγω απόφαση, παρατίθεται στην σελίδα 57 του συγγράμματος Salmond on The Law of Torts: «Ιt appears to me that it is a very desirable thing to mark the difference between an action brought for a nuisance upon the ground that the alleged nuisance produces material injury to the property, and that an action brought for a nuisance on the ground that the thing alleged to be a nuisance is productive of sensible personal discomfort. With regard to the latter, namely, the personal inconvenience and interference with one's enjoyment, one's quiet, one's personal freedom, anything that discomposes or injuriously affects the senses of the nerves, whether that may or not be denominated a nuisance must undoubtedly depend greatly on the circumstances of the place where the think complained of actually occurs....» Στο πιο πάνω σύγγραμμα των Αρτέμη και Ερωτοκρίτου «Αστικά Αδικήματα» στην σελ. 790 με παραπομπή σε Κυπριακή Νομολογία και Αγγλικά συγγράμματα, αναφέρεται ότι η αναστάτωση στην ειρηνική απόλαυση του ακινήτου, δεν θεωρείται ζημιά οικονομικής φύσης και αποτελεί μέρος του συνήθους μέτρου αποζημίωσης για την οποία αποδίδεται ένα γενικό ποσόν που θα κρίνει το Δικαστήριο ως ένα ορθό και λογικό μέτρο. Στην Αγγλική υπόθεση Bone and another v Seale
(1975)1 All E.R 787, λέχθηκε ότι σε περιπτώσεις αποζημιώσεων για επέμβαση στις ανέσεις της ζωής, οι αρχές των αποζημιώσεων για απώλεια ανέσεων λόγω προσωπικών τραυμάτων μπορούν να εφαρμοστούν αναλογικά. Η υπόθεση αφορούσε ιδιωτική οχληρία που συνέχιζε για 12 ½ χρόνια και προκλήθηκε από δυσοσμία που προερχόταν από χοιροστάσιο (pig farm) των εναγομένων. Λέχθηκαν συγκεκριμένα τα εξής στην σελ. 793 από τον STEPHENSON LJ. « It is difficult to find an analogy to damages for interference with the enjoyment of property. In this case, efforts to prove diminution in the value of the property as a result of this persistent smell over the years failed. The damages awarded by the learned judge were damages simply for loss of amenity from the smells as they affected the plaintiffs living on their property; and of course, their enjoyment of their own property was indirectly affected by these smells inasmuch as it affected their visitors and members of their families. The nearest analogy would seem to be the damages which are awarded almost daily for loss of amenity in personal injury cases; it does seem to me that there is perhaps a closer analogy than at first sight appears between losing the enjoyment of your property as a result of some interference by smell or by noise caused by a next door neighbour, and losing an amenity as a result of a personal injury.» Υπό τας περιστάσεις, το Δικαστήριο στην επιδίκαση αποζημιώσεων θα λάβει υπόψη τα ιδιαίτερα περιστατικά της υπόθεσης όπως τον χώρο, την ένταση και έκταση της ταλαιπωρίας που υπέστη ο ενάγων στην απόλαυση της περιουσίας του. Στην παρούσα περίπτωση, δεν αποδείχθηκε ζημιά στην ακίνητη περιουσία των εναγόντων. Αντιθέτως, η οχληρία αφορά σοβαρή παράβαση στο δικαίωμα απόλαυσης της περιουσίας τους. Προκύπτει από τας ευρήματα του Δικαστηρίου στην απόφαση για την ευθύνη ημ. 29.12.17, σημαντική μορφή οχληρίας από το εργοστάσιο της Άστρασολ. Σύμφωνα με την μαρτυρία που έγινε αποδεκτή, ο θόρυβος που προκαλούσε το εργοστάσιο της Άστρασολ και οι δυσάρεστες οσμές από τα φουγάρα του, ήταν τέτοιας έκτασης που ανάγκαζαν τους περιοίκους να κλείνουν τα παράθυρα τους το καλοκαίρι και μην βγαίνουν στα μπαλκόνια τους. Υπήρξε σύμφωνα με τα ευρήματα του Δικαστηρίου, μια μεγάλη και πρωτοφανής επέμβαση στην απόλαυση της ακίνητης περιουσίας των εναγόντων αφού αυτή η ανυπόφορη κατάσταση διαρκούσε σε συστηματική βάση, από τις 6.00 το πρωί μέχρι της 1.00 μετά τα μεσάνυχτα. Όσον αφορά την δημιουργία θορύβου, έχει νομολογηθεί ότι η ηχορύπανση προκαλεί σήμερα στον άνθρωπο σοβαρή οχληρία με ανάλογες επιπτώσεις στην πνευματική και ψυχική του ηρεμία και ισορροπία, αγαθά που πρέπει να γίνονται σεβαστά (βλ. Χαραλάμπους κ.α ν. Αντωνιάδη κ.α.
(1998)1 Α.Α.Δ 2167). Το ίδιο ισχύει και για την οχληρία από δυσάρεστες οσμές Καρπασίτης κ.α ν. Σιόκκουρου
(2002)1 Α.Α.Δ 472,479). Στην συγκεκριμένη περίπτωση της παρούσας αγωγής, λαμβάνω υπόψη για σκοπούς επιδίκασης αποζημιώσεων για την οχληρία, τα πιο κάτω: · Το είδος της οχληρίας που συνίστατο στην δημιουργία μεγάλου θορύβου και ανυπόφορης δυσοσμίας που επηρέαζε σε σημαντικό βαθμό τις δραστηριότητες των εναγόντων στο υπό κρίση υποστατικό που χρησιμοποιούσαν ως κατοικία. · Την έκταση της οχληρίας που διαρκούσε πολλές ώρες της ημέρας και καθημερινά εκτός Κυριακής. · Το χρονικό διάστημα που διήρκεσε η οχληρία ήτοι από το 1990 για τον ενάγοντα 1 και από το 1976 για την ενάγουσα 2, μέχρι και το κλείσιμο του εργοστασίου στις 2.6.2009. · Την εν γένει επέμβαση στην απόλαυση της χρήσης του ακινήτου που οι ενάγοντες χρησιμοποίησαν κατά τους επίδικους χρόνους, η οποία τους δημιούργησε ταλαιπωρία και επηρέασε δυσμενώς την χρήση και απόλαυση του εν λόγω ακινήτου τους. Έχοντας υπόψη όλα τα πιο πάνω, κρίνω ως λογική και εύλογη αποζημίωση για την οχληρία που υπέστησαν οι ενάγοντες, το ποσόν των €5.000,00 για το ενάγοντα 1 και το ποσόν των €15.000,00 για την ενάγουσα 2. Αποζημιώσεις για απώλεια Όσον αφορά τις αποζημιώσεις για απώλεια (bereavement), αυτές καθορίζονται περιοριστικά στο άρθρο 58 του Περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου Κεφ.148, στο ποσόν των €17.085,90 (£10.000,00). Σύμφωνα με το άρθρο 58.8 του Κεφ. 148, η αξίωση για αποζημιώσεις λόγω απώλειας θα είναι μόνο για όφελος— (α) της συζύγου του αποβιώσαντος ή του συζύγου της αποβιωσάσης και των τέκνων αυτού ή αυτής· (β) σε περίπτωση που δεν υπάρχει σύζυγος ή τέκνα του αποβιώσαντος— (
  1. i)των γονέων του, εάν αυτός ήταν τέκνο που γεννήθηκε πριν ή κατά τη διάρκεια γάμου των γονέων του, (
  2. ii)της μητέρας του, εάν αυτός ήταν τέκνο που γεννήθηκε χωρίς γάμο των γονέων του, (iii) του πατέρα του, αν αυτός το είχε αναγνωρίσει· Επιπλέον, σύμφωνα με το άρθρο 58.10 του Κεφ. 148, σε περίπτωση που υπάρχει αξίωση για αποζημιώσεις λόγω απώλειας προς όφελος του ή της συζύγου και των τέκνων του αποβιώσαντος ή στην απουσία αυτών, προς όφελος αμφοτέρων των γονέων του αποβιώσαντος, το ποσό που επιδικάζεται, αφού αφαιρεθούν οποιαδήποτε έξοδα που δεν εισπράχθηκαν από τον εναγόμενο, θα καταμερίζεται εξίσου μεταξύ τους. Στην παρούσα υπόθεση, το ποσόν των €17.085,90 για αποζημίωση λόγω απώλειας, το δικαιούνται με βάση τις πιο πάνω νομοθετικές διατάξεις, οι δύο ενάγοντες εξ' ημισείας ως γονείς της ανήλικης αποβιωσάσης, ήτοι από €8.542,95. Αποζημιώσεις για παραβίαση του άρθρου 7 του Συντάγματος και του άρθρου 2 της της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου. Όπως προαναφέρθηκε, πέραν των αποζημιώσεων για απώλεια (bereavement), οι ενάγοντες αιτούνται και επιπλέον αποζημιώσεις λόγω παραβίασης του άρθρου 7 του Συντάγματος και του άρθρου 2 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ), που αφορούν της προστασία της ανθρώπινης ζωής. Τόσο το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ) όσον και το Ανώτατο Δικαστήριο της Κύπρου, έχουν ασχοληθεί κατ' επανάληψη με την ερμηνεία του άρθρου 2 της ΕΣΔΑ. Στην Κύπρο, η επιδίκαση αποζημιώσεων για παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων εξετάστηκε από την πλήρη ολομέλεια του Ανωτάτου Δικαστηρίου, στην θεμελιακή υπόθεση Γιάλλουρος ν. Νικολάου
(2001)1 ΑΑΔ
  1. Αναγνωρίστηκε μεταξύ άλλων ότι η παραβίαση ανθρώπινου δικαιώματος δίδει δικαίωμα για διεκδίκηση αποζημιώσεων μέσω της δικαστικής οδού. Η ίδια αρχή επιβεβαιώθηκε στην μεταγενέστερη υπόθεση Δημοκρατίας ν. Πάλμα κα Πολ. Έφεση 44/13 ημ. 19.11.
  2. Η υπόθεση αφορούσε τον θάνατο έφεδρου στρατιώτη κατά την Τούρκική εισβολή. Κρίθηκε ότι η Δημοκρατία με την πλημμελή εκτέλεση των υποχρεώσεων της κατά την περισυλλογή και ταφή της σωρού του εν λόγω στρατιώτη και την παράλειψή της να διενεργήσει την δέουσα έρευνα, παραβίασε την υποχρέωση της κάτω από το άρθρο 7 του Συντάγματος και το άρθρο 2 της ΕΣΔΑ. Αναφορικά με το ζήτημα των αποζημιώσεων, λέχθηκαν στην υπόθεση Πάλμα τα εξής: « Το ζήτημα των αποζημιώσεων για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων εξετάστηκε από την Πλήρη Ολομέλεια στη Γιάλλουρος (ανωτέρω), με ευρεία αναφορά τόσο στην ημεδαπή όσο και στη διεθνή νομολογία. Αναγνωρίστηκε εν πρώτοις ότι η παραβίαση ανθρώπινου δικαιώματος παρέχει δικαίωμα έννομης προστασίας μέσω της δικαστικής οδού, με τις θεραπείες του δικαίου. Αναγνώριση που συνάδει με την αρχή δικαίου ότι όπου υπάρχει αδικοπραξία (wrong) πρέπει να υπάρχει και θεραπεία. Το θύμα επομένως παραβίασης ανθρώπινου δικαιώματος δικαιούται σε αποζημίωση, με προεξάρχουσα την αρχή της δίκαιης αποζημίωσης (equitable compensation) η οποία είναι το μέτρο των αποζημιώσεων τόσο για την υλική όσο και τη μη υλική ζημία, γνωστή ως ηθική ζημία (moral damages). Ζημιά που, μεταξύ άλλων, περιλαμβάνει την ανησυχία, θλίψη, αγωνία, το αίσθημα αδικίας, τον δυσμενή επηρεασμό του τρόπου ζωής, τον πόνο και την οδύνη. Πέραν τούτων αναγνωρίστηκε ότι οι αποζημιώσεις μπορεί να προσλάβουν επιβαρυντικό χαρακτήρα όπου η βλάβη είναι ποικιλοτρόπως βαριά και, σε εξαιρετικές περιπτώσεις, μπορεί να προσλάβουν τιμωρητικό χαρακτήρα προς παραδειγματισμό. Σημειώθηκε ωστόσο ότι μέχρι τότε δεν είχαν εγκριθεί τιμωρητικές αποζημιώσεις για παραβίαση ανθρώπινου δικαιώματος..» Στην Γιάλλουρος (ανωτέρω) τονίστηκε επίσης ότι πολλά από τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα που διασφαλίζει η ΕΣΔΑ, συνιστούν στο αγγλικό δίκαιο το αντικείμενο προστασίας αστικών αδικημάτων. Το θέμα πραγματεύεται αναλυτικά σε μελέτη του ο Λόρδος Bingham, η οποία συμπεριλαμβάνεται στο βιβλίο του "The Business of Judging, Selected Essays and Speeches" Oxford University Press
(2000). Όπως επεξηγεί, παραβιάσεις πλείστων των θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συνιστούν στην Αγγλία το αντικείμενο προστασίας, κάτω από το δίκαιο των αστικών αδικημάτων (Tort). Παρόλα αυτά, το δικαίωμα αγωγής για παραβίαση Συνταγματικού δικαιώματος είναι αυτοφυές, ανεξαρτήτως του ότι κατά την διάπλαση του, μπορούν να εξεταστούν ζητήματα και να διατυπωθούν δικαστικά ευρήματα που άπτονται αμελούς συμπεριφοράς ή άλλου αστικού αδικήματος. Το γεγονός αυτό δεν επηρεάζει ούτε ακυρώνει την δυνατότητα καταχώρησης αγωγής και στην βάση παραβίασης Συνταγματικού δικαιώματος, πέραν της βάσης αγωγής δυνάμει του Περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου. Εκτενής ανάλυση γίνεται επί του προκειμένου στην πρωτόδική απόφαση Ξενοφώντος ν. Γενικού Εισαγγελέα ημ,. 31.12.2018 του Ν. Σάντη ΠΕΔ στην αγωγή 40/13 του Ε.Δ. Λευκωσίας στις σελίδες 10 και 11. Στην ίδια πρωτόδικη απόφαση, παρατίθεται το πιο κάτω απόσπασμα από την Αγγλική απόφαση Rabone and Another v. Pennine Care NHS Foundation Trust
(2012)2 All ER 381,
(2012)UKSC 2 όπου αναφέρεται ότι η παράβαση συνταγματικού δικαιώματος μπορεί να αχθεί στο Δικαστήριο, μόνο από πρόσωπα που είναι θύματα αυτής της παράνομης και αντισυνταγματικής συμπεριφοράς. Λέχθηκαν συγκεκριμένα τα εξής: «Section 7
(1)of HRA provides that a claim that a public authority has acted in a way which is incompatible with the Convention right may be brought before the courts only if the person bringing the complaint "is (or would be) a victim of the unlawful act". » Στην αγγλική υπόθεση Al Hassan-Daniel and another v Revenue and Customs Commissioners [2011] 2 All ER 31, [2010] EWCA Civ 1443, λέχθηκε ότι ο όρος θύμα (victim), περιλαμβάνει και τους στενούς συγγενείς προσώπου του οποίου έχουν κατ' ισχυρισμόν παραβιαστεί τα ανθρώπινα δικαιώματα του. Λέχθηκαν συγκεκριμένα τα εξής: « In brief, the word 'victim' in s 7
(1)of the 1998 Act is given its autonomous convention meaning by s 7
(7), a meaning which the jurisprudence makes clear can include the close relatives of an individual who has allegedly fallen victim to a violation of his or her convention rights.» Το άρθρο 7 του Συντάγματος της Κυπριακής Δημοκρατίας που μας ενδιαφέρει για σκοπούς της παρούσας, κατ' ουσίαν αναπαράγει το άρθρο 2 της ΕΣΔΑ και προνοεί τα εξής: «
(1)Το δικαίωμα εκάστου προσώπου εις την ζωήν προστατεύεται υπό του νόμου. Εις ουδένα δύναται να επιβληθή εκ προθέσεως θάνατος, ή μη εις εκτέλεσιν θανατικής ποινής εκδιδομένης υπό Δικαστηρίου εν περιπτώσει αδικήματος τιμωρουμένου υπό του νόμου διά της ποινής ταύτης.
(2)Ο θάνατος δεν θεωρείται ως επιβαλλόμενος κατά παράβασιν του άρθρου τούτου εις ας περιπτώσεις θα επήρχετο συνεπεία χρήσεως βίας καταστάσεις απολύτως αναγκαίας: α) διά την υπεράσπισιν οιουδήποτε προσώπου κατά παρανόμου βίας. β) διά την πραγματοποίησιν νομίμου συλλήψεως ή προς παρεμπόδισιν αποδράσεως προσώπου νομίμως κρατουμένου. γ) διά την καταστολήν, συμφώνως τω νόμω, στάσεως ή ανταρσίας.» Στην απόφαση Oneryildiz v. Turkey [2004] ECHR 657 του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ), αναφέρεται ότι η ερμηνεία του άρθρου 2 καθοδηγείται από την ιδέα ότι το αντικείμενο και ο σκοπός της Σύμβασης ως εργαλείο για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, απαιτεί ότι οι πρόνοιες του θα ερμηνεύονται και θα εφαρμόζονται με τέτοιο τρόπο ώστε να καθιστούν τις ασφαλιστικές δικλείδες που εμπεριέχει, πρακτικές και αποτελεσματικές (βλ. παρ. 69 της απόφασης). Αναφέρεται ακόμα στην παρ.71 της πιο πάνω απόφασης ότι το άρθρο 2 δεν αφορά αποκλειστικά σε θανάτους από τη χρήση βίας αντιπροσώπων του κράτους αλλά επίσης, εκθέτει ένα θετικό καθήκον στο κράτος να λαμβάνει τα κατάλληλα μέτρα για να διασφαλίσει τις ζωές, εκείνων που είναι εντός της δικαιοδοσίας του. Λέχθηκαν συγκεκριμένα τα εξής: « 71. In this connection, the Court reiterates that Article 2 does not solely concern deaths resulting from the use of force by agents of the State but also, in the first sentence of its first paragraph, lays down a positive obligation on States to take appropriate steps to safeguard the lives of those within their jurisdiction.» Αυτή η υποχρέωση πρέπει να ερμηνεύεται ότι ισχύει σε κάθε δραστηριότητα είτε δημόσια, είτε όχι, κατά την οποία το δικαίωμα της ζωής μπορεί να τεθεί σε κίνδυνο, και κατά μείζονα λόγο, στην περίπτωση βιομηχανικών δραστηριοτήτων, οι οποίες εκ της φύσης τους είναι επικίνδυνες. Στοιχείο που εντοπίζεται στα γεγονότα της παρούσας υπόθεσης. Το θετικό καθήκον λήψης όλων των κατάλληλων μέτρων για τη διασφάλιση της ζωής για σκοπούς του άρθρου 2, υπαγορεύει πάνω από όλα, το πρωτογενές καθήκον στο κράτος να εγκαθιδρύσει το νομικό και διοικητικό πλαίσιο που θα παρέχει αποτελεσματική αποτροπή, έναντι απειλών στο δικαίωμα της ζωής (βλ. παρ.89). ΟΙ ίδιες αρχές τονίζονται και στο σύγγραμμα του Ανδρέα Λοΐζου «Σύνταγμα Κυπριακής Δημοκρατίας» Λευκωσία 2001 όπου στην σελ. 41, αναφέρονται τα εξής: « Ήταν φυσικό το πρώτο δικαίωμα το οποίο διασφαλίζεται από το Σύνταγμα και βέβαια το άρθρο 2 της Σύμβασης να είναι το δικαίωμα της ζωής. Το άρθρο αυτό κατατάσσεται, όπως ετόνισε το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, ως ένα από τις πιο θεμελιώδης διατάξεις της Σύμβασης. Η υποχρέωση που επιβάλλεται από το άρθρο 2 της Σύμβασης, διαβάζοντάς το σε συνδυασμό με τη γενική υποχρέωση του κράτους να διασφαλίζει τα δικαιώματα που καθορίζονται σ' αυτή, δεν ασχολείται αποκλειστικά με την εκ προθέσεως δολοφονία που είναι αποτέλεσμα χρήσης βίας από αντιπροσώπους του κράτους αλλά επεκτείνεται, με την πρώτη πρόταση του άρθρου 2
(1), στην επιβολή θετικής υποχρέωσης στο κράτος όπως το δικαίωμα ζωής πρέπει να προστατεύεται από το νόμο.» Περαιτέρω, το άρθρο 13 της Σύμβασης προνοεί για την παροχή αποτελεσματικής θεραπείας σε πρόσωπα που παραβιάζονται τα ανθρώπινα τους δικαιώματα. Έχει ως εξής: «Οιοσδήποτε του οποίου τα δικαιώματα ή ελευθερίες που προνοούνται στη Σύμβαση παραβιάζονται, θα πρέπει να έχει αποτελεσματική θεραπεία ενώπιον των εθνικών αρχών ανεξαρτήτως του ότι η παραβίαση έχει διαπραχθεί από πρόσωπα ενεργώντας υπό την επίσημη αρμοδιότητα τους.» Στην υπόθεση Oneryildiz (ανωτέρω), σημειώνεται στην παρ.145 ότι το άρθρο 13 της Σύμβασης απαιτεί όπως το εθνικό νομικό σύστημα καταστήσει διαθέσιμη αποτελεσματική θεραπεία, καθιστώντας εφικτό για την αρμόδια εθνική αρχή να εξετάσει την ουσία ενός συζητήσιμου παραπόνου κάτω από τη Σύμβαση. Ο σκοπός του, είναι να προνοήσει τον τρόπο με τον οποίο τα άτομα να μπορούν να εξασφαλίσουν την αρμόζουσα δικαστική θεραπεία σε εθνικό επίπεδο για παραβιάσεις των δικαιωμάτων τους δυνάμει της Σύμβασης χωρίς να πρέπει να κινήσουν τον διεθνή μηχανισμό υποβολής παραπόνου, ενώπιον του ΕΔΑΔ. Σημειώνεται επιπλέον στην παρ.147 της απόφασης Oneryildiz ότι όταν διαπιστώνονται παραβιάσεις δικαιωμάτων που κατοχυρώνονται από το άρθρο 2, χρηματικές και μη χρηματικές αποζημιώσεις (pecuniary and non-pecuniary damage) θα πρέπει ως ζήτημα αρχής, να είναι δυνατές ως μέρος του εύρους των διαθέσιμων θεραπειών. Στην πρωτόδικη απόφαση Παπαδοπούλου κα ν. Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας Αγ. αρ. 1600/12 του Ε.Δ. Λάρνακας ημ. 19.5.2016, γίνεται από τον Χ Μαλαχτό Π.Ε.Δ, εκτενής αναφορά σε νομολογία του ΕΔΑΔ αναφορικά με την προστασία του δικαιώματος της ζωής που κατοχυρώνει το άρθρο 2 της Σύμβασης. Παραθέτω στην συνέχεια την εν λόγω νομολογία όπως παρουσιάστηκε στην πιο πάνω πρωτόδικη απόφαση. Αιτητής στην Oneryildiz ήταν ο επικεφαλής μιας οικογένειας που διέμενε σε παραγκούπολη δίπλα σε δημοτικό σκουπιδότοπο στην Κωνσταντινούπολη. Σύμφωνα με έκθεση εμπειρογνωμόνων που έγινε το 1991, ο σκουπιδότοπος λειτουργούσε κατά παράβαση των σχετικών κανονισμών και ήταν επικίνδυνος για την υγεία. Τον Απρίλιο του 1993 σημειώθηκε μεγάλη έκρηξη μεθανίου στον εν λόγω σκουπιδότοπο που προκάλεσε κατολισθήσεις, οι οποίες καταπλάκωσαν δέκα παράγκες που χρησιμοποιούνταν ως κατοικίες μεταξύ των οποίων και την παράγκα της οικογένειας του αιτητή. Έχασαν την ζωή τους 39 πρόσωπα, μεταξύ των οποίων η σύζυγος του αιτητή και επτά από τα δέκα παιδιά του. Την τραγωδία ακολούθησε έρευνα και δύο δήμαρχοι αντιμετώπισαν κατηγορίες για αμέλεια κατά την διεκπεραίωση των καθηκόντων τους. Όπως διαπίστωσε το ΕΔΑΔ, δεν διώχθηκαν ποινικά στη βάση σοβαρότερων άλλων ποινικών αδικημάτων που προνοούνταν στον τουρκικό ποινικό κώδικα και είχαν εφαρμογή στα περιστατικά της υπόθεσης. Ήταν περαιτέρω διαπίστωση του ΕΔΑΔ ότι οι τουρκικές αρχές, σε διάφορα επίπεδα, γνώριζαν ή όφειλαν να γνωρίζουν ότι υφίστατο πραγματικός και άμεσος κίνδυνος στη ζωή και την υγεία των ανθρώπων που ζούσαν κοντά στο σκουπιδότοπο, αλλά είτε απέτυχαν να λάβουν την απαιτούμενη δράση ή ακόμα αντιτέθηκαν στην υιοθέτηση των αναγκαίων επειγόντων μέτρων. Επιδικάστηκαν από το ΕΔΑΔ υπέρ του αιτητή χρηματικές αποζημιώσεις που περιελάμβαναν αποζημίωση για απώλεια πηγής εισοδήματος. Επιδικάστηκαν ακόμα μη χρηματικές αποζημιώσεις για όσα υπέφερε ο αιτητής ως αποτέλεσμα των παραβιάσεων του άρθρου 2 της Σύμβασης που διαπιστώθηκαν. Αναφέρεται ότι το Δικαστήριο προβαίνοντας σε δίκαιο καθορισμό (equitable assessment) έλαβε υπόψη τις επιμέρους περιστάσεις της υπόθεσης, περιλαμβανομένης της οδύνης των τριών παιδιών του αιτητή που επιβίωσαν. Επιδικάστηκαν €33.750,00 για τον αιτητή και κάθε ένα από τα τρία παιδιά του, στο σύνολο €135.000,00 ως μη χρηματικές αποζημιώσεις. Στην υπόθεση Kontrova v. Slovakia (Appl.no.7510/04, Judgment 31.5.2007), η αιτήτρια είχε καταγγείλει στις αστυνομικές αρχές της Σλοβακίας όπου διέμενε με τον σύζυγο της. Η καταγγελία αφορούσε στο γεγονός ότι ο τελευταίος είχε οπλιστεί και απειλούσε να σκοτώσει τα δύο παιδιά τους και τον εαυτό του. Τέσσερεις ημέρες μετά πραγματοποίησε την απειλή του σκοτώνοντας τα δύο παιδιά. Το ΕΔΑΔ κατέληξε ότι η Σλοβακία είχε ευθύνη κάτω από το άρθρο 2 της Σύμβασης για την αποτυχία των αστυνομικών της αρχών να παρέμβουν και να εξασφαλίσουν τις ζωές των παιδιών της. Επιδικάστηκε από το ΕΔΑΔ προς όφελος της αιτήτριας ως μη χρηματικές αποζημιώσεις, το ποσό των €25.000,
  1. H Dink v. Turkey (Appl.no.2668/07, 6102/08, 30079/08, 7072/09 και 7124/09, Judgment 14.9.2010) αφορούσε τη δολοφονία από εξτρεμιστικά στοιχεία ενός δημοσιογράφου στην Τουρκία. Το ΕΔΑΔ κατέληξε ότι η Τουρκία απέτυχε στην υποχρέωση της να προστατέψει τη ζωή του δημοσιογράφου. Οι τουρκικές δυνάμεις ασφαλείας γνώριζαν για την έντονη εχθρότητα προς το δημοσιογράφο στους εθνικιστικούς κύκλους. Η αστυνομία είχε πληροφορίες για την πιθανότητα απόπειρας εξόντωσης του ακόμα και για την ταυτότητα των υπόπτων υποκινητών. Ο κίνδυνος δολοφονίας ήταν πραγματικός και επικείμενος. Επιδικάστηκε προς όφελος της συζύγου και των τριών παιδιών του δημοσιογράφου ως μη χρηματικές αποζημιώσεις, το συνολικό ποσό των €100.000,00 και προς όφελος του αδερφού του, ποσό €5.000,
  2. Στην Ιlbeyi Kemaloglu and Meriye Kemaloglu v. Turkey (Appl.no.19986/06, Judgment 10.4.2012), ο επτάχρονος γιός των αιτητών είχε βρεθεί νεκρός, παγωμένος από το κρύο κοντά σε ποτάμι στη διαδρομή που επιχείρησε να κάμει πεζός από το σχολείο του στο σπίτι. Οι μαθητές είχαν αφεθεί να σχολάσουν πριν την κανονική ώρα και το δημοτικό λεωφορείο που χρησιμοποιούσε ο επτάχρονος δεν είχε ειδοποιηθεί για το γεγονός ότι το σχολείο είχε κλείσει πιο νωρίς. Το ΕΔΑΔ διαπίστωσε παραβίαση της θετικής υποχρέωσης του κράτους κάτω από το άρθρο 2 της Σύμβασης, να προστατέψει τη ζωή του επτάχρονου. Επιδικάστηκε προς όφελος των αιτητών - γονέων του παιδιού ως μη χρηματικές αποζημιώσεις, το συνολικό ποσό των €50.000,
  3. Στην Budayeva and Others v. Russia (Appl.nos.15339/2, 21166/2, 20058/02, 11673/02 και 15343/02, Judgment 20.3.2008) ο σύζυγος της αιτήτριας είχε σκοτωθεί ενώ βρισκόταν εντός της κατοικίας τους που κατέπεσε και τον καταπλάκωσε αφού κτυπήθηκε από κατολίσθηση λάσπης. Το ΕΔΑΔ κατέληξε ότι δεν υφίστατο δικαιολογία για την παράλειψη των αρχών να θέσουν σε εφαρμογή σχέδια διαμόρφωσης του εδάφους και πολιτικές για αντιμετώπιση κρίσεων σε μια επικίνδυνη περιοχή, αναφορικά με την έκθεση των κατοίκων σε προβλεπτό θανάσιμο κίνδυνο. Οι διοικητικές παραλείψεις επηρέασαν αρνητικά την εφαρμογή σχεδίων και συνδέθηκαν αιτιολογικά με το θάνατο του συζύγου της αιτήτριας. Κρίθηκε ότι το κράτος είχε αποτύχει να εκτελέσει τη θετική του υποχρέωση να εγκαθιδρύσει το νομικό και διοικητικό πλαίσιο που θα εξασφάλιζέ αποτελεσματική αποτροπή έναντι των κινδύνων για τη ζωή, όπως απαιτείται από το άρθρο 2 της Σύμβασης. Επιδικάστηκαν υπέρ της αιτήτριας μη χρηματικές αποζημιώσεις ύψους €30.000,
  4. Στην παρούσα, οι ενάγοντες εντάσσονται στην κατηγορία των θυμάτων παραβίασης του άρθρου 2 της ΕΣΔΑ, που αποτελεί μια εκ των βάσεων αγωγής, με αναφαίρετο δικαίωμα, στην καταχώριση απαίτησης κατά των εναγομένων 3, 4 &
  5. Προκύπτει από τα ευρήματα του Δικαστηρίου στην απόφαση για την ευθύνη ημ. 27.12.2017 ότι οι εναγόμενοι 3, 4 & 6 ευθύνονται για την δημιουργία συμπλέγματος καρκίνου στην περιοχή γύρω από το εργοστάσιο της Άστρασολ, η οποία είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο της ανήλικης θυγατέρας των εναγόντων, στην πολύ τρυφερή ηλικία των τριών ετών. Το δικαίωμα των εναγόντων για απαίτηση λόγω παραβίασης του ανθρωπίνου δικαιώματος στην ζωή, πηγάζει από μόνη την στενή συγγενική τους σχέση με την ηλικίας τριών ετών αποβιώσασα θυγατέρα τους. Λόγω αυτής της στενής συγγενικής σχέσης, είναι κατά την κρίση μου αυταπόδεικτη η συναισθηματική φόρτιση που προκλήθηκε στους ενάγοντες και η οποία αναπόφευκτα προκαλείται σε γονείς που βιώνουν την τραγική απώλεια του τρίχρονου παιδιού τους κάτω από τις συνθήκες ασθένειας με καρκίνο. Όπως αυταπόδεικτη στην παρούσα υπόθεση είναι η θλίψη, η απώλεια και το άγχος που προκάλεσε στους ενάγοντες, ο θάνατος της τρίχρονης θυγατέρας τους από καρκίνο καθώς και οι συνθήκες υπό τις οποίες οι ενάγοντες βίωσαν αυτήν την απώλεια. Κάθε γονιός που έχει παιδιά σε αυτή την τρυφερή ηλικία, έχει δικαίωμα να τα μεγαλώσει και να τα δει να προχωρούν την ζωή τους. Όμως οι ενάγοντες στην παρούσα αγωγή, αποστερήθηκαν αυτό το δικαίωμα, λόγω των παράνομων ενεργειών των εναγομένων 3, 4 &
  6. Έχοντας υπόψη το σύνολο των περιστάσεων της παρούσας, τις συνθήκες που οδήγησαν στο θάνατο της τρίχρονης αποβιώσασας, την στενή συγγένεια των εναγόντων ως γονέων της αλλά και την Κυπριακή οικονομική πραγματικότητα, κρίνω ότι το ορθό και δίκαιο ποσό μη χρηματικών αποζημιώσεων, που δικαιούνται για τα όσα αναμφίβολα έχουν υποφέρει και θα συνεχίσουν να υποφέρουν και τον πόνο και την οδύνη από το θάνατο της ανήλικης θυγατέρας τους, είναι αυτό των €200.000,00 για κάθε ενάγοντα. Τιμωρητικές αποζημιώσεις Ο συνήγορος των εναγόντων στην αγόρευση του, ζήτησε όπως επιδικασθούν περαιτέρω, και τιμωρητικές αποζημιώσεις εναντίον των εναγομένων 3, 4 &
  7. Τα Αγγλικά Δικαστήρια έχουν περιορίσει την επιδίκαση τιμωρητικών αποζημιώσεων σε περιπτώσεις αστικών αδικημάτων που προκύπτουν από την χρήση καταπιεστικής και αντισυνταγματικής συμπεριφοράς από λειτουργούς του δημοσίου. Δεν συμβαίνει όμως το ίδιο και στην Κύπρο. Στη σημαντική για το υπό συζήτηση ζήτημα Κυπριακή υπόθεση Παπακοκκίνου ν. Κάνθερ 1 C.L.R 65, το Ανώτατο Δικαστήριο ρητά εξέφρασε την προτίμηση του σε μια ευρύτερη προσέγγιση του θέματος κατά τρόπο που επιτρέπει να επιδικάζονται παραδειγματικές αποζημιώσεις για συμπεριφορά που αποτελεί αστικό αδίκημα, όταν αυτή η συμπεριφορά είναι τόσο αξιόμεμπτη και αξιοκατάκριτη, πολύ δε περισσότερο όταν στοχεύει να γελοιοποιήσει το θύμα του αστικού αδικήματος, και έτσι να της αξίζει τιμωρία από πολιτικό Δικαστήριο. Έχοντας υπόψη τα πιο πάνω, κρίνω ότι από τα γεγονότα της παρούσας υπόθεσης, το αίτημα για τιμωρητικές αποζημιώσεις δεν δικαιολογείται. Παρά το ότι ο θάνατος της ανήλικης αποβιωσάσης προκλήθηκε από τις συνεχόμενες παράνομες πράξεις των εναγομένων 3, 4 & 6 δεν εντοπίζονται στην παρούσα, στοιχεία ακραίας, αλαζονικής ή καταπιεστικής συμπεριφοράς, σε βαθμό τέτοιο που να δικαιολογούν σύμφωνα με την πιο πάνω νομολογία, την επιδίκαση τιμωρητικών αποζημιώσεων. Τελική κατάληξη Ενόψει όλων των πιο πάνω, εκδίδεται απόφαση εναντίον των εναγομένων 3, 4 & 6 αλληλεγγύως και/ή κεχωρισμένως ως ακολούθως: Για τον ενάγοντα 1
  8. €512,58, ειδικές αποζημιώσεις όπως συμφωνήθηκαν από τους διαδίκους.
  9. €5.000,00 - για ιδιωτική οχληρία ως ανωτέρω αναφέρεται.
  10. €8.542,95 για απώλεια (bereavement).
  11. €200,000,00 - για παραβίαση του άρθρου 2 της ΕΣΔΑ και του άρθρου 7 του Συντάγματος που κατοχυρώνει το δικαίωμα στην ζωή ως ανωτέρω αναλυτικά αναφέρεται. Για την ενάγουσα 2
  12. €15.000,00 - για ιδιωτική οχληρία ως ανωτέρω αναφέρεται.
  13. €8.542,95 για απώλεια (bereavement).
  14. €200,000,00 - για παραβίαση του άρθρου 2 της ΕΣΔΑ και του άρθρου 7 του Συντάγματος που κατοχυρώνει το δικαίωμα στην ζωή ως ανωτέρω αναλυτικά αναφέρεται. Όλα τα πιο πάνω ποσά να φέρουν νόμιμο τόκο από την ημερομηνία καταχώρησης της αγωγής μέχρι εξοφλήσεως. Οι εναγόμενοι 3, 4 & 6 να επιβαρυνθούν επίσης με τα έξοδα της παρούσας διαδικασίας ως θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο. ............. Αλέξανδρος Α. Παναγιώτου Π.Ε.Δ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο

🔗 Στην επίσημη πηγή

Επεξήγηση AI βάσει του επίσημου κειμένου του νόμου. Ενδεικτική, δεν υποκαθιστά νομική συμβουλή.